Олимпиадаға дайындық тест

«Луноход -1» Температурасын зерттеу

1970 жылдың 17 ноябрі күні Ай бетінің Жаңбырлар Теңізі ауданына «Луна-17» станциясы жайлап қонды.Одан басқышпен Жерден адам басқарып отыратын алғашқы өздігінен жүретін аппарат-«Лунаход-1» түсті.Ол Жерге көптеген бағалы мәліметтер жіберіп отырды және өз жұмысын 1971 жылы 4 октябрь күні аяқтады.»Лунаходтың» ұзақ және сәтті жұмыс істеуі –отандық ғылым мен техниканың орасан зор табысы.

«Лунаход-1» жұмыс істеу жағдайы тіпті ерекше болды.Ай өзіне түскен сәулелік энергиясының тек 7%-ін ғана шағылдырады да,93%-ін жұтады,сондықтан Айдың беті қызады.Күн сәулесі тік түскен кезде Ай топырағының температурасы 100 С-қа дейін көтеріледі.Ай бетін жауып жатқан зат жылуды өте нашар өткізеді.Қызған қабат өте жұқа.Осының бәрі Күннен алынған энергия көзге көрінбейтін сәулелер арқылы космосқа кері қайтатындығын білдіреді.Сонымен,күндіз Ай топырағында жүрген «Лунаход-1» бір жағынан Күн,екінші жағынан Ай қыздырады.Түнде (Айдың түні де күндіз тәрізді,ұзақтығы 14 жер тәулігіне жуық) қатты аяз болады да,Ай топырағы шамамен -150 C-қа дейін суынады.

«Лунаход-1» ішіндегі ғылыми аппаратуралар бөлме температурасында ғана жұмыс атқара алатын еді,сондықтан ол температураны реттейтін жүйемен жабдықталған.Лунаход-1 бүкіл корпусын,сыртқа шығып тұратын барлық приборларын,тон тәрізді,жылу изоляциясы бүркеп тұрады.Ол араларына шыны-мақта салынған көп қабатты өте жұқа металданған,қабықтардан тұрады.Бұл температураны реттеудің пассив тәсілі деп аталады.Бірақ идеал жылу изоляторлары жоқ болғандықтан,температураны реттеудің актив тәсілі де пайдаланылды.Желдеткіш корпус ішіндегі температураның бір қалыпты болуын қамтамасыз ететін еріксіз конвекция тудыра отырып,Лунаход-1 ішіндегі газды араластырып тұрады.Газдың қозғалысын оны салқындату мен қыздыруды автоматтың өзі реттейді .Лунаход төбесіне радиатор орнатылған,ол айдың ыстық күнінде артық жылуды айналадағы кеңістікке шығарады,ал түнде радиатор көп қабатты жылу изоляторынан жасалған көрпені жамылады.

Сонымен қатар,берілген температураны ұстап тұруды күн батареясы (ол жайында V тарауда айтылған)және радиоактивті заттар атомдарының энергиясын пайдаланатын пеш қамтамасыз етеді.