400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз

ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар

4 990₸/ 1 жыл

🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін

Одан кейін - 29 990 ₸

Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ

Тақырып бойынша 31 материал табылды

Оқу-әдістемелік жинақ

Химия Авторлық бағдарлама 11 сынып

Материал туралы қысқаша түсінік

Бұл оқу-әдістемелік құрал жалпы білім беретін орта мектептердің химия пәні мұғалімдеріне, жас мамандарға арналған. Жинақта 11-сыныпқа арналған қысқа мерзімді сабақ жоспарлары, тақырыптық тест тапсырмалары берілген. Бұл оқу-әдістемелік жинақтың барлық ұстаздар қауымына пайдалы дүние болары анық.

Материалдың қысқаша нұсқасы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Түркістан облысы

Отырар ауданы

«Көкмардан жалпы орта мектеп»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Тақырыбы:

Нәтижеге бағдарланған білім беруде мұғалімдердің

кәсіптік шеберлігі мен құзіреттілігін қалыптастыру.

( оқу-әдістемелік жинақ )

Авторы:

Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы

химия пәні мұғалімі

Көкмардан ауылы – 2020

Мазмұны:

І. Кіріспе:

Сабақ және оқыту технологиялары.----------------------------------- бет

ІІ. Негізгі бөлім:

1. Жалпы орта білім беретін мектептің 11-сыныбына арналған қысқа мерзімді сабақ жоспарлары.-------------------------------------------------------- бет

2. 11-сыныпқа арналған тақырыптық тест тапсырмалары.------ бет

ІІІ. Қорытынды:

Жүйелі білім-білім сапасының негізі.---------------------------------- бет

ІV. Сөздік, глоссарий.---------------------------------------------------- бет

V. Қолданылған әдебиеттер тізімі.------------------------------------- бет

VІ. Қосымшалар.----------------------------------------------------------- бет

І. Кіріспе:

Сабақ және оқыту технологиялары.

Еліміздің тұңғыш президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында өткен ғасырдың отызыншы жылдарында сауатсыздықпен күрес жүргізілгендей, компьютерлік сауаттану жөніндегі ауқымды іске азаматтарды, әсіресе, жастарды тарту қажеттігі айтылған және мемлекеттік қызметке жаңа қызметкерлерді қабылдау кезінде компьютерді, интернетті қолдана білу дағдысы міндетті талап болуға тиіс екендігі атап көрсетілген. Осыған байланысты XXI ғасырда ақпараттанған қоғам қажеттілігін қанағаттандыру үшін білім беру саласында: компьютерлік техниканы, интернет, компьютерлік желі, электрондық және ақпараттық-телекоммуникациялық құралдарды, электрондық оқулықтарды оқу үдерісіне тиімді пайдалану арқылы мұғалім тұлғасын дамыту және білім сапасын көтеру міндеттері қойылып отыр. «Қазір бой жарыстыратын емес, ой жарыстыратын заман» деп Елбасымыз айтқандай, дарынды, білімді ұрпақ еліміздің ертеңі екені даусыз, ел болашағын ойлайтын әр ұстазға үлкен жауапкершілік жүктеледі. Ендеше, мұғалім оқушыларды білім жүйесімен, іскерлікпен, дағдымен қаруландырып қана қоймай, олардың танымдық, шығармашылық қабілетін дамытуы тиіс. Сондықтан кез-келген мұғалім сабақ жоспарын құрған кезде, бұрынғы бірсарындылықты артқа тастап, заман талабына сай, әр оқушының жас ерекшелігін ескере отырып құрастыру қажет. ХХІ ғасырдың оқушыларын таң қалдыру қиын, осы орайда мұғалімге қойылатын талап өте жоғары, сабақ үстінде оқушы пассивті жағдайдан, белсенді жағдайға көшуі тиіс. Яғни мұғалім оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру үшін өз кезегінде тынбай еңбектенуі тиіс.

Ең алдымен дидактиканың не екенін анықтап алайық: Дидактика - оқытудың пәні, нысанасы (оқулықтар, оқу құралдары, бағдарламалар, т.б.). Ол оқыту - оқытушыға 4 қатысты әрекет. Екеуінің байланысының нәтижесінде, оку процесі алға жылжып, өнімді еңбекке қол жеткізеді. «Дидактика» деген ұғым біздің ұстанымымызда «үлгілі» деген мәнде қолданылып отыр. Бұл екі мәндегі ұғым «таным» деген ұғымсыз өнімді іске бағдарламайды. Ал, сабақ дегеніміз- уақыты шектеулі, логикалық тұрғыдан құрылымы белгіленген, мазмұны жоспарланған, оқу-тәрбие процесінің формасы. Сабақтың құрылымы – оқу міндеттерін орындауға септігін тигізетін сабақтың бөліктерінің, кезеңдерінің өткізілуінің арақатынасы және бірізділігі. Оқу сабағының типіне қарай оның белгілі бір құрылымы жасақталды. Сабақтың жіктелуі - сабақтарды құрылысы жөнінен топтастыру, түрге бөлу. Дидактикада сабақ классификациясын анықтауға айрықша маңыз береді. Бұл мәселе турасында педагогикалық ғылыми еңбектерде ортақ пікірлер әлі де қалыптаспаған. Қоғам дамыған сайын оқу жүйесінің қайта құрылатындығы және соған орай оқытудың мазмұны, әдіс- тәсілдерінің де өзгеріп, жаңарып отыруы сөзсіз. Сонымен қатар, сабақты жіктеу әрбір пәннің ерекшеліктеріне, оқушылардың жас және таным ерекшеліктеріне де байланысты болып келеді. Мысалы, И.Н. Казанцев сабақты жіктеуді оқу материалының мазмұны мен дидактикалық мақсатына және өткізу әдісіне қарай белгілесе, С.В.Иванов оқыту процесінің ерекшеліктеріне қарай анықтайды. Ал, Данилов пен Есипов сабақтың негізгі дидактикалық мақсаттарына қарай құрады. Бұлардың сабақ түрлерін топтастыру ұстанымдары әр түрлі болғанымен де, ішкі мазмұндары бір-біріне өте ұқсас келеді.

И. Н. Казанцев бойынша:

Алғашқы сабақ - әр пәннен оқу жылының басында өтетін сабақтар.

-Кіріспе сабақ - бағдарламаның күрделі тараулары мен тақырыптарынан өтетін бірінші сабақ.

-Жаңа білімді меңгеру сабағы - жаңа оқу материалы өтетін сабақ.

-Пысықтау сабағы - өткен оқу материалын пысықтау сабағы.

-Жаттығу сабағы - оқушылардың білімі мен дағдысын жаттықтыру сабағы.

-Тәжірибелі сабақ - оқушылардың алған білімін өмірде қолдану жолдарын көрсететін сабақтар.

-Қайталау-қорыту сабағы - өткен күрделі тараулар мен тақырыптарды қайталау-қорыту сабақтары.

-Тексеру сабағы - оқушылардың білімін тексеретін сабақтар.

-Білім сапасын бағалау сабағы - оқушылардың алған білімін бағалау сабақтары.

-Қорытынды сабақ - оқу жылының ақырында әр пәннің жылдық курсын қорыту сабақтары.

С. В. Иванов бойынша:

-Кіріспе сабақтар. Оқу материалымен алғашқы рет танысу сабағы.

-Жаңа білімді меңгеру сабағы. Меңгерген білімді тәжірибеде қолдану сабағы.

-Дағдылану сабағы. Қайталау, пысықтау және қорыту сабақтары.

-Бақылау сабағы

Сабақтың негізгі элементтері: Сабақтың басталуын ұйымдастыру бір минуттан бірнеше минутқа созылды және оның дербес бөлігіндей өткізіледі. Сабақтың басында іскер және дұрыс талап қою бүкіл сабақтың сәтті өтуіне септігін тигізеді. Ұйымдастырушылық бөлімінде бәрі маңызды: мұғалім сабаққа қалай кіреді, өзіне деген сенімі, сөйлеуі, өзін ұстау қалпы, талаптарды орынды қоюы және оқушыларға деген шынайы ықыласы, сыйлаушылығы. Оқыған материалдың меңгеруін тексеру /әдетте үй тапсырмасы/, оның мәні тексеру және қадағалауда, сонымен бірге жаңа материалды меңгеруге даярлауда болып табылады. Мұғалім үй тапсырмасын орындауға негіз болған басты идеяларды, ережелерді т.б. оқушылардың зейінін аударады. Үй тапсырмасын бәрі орындаған, орындамағанын анықтайды, қандай қиыншылықтар кездескенін біледі. Сабақтың мақсаттарын және міндеттерін қою. Сабақтың нақты міндеттерін және оны жүзеге асырудың жолдарын ұғыну мұғалім мен оқушылардың іс-әрекетін анықтығын, жүйелілігін және бірізділігін қамтамасыз етеді. Мақсат пен міндетті қою әдетте көп уақыт алмайды, бірақ ол оқу іс-әрекетіне бағыт береді және үлкен тәрбиелік әсері болады.

«Технология» латынның «техно» - өнер, шеберлік, қолөнер және «логос» - ғылым деген сөзінен шыққан. 1960- 1970 жылдардан бастап педагогика ғылымында педагогикалық технология деп аталған жаңа ұғым пайда болды. Оның мағынасын ғалымдар түрліше анықтайды: -педагогикалық технология – мақсаттар қою, оқу жоспары мен оқу бағдарламасын үнемі жақсартып отырудың, педагогикалық жүйелерді бүгіндей бағалаудың және ол жүйелердің тиімділігі жөніндегі жаңа ақпарат туындауына байланысты жаңа мақсаттар қоюдың тұтас үрдісі (С.Сполдинг); -педагогикалық технология – тәжірибеде жүзеге асырылатын белгілі бір педагогикалық жүйенің жобасы, педагогикалық жағдайларға сай қолданылатын әдіс-тәсілдер оның құрам бөлігі ғана (В.Беспалько); -педагогикалық технология – бұл педагогикалық мақсатқа қол жеткізу жолындағы қолданылатын барлық қисынды ілім амалдары мен әдіснамалық құралдардың жүйелі жиынтығы және жұмыс істеу реті (М.Кларин); -педагогикалық технология – оқу үрдісіне белгілі бір мақсатты көздей отырып, әсер ететін педагогикалық ықпал (Б.Лихачев);

-педагогикалық технология – оқу-тәрбие үрдісінің шығармашылықпен терең ойластырылған көптеген факторлардың үйлесімділігін, оқыту мен тәрбиенің тиімділігін қамтамасыз ететін жанды құрамдас бөлігі (Ш.Таубаева, Б.Барсай). Енді, білім саласында қолданыс тапқан бірнеше педагогикалық технологияларды атап кетейік:

Ақпаратты-коммуникациялық технологиялар;

Деңгейлік саралау технологиясы;

Сын тұрғысынан ойлау технологиясы;

Жекелеп оқыту технологиясы;

Дамыта оқыту технологиялары;

Модульдік оқыту технологиясы;

Ойын технологиясы және т.б.

Қорыта келсек, білім беру үрдісінде АКТ мүмкіндіктерін пайдаланып болашақ мамандардың ақпараттық құзыреттіліктерін қалыптастыру жолындағы кездескен қиындықтарды жеңіп, кәсіби деңгейімізді дамытып, Елбасы Н.Назарбаевтың: «Біздің міндетіміз – бәсекелестікке лайық ұрпақ тәрбиелеу», -деген пікіріне қосыла отырып, саналы, білімді ұрпақты оқытып, тәрбиелеуде кәсіби шығармашылық өсу, жаңа жобалар мен идеяларды жүзеге асыруымыз қажет.

Мен Көкмардан орта мектебінде химия пәнінен сабақ беремін.Химия кабинеті қазіргі заман талабына сай жабдықталған,күнделікті сабаққа қажетті құралдар мен реактивтер жиынтығы бар,кабинетте компьютер мен интерактивті тақта орнатылған. Мен осы қазіргі заманның жаңа технологиялық құралдарын пайдалана отырып,оқушылардың химия пәніне қызығушылығын арттыру үшін жұмыс жасап келемін.Ол үшін интерактивті тақтаның мүмкіндіктерін пайдалану өте тиімді.

Пәннің оқушыларды жалықтырмай,қызықты өтуі үшін мен сабақтың бір сарындылығын жойып,оқушылардың пәнге құштарлығын арттыра түсетіндей дәрежеде сабақты түрлендіре өткізуге баса назар аударамын.Осы мақсатта химия сабақтарын сындарлы оқыту теориясына сай,оқушыларды топқа бөліп, әр түрлі әдіс-тәсілдерді пайдаланып өткіземін. 11-сынып білім берудің жаңартылған мазмұнына көшпесе де, сабақтарды жаңартылған мазмүнда ұйымдастырып келемін.

Басқа мұғалімдерге де көмегі болар деген оймен 11-сынып бағдарламасына арналған қысқа мерзімді сабақ жоспарларын, әр тақырыпқа дайындалған тақырыптық тест тапсырмаларын ұсынып отырмын.

ІІ. Негізгі бөлім:

1. Жалпы орта білім беретін мектептің 11-сыныбына арналған қысқа мерзімді сабақ жоспарлары

ҰМЖ тарауы: 11.1А Орган. химияға кіріспе. Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		Органкалық химия пәні. Органкалық қосылыстардың ерекшеліктері.
Оқу мақсаттары:		Оқушылардың органикалық химия пәні туралы білімдерін жетілдіру.
Сабақтың мақсаты:		-органикалық заттардың ерекшеліктерімен таныстыру, -органикалық химияның ғылым ретінде пайда болуы, -органикалық заттардың көп түрлілігімен таныстыру.
Бағалау критерийлері:		-органикалық заттардың ерекшеліктерімен танысады; -органикалық химияның ғылым ретінде пайда болуын біледі; -органикалық заттардың көп түрлілігін сипаттайды.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Органикалық заттар, нәруыздар,көмірсулар,майлар. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: 1808 жылы швед ғалымы Я.Берцелиус организмнен алынатын заттарды «органикалық заттар» деп, ал оларды зерттейтін химияның саласын «органикалық химия» деп атауды ұсынды. Көміртек атомдары бір-бірімен байланысып, ұзын тізбек түзетін жалғыз химиялық элемент . 2. Кең тараған байланыс типі – ковалентті байланыс, молекулалық кристалл торы.
Құндылықтарға баулу:		Химия пәнінің өмірмен тығыз байланысты екенін түсіну,алған білімді өмірде қолдана білу.
Пәнаралық байланыс:		Биология,жаратылыстану.
Алдыңғы білім:		Бейорганикалық химия
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин 5мин	Оқушылармен сәлемдесіп, психологиялық жағымды ахуал тудыру. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, стикерді мыжып, лақтырады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . «Қызығушылықты ояту» Зымыран сұрақтар: 1.11.«Органикалық химия » терминін алғаш енгізген ғалым И.Я. Берцелиус 2. 2.« Органикалық » деген термин қандай сөзден шыққан. организм 3. Органикалық қосылыстар саны бейорганикалық қосылыстардан аз ба, көп па? көп 4. Көмірсутектер қандай элементтерден тұрады? көміртек, сутек		Шаттық шеңбері презентация
Сабақтың ортасы 10мин 10мин 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. XIX ғасырдың бас кезінде заттарды алыну тегіне қарай минералды және органикалық деп жіктеді. Минералды заттарға химиялық элементтердің бейорганикалық қосылыстары жатады. Ал органикалық заттарға өсімдіктер мен жануарлар денесінен табылған заттар жатқызылды. “Органикалық химия” деген терминді ғылымға швед ғалымы Йёнс Якоб Берцелиус (1779 - 1848) енгізді. “Органикалық” терминінің шығу төркіні – “организм” сөзі болды. Қазіргі кезде органикалық заттардың 10 млн-ға жуық түрі белгілі. Ең қарапайым органикалық қосылыстар екі элементтен – көміртек пен сутектен құралып, көмірсутектер деп аталады. Органикалық қышқылдар медицинада,тамақ өнеркәсібінде қолданылады. Органикалық химияның маңызы: 1. Қазіргі кезде 18 млн-ға жуық табиғи және синтетикалық органикалық заттар белгілі және олардың саны өсуде,ал белгілі бейорганикалық қосылыстардың саны 100 мыңдай. 2.Қазіргі химия өндірісіндегі процестер- органикалық заттар алу немесе сол заттардың қатысуымен жүретін реакциялар. Сол сияқты, табиғатта кездеспейтін көптеген органикалық заттар жасанды түрде синтезделіп алынды. Оларға әр түрлі дәрі-дәрмектер, бояулар, пластмассалар мен син, талшықтар, т.б. 3. Бейорганикалық химия бұл өзінше әдемі ,бірақ ол органикалық химиясыз пайдасы аз өлі денемен бірдей.Тірі организмдегі олардың тіршілік етуін қамтамасыз ететін көптеген процесстер -бұл органикалық заттардың химиялық реакциясы . 4.Химиктер өте күрделі табиғи заттарды алуды үйренді: көмірсулар, белоктар, нуклеин қышқылдары. Бұл кезде органикалық синтезге көмекке биотехнология келеді. 1.Анаграмма Мы Мына сөздерден органикалық сөздерді құрастыр: 1.тсекіуркмө (Көмірсутек) 2.лсуберцие (Берцелиус) 3.анқыақнқ урктеөміск (Қаныққан көмірсутек)
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Бағдаршам» Бүгінгі сабақта «Жасылға: Көп нәрсе үйрендім; Сарыға:сабақ ұнады,бірақ түсініксіз ұғымдар бар; Қызылға:маған қиын болды,түсінбедім»		Стикерлер

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мактебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Органикалық қосылыстардың химиялық құрылысы теориясы және оның маңызы. Изомерия.
Оқу мақсаттары:		Органикалық қосылыстардың құрылыс теориясының негізгі қағидаларын білу; Химиялық құрылыс теориясының маңызын түсіну.
Сабақтың мақсаты:		Химиялық құрылыс теориясының негізгі қағидаларын біледі. Изомерия құбылысына анықтама береді. Көмірсутектердің изомерлерін жазады.
Бағалау критерийлері:		-Химиялық құрылыс теориясының негізгі қағидаларын атайды; -Изомерия құбылысын сипаттайды; -Изомерлену түрлерін ажыратады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Органикалық қосылыстар,химиялық құрылыс теориясы,изомерия құбылысы,изомерлену. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Заттың химииялық құрылысы дегеніміз не? Бутлеровтың құрылыс теориясы...... Изомерлер-.....заттар.
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс-бірлікке,жауапкершілікке баулу. Өз-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет.
Пәнаралық байланыс:		Бейорганикалық химия, биология
Алдыңғы білім:		Органикалық химия-көміртек қосылыстарының химиясы.
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Тренинг: «Жылылық лебізі....» Топқа бөлу:Геометриялық фигуралар аркылы топтастыру. Оқушылардың сабаққа қатысымын, дайындығын тексеру.Сабақ мақсатымен таныстыру.				Шаттық шеңбері фигуралар
Сабақтың ортасы 7 мин 5 мин 10 мин 3мин 5 мин	Үй тапсырмасын «Өрмекші торы» әдісі арқылы сұраймын: 1.Органикалық қосылыстарға қандай заттар жатады? 2.Органикалық химия нені зерттейді? 3.Органикалық заттардың бейорганикалық заттардан қандай ерекшелігі бар? 4. Органикалық заттардың табиғи көздерін атаңдар? Топтарға «Химиялық құрылыс теориясы» туралы ресурстар таратылады: Химиялық құрылыс теориясы Орыс химигі Қазан университетінің профессоры Александр Михайлович Бутлеров 1861 жылы органикалық қосылыстардың химиялық құрылыс теориясын ашты. Химиялық құрылыс теориясының негізгі қағидалары: 1. Органикалық қосылыстар молекуласындағы әр элемент атомы өзінің валенттілігіне сәйкес белгілі бір тәртіппен қосылады . 2. Сандық және сапалық құрамдары бірдей, бірақ қасиеттері әр түрлі заттардың болуын химиялық құрылыс теориясы түсіндіреді. 3. Атомдардың реакцияласу қабілеті олардың қандай атомдармен байланысқанына тәуелді. 4. Заттың қасиеті арқылы оның құрылысы мен құрамы анықталады. Құрылымдық формула арқылы жалғасып тұрған атомдар бір-біріне әсер ететіндіктен, заттардың қасиеттері өзгеше болады. “Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс»: І-топ:Химиялық құрылыс теориясы.. ІІ-топ: Изомерия құбылысы. ІІІ-топ: Изомерлену түрлері. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Сергіту сәті: Бейнекөрініс тамашалау. Тапсырма: Изомерлену түрін көрсетіңдер: Құрылымдық изомерлену- 1.Көміртек қаңқасының изомерленуі 2.Еселі байланыс орнының изомерленуі. 3.Орынбасардың немесе функционалдық топтың орнына байланысты изомерлену. 4.Органикалық қосылыстар кластары арасындағы изомерлену. Кеңістіктік изомерлену- Геометриялық изомерлену. Оптикалық изомерлену.				Жіп шумағы 11-сынып Химия оқулығы Презентация Флипчарт бейнежазба презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну арқылы қолдау көрсету.			Бұл сабақта бағалау шағын топтар постер қорғаған кезде,топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Меніңжұмысымжоспарлыболдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім?

