Өмірдің мәнін іздеу – рухани өсу мен қоғамға үлес

Өмірдің мағынасын іздеу – адам болмысының ең күрделі және мәнді сұрақтарының бірі. Бұл ізденіс адамның өзін-өзі тануға, ішкі әлемін байытуға және қоғамға пайдалы іс-әрекеттер жасауға деген ұмтылысын көрсетеді. Өмірдің мәнін табу арқылы адам өз өмірінің бағытын айқындап қана қоймай, оны өзгелермен бөлісу арқылы да рухани дамиды және өзінің әлеуметтік рөлін жүзеге асырады.

Бұл тақырып әл-Фараби атындағы ҚазҰУ магистратурасында оқытылатын «Басқару психологиясы» пәнімен тығыз байланысты. Жалпы және қолданбалы психология кафедрасының профессоры, психология ғылымдарының кандидаты Жубаназарова Назираш Сүлейменқызының жетекшілігімен магистранттар өмірдің терең мағыналарын түсінуді, тұлғаның ішкі мүмкіндіктерін ашуды және оны қоршаған ортаға тиімді бағытта қолдануды меңгереді. Пәннің мазмұны тек теориялық негіздерге ғана емес, тұлғаның өзіндік дамуына ерекше көңіл бөлуге бағытталған.

Өмірдің мағынасын іздеу тек философиялық пайымдаудың нәтижесі емес. Бұл адамның күнделікті өмірінде жасаған таңдаулары мен әрекеттерінен көрінетін терең процесс. Виктор Франкл өзінің «Логотерапия» теориясында бұл үдерістің адамның рухани және психологиялық әл-ауқатына тікелей әсер ететінін атап өтті. Оның пікірінше, өмірдің мәнін үш негізгі бағытта табуға болады. Біріншіден, шығармашылық және еңбек арқылы – адам өзінің күш-қабілеті мен мүмкіндіктерін іске асыра отырып, әлемге өзіндік үлесін қосады. Екіншіден, махаббат пен қарым-қатынас арқылы – адамгершілік пен рухани құндылықтарды нығайтып, оларды айналасына таратады. Сонымен қатар,қиындықтарды жеңу арқылы – адам ауыр сынақтар мен күрделі жағдайларды еңсеру барысында өзінің ішкі күшін ашады.Бұл идеялар адамның өмірге деген көзқарасын қалыптастырып, оның ішкі үйлесімділікке қол жеткізуіне мүмкіндік береді. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ магистранттары осы ұстанымдарды зерттеу барысында адамның өмірлік мақсаты мен құндылықтарын анықтауға арналған әртүрлі әдістерді меңгерді.

Өмірдің мәнін түсінген тұлға оны тек жеке басының мүддесіне ғана емес, өз ортасына да бағыттайды. Мағынаны тарату арқылы адам айналасына сенім, мейірім және шабыт сыйлайды. Яғни өмірдің мәнін түсінген адам өз өмірімен өзгелерге үлгі болып, адамгершілік құндылықтардың нығаюына ықпал етеді. Өмірдің мәнін тапқан адам айналасына күш-жігер мен үміт ұялатып, өзгелерді жетістіктерге жетуге ынталандырады.

Виктор Франклдың идеялары қазіргі заманның жылдам өзгерістеріне бейімделуге көмектеседі. Оның тұжырымына сәйкес, өмірдің мағынасын түсіну адамға кез келген қиындықты жеңуге және өзінің әлеуетін толық пайдалануға мүмкіндік береді. Франклдың: «Өмір әрдайым адамнан жауап күтеді. Сондықтан басты міндет – бұл жауапкершілікті сезіну» деген сөзі өмірге деген көзқарасты түбегейлі өзгертуге қабілетті.

Қорыта айтқанда, өмірдің мағынасын іздеу және оны тарату – адамның өзін-өзі тану және өзіндік болмысын ашу жолындағы ең маңызды қадамдарының бірі. Бұл үдеріс жеке тұлғаның рухани дамуын ғана емес, оның қоғамдағы орнын анықтап, өзгелерге үлгі болуын да қамтиды.Өмірдің мағынасы әр адамның таңдауы мен әрекеттерінен көрінеді. Оны табу – тек жеке жетістіктерге жету емес, сондай-ақ өзгелермен бөлісе отырып, қоғамның дамуына үлес қосу. Сондықтан өмірдің мәнін іздеу мен тарату – адамның адамдық болмысын толықтай іске асыратын рухани және әлеуметтік міндет.

Оспанова Әсел Мәдиярқызы

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ магистранты

Жубаназарова Назираш Сулейменовнa

психология ғылымдарының кандидаты,профессор м.а.