ОЙЫН ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ АРҚЫЛЫ АҒЫЛШЫН ТІЛІН ОҚЫТУ

Қазіргі білім беру жүйесінде оқыту үдерісі оқушының белсенді әрекетіне негізделуі тиіс деген қағида алдыңғы қатарға шықты. Əсіресе ағылшын тілі сияқты коммуникативтік пәнде оқушының тек тыңдаушы емес, тікелей қатысушы болуы маңызды. Заманауи мектеп оқушылары ақпаратты жылдам қабылдайды, бірақ ұзақ уақыт бірсарынды жұмыспен айналысуға қызығушылығы төмен болуы мүмкін. Сондықтан сабақ құрылымы қызықты, динамикалық және интерактивті болуы қажет. Ойын технологиялары осы талаптарға толық жауап береді. Ойын – баланың табиғи әрекетінің бір түрі. Тіпті жоғары сынып оқушылары үшін де жарыс элементі, рөлдік жағдаят, тапсырмаларды орындаудағы бәсекелестік ынталандырушы фактор болып табылады. Ағылшын тілі сабағында ойын элементтерін қолдану оқушының тілдік кедергілерін азайтып, қарым-қатынас жасауға деген сенімділігін арттырады. Бұл мақалада мектеп жағдайында ойын технологияларын жүйелі түрде қолданудың маңызы, әдістемелік ерекшеліктері, практикалық мысалдары және нәтижелері жан-жақты қарастырылады.

Ойын технологиясы – оқу мазмұнын ойын әрекеті арқылы меңгертуге бағытталған әдістемелік жүйе. Оның басты ерекшелігі – оқушының оқу әрекетін табиғи қызығушылықпен ұштастыруында. Психологиялық тұрғыдан алғанда, ойын барысында оқушыда еркіндік сезімі қалыптасады. Ол қате жіберуден қорықпайды, себебі ойын форматы ресми жауапкершілік қысымын азайтады. Бұл әсіресе speaking дағдысын дамытуда маңызды. Көптеген оқушылар шет тілінде сөйлеуге ұялады немесе қате айтудан қорқады. Ал ойын барысында олардың назары тілдік дұрыстықтан гөрі әрекетке, тапсырманы орындауға ауысады. Педагогикалықтұрғыдан ойын технологиясы бірнеше міндетті орындайды. Ол білімді бекітеді, қайталайды, жаңа материалды меңгеруге жағдай жасайды және оқушылар арасындағы ынтымақтастықты дамытады. Сонымен қатар ойын барысында оқушылардың эмоционалдық жағдайы жақсарады, бұл оқу тиімділігін арттырады.

Ойын технологияларының басты артықшылығы – мотивацияны арттыруы. Қызықты ұйымдастырылған сабақта оқушылар белсенді қатысады және тапсырмаларды орындауға ынталы болады. Екінші маңызды артықшылық – тілдік орта қалыптастыру. Ойын барысында оқушылар табиғи диалогқа түседі, сұрақ қояды, жауап береді, пікір білдіреді. Бұл шынайы коммуникативтік жағдайға жақын орта жасайды.

Үшіншіден, ойын есте сақтауды жеңілдетеді. Эмоциялық әсермен байланысты ақпарат ұзақ мерзімді жадта сақталады. Мысалы, жарыс түрінде өткен сөздік ойынында үйренген жаңа сөздер оқушы есінде жақсы сақталады. Төртіншіден, ойын сыныптағы психологиялық ахуалды жақсартады. Топтық тапсырмалар оқушылардың бір-бірімен қарым-қатынасын нығайтады.

Сөздік қор – тіл үйренудің негізі. Егер оқушының лексикалық қоры жеткіліксіз болса, ол ойын еркін жеткізе алмайды. Сондықтан лексикалық ойындар сабақтың ажырамас бөлігі болуы тиіс. «Word chain» ойынында оқушылар бір сөздің соңғы әрпінен басталатын жаңа сөз айтады. Бұл ойын сөздік қорды белсенді қолдануға мүмкіндік береді. «Taboo» ойынында оқушы берілген сөзді тыйым салынған сөздерді қолданбай түсіндіруі керек. Бұл әдіс сөздің мағынасын терең түсінуге ықпал етеді. «Bingo» ойыны жаңа сөздерді бекітуге тиімді. Мұғалім сөздерді атайды, ал оқушылар кестеден сәйкес сөзді белгілейді. Бұл әдіс тыңдалым дағдысын да дамытады.

Грамматика – көптеген оқушылар үшін күрделі бөлім. Егер грамматиканы тек ереже жаттау арқылы үйретсе, қызығушылық төмендейді. «Grammar auction» ойынында оқушылар дұрыс және қате сөйлемдерді сатып алады. Бұл ойын грамматикалық қателерді анықтау дағдысын қалыптастырады. «Sentence puzzle» ойынында сөздер аралас беріледі, оқушылар дұрыс сөйлем құрастыруы тиіс. Бұлсөйлем құрылымын түсінуге көмектеседі. Грамматикалық ойындар теорияны тәжірибемен ұштастырады және ережені механикалық жаттаудан сақтайды.