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		№1Лабораториялық тәжірибе. Көмірсутектер мен галогентуындылардың модельдерін жасау. №1 Практикалық жұмыс. Органикалық заттың сапалық құрамын анықтау.
Оқу мақсаттары:		11.1.1.Метан,этилен,этин,сірке қышқылының шар стерженьді модельдерін жасау ; 11.1.2. Органикалық заттар құрамындағы көміртекті және сутекті сапалық анықтау.
Сабақтың мақсаты:		Көмірсутектердің шарстерженьді модельдерін жасайды. Органикалық заттар көміртегі мен сутегіден тұратынын біледі. Органикалық заттардың сапалық құрамын анықтайды.
Бағалау критерийлері:		- Көмірсутектердің шарстерженьді модельдерін жасайды. - Органикалық заттар көміртегі мен сутегіден тұратынын біледі. - Органикалық заттардың сапалық құрамын анықтайды.
Тілдік мақсаттар:		Қажетті материалдар мен құрылғылар: пластмасса шарлар,темір стерженьдер, глюкоза,қандауыр, спиртшам, парафин,тұрғы,әк суы,стакан.
Құндылықтарға баулу:		Теория жүзінде өтілгенді практика жүзінде жасап үйрену.
Пәнаралық байланыс:		Биология
Алдыңғы білім:		Бутлеровтың химиялық құрылыс теориясы
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Тренинг: «Жылылық лебізі....» Оқушылардың сабаққа қатысымын, дайындығын тексеру.Сабақ мақсатымен таныстыру.				Шаттық шеңбері
Сабақтың ортасы	1.Көмірсутектер мен олардың галогентуындыларының модельдерін жасау: 1) Метан молекуласының моделі: Ақ түсті сутек атомдарын көрсететін бірдей өлшемдегі төрт шар дайындаңдар.Қара түсті көміртек атомын көрсететінбір шар дайындаңдар, соңғы шардың диаметрі ашық түсті шарлардан 1,5 есе болуы керек.Қара шарға бір-бірінен тең алшақтықта төрт өзекшелер кіргізіп,таяқшалардың ұшына ашық шарларды қосыңдар. 2) Үшхлорметан молекуласының моделі: Жасыл түсті сутек атомдарынан 2есе үлкен болатындай үш шар «хлор атомдар» дайындаңдар.Метан молекуласының моделіндегі үш сутек атомын «хлор атомдарына» ауыстырыңдар. Сол сияқты, этен, этин молекулаларының модельдерін жасаңдар. 2.Органикалық заттың сапалық құрамын анықтау: Қандауырдың ұшымен глюкозаның бірнеше кристалын алып,жалынға ұстап ептеп қыздырыңдар.Глюкоза әуелі балқиды да, содан соң қоңырланып жанып кетеді.Қандауырда қара түсті көмірленген масса қалады.Бұл нені дәлелдейді?				Шарлар, темір өзектер
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, өткізеді..				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларды қолдау.			Бұл сабақта бағалау практикалық жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Меніңжұмысымжоспарлыболдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім және неге?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

ҰМЖ тарауы: 11.1А Орган. химияға кіріспе. Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		Органикалық қосылыстардың табиғаттағы,адам өміріндегі маңызы. Қазақстан ғалымдарының органикалық химияның дамуына қосқан үлесі.
Оқу мақсаттары:		Органикалық қосылыстардың маңызың білу және түсіну. Қазақстандық ғалымдардың еңбектерімен танысу.
Сабақтың мақсаты:		Қазақстандық ғалымдардың еңбектерімен танысады. Органикалық қосылыстардың табиғаттағы,адам өміріндегі маңызын біледі. Органикалық қосылыстарға сипаттама бере алады..
Бағалау критерийлері:		Органикалық қосылыстардың табиғаттағы,адам өміріндегі маңызын біледі.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Органикалық заттар, нәруыздар,көмірсулар,майлар. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Қазақстандық ғалымдар.... Өсімдіктерде..... Жануарлар ағзасында..... Адам ағзасында......
Құндылықтарға баулу:		Химия пәнінің өмірмен тығыз байланысты екенін түсіну,алған білімді өмірде қолдана білу.
Пәнаралық байланыс:		Биология,жаратылыстану.
Алдыңғы білім:		Органикалық қосылыстардың генетикалық байланыстар.
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин 5мин	Оқушылармен сәлемдесіп, психологиялық жағымды ахуал тудыру. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, стикерді мыжып, лақтырады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша 3 топқа бөлініп отырады. Оқушылардың сабаққа қатысымын, дайындығын тексеру.Сабақ мақсатымен таныстыру. «Қызығушылықты ояту» Зымыран сұрақтар: 1.11.«Органикалық химия » терминін алғаш енгізген ғалым И.Я. Берцелиус 2. 2.« Органикалық » деген термин қандай сөзден шыққан. организм 3. Органикалық қосылыстар саны бейорганикалық қосылыстардан аз ба, көп па? көп 4. Көмірсутектер қандай элементтерден тұрады? көміртек, сутек				Шаттық шеңбері стикерлер презентация
Сабақтың ортасы 10мин 5мин 5мин 5мин	Топтарға ресурстар таратылады. XIX ғасырдың бас кезінде заттарды алыну тегіне қарай минералды және органикалық деп жіктеді. Минералды заттарға химиялық элементтердің бейорганикалық қосылыстары жатады. Ал органикалық заттарға өсімдіктер мен жануарлар денесінен табылған заттар жатқызылды. “Органикалық химия” деген терминді ғылымға швед ғалымы Йёнс Якоб Берцелиус (1779 - 1848) енгізді. “Органикалық” терминінің шығу төркіні – “организм” сөзі болды. Қазіргі кезде органикалық заттардың 10 млн-ға жуық түрі белгілі. Ең қарапайым органикалық қосылыстар екі элементтен – көміртек пен сутектен құралып, көмірсутектер деп аталады. Органикалық қышқылдар медицинада,тамақ өнеркәсібінде қолданылады. 1.Анаграмма Мы Мына сөздерден органикалық сөздерді құрастыр: 1.тсекіуркмө (Көмірсутек) 2.лсуберцие (Берцелиус) 3.анқыақнқ урктеөміск (Қаныққан көмірсутек) 2.Сөзжұмбақ Рагстгасаецысіркесуыощавсолжсабынсмп Ахфыйцмайдвыдсъиіссуаваъхалссяьлоосо жялчырваявдәрідәрмексукрхвврыбюаирпо 3.“Сен - маған, мен - саған” Үш топ бір-біріне сұрақ қояды. 1. А.М.Бутлеровтың құрылыс теориясын сипаттау. 2. Органикалық қосылыстарға қандай заттар жатады? 3. Органикалық заттар мен бейорганикалық заттар арасындағы ерекшеліктер қандай?
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Бағдаршам» Бүгінгі сабақта «Жасылға: Көп нәрсе үйрендім; Сарыға:сабақ ұнады,бірақ түсініксіз ұғымдар бар; Қызылға:маған қиын болды,түсінбедім» деген өз ойларын стикерге жазып, бағдаршамға жапсырады.				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну.			Ттоптық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнежазба тамашалайды.

Таныстым:

