Омар бин Абдулазиз және оның әділдігі

Ислам тарихында әділдігімен, тақуалығымен және басқарудағы даналығымен ерекше орын алатын билеушілердің бірі – Омар бин Абдулазиз. Ол 717-720 жылдары Омейяд халифатының сегізінші халифі ретінде билік құрды. Оның қысқа мерзімді билігі Ислам тарихындағы «Екінші әділетті халифат» деп аталып, Пайғамбарымыздың ﷺ әділетті халифаларының жолын жалғастырған кезең ретінде бағаланады.

Өмірбаяны және билікке келуі

Омар бин Абдулазиз 682 жылы Медина қаласында дүниеге келген. Ол әрі Омейяд әулетінің өкілі, әрі анасы арқылы Хазіреті Омар ибн Хаттабтың (р.а.) ұрпағы болған. Бала кезінен бастап діни білімге ден қойып, Мединадағы ең атақты ғалымдардан тәлім алды. Оның ерекше тақуалығы мен әділдігі оны өзгелерден ерекшелендірді.

Ол халиф болғанға дейін Хижаз аймағының губернаторы қызметін атқарды. Бұл кезеңде халықтың мұң-мұқтажын тыңдап, әділ басқаруымен көзге түсті. 717 жылы халифа Сүлеймен бин Әбдулмәлік қайтыс болғаннан кейін, оның өсиеті бойынша таққа Омар бин Абдулазиз отырды.

Әділетті басқару жүйесі

Халиф Омар бин Абдулазиз билікке келген сәттен бастап мемлекеттік басқаруды реформалауға кірісті. Ол әділетсіз салық жүйесін өзгертті, әділеттілікті орнату үшін бұрынғы зұлымдықпен алынған жерлер мен мүліктерді иелеріне қайтарды. Сондай-ақ, ол парақорлықпен, билік басындағы озбырлықпен күресіп, қарапайым халықтың құқықтарын қорғады.

Әлеуметтік реформалары:

- Кедейлерге көмек көрсету үшін мемлекеттік қазынадан арнайы қор бөлді.
- Азат етілген құлдардың құқығын қорғады.
- Мұсылман емес тұрғындарға әділетті қарады, олардың да құқықтарын қорғады.
- Исламды бейбіт жолмен таратуға ерекше көңіл бөлді.

Әділдікке қатысты тарихи оқиғалар:

1. Мемлекеттік мүлікті жеке пайдаланудан бас тартуы – Ол мемлекетке тиесілі шамды жеке істерін қарастырар кезде пайдаланбаған.
2. Жесірлер мен жетімдерге қамқорлығы – Оларға тұрақты түрде жәрдемақы бөлдірген.
3. Зұлымдықпен алынған мүліктерді қайтаруы – Заңсыз алынған жерлер мен байлықтарды иелеріне қайтарған.

Қайтыс болуы және мұрасы

Халифа Омар бин Абдулазиз 720 жылы уланған деген деректер бар. Ол бар болғаны екі жарым жыл билік құрса да, оның әділеттілігі мен реформалары мұсылман үмбетінің жүрегінде мәңгі қалды.

Ислам тарихында ол «Екінші Омар» деген атпен танылып, әділетті басқарушының жарқын үлгісі ретінде есте қалды.

Қорытынды

Омар бин Абдулазиздің басқару дәуірі Ислам тарихындағы ең әділетті кезеңдердің бірі болды. Ол әділеттілігімен, қарапайымдылығымен және халыққа деген шынайы жанашырлығымен ерекшеленді. Оның реформалары Ислам әлемінің дамуына үлкен ықпал етті.