Speaking дағдысын дамытуда рөлдік ойындардың орны ерекше. Рөлдік ойындар шынайы өмірлік жағдайларды модельдейді. Мысалы, «At the restaurant» ойынында бір оқушы – даяшы, екіншісі – қонақ. Олар тапсырыс беру және қызмет көрсету диалогын жүргізеді. «Job interview» ойыны жоғары сынып оқушылары үшін тиімді. Бұл тапсырма кәсіби бағытта сөйлеуге үйретеді. Рөлдік ойындар оқушылардың сенімділігін арттырады және тілдік кедергіні азайтады.

Бастауыш және орта буында қимыл элементтері бар ойындар өте тиімді. «Simon says» ойыны тыңдалым дағдысын дамытады. Мұғалім бұйрық береді, ал оқушылар оны орындайды. «Find someone who…» ойынында оқушылар сынып ішінде жүріп, сыныптастарынан ақпарат жинайды. Бұл қарым-қатынасты белсенді етеді. Қимылмен байланысты тапсырмалар оқушылардың шаршауын азайтады және сабақтың қарқынын сақтайды.

Жоғары сыныптарда ойын мазмұны күрделене түседі. «Debate game» форматында оқушылар белгілі бір тақырып бойынша пікірталас жүргізеді.«Quiz show» ойыны командалық жарыс түрінде ұйымдастырылады. Мұндай ойындар сыни ойлау мен аргументация дағдысын дамытады.

Ойын сабақтың мақсатына сай жоспарлануы тиіс. Əр ойын белгілі бір тілдік дағдыны дамытуға бағытталуы қажет. Мұғалім уақытты нақты белгілеуі керек. Ойын тым ұзаққа созылса, оқу мақсаты орындалмай қалуы мүмкін. Сабақ соңында қысқаша талдау жүргізу пайдалы. Оқушылар қандай сөздерді үйренгенін, қандай қателер жібергенін талқылайды.

Тәжірибе көрсеткендей, ойын элементтері жиі қолданылатын сыныптарда оқушылардың сөйлеу белсенділігі жоғары болады. Сабаққа қатысу көрсеткіші артады, оқушылардың қызығушылығы сақталады. Тілдік дағдылар табиғи түрде дамиды және оқушылар ағылшын тілін қолданудан қорықпайды.

Ойын технологиялары – ағылшын тілін оқытудағы тиімді, нәтижелі және заманауи әдіс. Ойын арқылы оқыту оқушының қызығушылығын арттырып қана қоймай, оның коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастырады. Мектеп жағдайында ойын технологиясын жүйелі, мақсатты және әдістемелік тұрғыдан дұрыс ұйымдастыру сапалы білім берудің маңызды құралы болып табылады. Ойын – бұл жай ғана әдіс емес, ол – оқушыны тіл үйренуге жетелейтін қуатты мотивациялық құрал. Сонымен қатар ойын технологияларын жүйелі қолдану мұғалімнің шығармашылық ізденісін талап етеді. Əр сабақта бір ғана ойын түрін қайталау емес, оқу мақсатына сәйкес әртүрлі форматтарды алмастырып отыру маңызды. Бұл оқушылардың қызығушылығын сақтап, сабақтың бірсарынды болуына жол бермейді. Ойын элементтерін қысқа «warm-up» кезеңінде, жаңа тақырыпты меңгеру барысында немесе бекіту кезеңінде қолдануға болады. Осылайша ойын сабақ құрылымының табиғи бөлігіне айналады.

Ойын барысында рефлексия ұйымдастыру да маңызды кезең болып табылады. Сабақ соңында оқушылардан қандай жаңа сөздерді үйренгенін, қандай қиындықтар кездескенін және қай тапсырма қызықты болғанын сұрау арқылы мұғалім келесі сабақтарды жоспарлауда тиімді кері байланыс алады. Бұл тәсіл оқушылардың өз оқуына жауапкершілікпен қарауына ықпал етеді және олардың өзін-өзі бағалау дағдысын дамытады.

Ойын технологиялары ағылшын тілін оқытуда тек қосымша әдіс емес, ол – оқытудың белсенді, нәтижелі және оқушыға бағытталған формасы. Дұрыс ұйымдастырылған ойын сабақтың сапасын арттырып, оқушылардың тілдік құзыреттілігін жүйелі түрде дамытады. Сондықтан әрбір ағылшын тілі мұғалімі ойын технологияларын өз тәжірибесінде саналы әрі мақсатты түрде қолдануы қажет