Оқу ісі жөніндегі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Органикалық қосылыстардың жіктелуі мен номенклатурасы. Гомология мен изомерия.
Оқу мақсаттары:		-Көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары, көмірсулар, аминқышқылдарының жіктелуін білу. -Функционалдық топ түсінігін, берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру -Органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер,арендер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану.
Сабақтың мақсаты:		Органикалық қосылыстарды жіктейді. Функционалдық топтың анықтамасын береді. Органикалық қосылыстардың негізгі кластарын номенклатура бойынша атайды.
Бағалау критерийі:		Білім алушы: -Көмірсутектердің және олардың туындыларының жіктелуін біледі -Органикалық қосылыстардың негізгі кластары үшін IUPAC номенклатурасын қолданады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Көмірсутектер,ациклді,циклді,қаныққан,қанықпаған, функционалдық топ,органикалық қосылыстардың кластары, номенклатурасы,көмірсутектердің туындылары. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Органикалық қосылыстар құрылысы бойынша...........жіктеледі. Органикалық қосылыстар құрамы бойынша.......... жіктеледі. Органикалық химияда.......... атау қолданылады. Органикалық қосылыстардың кластарына...............
Құндылықтарға баулу:		Адалдық, серіктестік, толеранттылық, үштілділік, денсаулық, құрмет, жауапкершілік және үздіксіз оқу.
Пәнаралық байланыс:		Биология
Алдыңғы білім:		Органикалық қосылыстар.
Ойлау дағдысының деңгейі		Білу ,түсіну,қолдану
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин 5мин	Оқушылармен амандасу.Сыныпта ынтымақтастықтық атмосферасын және қалыпты оқу ортасын қалыптастыру. -Оқушылардың зейінін шоғырландыру; -Оқушылармен бірге сабақтың мақсатын айқындау; -Алдыңғы сабақта өтілген тақырыпты қайталау. Үш топ бір-біріне сұрақ қояды. 1. А.М.Бутлеровтың құрылыс теориясын сипатта. 2. Органикалық қосылыстарға қандай заттар жатады? 3. Органикалық заттар мен бейорганикалық заттар арасындағы ерекшеліктер қандай?		Шаттық шеңбері
Сабақтың ортасы 10мин 5 мин 3мин 7 мин	“Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс»: І-топ: Органикалық қосылыстар құрылысы бойынша қалай жіктеледі? ІІ-топ: Органикалық қосылыстар құрамы бойынша қалай жіктеледі? ІІІ-топ: Органикалық қосылыстардың аталуы. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Сергіту сәті: Бейнекөрсетілім Тапсырма 1 1.Органикалық химия пәні нені зерттейді? А) бейорганикалық заттарды; Ә) оттекті қосылыстарды; Б) көміртек қосылыстарын 2. Құрылыс теориясы ашылған жыл: А) 1869; Ә) 1861; Б) 1860; 3.Молекуладағы атомдардың саны бірдей,құрылысы басқа заттар: А) гомологтар; Ә) изомерлер; Б) радикалдар; 4.Қаныққан көмірсутектің жалпы формуласы: А) С_nH₂_n; Ә) СnH₂_n₊₂Б) С_nН₂_n_-2 5. Құрылысы мен қасиеттері ұқсас заттар: А) изомерлер; Ә) радикалдар; Б) гомологтар; 6. Берілген заттың аталуы: С₄Н₈ А) бутан; Ә) циклобутан; Б) циклопропан; 7. Ацетилен көмірсутегінің жұрнағы: А) –ан; Ә) –ин; Б) –ен; Тапсырма 2: Химиялық диктант Заттар бейорганикалық_ және органикалық болып бөлінеді. Органикалық заттар – көміртектің қосылыстары. Органикалық заттардағы көміртегі IV валентті. Органикалық заттардағы байланыстар- ковалентті байланыстар. Көміртек атомдары өзара байланысып ашық немесе тұйық тізбекті қосылыстар түзеді.		Презентация постер бейнежазба тест
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып:		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Сандық есептер: метан,бутан,этан,сірке қышқылының формуласы бойынша есептеулер.
Оқу мақсаттары:		Органикалық химиядан сандық есептер шығарып үйрену.
Сабақтың мақсаты:		Есептің шартын жазып, берілгенін түсінеді. Химиялық реакция теңдеулерін дұрыс жаза алады. Формулаларды пайдаланып, есептерді шығарады.
Бағалау критерийлері:		Химиялық реакция теңдеулері бойынша есептеулер жүргізеді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Органикалық қосылыстар,метан,этан,сірке қышқылы Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Зат мөлшері...... Бөлінген газдың көлемі...............
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс-бірлікке,жауапкершілікке баулу. Өз-өзіне және айналадағы адамдарға құрмет.
Пәнаралық байланыс:		Бейорганикалық химия, биология
Алдыңғы білім:		Органикалық қосылыстардың жіктелуі.
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Оқушылардың сабаққа қатысымын, дайындығын тексеру.Сабақ мақсатымен таныстыру.
Сабақтың ортасы 7 мин 25мин	Үй тапсырмасын «Өрмекші торы» әдісі арқылы сұраймын: 1.Органикалық қосылыстарға қандай заттар жатады? 2.Органикалық химия нені зерттейді? 3.Органикалық қосылыстар қалай жіктеледі? 4. Органикалық қосылыстар қалай аталады? 5.Изомерия құбылысы дегеніміз не? 6. Гомологтар қандай заттар? Органикалық есептерді шешу жолдарын көрсету: 1.Көлемі 11,2л метан (қ.ж) жанғанда бөлінетін көмірқышқыл газының көлемі мен массасын есептеңіздер. 2.Метанның 0,5 молі жанғанда 440 кДж жылу бөлінеді.Метанның жану реакциясының термохимиялық теңдеуін құрыңдар. 3. Этиленнің 33,6 литрін (қ.ж) гидратациялағанда неше килограмм этил спирті түзілетіндігін есептеңдер. 4. Көлемі 11,2 л этаннан (қ.ж) этиленнің қандай көлемін алуға болатынын табыңдар. 5. Массасы 66г пропан жанғанда түзілетін көмірқышқыл газының көлемін есептеңдер.				11-сынып Химия оқулығы «Химик анықтамалығы» журналы
Сабақтың соңы 3мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну арқылы қолдау көрсету.			Бұл сабақта бағалау шағын топтар постер қорғаған кезде,топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Меніңжұмысымжоспарлыболдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім және неге?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Алкандар, құрылысы.
Оқу мақсаттары:		Қаныққан көмірсутектер ұғымымен таныстыру; Алкандардың изомерлерін, аталуын көрсету; Алкандардың құрылысын түсіндіру.
Сабақтың мақсаты:		Алкандарға анықтама береді. Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. Алкандардың гибридтенуін түсіндіреді.
Бағалау критерийлері:		- Алкандарға анықтама береді. -Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. -Алкандардың гибридтенуін түсіндіреді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қаныққан көмірсутектер, алкандар, парафиндер, гомологтар, изомерлену, гибридтену. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Алкандар дегеніміз- .............................. Гомологтар деп..................................атаймыз. Изомерлену құбылысы-.......................... Алкандардағы гибридтену түрі................. Метан молекуласының пішіні-..............
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс кезінде оқушы сыныптасының пікірін сыйлайды және пікірталасқа атсалысады.
Пәнаралық байланыс:		Бейорганикалық химия, биология
Алдыңғы білім:		Органикалық қосылыстардың жіктелуі мен номеннклатурасы.
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: Оқушылардың жылдамдық, шапшаңдық дағдысын дамыту үшін бес секундта бірнеше адаммен сәлемдесу тапсырмасын беру. Топқа бөлу: «Атомдар мен молекулалар» әдісі арқылы үш топқа топтасады. Оқушылар сынып ішінде еркін қозғалыста болады. Мұғалім 2 атомнан, 3 атомнан молекула құрылсын дегенде бір – бірімен тез топтаса қалулары қажет. Үй тапсырмасын «Сұрақты ұстап алу» әдісі арқылы сұраймын: 1.Органикалық қосылыстар құрылысына байланысты қалай жіктеледі? 2.Көмірсутектер деп қандай қосылыстарды атайды? 3.Органикалық заттардың құрамына қандай элемент атомдары кіреді?		Шаттық шеңбері қозғалыс
Сабақтың ортасы 5 мин 5 мин 15 мин 5 мин	Топтарға «Қаныққан көмірсутектер» туралы ресурстар таратылады: Алкандар (парафиндер, алифатты қосылыстар) молекулаларында көміртек атомдары арасында тек дара байланыс болатын көміртек пен сутек қосылыстары (қаныққан көмірсутектер). Алкандардың гомологтық қатарының жалпы формуласы: “Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс» І-топ: Алкандарға жалпы сипаттама. ІІ-топ: Изомерленуі, аталуы. ІІІ-топ: Алкандардың құрылысы. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Көміртек атомының s-орбиталь пішіні шар тәрізді, ал p-орбитальдары сегіздік пішінді болады. Байланыс түзу кезінде бұл орбитальдар өзара әсерлесіп, бірдей пішінге және энергиялары да бірдей күйге келеді. Осыны гибридтену деп атайды. Алкандарда гибридтенуге бір s-электрон және үш p-электрон ұшырайды, сондықтан sp³ гибридтену жүреді. Алкандарға көміртек қаңқасының изомериясы тән.Бұл молекулалық формулалары бірдей заттар бір-бірінен көміртек атомдарының өзара орналасуы бойынша ажыратылатын изомерия түрі.Метанның гомологтық қатарындағы алғашқы үш өкіл – метан, этан, пропанда изомерия болмайды. Ал бутанда екі изомер бар. Тармақталған тізбекті қалай атаймыз? Ол үшін: Алдымен ең ұзын көміртек тізбегі таңдалады. Ұзын тізбектегі көміртек атомдарын радикал жақын орналасқан жағынан бастап нөмірлейді. Араб сандарымен атауда радикалдар орны көрсетіледі (2 және 3). Ал бірдей орынбасушылар болғанда екеуі - ди, үшеуі -три, төртеуі -тетра, т.б. аталады. Тапсырма-2. Аты бойынша алкандардың формулаларын құрастырыңдар: Н-бутан –, 3-метилбутан-, 2-метил 3-этилгептан		Сұрақ қапшығы 11-сынып Химия оқулығы Флипчарт Презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Алкандардың қасиеттері.
Оқу мақсаттары:		Алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу.
Сабақтың мақсаты:		Алкандардың физикалық қасиеттерін сипаттайды. Алкандардың жеке өкілдерінің қасиеттерін көрсетеді. Алкандардың химиялық қасиеттерін жазады.
Бағалау критерийлері:		Алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттайды және оны реакция теңдеулерімен дәлелдейді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қаныққан көмірсутектер, алкандар, орынбасу,айырылу, изомерлену, тотығу реакциялары. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Алкандар .............................. Алкандар қосылу реакциясына түспейді, себебі................... Орынбасу реакциясы ............................................... Айырылу реакциясы қыздырғанда жүреді. Алкандар жанғанда......................................
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс кезінде оқушы сыныптасының пікірін сыйлайды және пікірталасқа атсалысады.
Пәнаралық байланыс:		Биология
Алдыңғы білім:		Алкандардың құрылысы.
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: Оқушылардың жылдамдық, шапшаңдық дағдысын дамыту үшін бес секундта бірнеше адаммен сәлемдесу тапсырмасын беру. Топқа бөлу: «Атомдар мен молекулалар» әдісі арқылы үш топқа топтасады. Оқушылар сынып ішінде еркін қозғалыста болады. Мұғалім 2 атомнан, 3 атомнан молекула құрылсын дегенде бір – бірімен тез топтаса қалулары қажет. Үй тапсырмасын «Сұрақты ұстап алу» әдісі арқылы сұраймын: 1.Алкандар табиғатта қайда кездеседі? 2.Метан молекуласының кеңістіктік пішіні қандай болады? 3.Алыну жолдарын көрсетіңдер. Топтарға «Алкандардың қасиеттері» туралы ресурстар таратылады:				Шаттық шеңбері Қозғалыс Сұрақ қапшығы
Сабақтың ортасы 5 мин 10 мин 15мин	Алкандар (парафиндер, алифатты қосылыстар) молекулаларында көміртек атомдары арасында тек дара байланыс болатын көміртек пен сутек қосылыстары (қаныққан көмірсутектер). Орынбасу реакциялары: CH₄+Cl2 CH₃ Cl + HCl ^{ХЛОРМЕТАН} ^{(ХЛОРЛЫ МЕТИЛ)} CH3 Cl+Cl2 CH2Cl2 + HCl ^{ДИХЛОРМЕТАН} ^{(ХЛОРЛЫ} ^{МЕТИЛЕН)} CH3 Cl2+Cl2 CHCl3 + HCl ^{ТРИХЛОРМЕТАН} ^{(ХЛОРОФОРМ)} CHCl3+Cl2 CCl4 + HCl ^{ТЕТРАХЛОРМЕТАН} ^{(ТӨРТХЛОРЛЫ КӨМІРТЕК)} Нитрлену реакциясы: C2H6 + HNO3 C2H5NO2+H2O ^{НИТРОЭТАН} Айырылу (ыдырау) реакциялары: CH₄ C+2H2 2CH₄ HC CH + 3H2 ацетилен Жану реакциясы : CH₄ + 2O₂ CO₂ + 2H₂O “Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс» І-топ: Алкандардың физикалық қасиеттері. ІІ-топ: Химиялық қасиеттері. ІІІ-топ: Жеке өкілдері,қолданылуы. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Тапсырма: 1.Метанның кеңістіктегі пішіні қандай? 2.Алкандар табиғатта қалай түзіледі және қайда кездеседі? 3.Алкандарды алуға болатын реакция теңдеуін жазыңдар. 4.Құрамында алты көміртек атомы бар алканның барлық изомерлерінің құрылымдық формулаларын жазып,атаңдар.				11-сынып Химия оқулығы Презентация постер
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.				Стикер лер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну			Бұл сабақта бағалау шағын топтар постер қорғаған кезде,топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Циклоалкандар.
Оқу мақсаттары:		Алкандардың және циклоалкандардың физикалық, химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу.
Сабақтың мақсаты:		- Алкандардың физикалық қасиеттерін сипаттайды. - Алкандардың жеке өкілдерінің қасиеттерін көрсетеді. - Алкандардың химиялық қасиеттерін жазады.
Бағалау критерийлері:		Алкандардың және цциклоалкандардың химиялық қасиеттерін сипаттайды және оны реакция теңдеулерімен дәлелдейді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қаныққан көмірсутектер, алкандар, циклоалкандар,орынбасу,айырылу, изомерлену, тотығу реакциялары. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Алкандар .............................. Алкандар қосылу реакциясына түспейді, себебі................... Орынбасу реакциясы ............................................... Айырылу реакциясы қыздырғанда жүреді. Алкандар жанғанда...................................... Циклоалкандар.............................................
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс кезінде оқушы сыныптасының пікірін сыйлайды және пікірталасқа атсалысады.
Пәнаралық байланыс:		Биология
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау; Бейнекөрсетілім bilimland.kz сайтынан
Алдыңғы білім:		Алкандардың құрылысы.
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: Оқушылардың жылдамдық, шапшаңдық дағдысын дамыту үшін бес секундта бірнеше адаммен сәлемдесу тапсырмасын беру. Топқа бөлу: «Атомдар мен молекулалар» әдісі арқылы үш топқа топтасады. Оқушылар сынып ішінде еркін қозғалыста болады. Мұғалім 2 атомнан, 3 атомнан молекула құрылсын дегенде бір – бірімен тез топтаса қалулары қажет. Үй тапсырмасын «Сұрақты ұстап алу» әдісі арқылы сұраймын: 1.Алкандардың физикалық қасиеті? 2.Химиялық қасиетін сипаттаңдар? 3.Алыну жолдарын көрсетіңдер.		Шаттық шеңбері Қозғалыс Сұрақ қапшығы
Сабақтың ортасы 5 мин 10 мин 15мин	Қаныққан көмірсутектердің тағы бір тобына циклоалкандар жатады. Циклоалкандар —құрамындағы көміртек атомдары өзара дара байланыстар арқылы байланысқан, жалпы формуласы СnН2n болатын циклді қаныққан көмірсутектер. Жалпы формуладағы n ≥ 3.. Циклоалкандағы көміртек атомдары алкандардағы сияқты sp3 гибридтелген күйде болады. Циклоалкандар- циклопарафиндер немесе нафтендер . Ең қарапайым циклоалкан үш мүшелі сақинасы бар циклопропан С3Н6. Келесі мүшелері: циклобутан С4Н8 және циклопентан С5Н10, циклогександар С6Н12, т.б. Циклоалкандарды сәйкес алкан атауының алдына цикло-деген сөз қосып атайды. Егер бүйір тізбектері яғни радикалдары болса, олардың орны көрсетіліп, аты аталады. Циклоалкандардың изомерленуі: а) циклдің құрамындағы көміртек атомдарының санына; ә) көмірсутек молекулаларындағы орынбасарлардың түрі мен олардың орындарына байланысты; б) алкендер мен класаралық изомері болады. Циклоалкандардың алғашқы екі мүшесі циклопропан мен циклобутан газдар, кейінгілері — сұйық заттар, жоғары циклоалкандар — қатты заттар. Тапсырма: Циклоалкандардың аттарын атаңдар. Жалпы формуласынан циклоалкандар құрамының сәйкес алкандардан айырмашылығы — олардың молекуласында сутектің екі атомы кем болатынын байқауға болады. Алкандардан айырмашылығы – циклоалкандар қосылу реакцияларына түсе алады. 1.Цикл ашылу арқылы жүретін реакциялар (қосылу реакциялары). Циклдегі көміртек атомдарының арасындағы байланыстар үзілген жерге басқа элемент атомдары (галогендер, сутек, т.б.) қосылады: 2.Орынбасу реакциялары. Бес және одан да көп мүшелі циклді қосылыстарға орынбасу реакциялары тән: 3.Дегидрлену реакциясы айырылу реакциясына жатады. Циклоалкандар дегидрлену (сутек бөлінетін) реакцияларына түседі. Мысалы , өршіткі қатысында циклогександы дегидрлегенде бензол тұзіледі: 4.Циклоалкандардың жануы. Құрамы алкандар сияқты көміртек пен сутек атомдарынан тұратындықтан, циклоалкандар да жанады. Оттек жеткілікті болса, нәтижесінде, көміртек (IV) оксиді мен су түзіледі. Мысалы: С₆Н₁₂ + О₂ –> 6СО₂ + 6Н₂О + Q		11-сынып Химия оқулығы Презентация постер
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Алкендер, құрылысы, физикалық,химиялық қасиеттері.
Оқу мақсаттары:		Қанықпағанан көмірсутектер ұғымымен таныстыру; Алкендердың изомерлерін, аталуын көрсету; Алкендердың құрылысын түсіндіру.
Сабақтың мақсаты:		Алкендерге анықтама береді. Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. Алкендердің химиялық қасиетін жазады.
Бағалау критерийлері:		- Алкендарге анықтама береді. -Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. -Алкендердің химиялық қасиетін жазады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қанықпаған көмірсутектер, алкендер, нафтендер, гомологтар, изомерлену, гибридтену. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Алкендер дегеніміз- .............................. Гомологтар деп..................................атаймыз. Изомерлену құбылысы-.......................... Алкендердегі гибридтену түрі................. Этилен молекуласының пішіні-..............
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс кезінде оқушы сыныптасының пікірін сыйлайды және пікірталасқа атсалысады.
Пәнаралық байланыс:		Бейорганикалық химия, биология
Алдыңғы білім:		Циклоалкандар, құрылысы,қасиеттері.
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек»: Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша 3 топқа бөлініп отырады. Үй тапсырмасын «Сұрақты ұстап алу» әдісі арқылы сұраймын: Циклоалкандар қандай заттар? Жалпы формуласын көрсет. Физикалық қасиеттерін сипатта.		Шаттық шеңбері Қозғалыс Сұрақ қапшығы
Сабақтың ортасы 5 мин 5 мин 15 мин 5мин	Топтарға «Алкендер» туралы ресурстар таратылады. 1.“Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс» І-топ: Алкендерге жалпы сипаттама. ІІ-топ: Изомерленуі, аталуы. ІІІ-топ: Алкендердің қасиеттері. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Қанықпаған көмірсутектер дегеніміз құрамындағы көміртек атомдары арасында қос немесе үш байланыстар болатын көмірсутектер. Құрамындағы сутек атомдарының саны қаныққан көмірсутектерден аз болғандықтан оларды қанықпаған деп атайды. Алкендер – молекуласындағы көміртек атомдарының арасында бір байланыстан өзге бір қос байланыс болатын ациклді көмірсутектер. Жалпы формуласы: С_nH_2n Молекула құрылысы: sp²-гибридтену Байланыс бұрышы – 120⁰ Молекула пішіні – жазық үшбұрыш Номенклатурасы: 1.Негізгі тізбекті анықтау 2.Негізгі тізбектегі көміртек атомдарын нөмірлеу 3. Атауды құрастыру. АЛКЕНДЕРДІ АЛУ 1. АЛКАНДАРДЫ ДЕГИДРЛЕУ (өндірістік әдіс) C_nH_2n+2 = C_nH_2n+H₂ 2. Спирттерді дегидратациялау CH₂-CH₃ ͇ H₂O+CH₂=CH₂ OH 3. Дегидрогалогендеу C_nH_2n+1Cl = C_nH_2n+HCl Тапсырма-1: Мына көмірсутектердің құрылымдық формулаларын құрастырыңдар: А) 3-этилгептен-2 Ә) 3,3-диметилпентен-1 Б) 3-метил-4-этилгексен-2 Тапсырма-2: Мына қосылыстардың қайсысында геометриялық изомерия болуы мүмкін? Болса, көрсетіңіз. А) Бутен-1 Ә) Пентен-2 Б) 2-метилбутен-2		11-сынып Химия оқулығы Флипчарт Презентация А4 парағы
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Алкадиендер, құрылысы, физикалық,химиялық қасиеттері. Табиғи және синтетикалық каучук.
Оқу мақсаттары:		Алкадиендердің изомерлерін, аталуын көрсету; Алкадиендердің құрылысын түсіндіру.Физикалық және химиялық қасиеттерін көрсету.
Сабақтың мақсаты:		Алкадиендерге анықтама береді. Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. Алкадиендердің химиялық қасиетін жазады.
Бағалау критерийлері:		- Алкадиендерге анықтама береді. -Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. -Алкадиендердің химиялық қасиетін жазады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қанықпаған көмірсутектер, алкадиендер, гомологтар, изомерлену, гибридтену, табиғи және синтездік каучуктер. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Алкадиендер дегеніміз- .............................. Гомологтар деп..................................атаймыз. Изомерлену құбылысы-.......................... Алкадиендердегі гибридтену түрі.................
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс кезінде оқушы сыныптасының пікірін сыйлайды және пікірталасқа атсалысады.
Пәнаралық байланыс:		Бейорганикалық химия, биология
Алдыңғы білім:		Алкендер, құрылысы,қасиеттері.
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек»: Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша 3 топқа бөлініп отырады. Үй тапсырмасын «Сұрақты ұстап алу» әдісі арқылы сұраймын: 1.Алкендер қандай заттар? 2.Жалпы формуласын көрсет. 3.Физикалық қасиеттерін сипатта.		Шаттық шеңбері Қозғалыс Сұрақ қапшығы
Сабақтың ортасы 5 мин 10 мин 15мин	Топтарға «Алкадиендер» туралы ресурстар таратылады. 1.“Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс» І-топ: Алкадиендерге жалпы сипаттама. ІІ-топ: Изомерленуі, аталуы. ІІІ-топ: Алкадиендердің қасиеттері. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Тапсырма: Массасы 4,2 г алкен 8 г бромды қосып алуға қабілетті. Алкеннің молекулалық формуласы қандай:		11-сынып Химия оқулығы Флипчарт Презентация А4 парағы
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		Алкиндер, жалпы формуласы, құрылысы, изомерленуі.
Оқу мақсаттары:		-Үш байланысы бар көмірсутектер ұғымымен таныстыру; -Алкиндердің құрылысын түсіндіру; -Алкиндердің изомерлерін, аталуын көрсету.
Сабақтың мақсаты:		- Алкиндерге анықтама береді. - Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. - Алкиндердің алыну жолдарын көрсетеді.
Бағалау критерийлері:		- Алкиндерге анықтама береді. -Изомерлерін жазып, халықаралық номенклатура бойынша атайды. - Алкиндердің алыну жолдарын көрсетеді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қанықпаған көмірсутектер, алкиндер, гомологтар, изомерлену, гибридтену,үш байланыс,ацетилен. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Алкиндер дегеніміз- .............................. Гомологтар деп..................................атаймыз. Изомерлену құбылысы-.......................... Алкиндердегі гибридтену түрі................. Ацетилен молекуласының пішіні-..............
Құндылықтарға баулу:		Топтық жұмыс кезінде оқушы сыныптасының пікірін сыйлайды және пікірталасқа атсалысады.
Пәнаралық байланыс:		Биология
Алдыңғы білім:		Қанықпаған көмірсутектер.
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау Бейнекөрсетілім bilimland.kz сайтынан
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: Оқушылардың жылдамдық, шапшаңдық дағдысын дамыту үшін бес секундта бірнеше адаммен сәлемдесу тапсырмасын беру. Топқа бөлу: «Атомдар мен молекулалар» әдісі арқылы үш топқа топтасады. Оқушылар сынып ішінде еркін қозғалыста болады. Мұғалім 2 атомнан, 3 атомнан молекула құрылсын дегенде бір – бірімен тез топтаса қалулары қажет. Үй тапсырмасын «Сұрақты ұстап алу» әдісі арқылы сұраймын: 1.Органикалық қосылыстар құрылысына байланысты қалай жіктеледі? 2.Көмірсутектер деп қандай қосылыстарды атайды? 3.Қаныққан көмірсутектерге анықтама беріңдер. 4.Қанықпаған көмірсутектер дегеніміз не?		Шаттық шеңбері Қозғалыс «Сұрақ қапшығы»
Сабақтың ортасы 5 мин 5 мин 15 мин 5мин	Топтарға «Алкиндер» туралы ресурстар таратылады: Алкиндер-құрамында бір үш еселі байланысы бар, жалпы формулаасы С_пН_2п-2 болатын қанықпаған көмірсутектер. “Джигсо” әдісі:«Ойлан,бірік,бөліс» І-топ: Алкиндерге жалпы сипаттама. ІІ-топ: Изомерленуі, аталуы. ІІІ-топ: Алкиндердің құрылысы,алынуы. Тапсырманы шағын топта талқылап,постер жасап, ортаға шығып қорғайды. Құрылысы: Ацетилен молекуласында көміртек атомдары sp-гибридизация күйінде болады. Бұл көміртектің әрбір атомы өстері бір сызықтың бойында бір біріне 180° бұрышпен жататын екі гибридті sp орбиталдары болатынын және қалған екі p- орбиталдардың гибридтенбей қалатынын көрсетеді. Ацетиленнің алыну жолы: эл. ток 1. 2СН₄® С₂Н₂+ 3Н₂(метаннан алыну жолы) 2. 2С + Н₂® С₂Н₂(көмірден алыну жолы) 3. СаС₂+ 2 Н₂О ® Са(ОН)₂+ Н₂↑ (карбидтен алыну жолы) Тапсырма-1: Алкиндердің формулаларын көрсетіңдер: 1. СН₃– СН = СН -СН₃ 2. СН₂= СН - С =СН₂ СН₃ 3. СН₃– СН₂ - СН₂ – С ≡СН 4. СН₃– С ≡ С – С Н₂– СН₃ 5. СН₃ - СН – СН₃		11-сынып Химия оқулығы Флипчарт Презентация Кесте сурет
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері		Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		Арендер. Бензол, алынуы.
Оқу мақсаттары:		Арендер,оның ішінде бензол ,оның атом құрылысының, физикалық қасиеттерінің ерекшеліктері, құрамы,құрылысы, қасиеттері,гомологтары,изомерлері арасындағы байланыс туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		Бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау;
Бағалау критерийлері:		-Арендерге анықтама береді; -Бензол молекуласының құрылысын түсіндіреді; -Арендердің гомологтері мен изомерлерін сипаттайды.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Арендер,карбоциклді , ароматты, толуол,ксилол,кумол,стирол. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Арендер-....................................карбоциклді көмірсутектер. Неміс ғалымы А.Кекуле............................................ұсынды. Ароматты көмірсутектер деп................................................. Н.Д.Зелинский реакциясы...................................................... Риформинг реакциясы............................................................ Арендерді тас көмір шайырынан алуға болады. Ацетиленнің тримерленуі.....................................................
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Алкиндер.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек» »: Оқушылар стикерлерге сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. Фронталды әңгімелесу: 1.Қандай көмірсутектерді оқыдық (қаныққан-алкандар, циклоалкандар,қанықпаған- алкендер, алкиндер, алкадиендер) 2. Этанның, этилен және ацетиленнің химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін жазыңдар(орын басу, тотығу, айырылу). 3. Метанға гибридтелудің қандай түрі тән? Этиленге? Ацетиленге? Салыстырып,кесте құрыңдар.		Шаттық шеңбері Стикер лер
Сабақтың ортасы 5мин 10мин	1.Мұғалімнің түсіндіруі: Бензолдың электрондық және кеңістіктік құрылысы: 1825 жылы Фарадей жарықтандырғыш газда С-92,3%; Н-7,7%. тұратын белгісіз көмірсутекті ашты.Ауа бойынша тығыздығы -2.69. Арендердің алғашқы табылған мүшелерінің өздеріне тән жағымды иістері болғандықтан, оларды ароматты көмірсутектер деп те атайды. Бірақ кейінірек аромтатты көмірсутектерге жататын көптеген заттардың хош иістері болмайтыны анықталды. Осыған қарамай, тарихи қалыптасып қалған бұл атау осы кезге дейін қолданылып келеді. Арендер – молекулаларының құрамында бензол сақинасы бар жалпы формуласы болатын көмірсутектер. Арендердің ең қарапайым мүшесі – бензол С₆Н₆ Жалпы формуласы болғандықтан, бензолды өте қанықпаған қосылысқа жатқызуға болар еді. Бірақ бензол бромды сумен және калий перманганатының ерітіндісімен әрекеттеспейді, яғни қанықпаған қосылыстарға тән реакцияларға түспейді. Осылай бензолдың құрамы мен қасиеттерінің арасында біздің түсінігімізше сәйкессіздік туады. Бензол буы мен сутек газының қоспасын катализаторы бар қыздырылған түтік арқылы өткізсе, бензолдың бір молекуласы сутектің үш молекуласын қосып алып, құрылысы бізге таныс циклогексан түзіледі: Бензол бұл қасиетті тек циклді құрылысты болғанда ғана көрсете алады деп тоқтам жасауға болады. Молекула құрамындағы көміртектің алты атомы цикл жасап тұйықталады және олар өзара қос байланыс арқылы кезектесіп жалғасады деп, құрылымдық формуласын ең алғаш неміс ғалымы А.Кекуле ұсынды (1865ж). Арендердің гомологтары, атаулары мен изомерлері. Ароматты көмірсутектері жүйелеу номенклатурасы бойынша арендер деп атайды. Бензол молекуласының сутек атомдары көмірсутек радикалдарына алмасқанда, бензолдың гомологтары түзіледі: - - - - Бензол метилбензол этилбензол пропилбензол Бензолдың гомологтарын атау үшін қалыптасқан тривиальді атаулар да қолданылады: метилбензолды толуол, диметилбензолды ксилол,изопропилбензолды кумол, винилбензолды стирол деп атайды. Тапсырма: 2кг ацетиленді жаққанда қанша литр көмірқышқыл газы мен қанша моль су алынатынын есептеңдер		Презентация слаидтар Кесте
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		Көмірсутектер мен олардың туындылары арасындағы генетикалық байланыс.
Оқу мақсаттары:		Галогентуындылардың қасиеттері , көмірсутектер мен галогеналкандардың арасындағы генетикалық байланыс туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		Галогеналкандардың алынуы, қасиеттері, қолданылуы, көмірсутектер мен галогентуындылары арасындағы генетикалық байланысты сипаттайды
Бағалау критерийлері:		-Галогентуындылардың қасиеттерін сипаттайды; -Көмірсутектер мен галогеналкандардың арасындағы генетикалық байланыс туралы білімді қалыптастырады;
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Галогеналкандар,хлорметан, фреондар, винилхлорид, хлорпрен Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Көмірсутектердің галогентуындылары-......................................... Галогеналкилдер суда нашар,...................................................ериді. Галогентуындылар табиғатта кездеспейді,....................................... Хлорэтан медицинада...................................................қолданылады. Генетикалық байланыс-......................................................................
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Алкиндер.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек» »: Оқушылар стикерлерге сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Мұғалімнің түсіндіруі: Галогеналкандардың физикалық қасиеттері галоген атомының табиғаты мен құрамына, көмірсутек радикалының құрылысына байланысты.Олар суда ерімейді,көпшілігі судан ауыр. С и Гатомдары арасындағы байланыс энергиясы галогеннің табиғатына, мейлінше берік байланыс- С-F, ал әлсіз байланыс - C-I.		Шаттық шеңбері Стикер лер
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 10 мин 5 мин	Галогеналкандар түсетін алмасу реакциялары: металл алкоголяттарымен жай эфирлер түзеді: С2Н5Вr + С2Н5-O-Na =====NaBr + С2Н5 -O-С2Н5 (диэтил эфирі) галогеналкандар карбон қышқылдарының тұдарымен кұрделі эфир түзеді: О О С2Н5Вr + СН3—С =====NaBr + СН3 -С ОNa О С2Н5 галогеналкандардағы галоген атомын алмастыру: С2Н5С1 + NaOH--------- С2Н5ОН + Na С1 айырылу реакциясы: Н3С---СН2С1 + NaOH -------- Н2С===СН2 + Na С1+ Н2О * Вюрц реакциясы: 2 СН3С1 +2 Na--------- С2Н6 + Na С1 * металдар әсері: СН2------- СН2 С1 t СН2------- СН2 +Zn ---------- + Zn С12 СН2------- СН2 С1 СН2------- СН2 Кітаппен өздік жұмыс (.136-137бет). -хлорметан: газ, сұйық күйге оңай өтеді,буланғанда көп мөлшерде жылу сіңіредіғ сондықтан мұздатқыштарда суытқыш зат есебінде қолданылады,жақсы еріткіш. -хлорэтан: ұшқыш сұйық зат, медицинада ауруды білдірмейтін зат ретінде қолданылады. -дихлорэтан: улы сұйық зат.майларды,шайырды ерітеді, тері мен жүннің майын құрғатады -фреондар: молекуласында фтор және хлор атомдары бар органикалық қосылыс,еріткіш, өрт сөндіргіш,суытқыш,бірақ фреонды қолданғанда озон қабаты бұзылып, өміірге қауіп төндіреді -винилхлорид: улы газ, поливинилхлорид алу үшін қолданылады. Тапсырма-1: Мына заттардың формуласын құрастыр: 1-бромбутан, 2-бромбутан, 2-бром-2-метилпропан. Сабақты бекітуге арналған тест жұмысы 1. Галогеналкандардың бастапқы мүшелері қандай болады А) газ Б) сұйық зат В) қатты зат 2. Хлороформның формуласы қандай А) CH₂Cl₂ Б) CCl₄ В) CHCl₃ 3. Бензол хлормен әрекеттескенде қандай өнім түзіледі А) хлорбензол Б) хлорметан В) хлорфенол 4. Гербицидтер дегеніміз не А) өсімдіктерді зиянкес жәндіктерден қорғайтын заттар Б) арамшөптермен күресте қолданылатын заттар В) саңырауқұлақ ауруларымен күресетін заттар		Презентация слаидтар Бейне көрсетілім
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 7.1.Табиғи және мұнайға серік газдар.
Оқу мақсаттары:		Қазақстандағы көмірсутектердің табиғи көздері, мұнайға серік газдар,олардан алынатын өнімдер,олардың республикадағы экономика және энергетика саласындағы проблемаларды шешудегі маңызы туралы білімдерін қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		Табиғи газдың құрамы, қолданылуы,мұнайға серік газдың құрамы туралы түсінік алады.
Бағалау критерийлері:		-Табиғи газдың құрамын, қолданылуын біледі; -Мұнайға серік газдың құрамы туралы түсінік алады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Табиғи және мұнайға серік газдар,құрғақ газ, фракциялар, пропан – бутан қоспасы Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Табиғи газдың құрамына .......................................................... Мұнайға серік газдар................................................................. Метанның мөлшері...............аз, ..................көбірек болады. Мұнайға серік газдарды үш фракцияға бөледі: 1)құрғақ газ...... 2)пропан-бутан........ 3)газды бензин.........
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Көмірсутектер мен олардың туындылары арасындағы генетикалық байланыс.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек» »: Оқушылар стикерлерге сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Білімді жаңғырту: Фронталды сұрақтар қою: * Көмірсутектердің табиғи көздеріне нелер кіреді? Мұнай мен газдың қалай түзілетінін түсіндіріңдер? Казахстандағы мұнай мен табиғи газдың ірі кен орындарының қай жерде орналасқанын көрсетіңдер ?		Шаттық шеңбері Стикер лер
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 5 мин 10 мин Сабақтың соңы 5 мин	ТАБИҒИ ГАЗ *Табиғатта кездесуі және құрамы.Біздің ғаламшардағы табиғи газдың қоры өте көп (шамамен 10 м). Табиғи газдың негізгі құрам бөлігі метан.Сонымен бірге онда этан, пропан, бутанда бар.Мынадай заңдылық бар: егер көмірсутектің молекулалық массасы неғұрлым үлкен болса,онда ол соғұрлым табиғи газда аз болады. Казақстандағы газдың негізгі кездесетін орны : *Қолданылуы. Табиғи газ жанғанда көп мөлшерде жылу бөлінеді,сондықтан ол энергиялық тиімді, әрі арзан отын ретінде жылыту қазандықтарында,домна пештерінде,мартен,шыны жасау пештерінде қолданылады.Табиғи газды өндірісте қолдану еңбек өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді.Сонымен қатар газды жаққанда одан көмірқышқыл газы мен су буы бөлінетіндіктен ауа онша ластанбайды. Табиғи газ химия өндірісінің маңызды шикізат көзі: ацетилена, этилен, сутек,көмір,әртүрлі хлортуындылар алынады. *Табиғи газды сығу арқылы пропан мен бутан қоспасын бөліп алады. Табиғи газ фракцияларға бөлінеді: 1.Құрғақ газ – метан мен этан қоспасы, химиялық шикізат есебінде қолданылады ,оны крекингілеу арқылы күйе,сутек, еріткіштер алады: СН4------------С+2Н2 2СН4----------С2Н2+3Н2 С2Н6-----------С2Н4+Н2 СН4 +О2------2СО +4Н2----------2СН3ОН СН4+2Н2О------СО2+4Н2 Күйе автомобиль шиналарын жасауда, бояғыш зат ретінде,сутек, органикалық синтезде қолданылады; 2. Пропан-бутан қоспасын дегидрлеу арқылы химиялық белсенді қанықпаған көмірсутектер алынады: С4Н10------------ С2Н6 +С2Н4 С2Н6------------ С2Н2 +2Н2 п Н2С==СН2--------( --Н2С—СН2--)п этилен полиэтилен МҰНАЙҒА СЕРІК ГАЗДАР *Мұнайға серік газдар мұнайдың астыңғы қабатында ,немесе онда қысыммен еріген күйде болады. 1т мұнайда 30 дан 300 м газ болады. Мұнайға серік газдарды бұрындары ештеңеге қолданбай жағып жіберетін.Ал қазіргі кезде оларды арзан отын ,химия өндірісінің бағалы шикізаты ретінде қолданылады.Табиғи газға қарағанда,серік газдарда метан мөлшері аз,бірақ оның гомологтарының мөлшері көп.Серік газдарды тәжірибелік мақсатта былай жіктейді (1 кесте). Бензин газы, пропан-бутан фракциясы, құрғақ газ. Тапсырма: 1. 1,3 г затты жаққанда 4,4 г көмірқышқыл газы және 0,9 г су түзіледі. Осы қосылыстың буының сутекпен салыстырмалы тығыздығы 39. Осы заттың молекулалық формуласын табыңдар. 2. 720 г пентанды жағу үшін ауаның неше литр көлемі қажет? Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек		слаидтар Бейне көрсетілім Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарилкасиновна
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 7.2. Мұнай, құрамы ,өңдеу әдістері және өнімдері
Оқу мақсаттары:		Мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау
Сабақтың мақсаты:		Оқушыларға мұнайдың жоғары бағалығын,құрамын, қасиеттерін,мұнай өнімдерін,бензин,детонацияға төзімділігін қоршаған ортаны қорғау проблемалары шешудегі маңызы туралы білімдерін қалыптастыру;
Бағалау критерийлері:		-Мұнай фракцияларын атайды; -Мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймағын көрсетеді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Мұнай,айдау,крекинг, детонациялық төзімділік, мазут, лигроин, бензин, гудрон, парафин, ароматтау, фракция Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Мұнай құрамына ......................,яғни –ол көмірсутектер қоспасы. Мұнай құрамын бір формуламен өрнектеуге болмайды. Крекингтің екі түрі бар : .................................................... Бензин маркасы бензиннің төзімділігіне байланысты. Өңделген мұнай өнімдері ашық түсті өнімдері..................... және қара түсті өнім ............................болып бөлінеді.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Табиғи және мұнайға серік газдар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек» »: Оқушылар стикерлерге сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Білімді жаңғырту: Фронталды сұрақтар қою: 1.Таби ғаз құрамына қандай газдар кіреді? 2.Мұнайға серік газдардың ше? 3.Неліктен мұнайға серік газдар деп аталады? 4.Мұнай мен табиғи газдар қайда қолданылады?				Шаттық шеңбері Стикер лер
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 10 мин 5 мин	Мұнай.Құрамы.Қасиеттері», «Қазақстандағы мұнай өнеркәсібі» тақырыптарына оқушылардың дайындаған хабарламалары: *Табиғатта кездесуі. Мұнай жер қыртысында әртүрлі тереңдікте орналасқан.Егер де мұнай газ қысымында болса, онда ол бұрғылағанда сважинамен жоғары Жер бетіне көтеріледі. Жер шарында мұнай қоры жөнінен біздің ел адыңғы орындардың бірін алады. *Физикалық қасиеттері. Мұнай – май тәрізді ашық қоңыр түсті , өзіне тән иісі бар сұйықтық .Ол судан біршама жеңіл, бірақ суда мүлдем ерімейді.Мұнай -әр түрлі көмірсутектер қоспасы болғандықтан, тұрақты қайнау температурасы жоқ. Мұнайдың құрамы.Мұнай- бұл күрделі қоспа,негізгі құрам бөлігі парафин, циклопарафин және ароматты көмірсутектерден тұрады.Өндірілетін жеріне байланысты мұнайдың сапалық және сандық құрамы әртүрлі болады. Мысалға алсақ, Эмбі, Доссор, Мақат мұнайы циклопарафиндерге бай, Жаңа өзен,Жетібай мұнайы –парафиндерге бай,Прорва мұнайы –ароматты көмірсутектерге бай.Мұнай құрамында көмірсутектерден басқа аздаған мөлшерде оттек, азотты қосылыстар және металдар болады. Мұнайдан алынатын өнімдер,олардың қолданылуы. Қазіргі заманғы жаңа құрылғылар қайнау температурасында бірнеше градусқа айырмашылығы бар заттарды бөлуге мүмкіншілік береді.Мұнайды фракцияларға бөлу айдау әісі арқылы жүргізіледі.Айдау-мұнайды өңдеудің физикалық әдісі.Мұнайдан практикалық маңызы зор заттар алынады.Алдымен еріген газ тәрізді көмірсутектерді(метан) бөледі. Содан кейін ұшқыш көмірсутектерді бөлгеннен соң , мұнайды қыздырады.Алдымен молекуласында көміртек атомы аз,қайнау температурасы төмен көмірсутектер буға айналады.Температураның көтерілуімен, қоспадағы жоғары температурада бөлінетін көмірсутектер айдалады. Мұндай айдау кезінде негізгі үш фракцияға бөлініп,ары қарай айдалады.Мұнайдың негізгі үш фракциясы мыналар: 1.40 бен 200 С аралығындағы жиналатын фракция, - бензиннің газолин фракциясы – С5-С11 аралығындағы көмірсутектерден тұрады Алынған фракцияны ары қарай айдағанда : газолин (от 40 до 70 С), бензин (от 70 до 120 С) – авиациялық, автомобильдерге арналған бензин алынады. 2.150 тан 250 С аралығындағы жиналатын фракция лигроин фракциясы С8-С14 аралығындағы көмірсутектерден тұрады.Лигроин тракторда жанармай ретінде қолданылады. 3.180 тан 300 С аралығындағы жиналатын фракция керосин фракцисы С12-С18 аралығындағы көмірсутектерден тұрады. Алдымен керосин бөлінеді,ары қарай тазалап, тракторларға,реактивті ұшақтарға ,ракеталарға жанар –жағармай үшін қолданады. 4.Келесі фракциядан газойль алынады(275 С жоғары) С18 –ден жоғары, дизелді жағармай. 5.Мұнай айдағаннан қалған соңғы өнім- мазут-молекуласында көміртек атомының саны жоғары болатын көмірсутектерден алынады. Мазутты да мынадай фракцияларға бөледі: солярка майы – дизельді отын , әртүрлі майлар (тракторларда, авиациялық, индустриялық және т.б. .), вазелин ( мазьдардың негізгі құрамы және фармакологияда). Мұнайдың кейбір түрлерінен парафин (сіріңке, балауыздар жасауда және т.б.) алынады. Айдаудан соң гудрон қалады. Оны жол жасауда өте кең ауқымда қолданады. Мазут- өңдеудің ең соңғы өнімі, сондықтан оны қайта өңдеп майлар алады. *Мұнай өнімдерін крекингілеу. Мұнайдан алынатын бензин шығымын ұзын тізбекті көмірсутекті айыру(65-70%) арқылы арттыруға болады. Бұл үрдіс крекинг деп аталады (ағыл. Crack – айыру). Өндірістік крекинг әдісін алғаш 1891жылы ашқан орыс инженері В. Г. Шухов,бірақ бұл әдіс Россияда ХХ ғасырдың басында ғана жүзеге асырылды. Бензин автомобилдерде,самолеттерде жанармай ретінде қолданылады, лигроин –тракторлар үшін, керосин - ракета, реактивті двигателдер үшін қолданылады.Өнімде неғұрлым көміртек атомы көп болса ,соғұрлым жанғанда жылу көп бөлінеді.Бензин маркасындағы сан бензиннің детонацияға төзімділігін көрсетеді.Изооктандағы октан саны (2.2.4 – триметилпентан), жоғары деп есептеледі. Крекинг үрдісі көміртек тізбегінің үзіліп, жай қаныққан және қанықпаған көмірсутектер түзілуі,мысалы : СН = СН + СН Гексадекан октан октен Түзілген зат ары қарай ыдырайды: СН = СН + СН Октан бутан бутен СН = СН + СН Бутан этан этилен Крекингтің негізгі екі түрі бар: Термиялық крекингте көмірсутектердің ыдырауы жоғары температура(470-550) және қысым қатысында жүреді.Термиялық крекингпен алынған бензинде қанықпаған көмірсутектер көп,сондықтан тікелей айдалған банзинге қарағанда детонацияға төзімді.Қанықпаған көмірсутектер оңай тотығып,полимерленетіндіктен ол сақтауға төзімсіз.Сондықтан термиялық крекингпен алынған бензинге анти тотықтырғыштар қосады. Термиялық крекингілегенде құрамында қаныққан,қанықпаған көмірсутектері бар газдар түзіледі,олар органикалық синтезде қолданылады.. Катализдік крекингте көмірсутектердің ыдырауы төмендеу температура(450-500С) және катализатор (алюмосиликаттар) қатысында жүреді. Катализдік крекинг үрдісі, термиялық крекинге қарағанда жоғары жылдамдықпен жүреді. Катализдік крекингпен алынған бензиннің сапасы термиялық крекингпен салыстырғанда жоғары.Бұны былай түсіндіруге болады, айырылу реакциясымен қатар изомерлену реакциясы жүріп, детонацияға төзімді тармақталған көмірсутектер түзіледі Катализдік крекингпен алынған бензинде қанықпаған көмірсутектер аз болғандықтан сақтауға төзімді. Катализдік крекингте тармақталған көмірсутектер көп түзіледі ,олар органикалық синтез үшін өте бағалы. Катализдік крекингтен басқа өнеркәсіптік маңызы зор мұнайды ароматтау-мұнайдағы қаныққан және циклопарафиндерді ароматты көмірсутектерге айналдыру. Сабақты бекіту: Тест жұмысы 1.Мұнай қандай зат: А.суда ерімейді , жанбайды; Ә.май тәрізді сұйықтық , иісі жоқ; Б. Судан ауыр; В май тәрізді сұйықтық , жанғыш 2.Мұнайды жеке зат деп есептеуге бола ма: А.Болады , себебі ол табиғаттан шикізат ретінде бөлінеді; Ә.Қолдан жасалған жасанды қоспа ; Б.Жоқ ,себебі ол көмірсутектердің табиғи қоспасы; В.жоқ,себебі ол күрделі бейорганикалық заттар қоспасы. 3.Мұнай өндірудің қандай әдістерін білесіңдер: А.насосты әдіс Ә.Пиролиз Б.Риформинг В.Каталитикалық крекинг				слаидтар Бейне көрсетілім презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек				Стикер лер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыға тест беру.			Бұл сабақта бағалау шағын топтар топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнежазба тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары қолжетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болды ма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 7.4.Қазақстандағы мұнай, газ және көмірдің негізгі кен орындары.
Оқу мақсаттары:		Оқушыларға Қазақстандағы мұнай, газ және көмірдің негізгі кен орындары, отынның түрлері,қатты отыннан сұйық отын алудың тиімділігі жөнінде білімді қалыптастыру:
Сабақтың мақсаты:		Таскөмірдің басты кен орындарын атайды; Мұнай өндірілетін аймақтарды көрсетеді; Табиғи газ өндірісі туралы түсінік алады.
Бағалау критерийлері:		-Таскөмірдің басты кен орындарын атайды; -Мұнай өндірілетін аймақтарды көрсетеді; -Табиғи газ өндірісі туралы түсінік алады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Таскөмір кен орыны,қоңыр көмір,жанғыш тақтатас, мұнай өндіру, мұнай ұңғымасы, табиғи газ өндірісі, экология. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Қазақстанның ең ірі көмір базасы-.......................................... Мұнай мен газ-...........................жану жылуы жоғары отын. Табиғи газ өндірісі-...................................................................
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Отынның түрлері.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин 5 мин	Ұйымдастыру: Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, оқушылардың сабаққа дайындығына назар аудару, оларды сабақтың тақырыбы және мақсатымен таныстыру. Тренинг: «Досқа тілек» »: Оқушылар стикерлерге сыныптысына арнап тілек жазып, «Шаттық шеңберін» құрып,бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу:Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Білімді жаңғырту: Фронталды сұрақтар қою. «Отынның түрлері. Тас көмірді кокстеу» тақырыптарына оқушылардың дайындаған хабарламалары тыңдалады.		Шаттық шеңбері Стикер лер
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 10 мин Сабақтың соңы 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. Қазақстандағы газ, мұнай және тас көмір қоры жөнінен әлемдегі табиғи ресурстары бай елдердің қатарына жатады.Көмірсутектің отын, мұнай және табиғи газ бүкіл әлемнің өркендеуінің өзегі болып отыр. Қазақстан әлемдік рынокқа көмірсутекті, отынды шығарушы елдердің бірі. Тас көмір – Қазақстанның энергетикалық ресурстарының негізгі түрі. Республиканың отын балансындағы оның арасалмағы 70 пайызға дейін. Қазақстанда жалпы геологиялық қоры, шамамен 160 миллиард тоннадай болатын тас көмірдің, кокстелетін көмірдің, қоңыр көмірдің түрлері бар.Қазіргі кезде республикада, жалпы алғанда 400-дей кен орнынан жылына 100 млн тоннаға жуық тас көмір мен қоңыр көмір өндіріледі. Қазақстанның ең ірі көмір базасы-Қарағанды көмір алабы. Республикамыздың орталық бөлігінің 3000 км ауданының алып жатқан Қарағанды көмір алабының жалпы геологиялық қоры 60 млрд тоннаға жуық. Негізгі кен орындары-Абай,Сарань,Шерубайнұра,Шахтинск,Михаеловка және т.б. Көмір қатпарларының тереңдігі 50-300метрге дейін, ал Михаеловкада көмір жер бетіне өте жақын жататындықтан, ашық әдіспен өндіріледі. Қарағанды көмір алабы елімізде жұмсалатын барлық көмірдің тең жартысын береді. Соның ішінде кокстелетін көмір де бар. Маңызы жөнінен Қарағандыдан кейін екінші орынды алатын Қазақстан көмір алабы – Екібастұз. Ол 200 км жуық шағын ауданды алып жатса да,жалпы қоры 17 млрд тоннадай. Екібастұз алабының артықшылығы көмір қабаттарын жер бетіне жақын 100 метрге дейін жатқандықтан, өндіру ашық әдіспен жүргізіледі де, өзіндік құны арзанға түседі. Екібастұз көмірі, негізінен, отын ретінде электр және жылу станцияларында қолданылады. Негізгі кен орындары – Алып, Солтүстік және Шығыс кеніштері. Қоры жөнінен болашағы зор тас көмір және қоңыр көмір кеніштерін қатарына : Қостанай облысындағы Құсмұрын , Майкөбе, Шығыс Қазақстандағы кендірілікті жатқызуға болады.Бұл жерлерге жақын маңда ірі тұтынушы кәсіпорын және темір жол болмағандықтан, өндіру ісі басталмай отыр, дегенмен жергілікті халық отын ретінде пайдалануда. Мұнай мен газ- көмірге қарағанда –жану жылуы жоғарғы отын әрі химиялық өнеркәсіп үшін бағалы шикізат. Қазақстанда алғаш рет мұнай бірінші рет дүниежүзілік соғыс кезінде досор, Ембі және Мақатта өндірілді. Қазіргі кезде Қазақстанда 160-тай мұнай кен орны жұмыс істейді. Ал 60-қа жуық кен орында зерттеу жүргізілуде.Негізінен, республикамыздың батыс өңірі – мұнайлы өлке болып табылады. Атырау өңірін ең алғаш орыс ғалымы Н.А.Северцев зерттеген. Ол 1860 жылы «Горный» журналына қазіргі Доссор туралы есебін жариялаған. Сөйтіп 1899 жылы Атырауда алғашқы мұнай ұңғымасынан мұнай атқылады. Теңіз, Мақат Атырау облысында; Шұбарқұдық, Кеңқияқ Ақтөбе облысында; Қаратөбе. Сабақты бекіту: 1.Мұнай қандай зат: А.суда ерімейді , жанбайды; Ә.май тәрізді сұйықтық , иісі жоқ; Б. Судан ауыр; В май тәрізді сұйықтық , жанғыш Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек.		слаидтар Бейне көрсетілім презентация стикер лер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып:		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарилкасиновна
Сабақтың тақырыбы:		№2. Лабораториялық тәжірибе. Этилен,ацетилен,мұнай үлгісі мен бензолдың калий перманганаты мен йодқа әсері.
Оқу мақсаттары:		«Мұнай және оны өңдеу өнімдері», «Тас көмір және өнімдері» жиынтығымен танысу. Калий перманганаты мен йодқа әсерін бақылау.
Сабақтың мақсаты:		«Мұнай және оны өңдеу өнімдері», «Тас көмір және өнімдері» жиынтығымен танысады. Калий перманганаты мен йодқа әсерін бақылайды.
Бағалау критерийлері:		-«Мұнай және оны өңдеу өнімдері», «Тас көмір және өнімдері» жиынтығымен танысады. -Калий перманганаты мен йодқа әсерін бақылайды..
Тілдік мақсаттар:		Қажетті материалдар мен құрылғылар: «Мұнай және оны өңдеу өнімдері», «Тас көмір және өнімдері» жиынтығы, калий перманганаты ерітіндісі, иод ерітіндісі, сынауықтар.
Құндылықтарға баулу:		Теория жүзінде өтілгенді практика жүзінде жасап үйрену.
Пәнаралық байланыс:		Биология
Алдыңғы білім:		Қазақстанның кен орындары.
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Тренинг: «Жылылық лебізі....» Оқушылардың сабаққа қатысымын, дайындығын тексеру.Сабақ мақсатымен таныстыру.				Шаттық шеңбері
Сабақтың ортасы 30 мин	а) «Мұнай және оны өңдеу өнімдері» жиынтығымен танысу.
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, өткізеді..				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларды қолдау.			Бұл сабақта бағалау практикалық жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Меніңжұмысымжоспарлыболдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім және неге?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

ҰМЖ тарауы: Оттекті органикалық қосылыстар. Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 8.1,8.2. Оттекті органикалық қосылыстар. Спирттер.
Оқу мақсаттары:		Оқушыларға көмірсутектер туындысы – спирттер туралы білімді қалыптастыру, спирттер қасиетіне функционалдық топтың әсерін түсіндіру.
Сабақтың мақсаты:		-Оттекті органикалық қосылыстарды жіктейді; -Қаныққан біратомды спирттерге анықтама береді.
Бағалау критерийлері:		-Оттекті органикалық қосылыстарды жіктейді; -Қаныққан біратомды спирттерге анықтама береді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Спирт,алкоголь,функционалдық топ,гидроксил тобы. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Құрамына оттек атомдары кіретін қосылыстар белгілі.Бұлар оттекті органикалық қосылыстар. Құрамында -ОН функционалды гидроксил тобы бар органикалық қосылыстар .......................................................
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Қазақстандағы мұнай, тас көмірдің негізгі кен орындары.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау ; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сабақтың жалпы мақсатын ашу ,оны өткізу жоспарын көрсету. Мұғалімнің ауызша түсіндіруі Біз екі элемент- көміртек пен сутектен тұратын органикалық қосылыстарды оқып үйрендік. Құрамына оттек атомдары кіретін қосылыстар белгілі.Бұлар оттекті органикалық қосылыстар. Осы қосылыстардан бірінші спирттерді қарастырамыз.
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 10 мин 5 мин Сабақтың соңы 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. 4 ғасырда адамдар құрамында этил спирті бар сусындар дайындай білген.Жеміс –жидек шырындарын ашытып вино жасаған, бірақ адамдар олардан бас айналдырып естен тандыратын компоненті бөлуді көп кейін үйренді. 16ғасырда Алхимиктер виноны қыздырығанда ұшқыш зат буы түзілетінін ,суытқанда дәмі ащы, түссіз сұйықтық түзілетін ашты.Орта ғасырда винодан алынатын спирт «өмір суы» деген атпен күшті дәрілік зат есебінде қолданылды. Алғаш рет 15 ғасырда «алкоголь» сөзін неміс ғалымы, врач Парацельс этил спиртіне қолданды . Тек 18 ғасырда Лавуазье этил спиртінің құрамына көміртек ,сутек, оттек кіретінін анықтады,ал молекулалық формуласын 1883жылы С2Н6О дәлелдеген Берцелиус. 1834 жылы Жан Батист Дюма и Эжен Пелиго ағаш ұнтақтарын қыздырып, екінші спиртті анықтады.Сондықтан ол ағаштан алынған деп аталады. А). Құрамында -ОН функционалды гидроксил тобы бар органикалық қосылыстар спирттер мен фенолдар деп аталады. Бірақ фенол молекуласындағы гидроксил тобы тікелей бензол сақинасымен байланысқандықтан оның қасиеттері де өзгеше. Б). Егер көмірсутек атомындағы сутек атомдарының біреуінің немесе бірнешеуінің орнын гидроксил тобымен алмастырсақ ,онда спирттер деп аталатын қосылыстар алынады. В). СПИРТТЕР: БІР АТОМДЫ ЖӘНЕ КӨП АТОМДЫ: СН3-СН2-СН2-ОН Пропанол-1 СПИРТТЕР: ҚАНЫҚҚАН ЖӘНЕ ҚАНЫҚПАҒАН,АРОМАТТЫ СН3-СН-СН3 СН2=СН-СН2-ОН С6Н5-ОН СПИРТТЕР: БІРІНШІЛІК, ЕКІНШІЛІК, ҮШІНШІЛІК Г). БІРАТОМДЫ СПИРТТЕРДІҢ ҚҰРЫЛЫСЫ Этил спиртінің құрылысы. Н Н Н Н Н—С—О—С—Н Н—С—С—О—Н Н Н Н Н а б Д). Номенклатура: халықаралық номенклатура бойынша көмірсутек атауына «-ол» жұрнағын жалғау арқылы спирт атауы жасалады.Ең ұзын таңдап алып гидроксил тобы жақын жатқан жақтан бастап нөмірлейміз. 5 4 3 2 1 Мысалы: СН3-СН-СН3-СН-СН3 СН3 ОН 4-метил пентанол-2 Е).Изомерия: көміртегі қаңқасының ,гидроскотоп орнының, классаралық изомериясы Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек		слаидтар Бейне көрсетілім Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 8.3. Қаныққан бір атомды спирттер. Спирттердің қасиеттері.
Оқу мақсаттары:		Спирттердің алынуын білу және қасиеттерін түсіндіру; Метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
Сабақтың мақсаты:		-Спирттердің қасиеттері туралы білімді қалыптастырады; -Спирттер қасиетіне функционалдық топтың әсерін түсіндіреді.
Бағалау критерийлері:		Спирттердің алынуын біледі және қасиеттерін түсіндіреді; Метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіреді;
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Спирт,алкоголь,функционалдық топ,гидроксил тобы, алкоголяттар, тотығу, этерификация реакциясы, дегидратация. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Спирттер басқа органикалық заттар сияқты көміртек пен сутектен тұратындықтан,жанғанда жылу бөледі. Спирттер сілтілік металдармен әрекеттесіп алкоголяттар түзеді. Спирттер..................................... біратомды, көпатомды, біріншілік, екіншілік, үшіншілік деп аталады. Спирттер.........................................................әрекеттеседі.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Оттекті органикалық қосылыстар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сабақтың жалпы мақсатын ашу ,оны өткізу жоспарын көрсету. Мұғалімнің ауызша түсіндіруі Біз екі элемент- көміртек пен сутектен тұратын органикалық қосылыстарды оқып үйрендік. Құрамына оттек атомдары кіретін қосылыстар белгілі.Бұлар оттекті органикалық қосылыстар. Осы қосылыстардан бірінші спирттерді қарастырамыз.
Сабақтың ортасы Сабақтың соңы 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. Спирттер,олардың қолданылуы. Химиялық қасиеттері. Спирттер басқа органикалық заттар сияқты көміртек пен сутектен тұратындықтан,жанғанда жылу бөледі,мысалы: С₂Н₅ОН+3О₂-СО₂+3Н₂О+1374 кДж Бірақ олардың әрқайсысы әртүрлі жанады. 1мл әртүрлі спиртті фарфор ыдысқа құйып жандырайық. Гомолгтық қатардың алғашқы мүшелері тез тұтанып, ашық көк жалынмен жанады, ал молекулалық массасы үлкен мүшелері жарқырап жанып, ыдыста күйе қалады. (Осы құбылысқа түсініктеме беріңдер.) 2. Гидроксил тобындағы сутек атомы арқылы жүретін реакциялар: Этил спиртінің металл натриймен ОН функционал тобы сутек атомының алмасуы арқылы жүретін реакцияларды білеміз,(активті металдармен - кальций, алюминий, магний): б- б+ 2е_ 2С₂Н₅-О: Н+ 2Na=== H₂+ 2(C₂H₅O: Na) Спирттегі сутек томының орнын басқанда түзілген өнім натрий этилаты деп аталады, реакциядан кейін қатты күйде бөлінеді.Спирттер басқа сілтілік металдармен әрекеттесіп алкоголяттар түзеді. (Мысалға натрий пропилатының түзілу теңдеуін құрыңдар.) Біз екі элемент- көміртек пен сутектен тұратын органикалық қосылыстарды оқып үйрендік. Құрамына оттек атомдары кіретін қосылыстар белгілі.Бұлар оттекті органикалық қосылыстар. Спирттердің металдармен әрекеттесуі О—H полюсті баланыстың үзілуі арқылы жүреді. 2C₂H₅-OH+2Na-H₂+2Na+2(C₂H₅O:) Бұл реакциядан спирттердің қышқылдық қасиеті көрінеді деуге болады.Бірақ қышқылдар класына жатқыза алмаймыз6 себебі бұлардың диссоциациялану дәрежесі өте аз. Тапсырма: Спирттердің құрамы мынадай екі гомолгы мен изомерінің формуласын құрастыр: С5Н12, С4Н10, С6Н14 Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды -қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек				слаидтар Бейне көрсетілім Химия оқулығы стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыға тест беру.			Бұл сабақта бағалау шағын топтар топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнежазба тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары қолжетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды?

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

ҰМЖ тарауы: Оттекті органикалық қосылыстар. Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 8.4. Көпатомды спирттер.
Оқу мақсаттары:		Көпатомды спирттердің алынуын білу және қасиеттерін түсіндіру;
Сабақтың мақсаты:		-Көпатомды спирттердің қасиеттері туралы білімді қалыптастырады; -Көпатомды спирттер қасиетіне функционалдық топтың әсерін түсіндіреді.
Бағалау критерийлері:		Көпатомды спирттердің алынуын біледі және қасиеттерін, қолданылуын түсіндіреді;
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Спирт,алкоголь,функционалдық топ,гидроксил тобы, алкоголяттар, тотығу, дегидратация. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Спирттер басқа органикалық заттар сияқты көміртек пен сутектен тұратындықтан,жанғанда жылу бөледі. Спирттер сілтілік металдармен әрекеттесіп алкоголяттар түзеді. Спирттер..................................... біратомды, көпатомды, біріншілік, екіншілік, үшіншілік деп аталады. Спирттер.........................................................әрекеттеседі.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Оттекті органикалық қосылыстар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сабақтың жалпы мақсатын ашу ,оны өткізу жоспарын көрсету. 1.Білімді жаңғырту: 1.Қандай қосылыстар оттекті органикалық қосылыстар деп аталады? 2.Қандай қосылыстар фенолдар және спирттер деп аталады? 3.Қандай спирттер біратомды, көпатомды, біріншілік, екіншілік,үшіншілік деп аталады?
Сабақтың ортасы 30 мин Сабақтың соңы 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. Құрылысы: Егер көмірсутек атомындағы сутек атомдарының екеуінің орнын гидроксил тобымен алмастырсақ ,онда екі атомды спирт - этиленгликоль деп аталатын қосылыстар алынады. СН₂ СН₂ I I он он Егер көмірсутек атомындағы сутек атомдарының үшеуінің орнын гидроксил тобымен алмастырсақ ,онда үш атомды спирт глицерин деп аталатын қосылыстар алынады. СН₂—СН—СН₂ I I I он он он Егер көмірсутек атомындағы сутек атомдарының бірнешеуінің орнын гидроксил тобымен алмастырсақ ,онда көпатомды спирттер деп аталатын қосылыстар алынады. . Физикалық қасиеттері. Көпатомды спирттердің маңызды өкілдері— этиленгликоль және глицерин –түссіз, шырын тәрізді,тәттілеу дәмі бар,суда жақсы еритін заттар.Бұл қасиеттер басқа да көп атомды спирттерге тән. Химиялық қасиеттері. Моно- және полиатомды спирттердің қасиеттері бір –біріне ұқсас. Бұл натриймен әрекеттесуінен көрінеді: 1. СН₂-ОH СН₂ — ОNa I + 2Na I + Н₂ СН₂-ОH СН₂— ОNa 2. Галогенсутектермен: СН₂—ОН СН₂—Cl I + НCl ------- I + H₂O СН₂—ОН СН₂—Cl Бірақ көп атомды спирттер ерекше қасиеттерге де ие. 4. Гликолдар жай эфирлер түзеді: СН₂—ОН СН₂—ОС2Н5 I + С2Н5ОН ------- 1 + H₂O СН₂—ОН СН₂—ОН Алынуы. 1. Біратомды спирттер сияқты галогенсутектерін сумен әрекеттестіру арқылы аламыз.Мысалы 1,2-дихлорэтанның гидролизімен: СН₂С1—СН₂С1 + 2Н₂О— СН₂ОН—СН₂ОН + 2НС1 2. этилен көмірсутектерінің ерітіндісін тотықтыру арқылы этиленгликоль аламыз: СН₂ ==СН₂--------СН₂ОН—СН₂ОН 3. глицеринді өсімдік майы мен мал майларын сілті қатысында алады. Көп мөлшерде қатпайтын зат-антифриздер алу үшін пайдаланылады. Рефлексия: - не білдім, нені үйрендім - не түсініксіз болды - қандай қателіктермен жұмыс істеуім керек		Слаид тар Бейне көрсетілім Химия оқулығы стикерлер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 8.5. Фенолдар.
Оқу мақсаттары:		Фенолдар туралы білімді қалыптастыру: құрылысы, номенклатурасы,алыну әдістері, қасиеттері;
Сабақтың мақсаты:		-Фенолдардың қасиеттері туралы білімді қалыптастырады; -Фенолдар қасиетіне функционалдық топтың әсерін түсіндіреді.
Бағалау критерийлері:		-Фенолдардың анықтамасын атап, жалпы сипаттама береді; -Фенолдардың алынуын біледі,реакция теңдеулерін жазады; -Фенолдың қасиеттерін, қолданылуын түсіндіреді;
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Фенол, карбол қышқылы,функционалдық топ,гидроксил тобы, бензол сақинасы,сапалық реакциясы,кумол, феноляттар. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: ............гидроксил топтары тікелей бензол сақинасымен байланысқан органикалық қосылыстар. Фенол - түссіз,өзіне тән иісі бар кристалды зат. Фенолды карбол қышқылы деп атайды,фенол- әлсіз қышқыл. Фенол көптеген микроорганизмдерді өлтіретін болғандықтан жиһаздарды,оның ерітіндісі хирургиялық аспаптарды, қамбаларды залалсыздандыруға қолданылады.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Оттекті органикалық қосылыстар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу: Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» 1.Қандай қосылыстар оттекті органикалық қосылыстар деп аталады? 2.Қандай қосылыстар фенолдар және спирттер деп аталады? 3.Қандай спирттер біратомды, көпатомды, біріншілік, екіншілік,үшіншілік деп аталады? 4.Спирттердің изомериясы неге байланысты?		Шаттық шеңбері Стикерлер «сұрақтар қапшығы»
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин 10 мин	2.Химиялық диктант 1.“Спирт” сөзі латынның ______________ деген сөзінен шыққан. 2. Метил спиртін “ағаш спирті” деп те атайды,себебі ____________________________арқылы алынады. 3. Этил спирті медицинада ____________ретінде қолданылады. 4. _________________ тәтті дәмі бар,түссіз, қоймалжың сұйықтар . 5. Этиленгликольден қыс кезінде көлік двигателіне құйылған су қатпас үшін қосылатын ___________ алынады. Керекті сөздер: Зарарсыздандырғыш, “шараптың рухы”, ағашты құрғақ айдау,антифриз,этиленгликоль мен глицерин. Жаңа тақырыпты меңгерту: Джигсо стратегиясы: (топтық жұмыс) І топ: Фенолдардың анықтамасы, алыну жолдары. ІІ топ: Физикалық қасиеттері, қолданылуы. ІІІ топ: Химиялық қасиеттері. Топтарға ресурстар таратылады. Фенолдар-гидроксил топтары тікелей бензол сақинасымен байланысқан органикалық қосылыстар. Қасиеттері:Фенол -түссіз,өзіне тән иісі бар кристалды зат. Ауада тотығып қызыл қоңыр түсті болады. Фенол тез балқиды,сынауыққа салып ыстық суда ұстаса (/t_бал +42 °С) балқиды.Фенол молекуласында гидроксил тобының болуынан кейбір химиялық қасиеттері біратомды спирттерге ұқсайды. Егер фенолды аздап қыздырып металл натрийді салса,сутектің бөлінуін байқауға болады.. Бұнда алкоголяттар сияқты, натрий феноляты деген зат түзіледі: О-ОН + 2Na- О- ОNa+Н₂ Аалкоголяттардан айырмашылығы ,фенолға натрийдің реакциясын тек сілті ерітіндісі қатысында жүргізгенде ғаға феноляттар түзіледі. Натрий феноляты суда ериді: С₆Н₅ОН + NаОН--С₆Н₅ОNа + Н₂О 6- 6+ + _ _ + С₆Н₅О:Н+Na+OH ---- (С₆Н₅О:)+Na+H₂O Бұл реакциялардан фенолдың қышқылдық қасиеті көрінеді. Фенолдың диссоциациялану дәрежесі су мен спирттерге қарағанда жоғары, сондықтан оны карбол қышқылы деп те атайды. Дегенмен фенол —әлсіз қышқыл: көмір қышқылы да оған қарағанда күшті қышқыл деп есептеледі-натрий фенолятынан фенолды ығыстырып шығарады. Егер бром суын фенолға құйсақ,онда ақ түсті трибромфенол тұнбасы түседі: С₆Н₅ ОН +3Br₂---С₆Н₂ Br₃ ОН +3HBr Қолданылуы және алынуы: Фенол көптеген микроорганизмдерді өлтіретін болғандықтан жихаздарды,оның ерітіндісі хирургиялық аспаптарды,қамбаларды залалсыздандыруға қолданылады.Бояғыш,дәрілік заттар жасауда пайдаланылады.Әсіресе көп мөлшерде фенолоформальдегид пластмассаларын алуда жұмсалады. Таскөмірден алынатын шайырдан өндіріске қолданылатын фенол алынады.Бірақта бұл		слаидтар Химия оқулығы
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 9.2. Альдегидтердің қасиеттері.
Оқу мақсаттары:		Альдегидтердің қасиеттері, классификациясы, номенклатурасы, изомериясы, карбониль тобының құрылысы,олардың алынуы туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		-Альдегидтердің гомологтарының формуласын құрастырады; -Физикалық қасиеттерін, изомерлерін сипаттайды; -Альдегидтердің химиялық қасиеттерін сипаттайтын химиялық реакция теңдеулерін құрастырады.
Бағалау критерийлері:		-Альдегидтердің гомологтарының формуласын құрастырады; -Физикалық қасиеттерін, изомерлерін сипаттайды; -Альдегидтердің химиялық қасиеттерін сипаттайтын химиялық реакция теңдеулерін құрастырады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Альдегидтер,карбониль тобы, құмырсқа альдегиді, сірке альдегиді, «күміс-айна» реакциясы, тотығу,полимерлену. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Метаналь – өткір иісті түссіз газ,өте улы, оның 40 % ерітіндісі формалин деп аталады. Альдегидтер толық тотыққанда карбон қышқылы түзіледі. Күміс айна реакциясы: альдегидтер күмістің оксидінің аммиактағы ерітіндісімен әрекеттескенде металл күміс бос күйінде бөлінеді.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Фенолдар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу: Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» 1.Қандай қосылыстар оттекті органикалық қосылыстар деп аталады? 2.Қандай қосылыстар фенолдар және спирттер деп аталады? 3.Қандай спирттер біратомды, көпатомды, біріншілік, екіншілік,үшіншілік деп аталады?		Шаттық шеңбері Стикерлер «сұрақтар қапшығы»
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин Сабақтың соңы 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Параграф 9.2, 187-192бет. Альдегидтердің физикалық қасиеттері: метаналь – өткір иісті, түссіз газ,өте улы,оның 40 % ерітіндісі формалин деп аталады.Бұл қатардың қалған өкілдері –сұйықтар, жоғарылары - қатты заттар. Бұл жерде диалектика заңдылықтары дәлелденеді:сандық өзгерістен сапалық өзгеріске ауысады. Бастапқы өкілдері- суда ериді. Не себепті? Су молекуласымен сутекті байланыс болады. Молекулалық массасының өсуімен ерігіштігі төмендейді, жоғары альдегидтер суда ерімейді. Қайнау температурасы өседі. НЕГЕ?Спирттермен салыстырғанда альдегидтер молекулааралық сутекті байланыс түзбейді. Сол себепті альдегидтердің спирттермен салыстырғанда қайнау температурасы төмен. Альдегидтердің химиялық қасиеттері:карбонил тобы мен құрамына және құрылысына байланысты Толық тотығу реакциясы: Альдегидтер толық тотыққанда карбон қышқылы түзіледі: [O] RCOH----------- RCOOH Күміс айна реакциясы: альдегидтер күміс оксидінің аммиактағы ерітіндісімен әрекеттескенде металл күміс бос күйінде бөлінеді. NH₃t C H₃COH+Ag₂O------------ CH₃COOH+2Ag Альдегидтердің сапалық реакциясы- мыс гидроксидімен әрекеттесуі: алдымен мыс(1) гидроксидінің сары тұнбасы түзіліп,ол мыс (2) оксидіне айналады. t C H₃COH+2CuOH₂---------- CH₃COOH+2CuOH Қосылу реакциясы: Cu₂O+ H₂O Қос байланыс үзіліп ,алдымен біріншілік спирт түзіледі: CH₃COH+H₂--- CH₃CH₂OH гидратациялану : гидратты түрде ерітіндіде формальдегид болады: Алмасу реакциясы: галогендеу - көмірсутек радикалындағы сутек атомының орнын галоген басады: CH₃COH +CI₂---- CICH₂COH+HCI Полимерлену реакциясы: фенолформальдегид оңай полимерленеді,бұл реакцияның өндірістік маңызы зор: 3HCOH-----С₃H₆O₃ Формальдегид триоксиметилен Поликонденсация реакциясы: Формальдегид, фенолмен оңай әрекеттеседі,жоғары молекулалы қосылыс – фенолформальдегид пластмассасын түзеді: Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		слаидтар Химия оқулығы презентация Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 9.6. Карбон қышқылдары, қасиеттері.
Оқу мақсаттары:		Карбон қышқылдарының қасиеттері, классификациясы, номенклатурасы, изомериясы, карбоксил тобының құрылысы,олардың алынуы туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		-Карбон қышқылдарының гомологтарының формуласын құрастырады; -Физикалық қасиеттерін, изомерлерін сипаттайды; -Карбон қышқылдарының химиялық қасиеттерін сипаттайтын химиялық реакция теңдеулерін құрастырады.
Бағалау критерийлері:		-Карбон қышқылдарының гомологтарының формуласын құрастырады; -Физикалық қасиеттерін, изомерлерін сипаттайды; -Карбон қышқылдарының химиялық қасиеттерін сипаттайтын химиялық реакция теңдеулерін құрастырады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Сірке қышқылы,пропион қышқылы,стеарин қышқылы, олеин қышқылы, бір негізді,көп негізді, өткір иісті, сұйық заттар. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Көмірсутек радикалының табиғатына байланысты жіктеледі. Негізділігіне байланысты жіктеу: бірнегізді,көпнегізді. Қайнау температурасы спирттерге қарағанда жоғары.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Альдегидтер.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу: Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» 1.Альдегидтерге тән сапалық реакция қалай аталады? 2. 40% формальдегид ерітіндісі қалай аталады? 3. Күміс айна реакциясы дегеніміз не?		Шаттық шеңбері Стикер лер «сұрақ тар қапшы ғы»
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин 10 мин	Карбон қышқылдарының құрамы: Молекуласында – СООН карбоксил тобы болады. O (карбонил тобы) R – (COOH)_x немесе R – C ОН (гидроксил тобы) немесе CnH_2n+1 COOH Физикалық қасиеттері: Қаныққан карбон қышқылының алғашқы үш мүшесі: құмырсқа, сірке, пропион қышқылдары өткір иісті, сұйық заттар, суда ерімейді. Май қышқылының жағымсыз иісі бар, суда нашар ериді, жоғарғы карбон қышқылдары C₁₀ –тен бастап қатты заттар. Молекулалық массасы өскен сайын суда ерігіштігі кемиді, қайнау температурасы өседі. Карбон қышқылдары табиғатта кең таралған. Құмырсқа қышқылы құмырсқада, қалақайда, шырша жапырағында кездеседі. Сірке қышқылы зат алмасу процесінде маңызды рөл атқарады. Адам ағзасында тәулігіне 400 г сірке қышқылы түзіледі. Май қышқылы майдың құрамында болады. Валериан қышқылы валериан өсімдігінің тамырында , лаурин қышқылы лавр өсімдігінде, кокос майында болады. Ешкі сүтінің құрамында алты, сегіз және он көміртек атомдары бар қышқылдар болады. Химиялық қасиеттері: 2RCOOH + Mg → (R - COO)₂Mg + H₂ 2RCOOH + MgO → (RCOO)₂ Mg + H₂O RCOOH + NaOH → RCOONa + H₂O CH₃COOH + NaHCO₃ → CH₃COOHNa + H₂O + CO₂↑ RCOOH + NH₃ → R – COONH₄ аммоний тұзы RCOOH + RCl₅ → RCOCl + POCl₃ + HCl галогенидтер Ангидридтердің түзілуі R – COOH + H OCOR → R – CO – OCOR + H₂O O O CHCOOH + HOCOCH₃ → CH₃ – C – O – C – CH₃ + H₂O сірке ангидриді Күрделі эфир түзілуі. (этерификациялау) О О С Н₃С + С₂Н₅ОН → СН₃ – С + Н₂О ОН О С₂Н₅ Тест сұрақтары: 1.Карбон қышқылының қайнау температурасының жоғары болу себебі: А)олардың суда еритіндігінде В)құрамында көмірсутек радикалының болуында С)сутектік байланыстың болуында Д)сутектің болуында Е)көміртектің санында 2.Карбон қышқылдарының құрамында болатын функционалдық топ А) -СООН с) -ОН e) -NH₂ В) -СОН д) -NO₂ 3.Табиғатта қалақайда, қылқан жапырақты ағаштарда, құмырсқада кездесетін зат. А)азот қышқылы с)сірке қышқылы е)май қышқылы В)құмырсқа қышқылы д)лимон қышқылы		слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11			Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
			Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:			§ 10.1, 10.2. Жай және күрделі эфирлер.
Оқу мақсаттары:			Жай және күрделі эфирлердің кездесуі, изомериясы, номенклатурасы алынуы,қолданылуы,қасиеттері туралы білімді қалыптастыру.
Сабақтың мақсаты:			Жай және күрделі эфирлердің гомологтары , изомерлерінің формуласын құрастырады, Химиялық қасиеттерін,алынуын сипаттайтын реакция теңдеулерін жазады.
Бағалау критерийлері:			-Жай және күрделі эфирлердің гомологтары , изомерлерінің формуласын құрастырады, -Химиялық қасиеттерін,алынуын сипаттайтын реакция теңдеулерін жазады.
Тілдік мақсаттар:			Пәнге қатысты лексика мен терминология: Жай эфирлер,эпоксидтер,күрделі эфирлер,этерификация реакциясы, эфирлену,гидролиздену,этилацетат,этилформиат. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Жай эфирлерде- екі радикалда бірдей көмірсутек радикалы болады. Күрделі эфирлерде біреуі көмірсутек радикалы, екіншісі қышқыл радикалы. Күрделі эфирлер спирттер мен карбон қышқылдары әрекеттескенде түзіледі. Күрделі эфирлерге мал майлары, өсімдік майлары да жатады.
Құндылықтарға баулу:			Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:			биология
Алдыңғы білім:			Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары арасындағы генетикалық байланыс.
Ойлау дағдысы деңгейі			Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары			PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу: Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» 1 Жай эфирлер туралы не білесіңдер? 2.Қандай қосылыстар жай, күрделі эфирлер деп аталады?				Шаттық шеңбері Стикер лер «сұрақтар қапшығы
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Спирт молекуласындағы гидроксил топтарын радикалға ауыстырса эфирлер түзіледі. Жай эфирлердің жалпы формуласы: R—O—R Физикалық қасиеттері Жай эфирлердің бастапқылары (диметил және метилэтил эфирлері) газдар, диэтил эфирінен бастап оңай буланатын сұйық заттар, жоғарғылары — қатты заттар, өздеріне тән иістері бар. Эфирлер өздеріне сәйкес спирттерге қарағанда едәуір төмен температурада қайнайды. Мысалы, этил спирті мен диметил эфирінің молекулалык құрамы бірдей — С₂Н₆O. Этил спирті сұйық зат 78,3°С-та қайнайды, ал диметил эфирі газ -24°С-та қайнайды. Мұның себебі, эфирлер молекуласында молекулааралық сутектік байланыстың болмауынан. Эфирлер суда нашар ериді, судан жеңіл. Химиялық қасиеттері: Жай эфирлер — инертті қосылыстар. Олар гидролизденбейді. Концентрациялы күкірт қышқылын қосып қыздырғанда, олар сульфат түзеді: С₂Н₅—O—С₂Н₅ + H₂SO₄(конц.) → C₂H₅O-SO₂-OC₂H₅+Н₂O (диэтилсульфат) Металл натрийді жай эфирмен қосып қыздырғанда, эфир ыдырайды: С₂H₅—О—С₂H₅+ 2Na → C₂H₅ONa + C₂H₅Na Қолданылуы Диэтил эфирі — түссіз сұйықтық, өзіне тән иісі бар, ұшқыш, тез от алғыш. Жұмыс істегенде сақ, болу керек. Оны сақтаған кезде пероксидтер түзіледі. Суда нашар ериді (6%, 20°С). Әр түрлі органикалық қосылыстар диэтил эфирінде жақсы ериді, сондықтан еріткіш ретінде қолданылады. Медицинада этил эфирі наркоз ретінде және жүрек қызметін күшейту үшін пайдаланылады. Өндірісте жасанды талшық алуда және түтінсіз оқ-дәрі жасауда қолданылады. Күрделі эфирлер табиғатта кең тараған. Олар биологиялық өте маңызды қосылыстар. Гүлдер мен жемістердің құрамында күрделі эфирлер болуына байланысты олардың хош иістері болады. Өсімдік және жануарлар майлары күрделі эфирлерге жатады. Карбон қышқылдарының күрделі эфирлерін қышқылдардың карбоксил тобындағы сутек атомының орнын көмірсутек радикалы басқан сутектің немесе спирттердегі гидроксил тобының орнын органикалық қышқылдың радикалы басқан туындылар деп қарастыруға болады. Атаулары Күрделі эфирлердің аттары олардың құрамына кіретін қышқылдар мен спирттердің қалдығынан құралады Халықаралық номенклатура бойынша қышқылдың атына спирт радикалының атын қосымша етіп, -оат жалғауын жалғап атайды: H - COOC₂H₅ - құмырсқа қышқылының этил эфирі (этилформиат немесе метилметаноат) CH₃ - COOC₂H₅ сірке қышқылының этил эфирі (этилацетат немесе этилэтаноат) Эфирлердің жеке өкілдері және олардың қолданылуы Диэтил эфирі С₂Н₅—О—С₂Н₅. Оңай қайнайтын (34,6°С) сұйық зат, суда ерімейді, судан жеңіл, өзіне тән иісі бар. Ауамен қопарылғыш қоспа түзеді. Еріткіш ретінде, жасанды жібек алуға, медицинада наркоз жасауға қолданылады. Этилацетат СН₃СООС₂Н₅. Өзіне тән иісі бар түссіз сұйық зат, судан жеңіл, суда нашар ериді. Тамақ өнеркәсібінде, парфюмерияда және полимерлерге еріткіш ретінде қолданылады. Салицил қышқылының күрделі эфирлері аспирин (ацетилсалицил қышқылы) мен салол — дәрілік заттар. " Кім жылдам?" №1. Егер шығымы 75% болса, онда 23 г құмырсқа қышқылы мен пропанол әрекеттескенде түзілген эфирдің массасы (г) қандай? №2. Құмырсқа қышқылының метил эфирі молекуласының құрамындағы көміртегінің массалық үлесін (%) табыңдар. №3. Пропион қышқылының этил эфирі молекуласының құрамындағы сутегінің массалық үлесі (%) қандай? №4. Құрамында төрт сутек атомы бар күрделі эфирдің салыстырмалы молекулалық массасы қанша? №5. 240 г суда 60 г құмырсқа қышқылының этил эфирін ерітті. Алынған ерітіндідегі күрделі эфирдің массалық үлесі (%) қандай?				слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.				Стикер лер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз		Бағалау		Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну.		Бұл сабақта бағалау шағын топтар жұптық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.		Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 10.3. Майлар.
Оқу мақсаттары:		Майлар ,олардың табиғаттағы кездесуі, маңызы, құрамы мен құрылысы,қасиеттері,алынуы, қолданылуы туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		Майлардың ағзаға өте қажетті,бағалы қоректік зат екендігін біледі; Майлардың гомологтарының, изомерлерінің формуласын құрады; Майлардың химиялық қасиеттері мен алынуын сипаттайды.
Бағалау критерийлері:		-Майлардың ағзаға өте қажетті,бағалы қоректік зат екендігін біледі; -Майлардың гомологтарының, изомерлерінің формуласын құрады; - Майлардың химиялық қасиеттері мен алынуын сипаттайды.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Қатты май, сұйық май, өсімдік майы, жануар майы, гидролизі, сабындану реакциясы,күрделі эфирлер, энергия, гидрлеу. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Майлар- көмірсулар мен белоктармен бірге барлық өсімдіктер мен тірі ағзаның құрамына кіреді және тағамдық заттардың негізгі құрам бөлігі. Қатты майлар қаныққан көмірсутектерден түзіледі. Қатты майлар жоғары карбон қышқылдары -стеарин С17Н35-СООН, пальмитин С15Н31-СООН және басқа қышқылдарынан түзілген. Сұйық майлар жоғары қанықпаған карбон қышқылдары -олеин С17Н33-СООН, линол С17Н31-СООН және линолен С17Н29-СООН қышқылдарынан түзіледі.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Жай және күрделі эфирлер.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» 1 Жай эфирлер туралы не білесіңдер? 2.Қандай қосылыстар жай,аралас, күрделі эфирлер деп аталады? 3.Жай және күрделі эфирдің химиялық қасиеттері қандай? 4.Майлар туралы биология курсынан не білесіңдер?		«сұрақтар қапшығы»
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Майлар көмірсулар мен белоктармен бірге барлық өсімдіктер мен тірі ағзаның құрамына кіреді және тағамдық заттардың негізгі құрам бөлігі.Қатты майлар қаныққан көмірсутектерден түзіледі.Бейорганикалық химия курсында заттардың құрамын анықтаудың екі әдісі оқылады:анализ және синтез.Майлардың құрамын анықтау үшін ғалымдар осы екі әдісті де пайдаланған. Майларды сумен қосып қыздырғанда(сілтілік ортада) француз ғалымы Э. Шеврель олардың глицеринмен әртүрлі карбон қышқылдарына ыдырайтынын анықтады. Француз ғалымы М. Бертло в 1854 г кері процесс жүргізді: глицеринді карбон қышқылдарымен қосып қыздырып,май мен су алды. Бұдан мынадай қорытынды шығарады: майлар карбон қышқылдары мен глицериннің- күрделі эфирлері.Жалпы формуласын мына түрде жазамыз: O CH2 O C R O CH O C R O CH2 O C R Қатты майлар жоғары карбон қышқылдары -стеарин С17Н35-СООН, пальмитин С15Н31-СООН және басқа қышқылдарынан түзілген.Бірақ құрамында төменгі карбон қышқылдарының қалдығы болатын майлар да кездеседі.Мысалы сиыр майында3-4% май қышқылының С3Н7-СООН күрделі эфирі болады. Сұйық майлар жоғары қанықпаған карбон қышқылдары -олеин С17Н33-СООН, линол С17Н31-СООН және линолен С17Н29-СООН, молекуласында бір,екі және үш қос байланыс болады. Майлар көмірсулар және белоктармен қатар өсімдіктер мен жан-жануарлардың ағзасына кіреді.Олар адам және жан-жануарлардың азықтарының негізгі құрам бөлігі.Ағзада белоктар мен көмірсуларға қарағанда майлар тотыққанда, көп мөлшерде энергия бөлінеді. Физикалық қасиеттері. Мал майлары көбінесе қатты заттар,бірақ сұйық майлар да кездеседі(балық майы).Өсімдік майлары көбінесе сұйық майлар (оларды май деп атайды);қатты өсімдік майлар да кездеседі (кокос майы). Химиялық қасиеттері. Тірі организмде майлар ферментердің қатысуымен гидролизденеді.Майлар судан басқа сілтілермен де әрекеттеседі. Қолданылуы.Майлар негізінен азықтық зат ретінде қолданылады.Майлар сабын өнеркәсібінде,жуғыш заттар,глицерин,ал жоғары карбон қышқылдары косметикалық заттар,медицинада-А витаминін алуда қолданылады.Өсімдік майларын бояуды сұйылтатын олифтер жасауда қолданылады.		слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 10.4. Сабын және синтетикалық жуғыш заттар.
Оқу мақсаттары:		Сабын ,СЖЗ құрылысы,қасиеттері туралы алған білімдерін жетілдіру, химиялық қасиеттерін, алыну әдістерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін құру .
Сабақтың мақсаты:		Сабын ,СЖЗ құрылысы,қасиеттері туралы сипаттайды; Химиялық қасиеттерін, алыну әдістерінің реакция теңдеулерін жазады; Сабын және СЖЗ қолданылуын көрсетеді.
Бағалау критерийлері:		-Сабын ,СЖЗ құрылысы,қасиеттері туралы сипаттайды; -Химиялық қасиеттерін, алыну әдістерінің реакция теңдеулерін жазады; -Сабын және СЖЗ қолданылуын көрсетеді.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Сабын, синтетикалық жуғыш заттар, калий тұзы, натрий стеараты, қаныққан қышқыл, қанықпаған қышқыл. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Сабын жоғары карбон қышқылдарының – калий және натрий тұздары (пальмитин және стеарин қышқылдары ). Сабын қатты және сұйық болады. Кермек суда сабын нашар көпіреді. СЖЗ жуғыш қасиеттері сабынмен салыстырғанда жоғары. Бірақ олар қоршаған ортаға зиянын тигізуі мүмкін.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Қазақстандағы мұнай, тас көмірдің негізгі кен орындары.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау ; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Фронталды әңгімелесу: Майлардың табиғаттағы маңызы? Майлардың құрылысы қандай? * Майлардың физикалық қасиеттерін ата? * Майлардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін жазыңдар? Майларға анықтама бер? Сабын деген не? Сабын алу үшін қандай майлар қажет?
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 10 мин 5 мин Сабақтың соңы 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. Сабын — жоғары карбон қышқылдарының тұздары RCOOMe. Сабынның құрамына пальмитин С₁₅Н₃₁СООН және стеарин С₁₇Н₃₅СООН қышқылдарының тұздары (негізінен, натрий мен калий тұздары) кіреді және оның суда ерігіштігі құрамындағы металл катионына байланысты болады. Калий тұздары суда натрий тұздарына қарағанда жақсы ериді, ал магний, кальций, барий тұздары суда ерімейді. Сұйық сабынның құрамына калий, қатты сабынның құрамына натрий катиондары кіреді. Сабын – тілімізге арабтың «сабун» деген сөзінен енген кірме сөз. Сілтінің, сақардың және майдың қосындысынан жасалған, суда еритін кір жууға арналған кесек немесе қоймалжың сұйық зат. Бүгінде сабынның сан түрлі атаулары бар. Сабын өндірісі бұдан 6000 жыл бұрын жүзеге асқанын археолог-ғалымдар дәлелдеп отыр. Сабынның адам баласына ертеден белгілі екендігі туралы Рим дәрігері Гален шығармаларында жазылған. Оны көп мөлшерде өндіру ХІХ ғасырда сода тәсілі табылғаннан кейін жедел өркендеді. Орта ғасырларда сабын өндіру жөнінен Марсель портты қаласының аты шықты. Ресейде сабын І Петр дәуірінде пайда болып, ХІХ ғасырдың ортасына дейін ақсүйектерге ғана белгілі болды. 1. Сабын алу. Сабындану реакциясын майды натрий гидроксидімен немесе натрий карбонатымен қыздыру арқылы жүргізеді. Реакция нәтижесінде глицерин мен жоғары карбон қышқылының натрий тұзы (сабын) түзіледі: май + NaOH → глицерин + сабын Түзілген сабынды бөліп алу үшін реакция өнімдеріне натрий хлоридін қосады, сонда сабын қоспаның бетіне қалқып шығып, глицерин астында қалады. Сабынды жинап алады және пішін береді. Сабын жасағанда жоғары май қышқылы тұзынан (RCOOMe) басқа оған — хош иісті заттар, бояулар, антисептиктер және т.б. заттар қосады. 2. Соңғы кезде майды үнемдеу мақсатында сабын алу үшін мұнай өнімдері құрамындағы көмірсутектерден карбон қышқылын алады: 2С₃₆Н₇₄ + 5O₂ → 4С₁₇Н₃₅СООН + 2Н₂O Түзілген қышқылдарды бейтараптау арқылы сабын алынады: С₁₇Н₃₅СООН + NaOH → C₁₇H₃₅COONa + Н₂O (натрий стеараты (қатты сабын)) С₁₇Н₃₅СООН + Na₂CO₃ → C₁₇H₃₅COONa + Н₂O + СO₂ Карбон қышқылы тұздарының (сабынның) гидролизі кезінде сілті түзіледі: С₁₇Н₃₅СОО^- + Na⁺ + НОН → С₁₇Н₃₅СООН + Na⁺+ ОН^- СЖЗ күкіртсутектің ұзын тізбегі (R) мен ерігіш функционалдың топтан тұратындықтан, сабын сияқты жуғыштық қасиеті жоғары. Сабыннан айырмашылығы — кальций мен магний тұздары ерігіш болғандықтан, жуғыштық қасиетін кермек суда да жоймайды. Синтетикалық жуғыш заттар өте баяу айырылады, сондықтан табиғатқа, қоршаған ортаға, тірі организмдерге зиян тигізуі мүмкін. Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		слаидтар Бейне көрсетілім Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11			Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
			Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:			§ 11.1. Моносахаридтер.Глюкоза.
Оқу мақсаттары:			Глюкозаның құрылысы, табиғатта түзілуі, алынуы,жалпы қасиеттері, маңызы мен қолданылуы туралы түсінік беру.
Сабақтың мақсаты:			Глюкозаның молекулалық құрылысын және оның көпатомды спирттерге тән қасиеттерін сипаттайды. Глюкозаның химиялық қасиеттерін талдайды . Есептер мен жаттығуларды өз бетімен орындайды.
Бағалау критерийлері:			-Глюкозаның молекулалық құрылысын және оның көпатомды спирттерге тән қасиеттерін сипаттайды. -Глюкозаның химиялық қасиеттерін талдайды . -Есептер мен жаттығуларды өз бетімен орындайды.
Тілдік мақсаттар:			Пәнге қатысты лексика мен терминология: Көмірсулар, моносахарид, глюкоза, фруктоза, жүзім қанты. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Көмірсулар табиғатта кең таралған қосылыстар ретінде барлық өсімдік және жануарлар организмдеріне кіреді. Өсімдіктердің құрғақ затының 80%-і, жануарлар клеткаларындағы заттардың 2%-і көмірсулар үлесіне тиеді. Кейбір тағамдық заттар қант, бал, т.б. тек көмірсулардан тұрады. Құрамында алты көміртек атомы бар көмірсуларды гексозалар деп атайды. Гексозалардың маңызды өкілі- глюкоза немесе жүзім қанты.
Құндылықтарға баулу:			Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:			биология
Алдыңғы білім:			Сабын және синтетикалық жуғыш заттар.
Ойлау дағдысы деңгейі			Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары			PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері		Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері					Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин		Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау ; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сабақтың жалпы мақсатын ашу ,оны өткізу жоспарын көрсету. Фронталды әңгімелесу: Қандай көмірсуларды білесіңдер? Глюкоза туралы не білесіңдер? Сабын және синтетикалық жуғыш заттар дегеніміз не? Бір-бірінен қандай айырмашылығы бар? Кермек суда неге кір ашылмайды?
Сабақтың ортасы 5мин 10 мин 5 мин 10 мин		Топтарға ресурстар таратылады. Көмірсулар табиғатта кең таралған қосылыстар ретінде барлық өсімдік және жануарлар организмдеріне кіреді. Өсімдіктердің құрғақ затының 80%-і, жануарлар клеткаларындағы заттардың 2%-і көмірсулар үлесіне тиеді. Кейбір тағамдық заттар қант, бал, т.б. тек көмірсулардан тұрады. Көмірсулардың құрамы өзінің атауы айтып тұрғандай, Сn(Н₂О)m деген жалпы формуламен белгіленеді. Көмірсуларды құрамына қарай:моносахаридтер, дисахаридтер, полисахаридтер деп бөледі. Құрамында алты көміртек атомы бар көмірсуларды гексозалар деп атайды. Гексозалардың маңызды өкілі- глюкоза немесе жүзім қанты С6Н12О6. Алынуы. Глюкозаны «жүзім қанты» деп атау себебі- оның жүзім шырынында көп мөлшерде кездесетіндігіне байланысты. Глюкозаны басқа да заттарды пайдаланып алуға болады: 1) сахарозаны қышқыл қатысында гидролиздеп, глюкоза және фруктоза алады: 2 ) өндірісте қышқыл қатысында немесе ферменттер қатысында крахмалды гидролиздеп алады: (С₆Н₁₀О₅)_n + nН₂О nС₆Н₁₂О₆ Крахмал глюкоза Физикалық қасиеттері. Глюкоза, ақ түсті, дәмі тәтті, суда жақсы еритін кристалды зат. Спиртте нашар ериді, ал эфирде ерімейді. I. Көпатомды спирт ретіндегі қасиеттері. 1 Глюкоза көпатомды спирт ретінде жаңа әзірленген мыс гидроксидімен кәдімгі жағдайда әрекеттесіп, көк түсті мыс қосылысын түзеді. Бұл реакция сапалық анықтау үшін қолданылады. 2. Глюкоза сірке ангидридімен әрекеттесіп, күрделі эфир – пентаацетилглюкозаны түзеді: II. Альдегид ретіндегі қасиеттері. 1. Глюкоза күміс(I) оксидінің аммиактағы ерітіндісімен әрекеттесіп, глюкон қышқылын түзеді: 2.Никель өршіткісі қатысында сутекпен тотықсызданып, алты атомды спирт – сорбитті түзеді: III. Глюкозаның өзіне тән ферментативтік ашу реакциялары. Ферментативтік ашу реакциялары түрлі ашытқы бактерияларының әсерінен әр түрлі жүреді. Процесс – түзілетін өнімнің атауымен аталады және ол көп сатылы биохимиялық өзгерістерден тұрады. Төменде осы күрделі процестің қорытынды теңдеулері берілген. 1 Спирттік ашу: _{ашытқы ферменттері} С₆Н₁₂О₆ 2С₂Н₅ОН + 2СО₂ ↑ глюкоза этил спирті 2.Сүт қышқылын алу: _{ферменттер} С ₆Н₁₂О₆ 2СН₃ СН СООН ОН Сүт қышқылы Глюкозаның қолданылуы. Глюкоза – бағалы қоректік зат. Ол организмде қалыпты зат алмасу процесі жүруіне қажетті негізгі энергия көзі. Глюкозаның тотығу процесі – көп сатылы, ақырғы өнімдері – көмірқышқыл газы және су. Бұл кезде көп энергия бөлінеді: С₆Н₁₂О₆ + 6О₂→6СО₂ + 6Н₂О + 2926 кДж Тотығу процесі көп сатылы болғандықтан, энергия да біртіндеп бөлінеді және қорға АТФ молекуласында жиналады.Кейін ол энергия организмдегі басқа алмасу реакцияларының жүруіне,сондай-ақ бұлшық еттердің жиырылуына жұмсалады. Глюкоза-қанның құрам бөлігі.Сондықтан оны кей кезде «қан қанты» деп атайды.Адам қанындағы оның қалыпты мөлшері 0,08-0,11%.Глюкозаның қолдану салалары 15-сызбанұсқада берілген. Глюкоза молекуласында альдегид және гидроксил топтары болады. Глюкоза молекуласы ашық және тұйық тізбекті болып келеді. 15-сызбанұсқа. Глюкозаның қолдануы Аскорбин қышқылының өндірісі Тамақ өнеркәсібі Тоқыма өндірісі (тотықсыздандырғыш) Глюкон қышқылы Глюкоза ерітіндісі (медицинада) Глюкоза Сорбит (қант диабетімен ауыратындар үшін алмастырады) Химиялық диктант. 1. Моносахаридтер ..................... қарапайым қантты заттар. 2. Қантты заттарды, ең алғаш рет .............. 1861ж. кальций гидрооксиді қатысында .................... гидролиздеп алды. 3. Ашытқы ферменті әсерінен ашып, ............. этанол түзіледі. 4. …................ –жеміс қанты деп атайды. 5. Көмірсулардың жалпы формуласы……………………… Топтық тапсырма 1. Глюкоза молекуласының құрамындағы көміртегінің массалық үлесі қандай? 2. 400 г 20% –тік ерітінді дайындау үшін қажетті фруктоза мен су мөлшерін анықтаңдар. 3. Егер өнімнің практикалық шығымы 82% құрайтын болса, 171 г сахарозаның гидролизі нәтижесінде түзілген фруктозаның массасын есептеңдер. 4. 85.5 сахароза гидролизінде алынатын фруктозаның массасы қандай? 5. 30 г глюкозаны 130 г суда ерітті. Алынған ерітіндідегі глюкозаның массалық үлесі қандай?					слаидтар Бейне көрсетілім
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.					Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз				Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну, қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну .				Бұл сабақта бағалау топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім және неге?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Күні: Сынып: 11			Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
			Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:			§ 11.2. Дисахаридтер.
Оқу мақсаттары:			Оқушыларға дисахаридтер, сахарозаның құрылысы,қасиеттері туралы білімді қалыптастыру,қызылшадан қант алу өнеркәсібімен таныстыру;
Сабақтың мақсаты:			Сахарозаның құрылысының қасиеттеріне тәуелділігін көрсету; Алыну әдістерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін құру; химиялық қасиеттерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін құру.
Бағалау критерийлері:			Сахарозаның құрылысының қасиеттеріне тәуелділігін көрсетеді; Алыну әдістерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін құрады; химиялық қасиеттерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін құрастырады.
Тілдік мақсаттар:			Пәнге қатысты лексика мен терминология: Дисахарид,сахароза, мальтоза, лактоза, қант өнеркәсібі. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Сахароза- глюкоза мен фруктозаның қалдықтарынан құралады. Екі моносахаридтен тұратындықтан, сахароза – дисахарид. Сахароза қант қызылшасында немесе қант қамысында кәдімгі қант түрінде болады. Олардан басқа қайың, үйеңкі, жемістер мен көкөністер шырынында кездеседі. Қазақстанда қант өндіретін ірі кәсіпорындар қатарында Талдықорған,Тараз, Ақсу, Мерке, Алматы, т.б. қант зауыттарын атауға болады.
Құндылықтарға баулу:			Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:			биология
Алдыңғы білім:			Көмірсулар.
Ойлау дағдысы деңгейі			Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары			PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» Қандай қосылыстар көмірсулар деп аталады? Олар қалай жіктеледі? Моносахаридтер қандай түрлерге жіктеледі? Глюкоза молекуласында қандай функционалды топтар бар? Глюкозаның циклді формасы қалай түзіледі?				«сұрақтар қапшығы»
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин 10 мин 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Сахарозаның молекулалық формуласы – С₁₂Н₂₂О₁₁. Ол гидролизденгенде моносахаридтерге ыдырайды: Н+,t C₁₂Н₂₂О₁₁С₆Н₁₂О₆ +С₆Н₁₂О₆ _{глюкоза фруктоза} Теңдеуден көріп тұрғандай, сахароза глюкоза мен фруктозаның қалдықтарынан құралады. Екі моносахаридтен тұратындықтан, сахароза – дисахарид. Молекула құрылысын анықтау үшін глюкоза қатысатын реакциялармен сынағанда, сахароза ерітіндісі күміс оксидін тотықсыздандырмайтыны анықталған. Бұл сахароза молекуласында альдегид тобының глюкозидтік байланысқа түскенін көрсетеді. Егер жаңадан әзірленген мыс (II) гидросидінің көгілдір тұнбасына сахароза ерітіндісін құйып, қоспаны шайқасақ, тұнба еріп, ашық көк түсті ерітінді түзіледі. Бұл сахароза молекуласында бірнеше гидроксотоптардың бар екенін дәлелдейді, әрі сапалық реакция болып табылады. Дисахаридтерді сатылап гидролиздеп полисахаридтерден алады. ( С₆Н₁₀О₅)_n+nH₂O n/2 C₁₂Н₂₂О₁₁ Табиғатта кездесуі. Сахароза қант қызылшасында немесе қант қамысында кәдімгі қант түрінде болады. Олардан басқа қайың, үйеңкі, жемістер мен көкөністер шырынында кездеседі. Алынуы. Біздің елімізде сахарозаны қант қызылшасынан алады. Өйткені қант қызылшасында 28 -30%-ке дейін сахароза болады. Ол үшін қант қызылшасын жоңқалап, арнайы машинада турайды да, ыстық сумен өңдейді. Сонда су бүкіл қантты қызылшадан бөледі, ал қалдығы жем ретінде қолданылады. Қазақстанда қант өндіретін ірі кәсіпорындар қатарында Талдықорған,Тараз, Ақсу, Мерке, Алматы, т.б. қант зауыттарын атауға болады. Оларда үздіксіз диффузиялы процеспен жоғары сапалы қант өндіріледі. Қант алынатын заводтардағы қант қызылшасынан сахарозаны бөліп алу сызбасы: Қ ант қызылшасын майдалап сумен сахарозаны бөліп алу алынған заттты ізбес сүтімен өңдеу көміртек() оксиді ерітіндісімен өңдеу қантты қосымша тазалау шырынды тұндырғышта тұндырып,сүзгі арқылы өткізу. Қасиеттері. Сахарза – ақ түсті, дәмі тәтті, кристалды зат. Суда жақсы ериді. 160⁰С-та балқиды. Балқымасы қатайғанда карамель деп аталатын мөлдір зат түзіледі. Ең маңызды химиялық қасиеті – қышқыл қатысында гидролизденуі(теңдеуі жоғарыда берілді). Қолданылуы. Сахароза – сіңімді, жеңіл, құнарлы, жоғары калориялы тағамдық зат. Организмде энергия көзі болып есептеледі. Сахарозаның изомерлері:мальтоза, лактоза, целлобиоза. Мальтоза (солод қанты) – крахмал ферменттердің әсерінен гидролизденгенде түзіледі .Тәттілігі сахарозадан төмен,табиғатта бос күйінде кездеспейді.Бұл дисахаридті крахмалдан алады. Гидролизденуі: С₁₂Н₂₂О₁₁+Н₂О 2С₆Н₁₂О₆ _{мальтоза глюкоза} Лактоза (сүт қанты) сүтте болады. Латынша(lactum –«сүт»). Сиыр сүтінде 4 – 5,5%, ана сүтінде 5,5 – 8,4% шамасында кездеседі. Тәттілігі сахарозадан төмен,суда нашар ериді, ылғал тартпайды. Бұл қасиетін құрғақ дәрілердің құрамына қосуға қолданады. Гидролизденгенде глюкоза мен галактоза түзеді. С₁₂Н₂₂О₁₁+Н₂О С₆Н₁₂О₆+ С₆Н₁₂О₆ _{лактоза глюкоза} галактоза Целлобиоза целлюлоза гидролизденгенде түзіледі және глюкоза қалдықтарынан құралған. Адам организмінде глюкозаны ыдырататын ас қорыту ферменттері болмайды. Ребус шешу: Жауабы: лактоза				слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз		Бағалау		Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну.		Бұл сабақта бағалау шағын топтар жұптық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.		Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		Полисахаридтер: крахмал, целлюлоза.
Оқу мақсаттары:		Полисахаридтер- крахмалдың,целлюлозаның құрылысы, қасиеттері, олардың маңызы,қолданылуы, ацетатты талшық туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		Полисахаридтердің формулаларын құрастыра біледі; Химиялық қасиеттерін, алыну әдістерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін жазады.
Бағалау критерийлері:		-Полисахаридтердің формулаларын құрастыра біледі; -Химиялық қасиеттерін, алыну әдістерін сипаттайтын химиялық реакциялардың теңдеулерін жазады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Крахмал, амилоза, амилопектин, гликоген, целлюлоза. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Крахмал – табиғи полимер екі полисахаридтен амилоза, амилопектинен тұрады. Крахмал – дәмі жоқ, суда ерімейтін, ақ түсті ұнтақ. Ыстық суда ісініп, коллоид ерітінді крахмал клейстерін түзеді. Целлюлоза макромолекуласы циклді β-глюкозаның қалдығынан құралған. Целлюлоза - ақ немесе сұр түсті талшықты қатты зат.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Көмірсулар
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау ; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сабақтың жалпы мақсатын ашу ,оны өткізу жоспарын көрсету. Фронталды әңгімелесу: 1.Қандай қосылыстар көмірсулар деп аталады? 2.Олар қалай жіктеледі? 3.Моносахаридтер қандай түрлерге жіктеледі? 4.Глюкоза молекуласында қандай функционалды топтар бар? 5.Глюкозаның циклді формасы қалай түзіледі? 6.Дисахаридтерге нелер жатады? 7. Сахароза қандай өсімдіктерден алынады?
Сабақтың ортасы 5мин 10мин 10 мин 5 мин	Топтарға ресурстар таратылады. Крахмал – табиғи полимер екі полисахаридтен амилоза, амилопектинен тұрады. Оның жалпы формуласы (С₆Н₁₀О₅)_n. амилоза К рахмал амилопектин(тармақталған) Крахмалдың макромолекуласы циклді α-глюкозаның қалдықтарынан тұрады. Табиғатта кездесуі және түзілуі. Крахмал – целлюлозадан кейінгі табиғатта ең көп таралған көмірсу. Ол өсімдіктерде көп болады. Мысалы, картоп түйінінде 20%,бидай дәнінде 70%, күріш дәнінде 80% болады. Аса маңызды тағамдық зат. Крахмал жасыл өсімдіктердің жапырағында хлорофилл дәндерінде күн сәулесі қатысында су мен көміртек оксидінен түзіледі: 6СО₂ + 6Н₂О ^{фотосинтез} С₆Н₁₂О₆ + 6О₂ глюкоза Глюкозадан синтездік жолмен крахмал түзіледі: nС₆Н₁₂О₆→ (С₆Н₁₀О₅)n + nН₂О глюкоза крахмал Крахмалдың макромолекуласы циклді α-глюкозаның қалдықтарынан тұрады. Алынуы. Өндірісте крахмалды, негізінен, картоптан, жүгеріден, күріштен алады. Ол үшін шикізатты ұсақтап, сумен шаяды. Тұнбаға түскен крахмалы бөліп алып, жылы ауа ағынында кептіреді. Қасиеттері. Крахмал – дәмі жоқ, суда ерімейтін, ақ түсті ұнтақ. Ыстық суда ісініп, коллоид ерітінді крахмал клейстерін түзеді. Крахмалдың маңызды қасиеті – қышқыл әсерінен гидролизденуі. Ол бірнеше сатыда жүреді. Гидролизденудің соңғы өнімі – α-глюкоза: (С₆Н₁₂О₅)n→(С₆Н₁₀О₅)_х→С₁₂Н₂₂О₁₁→С₆Н₁₂О₆ Крахмал декстриндер мальтоза α-глюкоза (С₆Н₁₀О₅)_n+ nН₂О →nС₆Н₁ Крахмал α-глюкоза Крахмалдың құрамындағы альдегид тобы гликозидтік байланысқа түскендіктен, аммиактағы күміс оксиді ерітіндісімен әрекеттеспейді. Крахмалды анықтау үшін йод ерітіндісі қолданылады. Ол крахмалды көк түске бояйды. Осылайша йод крахмалды, ал крахмал йодты анықтауға пайдаланылады. Қолданылуы. Крахмал – тамақ құрамындағы маңызды қоректік зат. Ол – нан, картоп, дән түрінде көмірсулардың басты шикізат көзі болып есептеледі. Крахмалдың көп мөлшерін декстриндер, сірне, глюкоза алу үшін өңдейді. Нанның негізгі бөлімі – декстриндер. Сірнелер кондитер өнеркәсібінде қолданылады. Картоп крахмалынан, дәнді дақылдардан этил спиртін алады. Жеңіл өнеркәсіпте мата тоқу, қағаз, кеңсе тауарларын өндіруде және желім ретінде қолданылады. Медицинада түрлі дәрі – дәрмектер алуға және қоспа түрінде таблеткалар мен жағатын майлар жасауға пайдаланады. Тұрмыста крахмалды киім – кешек, т.б. заттарды крахмалдауға қолданады. Ол ыстық үтікпен үтіктегенде декстриндерге, одан сірнелерге айналып, жұқа жылтыр қабықша түзеді. Ол матаны тез кірлеуден қорғайды. Крахмалдың биологиялық рөлі. Гликоген. Крахмал өсімдіктерде қоректік заттар қоры ретінде жиналып, ал адам және жануар организмінде ферменттер әсерінен өзгерістерге ұшырайды. Крахмал - табиғатта көп таралған полисахарид,табиғи полимерлі қосылыс. Гидролиз нәтижесінде түзілген глюкозаның бір бөлігі бауырда және бұлшық етте гликоген түрінде жиналады Целлюлоза макромолекуласы циклді β-глюкозаның қалдығынан құралған. Целлюлозаны клечатка деп те атайды.Ол –өсімдіктер клеткасы қабықшасының негізгі құрам бөлігі.Едәуір көп таралған биополимер.Крахмал мен целлюлозаның құрамына әр түрлі формалы глюкозаның кіруі олардың қасиеттеріне әсер етеді. Целлюлозаны тек күйіс қайыратын жануарлар ғана қорыта алады. Сондықтан оны азық есебінде қолдана алмайды. Целлюлозаның полимерлену дәрежесі n-нің мәні крахмалдан үлкен , сондықтан оның молекуласының массасы да глюкозадан үлкен. Целлюлоза құрылымы тек түзу сызықты болады: -С₆Н₁₀О₅- С₆Н₁₀О₅- С₆Н₁₀О₅- С₆Н₁₀О₅– Мақта,зығыр,кендір,т.б. талшықты материалдардың целлюлозадан түзілетіні осыған байланысты. Қасиеттері. Целлюлоза ақ немесе сұр түсті талшықты қатты зат. Целлюлоза суда,спиртте,эфирде,ацетонда және т.б.органикалық еріткіштерде ерімейді. 2.Целлюлоза крахмалға қрағанда қиын гидролизденеді.Минерал қышқылының қатысында ұзақ уақыт қыздырғанда,бірнеше аралық өнімдер түзіледі: ( С₆Н₁₀О₅) n (С₆Н₁₀О₅)х n/2 С₁₂Н₂₂О₁₁n С₆Н₁₀О₅ целлюлоза амилоид целлобиоза глюкоза 3.Целлюлозаның гидроксил топтары арқылы әр түрлі эфирлерін алуға болады. nHNO₃целлюлозаның нитраты [С₆Н₇О₂(ОН)₂ONO₂] n+ nH₂O целлюлоза динитраты [ С₆Н₇О₂(ОН)₃]+ 2nHNO₃[С₆Н₇О₂(ОН)₂(ONO₂)₂] n+ 2nH₂O целлюлоза тринитраты 3nHNO₃[С₆Н₇О₂(ОН)₂(ONO₂)₃]n+3nH₂O 4 . Целлюлозаға сірке қышқылымен күкірт қышқылы қатысында әсер етіп, целлюлозаның ди,триацетаттарын алуға болады. Динитроцеллюлозаны (коллоксилин) коллодий алу үшін қолданады.Оны осы мақсатта қолдану үшін спирт пен эфир қоспасында ерітеді.Еріткіш буланып ұшып кеткен соң медицинада қолданылатын тығыз пленка – коллодий қалады. Динитроцеллюлоза пластмасса өндірісінде целлулоид алуда да қолданылады.Оны динитроцеллюлозаны камфорамен қосып балқыту арқылы алады. Қолданылуы: жасанды жібек талшығын алуда қолданылады.Вискоза,мысты аммиакты жібек,ацетатты жібек талшықтарын алуда қолданылады.				слаидтар Бейне Көрсетілім 11 сынып Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну арқылы қолдау көрсету.			Бұл сабақта бағалау топтық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары арасындағы генетикалық байланыс.
Оқу мақсаттары:		Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдарының химиялық қасиеттері, алынуы туралы білімді бекіту;
Сабақтың мақсаты:		Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдарының гомолог,изомерлерінің құрылымдық формуласын және алынуы мен химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастырады.
Бағалау критерийлері:		-Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдарының гомолог,изомерлерінің құрылымдық формуласын және алынуы мен химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастырады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Көпатомды спирт глицерин —майларды айыру арқылы алады. Спирттер басқа органикалық заттар сияқты көміртек пен сутектен тұратындықтан,жанғанда жылу бөледі. Фенол - - түссіз,өзіне тән иісі бар кристалды зат. Фенолды карбол қышқылы деп те атайды
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Карбон қышқылдары.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. Тренинг: «Досқа тілек»:Оқушылар стикерлерге бір сыныптысына арнап тілек жазып, бір-біріне ұсынады. Стикерді алған оқушы ашып оқиды . Топқа бөлу: Оқушылар стикер түстері бойынша жұптасып, бөлініп отырады. 1.Қызығушылықты ояту: «Сұрақты ұстап алу әдісі» Альдегидтер мен карбон қышқылдарын анықтайтын сапалық реакцияларды ата? Көмірсутектердің тотығу реакциясы қалай жүреді? Алкендер, алкиндер, алкадиендердің полимерлену реакциясы қалай жүреді?		Шаттық шеңбері Стикерлер «сұрақтар қапшығы»
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин 10 мин	1. «Көмірсутектер, спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары арасындағы генетикалық байланыс» тақырыбында дәптермен жұмыс: №1. С12 КОН СиО СН4 -----СН3С1-----СН3ОН----------НСОН------------НСООН №2. С3Н6О2 Судағы ерітіндісі метилоранждың түсін қызыл түске өзгертеді; хлормен мынадай қосылыс түзеді С3Н5С1О2; натрий тұзымен этан түзіледі. Пропан қышқылы индикатор метилоранждың түсін қызыл түске өзгертеді: С1-С1+СН3—СН2—СООН---НС1 + С1-СН2—СН2—СООН СН3—СН2—СООNa + NaOH-----------C2H6 + Na2CO3 №3. С2Н5Br Бромэтан----------этанол-------------этан қышқылы 218 г х г 92г х г С2Н5Br + KOH --------- С2Н5OH + KBr С2Н5OH + O2 ---------------CH3COOH +Н2О 109г/м 46 г/м 46г/м 60 г/м Х=92 грамм х=120 грамм 2.11-ЕТЖ-1 жұмыс жасау, № 7-106-7-113 7-106 НСООН + күміс оксиді ---------Н2СО3 + 2 күміс 0,01моль 0,02моль 2,32 х= 2,16 232 2108 7-107* 12.20 г у л 2С6Н5—СООН + 17О2 ------- 14СО2 + 6Н2О 2* 122 г/м 1722,4л/м 1.13,55 -100% у=12,21722,4:2122=19,04 литр Х г -90 % х= 12,20 г 7-108 14250 г у г 2С17Н35СООН + Na2CO3---- 2С17Н35СООNa+CO2 + Н2О 106 2*306 15000 г - 100% Х г ----95 % х= 14250 г У= 82,27		слаидтар Химия оқулығы
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, «Білімділер аралы» парағына жапсырады.		Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісінің орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
Сабақтың тақырыбы:		№4 Практикалық жұмыс. «Оттекті органикалық қосылыстарға сапалық реакциялар» тақырыбына эксперименттік есептер.
Оқу мақсаттары:		Органикалық заттардың химиялық қасиеттері мен алынуын тәжірибеде тексеру; Тәжірибе жасау ,химиялық реакция теңдеулерін құру.
Сабақтың мақсаты:		Органикалық заттардың химиялық қасиеттері мен алынуын тәжірибеде тексереді; Тәжірибе жасап ,химиялық реакция теңдеулерін құрады.
Бағалау критерийлері:		-Органикалық заттардың химиялық қасиеттері мен алынуын тәжірибеде тексереді; -Тәжірибе жасап ,химиялық реакция теңдеулерін құрады.
Тілдік мақсаттар:		Қажетті реактивтер мен құрал-жабдықтар: Стеарин қышқылы, этанол, формалин, кір сабын ерітіндісі, глицерин, натрий гидроксиді ерітіндісі.
Құндылықтарға баулу:		Теория жүзінде өтілгенді практика жүзінде жасап үйрену.
Пәнаралық байланыс:		Биология
Алдыңғы білім:		Оттекті органикалық қосылыстар.
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Оқушылардың сабаққа қатысымын, дайындығын тексеру. Сабақ мақсатымен таныстыру.
Сабақтың ортасы 30 мин	Органикалық заттарды танып-білуге арналған эксперименттік есептер: 1-нұсқа: Стеарин қышқылының құрамында көміртек және сутек элементтері бар екенін тәжірибе жүзінде дәлелдеңдер. 2-нұсқа: Нөмірленген үш сынауықта әртүрлі заттар берілген. а) этанол ерітіндісі ә) кір сабын ерітіндісі б) формалин. Әрбір заттың қай сынауықта екенін табыңдар. 3-нұсқа: Екі сынауықтың біреуінде формальдегид ерітіндісі,екіншісінде – глицерин ерітіндісі берілген. Бір реактивтің көмегімен қай сынауықта қандай зат құйылғанын табыңдар. 4-нұсқа: Нөмірленген үш сынауықта әртүрлі карбон қышқылдары берілген: а) құмырсқа қышқылы, ә) сірке қышқылы, б) олеин қышқылы. Әр сынауықтағы қышқылдарды анықтаңдар.				Сынауықтар, спиртшам, лакмус қағазы, мыс гидроксиді, натрий гидроксиді
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып, өткізеді..				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз			Бағалау	Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну, қабілеті төмен оқушыларды қолдау.			Бұл сабақта бағалау практикалық жұмысты орындау барысында жүргізіледі.	Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде жаттығулар жасату.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болды ма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба? Жоспарыма қандай өзгертулер енгіздім және неге?
Қорытынды бағалау Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі(оқыту туралы да,оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2. Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады(оқыту туралы, оқу туралы да ойланыңыз)? 1. 2.

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 12.1, 12.2. Азотты органикалық қосылыстар. Аминдер.
Оқу мақсаттары:		Азотты органикалық қосылыстар,нақты нитроқосылыстар туралы білімді қалыптастыру; Аминдер,олардың құрылысы, изомериясы, номенклатурасы алынуы,қолданылуы туралы білімді қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:		Аминдердің молекулалық ,құрылымдық формуласын құрастыру, Аминдердің қасиетін аммиактың қасиеттерімен салыстыру.
Бағалау критерийлері:		-Нитроқосылыстардың, аминдердің молекулалық ,құрылымдық формуласын құрастырады; -Аминдердің қасиетін аммиактың қасиеттерімен салыстырады.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Нитроқосылыстар, аминдер, нитротоп, амин тобы, аммиак. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Құрамында азоты бар қосылыстарды азотты органикалық қосылыстар деп атайды. Көмірсутек молекуласындағы сутек атомының орнын нитротоп басқан–NO2 , қосылыстарды нитроқосылыстар деп атайды. Аминдерді молекуласында бір немесе бірнеше сутек атомдарының орнын көмірсутек радикалдары басқан аммиак туындылары деп қарастыруға болады.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Оттекті органикалық қосылыстар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. 1.Қызығушылықты ояту: Құрамында азоты бар қосылыстар бола ма? Оларды атаңдар. Қандай қосылыстар азотты органикалық қосылыстар деп аталады? Қандай қосылыстар нитроқосылыстар деп аталады? Қандай топ нитротоп деп аталады?
Сабақтың ортасы 5 мин 10мин 5 мин 5 мин 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Құрамына азоты бар қосылыстарды азотты органикалық қосылыстар деп атайды. Көмірсутек молекуласындағы сутек атомының орнын нитротоп басқан–NO2 қосылыстарды нитроқосылыстар деп атайды. Нитротопты азот қышқылының қалдығы деп қарастыруға болады.Бұл қосылыстарда нитротоп тікелей көмірсутек радикалымен байланысқан.Нитротоп байланысқан көміртек атомына байланысты нитроқосылыстар(а) біріншілік,(ә) екіншілік,(б) үшіншілік және(в) ароматты аминдер деп бөлінеді. Көмірсутек молекуласындағы сутек атомының орнын амин тобы басқан–NН2 қосылыстарды аминдер деп атайды Аминдер алифатты ароматты Аминдерді молекуласында бір немесе бірнеше сутек атомдарының орнын көмірсутек радикалдары басқан аммиак туындылары деп қарастыруға болады: NH3 СH3NH2 - метиламин (CH3)2 NH –диметиламин Молекуладағы аминтоптың санына қарай аминдер моноаминдер, диаминдер, полиаминдер деп бөлінеді.. 2.Номенклатурасы мен изомериясы. Халықаралық номенклатура бойынша аминдердің аты көмірсутек атына «амин», «диамин», «полиамин» сөздері жалғанады. СН3---CH2 —CH2--NH2 -1-амин-пропан СН3---CH —CH3 -2-амин-пропан NH2 С6Н5-- NH2 анилин (фениламин) 1. Физикалық қасиеттері және құрылысы: кітаппен өз бетінше жұмыс 2. Химиялық қасиеттері: Сутектің 5атомының электрон бұлты азот атомына қарай ығысады да ,онда теріс заряд шамасы артады.: C2H5—NH2 +H2O ===== C2H5—NH3 + OН Этиламин этиламмоний ионы C2H5—NH2 +HС1 ===== C2H5—NH3 С1 * 4CH3—NH2 +9О2 ===== 4CО2 + 10H2O+ 2N2 Анилин қышқылмен әрекеттеседі, анилиндегі амин тобындағы азоттың жұп электронын бензол сақинасы өзіне тартатындықтан алифатты аминдерге қарағанда аминдердің негіздік қасиеттері әлсіз болады.Азоттағы электрон бұлтының тығыздығының азаюынан оның протонды тарту қабілеті төмендейді де, негіздік қасиеті де әлсірейді. Амин тобы арқылы жүретін реакциялар: C6H5—NH2 + H2SО4------------ C6H5—NH3 HSО4 C6H5—NH2 + НС1 ------------ C6H5—NH3С1 C6H5—NH3С1 + NаОH--------C6H5—NH2 + NаС1 +H2О		слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып,«Білімділер аралы» парағына жапсырады		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

ҰМЖ тарауы: Азотты органикалық қосылыстар. Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 12.3 Амин қышқылдары.
Оқу мақсаттары:		Амин қышқылдары,құрамы,олардың функционалды топтары, қасиеттері туралы білімді қалыптастыру; олардың белоктар түзуге қатысуына көңіл аудару;
Сабақтың мақсаты:		Амин қышқылдарының құрылыс формуласын,реакция теңдеуін құру; Аминқышқылдарын халықаралық номенклатура бойынша атай білу.
Бағалау критерийлері:		-Амин қышқылдарының құрылыс формуласын, реакция теңдеуін құрады; -Аминқышқылдарын халықаралық номенклатура бойынша атайды.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Аминсірке қышқылы (глицин),а-аминпропион қышқылы (аланин), диаминокапрон қышқыл (лизин). Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Аминоқышқылдары-азотты органикалық қосылыстар, -NH2 амин тобы және СООН карбоксил тобынан тұрады. Ең бірінші өкілі- аминсірке қышқылы. Аминқышқылдары- түссіз кристаллды заттар, жоғары температурада балқып, айырылып кетеді. Суда жақсы ериді.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Нитроқосылыстар. Аминдер.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. 1.Қызығушылықты ояту: Құрамында азоты бар қосылыстар бола ма? Оларды атаңдар. Қандай қосылыстар азотты органикалық қосылыстар деп аталады? Қандай қосылыстар нитроқосылыстар деп аталады? Қандай топ нитротоп деп аталады?
Сабақтың ортасы 10 мин 5 мин 5 мин 5 мин 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Аминқышқылдар - молекуласында амин (-NH₂) және карбоксил (-СООН) топтары бар органикалық қосылыстар. Аминқышқылының қарапайым өкілі — аминсірке қышқылы NH₂—СН₂—СООН. Аминқышқылдарын көбіне қалыптасып кеткен тривиальді атаумен, мысалы, аминсірке қышқылын глицин деп атайды. Аминқышқылдарының изомерленуі көміртек тізбегінің изомерленуімен және амин тобының орналасуы бойынша анықталады. Атау үшін карбоксил тобы бар көміртек атомынан бастап нөмірлейді: Халықаралық номенклатурадан басқа көміртек атомдарын грек алфавиті әріптерімен белгілеп атау да қолданылады. Бұл жағдайда белгілеу карбоксил тобынан кейінгі көміртек атомынан басталады. Аминқышқылдардың өзара әрекеттесуі- CO-NH - пептид тобымен жалғасады. Бұл байланыс пептидтік (амидтік байланыс) деп аталады. Екі аминқышқылының әрекеттесуі нәтижесінде дипептид түзіледі: Адамдар аминқышқылдарын азықтан алады, тамақтың құрамында әр түрлі белоктар болады. Организмде белоктар аминқышқылдарына ыдырайды, содан кейін осы организмге тән белоктар синтезделеді. Химиялық диктант: 1.Организмде белоктар ............................... ыдырайды. 2.Құрамында әр түрлі функционалды топтары болғандықтан, аминқышқылдары ................ қосылыстарға жатады. 3.Аминсірке қышқылын ....................... деп атайды. 4.Амин тобы .... , ал карбоксил тобы ...........қасиет көрсетеді. 5.Аминқышқылдарының қалдықтары өзара ........... тобымен жалғасады. 6.Жүйке ауруларын емдеуге ......... қышқылын қолданылады. 7.Аминқышқылдары сулы ерітінділерінде ... түрінде болады. 8.Аминқышқылдары өзара әрекеттесіп , ...............түзеді.		слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай		Стикерлер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

ҰМЖ тарауы: Азотты органикалық қосылыстар. Күні: Сынып: 11			Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
			Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:			§ 12.4. Құрамында азоты бар гетероциклді органикалық қосылыстар.
Оқу мақсаттары:			Азотты гетероциклді қосылыстардың құрамы мен қасиеттері туралы білімді пиридин және пиррол мысалында қалыптастыру;
Сабақтың мақсаты:			Бес мүшелі азотты гетероциклді қосылыстар туралы біледі; Алты мүшелі гетероциклді қосылыстар туралы біледі.
Бағалау критерийлері:			Бес мүшелі азотты гетероциклді қосылыстар туралы біледі; Алты мүшелі гетероциклді қосылыстар туралы біледі.
Тілдік мақсаттар:			Пәнге қатысты лексика мен терминология: Гетероциклді қосылыстар,пиррол,пиридин, пиримидин,пурин. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Циклда көміртек атомынан басқа элементтердің атомдары болатын қосылыстар гетероциклді - қосылыстар деп аталады. Пиридин-бір азот атомы бар алты мүшелі гетероциклді қосылыс. Пиррол-бір азот атомы бар бес мүшелі гетероциклді қосылыс. Пиримидин және пурин негіздері организмнің тіршілік әрекетінде маңызды қызмет атқаратын нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді.
Құндылықтарға баулу:			Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:			биология
Алдыңғы білім:			Амин қышқылдары.
Ойлау дағдысы деңгейі			Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары			PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері				Ресурстар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақ тақырыбын хабарлау.Оқушылармен біріге отырып сабақ мақсатын айқындау. Жаңа материалды оқып үйренудің практикалық қажеттілігін көрсету. Оқушылардың алдына оқу проблемасын қою.Білімді жаңғырту. 1.Білімді жаңғырту: Азотты гетероциклді қосылыстар. Фронталды әңгімелесу: Аминқышқылдарында құрамында қандай функционалды топ болады? Аминқышқылдарының физикалық және химиялық қасиеттерін атаңдар? Пигменттер мен витаминдер қандай заттарға жатады?
Сабақтың ортасы 25 мин 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Циклда көміртек атомынан басқа элементтердің атомдары болатын қосылыстар гетероциклді - қосылыстар деп аталады.Биологиялық маңызы бар азотты гетероциклді қосылыстар. Пиридин -бір азот атомы бар алты мүшелі гетероциклді қосылыс, оны тас көмір шайырынан және сүйекті пиролиздегенде сүйек майынан алынады.Бұл түссіз сұйықтық, қайнау температурасы-115 С, өте өткір жағымсыз иісті. Оның негіздік қасиеті бар,нитрлеу, галогендеу реакцияларына түседі,бірақ реакция қиындау жүреді. Пиридин ядросы витаминінің РР молекуласының құрамында болады.Бұл пеллаграның – тері ауруларының дамуын ескертеді. Пиридин ядросы кең тараған дәрілік препарат сульфидиннің құрамына кіреді. Пиррол- бір азот атомы бар бес мүшелі гетероциклді қосылыс.Майсыз сүйекті пиролиздегенде алынған заттар қопасынан алынады. Бұл түссіз сұйықтық, қайнау температурасы-130 С, хлороформ иісті,суда нашар ериді.Оның туындылары гемоглобин және хлорофилл құрамына кіреді. Пиримидинді, пуринді негіздер - пиримидин және пурин негіздері организмнің тіршілік әрекетінде маңызды қызмет атқаратын нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді.. Пурин екі ядеродан тұрады. Маңызды туындылары –тимин, цитозин. Пурин туындылары – аденин, гуанин. Бекіту сұрақтары: Қандай қосылыстар гетероциклді деп аталады? Бензол және пиридиннің қандай ұқсатығы мен айырмашылығы бар? Пиридин неге негіздік қасиет көрсетеді, ал пиррол – жоқ?				слаидтар Химия оқулығы
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып,«Білімділер аралы» парағына жапсырады				Стикерлер
Саралау-оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз		Бағалау		Денсаулық және қауіпсіздік ережесінің сақталуы
Қабілетті оқушыларға шығармашылық жұмыс ұсыну,қабілеті төмен оқушыларға тест тапсырмасын ұсыну.		Бұл сабақта бағалау шағын топтар жұптық жұмыс және жеке жұмысты орындау барысында жүргізіледі.		Шаршаудың алдын алу үшін сергіту сәтінде бейнекөрсетілім тамашалайды.
Сабақ бойынша рефлексия
Сабақ мақсаттары/оқыту мақсаттары жетімді болды ма? Бүгін оқушылар нені үйренді? Оқу атмосферасы қалай болды? Менің жұмысым жоспарлы болдыма? Мен уақытымды дұрыс жоспарлай алдым ба?

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

ҰМЖ тарауы: Азотты органикалық қосылыстар. Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§ 12.5. Нәруыздар (белоктар)
Оқу мақсаттары:		Белоктар , түсті реакциялар,белоктардың денатурациясы, гидролизі, белок мысалында табиғи полимерлер туралы білімдерін тереңдету.
Сабақтың мақсаты:		Нәруыздарға анықтама береді; Нәруыздардың құрылымын ажыратады; Нәруыздың түсті реакцияларын сипаттайды.
Бағалау критерийлері:		-Нәруыздарға анықтама береді; -Нәруыздардың құрылымын ажыратады; -Нәруыздың түсті реакцияларын сипаттайды.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Нәруыздар, биополимерлер, аминқышқылдары, бірінші, екінші, үшінші, төртінші реттік құрылымдары. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Белоктар- молекулалары әр түрлі аминқышқылдарының қалдықтарынан құралған күрделі табиғи полимерлер (биополимерлер). Ф.Энгельстің айтуы бойынша: «Тіршілік дегеніміз- белокты денелердің өмір сүру тәсілі». Белоктың бірінші реттік – бұл полипептид тізбегіндегі аминқышқылдарының саны мен ретін көрсетеді.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Құрамында азоты бар гетероциклді қосылыстар.
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. 1.Қызығушылықты ояту: Құрамында азоты бар қосылыстар бола ма? Оларды атаңдар. Қандай қосылыстар азотты органикалық қосылыстар деп аталады? Құрамында азоты бар гетероциклді қосылыстарды ата
Сабақтың ортасы 10 мин 5 мин 5 мин 5 мин 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Белоктар- өсімдіктер, жануарлар және адам тіршілігіндегі аса маңызды заттар. Олар организмде тіршілік үшін маңызы зор қызметтерді атқарады. Клетка цитоплазмасы, ядролар, терінің сыртқы қабаты, ми, жүйке, бұлшық ет, шаш, жүн, тұйақ, мүйіз, қан, т.б. негізінен, әр түрлі белоктардан құралған. Осы айтылғандардан белоксыз тіршілік жоқ екенін білуге болады. Неміс философы Ф.Энгельстің айтуы бойынша: «Тіршілік дегеніміз- белокты денелердің өмір сүру тәсілі». Белоктардың гидролиздену реакциясы нәтижесінде оның әр түрліά-аминқышқылы қалдықтарынан тұратыны анықталды. Олардың кейбіреулері мыналар: H₂N-CH₂-COOH глицин CH₃-CHNH₂-COOH аланин HS-CH₂-CHNH₂-COOH цистеин HOCH₂-CHNH₂-COOH серин C₆H₅-CH₂-CHNH₂-COOH фенилаланин ά-Аминқышқылдарын жалпы түрде R-CHNH₂-COOH деп белгілейміз, радикалдар құрамына ашық тізбектер, тұйық тізбектер және әр түрлі функционалды топтар- SH,-OH,-COOH,-NH₂, т.б. кіруі мүмкін. Аминқышқылдары пептидтік байланыс арқылы байланысатындықтан, белоктарды табиғы полипептидтер деп қарастырады: ...-N-CH-C-N-CH—C-N-CH-C-N-CH-C-… H R O H R¹ O H R² O H R³ O Белоктың бірінші реттік – бұл полипептид тізбегіндегі аминқышқылдарының саны мен ретін көрсетеді. Белоктың екінші реттік құрылымы – бұл СО және NH топтары әсерінен түзілетін сутектік байланыстар есебінен полипептид тізбегінің ά- оралмаға оралуы. Белоктардың үшінші реттік құрылымы – оралманның кеңістіктегі түрліше түйін түзе конфигурациялануы. Белоктардың төртінші реттік құрылымы бірнеше плипептид тізбегінің сутекті байланыстар көмегімен бірігуінен жасалатын түзіліс. Ксантопротеин реакциясы. Белоктарды анықтау үшін олардың түсті рекциялары қолданылады. Оның біреуі ксантопротеин реакциясымен 9- сыныпта танысқансыңдар. Құрамында бензол ядросы бар белоктар концентрациялы азот қышқылымен сары түс («ксанто»-сары, «протеин»-белок) береді. Биурет реакциясы. Сілтідегі мыс (II) гидрокциді ерітіндісімен белокқа әсер еткенде, ашық күлгін түс пайда болады. Цистин реакциясы. Құрамында күкірті бар белоктардың қорғасын ацетаты және сілтімен қосып қыздырғанда, қорғасын сульфидінің қара тұнбасы түзіледі.		слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болғаны туралы өз ойларын стикерлерге жазып,«Білімділер аралы» парағына жапсырады		Стикер лер

Таныстым:

Оқу ісі орынбасары:

Күні: Сынып: 11		Мектеп: Көкмардан жалпы орта мектебі Мұғалімнің аты-жөні: Бакирова Шамшат Жарылқасынқызы
		Қатысқандар: Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы:		§13.7. Синтетикалық талшықтар.
Оқу мақсаттары:		Талшықтар,оның құрамы, қасиеттері және олардың синтезі туралы білімдерін тереңдету;
Сабақтың мақсаты:		Синтетикалық талшықтардың іс жүзінде қолданылуы, синтездеу проблемасы және оны шешу жолдары, полимерлі материалдар алу өндірісін дамыту;
Бағалау критерийлері:		- Талшықтар құрамын, қасиеттерін біледі; - Талшықтарды синтездеу реакция теңдеулерін жазады; - Талшықтардың іс жүзінде қолданылуын сипаттайды.
Тілдік мақсаттар:		Пәнге қатысты лексика мен терминология: Талшықтар: табиғи және химиялық, мақта,кендір,жүн,жібек. Диалогқа/жазуға қажетті сөз тіркестері: Барлық талшықтар табиғи және химиялық деп бөлінеді. Химиялық талшықтарды химиялық жолмен алады. Оларды синтездік және жасанды деп бөлеміз. Жасанды талшықтарды табиғи ЖМҚ целлюлозаны химиялық жолмен өңдеу арқылы алады. Синтездік талшықтарды синтездік ЖМҚ өндіреді.
Құндылықтарға баулу:		Бірін-бірі сыйлау, өз ойын толық жеткізе білу, өзгенің ойын сабырлықпен тыңдау және сұрақ қоя білуге тәрбиелеу.
Пәнаралық байланыс:		биология
Алдыңғы білім:		Полимерлер
Ойлау дағдысы деңгейі		Білу, түсіну,қолдану
АКТ қолдану дағдылары		PowerPoint презентациясымен жұмыс жасау http://bilimland.kz сайтынан бейнекөрсетілімдер
Сабақтың барысы:
Сабақ кезеңдері	Сабақта жоспарланған жаттығу түрлері		Ресурс тар
Сабақтың басы 5 мин	Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау. -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау; -оқушыларды психологиялық дайындау. 1.Қызығушылықты ояту: Каучуктың қандай түрлерін білесіңдер? Каучуктың бағалы қасиеттерін атаңдар. Вулканизация деген не? Эбонит, резеңкеге сипаттама бер? «Білімді тиянақтау» Молекулалық массасы 1 млн болатын табиғи каучуктің макромолекуласында құрылым буын саны. Орташа молекулалық массасы 100000 – ға тең полипропилиннің полимерлену дәрежесі және бір макромолекуласын синтездеуге жұмсалатын пропиленнің қ.ж. көлемі. Егер құрылым буынның саны 5500 болса, онда полиэтиленнің макромолекуласының массасы.
Сабақтың ортасы 10 мин 5 мин 5 мин 5 мин 5 мин	1.Кітаппен өз бетінше жұмыс. Барлық талшықтар табиғи және химиялық деп бөлінеді: Бірінші топқа жататындар :мақтадан ,кендірден,жүннен, жібектен жасалған талшықтар.Олар тікелей табиғи материалдардан жасалған. Химиялық талшықтарды химиялық жолмен алады. Оларды синтездік және жасанды деп бөлеміз. Жасанды талшықтарды табиғи ЖМҚ целлюлозаны химиялық жолмен өңдеу арқылы алады. Синтездік талшықтарды синтездік ЖМҚ өндіреді. Талшықтар реттеліп, осьтің ұзындығына қарай бағыттала орналасқан түзу құрылымды молекулалардан құралған. Бұлай орналасқанда макромолекулалар арасында тартылыс күші пайда болып,талшықтың беріктігін арттырады. Талшық өндірісі 2-проблеманы шешуді қажет етеді: құрылысы сызықты ЖМҚ алу; сызықты молекуланың тәртіппен орналасуы. Бұл үшін алдымен олардың молекулаларын бөліп,еркін қозғалуы қажет.Ол үшін полимерді балқыту немесе еріту керек == сондықтан талшық алудың 2 әдісі бар: ерітіндіден қалыптау және балқымадан қалыптау. Балқымадан қалыптау әдісін қолданғанда жоғары молекулалы зат сүзгіштің(фильтр) тесіктері арқылы өткізіледі.Осыдан түзілген талшықтар суытылып, қатаяды, сосын одан ары қарай өңдеуге жіберіледі.Зат сүзгіден өткенде молекулалардың орналасуы біраз реттеледі,кейін созғанда одан әрі бағыттала орналасады.Кейбір синтездік талшықтар пластмассаларды жасағанда қолданылатын полимелерден алынады.Бұлар тефлон, полихлорвинил, полистирол талшықтары. Синтездік талшықтар - бұлар құрылысы сызықты полимерлер. Синтездік талшықтар алыну әдісіне байланысты екіге бөлінеді: полиамидті(капрон),полиэфирлі талшықтар.Полиэфирлі талшықтар макромолекуласында құрылымдық буындар эфирлік байланыспен, ал полиамидті талшықтарда амидтік (пептидтік) байланыс арқылы жүзеге асады. Капрон талшығы: Оны е-аминокапрон қышқылын поликонденсация реакциясы арқылы алады.Полимер шайыр түрінде алынады. Шайырды балқыған күйде сүзгіштен өткізіп, салқындатады.Жіпке айналып қатайған талшықты созып иіреді.Капрон талшығы өте берік,тозбайтын,су сіңірмейтін материал.Кемшілігі-қышқылмен қызуға төзімсіз. Лавсан: Полимерді алу –этиленгликоль мен терефталь қышқылының поликонденсациялану реакциясы арқылы жүзеге асады. Лавсан- өте берік ,жарық пен қызуға төзімді,тозбайтын материал.Ол өте жақсы диэлектрик, конц. Аз қышқылдар мен сілтілер ерітіндісіне төзімді,мата дайындауға,қаптама маталар, трикотаж киімдерін жасауға қолданылады. Беріктігіжоғары болғандықтан техникаға қажетті арқан, таспалар,сүзгі материалдар жасалады.		слаидтар Химия оқулығы презентация
Сабақтың соңы 5 мин	Рефлексия: «Білімділер аралы» Бүгінгі сабақта нені білді,нені үйренді, не әлі де түсініксіз, сабақта көңіл-күйлері қандай болды?		Стикерлер

І-т. «Органикалық қосылыстардың химиялық құрылыс теориясы.»

1.Органикалық заттардағы құрылым формулалары:

А.молекуладағы атомдардың санын В.атомдардың байланысу ретін.

С.иондардың байланысу ретін Д.атомдар санын көрсетеді

2.Органикалық заттың құрамына міндетті түрде кіретін элемент:

А.көміртек. В.сутек С.оттек Д.азот

3.Химиялық құрылыс теориясының негізін қалаған ғалым:

А. А.Кекуле В. А.Кольбе С. А.Бутлеров. Д.Аррениус

4.Изомерияның түрлеріне жатпайтыны:

А.көміртек тізбегі В.айналық С.кеңістік Д.жазықтық.

5.Бос радикалдың негізгі белгісі:

А.Жұптаспаған электронның болуында. В.бос электрон жұбының болуында

С.иондық байланыстың болуында Д.бос атомның болуында

6. Мұнайдың құрамын бір формуламен өрнектеуге:

А.болады,себебі мұнай –біртекті зат В.болмайды,себебі мұнай-әртекті зат

С.болмайды,себебі мұнай-қоспа. Д.болады,себебі мұнай-жанғыш зат

7.Орыс ғалымы А.Бутлеров алғаш рет синтездеген зат:

А.мочевина В.май С.сірке қышқылы Д.қантты заттар.

8.Көмірсутектерде көміртек тізбегін нөмірлеу:

А.оң жағынан В.сол жағынан С.ортасынан

Д.тармақ жақын орналасқан шеттен басталады.

9.Төменде көрсетілген қосылыстардың қайсысы өзара гомологтар болады:

С₂Н₄,С₄Н₁₀,С₆Н₆,С₄Н₈,С₂Н_2.

А.С₂Н₄,С₄Н_8. В. С₂Н₄,С₂Н₂ С. С₆Н₆,С₂Н₂ Д. С₄Н₁₀,С₄Н₈

10.Гептанның құрылымдық изомерлерінің саны:

А.5 В.3 С.9. Д.4

11.Қаныққан көмірсутектердің кристалдық торы қандай:

А.иондық В.молекулалық. С.атомдық Д.металдық

12.Изомерлену басталатын алкан:

А.метан В.этан С.пропан Д.бутан.

13.Жүйелік номенклатура бойынша бұл қосылыс қалай аталады: Н₃С-С=СН-СН₂-СН₃

СН₃

А.2-метилпентен-2. В.4-метилпентен-3 С.изогексан Д.изогексен

14.Органикалық химия пәні зерттейді:

А.бейорганикалық заттарды В.көміртек қосылыстарын.

С.қаныққан көмірсутектерді Д.қанықпаған көмірсутектерді

15.Құрылыс теориясы ашылған жыл: А.1869ж В.1865ж С.1861ж . Д.1860ж

16.Молекуладағы атомдардың саны бірдей,құрылысы басқа заттар:

А.изомерлер. В.гомологтар С.радикалдар Д.атомдар

17.Жұптаспаған электрондары бар бөлшектер:

А.изомер В.гомолог С.радикал. Д.атом

18.Құрылысы мен қасиеті ұқсас заттар:

А.изомерлер В.гомологтар. С.радикалдар Д.атомдар

19.Метан мен этан бір біріне:

А.құрылымдық изомер В.екеуі де бір зат С.геометриялық изомер Д.гомологтар.

20.Изомерия дегеніміз:

А.молекула құрамы әртүрлі,қасиеті бірдей В.молекула құрамы бірдей,қасиеті өзгеше

С.молекула құрамы бірдей,құрылысы әртүрлі. Д.құрылысы әртүрлі, қасиеті бірдей

21.Көмірсутектің сутек бойынша салыстырмалы тығыздығы 36.Көмірсутектің формуласы:

А. С₄Н₁₀ В. С₅Н₁₀ С. С₆Н₁₂ Д. С₅Н_12.

22. Алкандар толық термиялық айырылғанда мына заттар түзіледі:

А. көмірқышқыл газы және су. С. көмірқышқыл газы және сутек

В. көміртек (ІІ) оксиді және су Д. көміртек және сутек

23. Құрылымдық формуласын көрсетіңіз: 2,3-диметилбутан

А. СН₃-СН-СН-СН_3.В. СН₃-СН-СН-СН₂-СН₃

СН₃СН₃ СН₃ СН₃

С. СН-СН-СН₂-СН₃Д. СН₃-СН₂-СН₂-СН₃

СН₃

24. 12 м³ацетиленді (қ.ж) гидрленгенде алынатын этанның көлемі (м³):

А. 4 В. 6 С. 10 Д. 12.

25. Органикалық заттарға тән емес қасиет пен химиялық байланыс түрі:

А. жанғыш, коваленттік В. қиын балқитын, иондық.

С. оңай балқитын, ковалентті полюсті Д. қыздырғанда оңай айырылады, ковалентті

2- т. Алкандар,қасиеттері.

1.Пентан қатарына сәйкес келетін жалпы формула:

А.СпН2n-2 B. CnH2n C. CnH2n-6 Д. CnH2n+2.

2.Алкандар қатарына жататын көмірсутек:

A. C10H22. B. C7H11 C. C8H16 Д. C6H12

3.Циклопентанның тұйық тізбекті изомерлерінің саны:

A. 4 B. 5. C. 3 Д. 2

4.Алкандардағы байланыс бұрышы:

A. 109° . B. 120° C. 180° Д. 360°

5.Гидрогендегенде этан түзетін қосылыс:

А.метилен В.пропилен С.этилен. Д.метан

6. 1моль этан 1моль хлормен әрекеттескенде қандай қосылыс түзіледі:

А.хлорметан В.хлорпропан С.дихлорэтан Д.хлорэтан.

7.Пентанның құрылымдық изомерлерінің саны:

А. 5 B. 2 C. 3. Д. 4

8.Берілген заттардың ішіндегі алкан:

А.гептен В.бутан. С.пентин Д.ацетилен

9.27г көміртектен шығымы 97% болатын қанша метан алуға болады:

А. 48,9л. B. 48л C. 48,5л Д. 48,7л

10.60г этан мен 240г бром әрекеттескенде түзілген бромэтанның массасы:

А. 143,5 B. 153,5 C. 163,5. Д. 173,5

11.1кг пентанды жағу үшін ауаның неше литр көлемі (қ.ж) қажет:

А. 2,5м³ B. 12,5м³. C. 12м³ Д. 5,9м³

12 CnH2n+2 жалпы формуласына сәйкес зат:

А.этилен В.пропин С.этан. Д.гексен

13.Егер 15г этан жанғанда 770кДж жылу бөлінген болса,реакцияның жылу эффектісі:

А.1080кДж B. 2080кДж C. 3080кДж . Д. 4080кДж

14. 55г пропан толық жанғанда жұмсалатын оттектің көлемі:

A. 140л. B. 130л C. 120л Д. 110л

15.Пропан молекуласындағы С—С байланысы қандай валенттік бұрышпен орналасқан:

A. 180° B. 109°. C. 360° Д. 120°

16.Октан қалыпты жағдайда:

А.тек сұйық. В.тек газ С.тек қатты Д.әрі сұйық,әрі газ

17.Гептанның құрылымдық изомерлерінің саны:

A. 5 B. 3 C. 9. Д. 4

18.Қалыпты жағдайда 5л оттектің массасы 5л метанның массасынан:

А. 6 есе В. 5 есе С.3 есе Д.2 есе ауыр.

19.8г циклобутанды гидрлеуге жұмсалатын сутектің (қ.ж) көлемі:

А. 3,2л. В.4,2л С.5,2л Д.6,2л

20.Қаныққан көмірсутектің жалпы формуласы:

А.CnH2n B. CnH2n+2. C. CnH2n-2 Д. CnH2n+6

21.Берілген заттың аталуы: СН2—CH2

CH2—CH2

А.циклобутан . В.бутан С.циклопропан Д.пропан

22.Метан хлормен әрекеттескенде түзілетін зат:

А.хлорвинил В.хлороформ. С.дихлорэтан Д.хлоропрен

23.Гексан мен 2-метилпентан қосылыстары:

А.гомологтар В.құрылымдық изомер. С.екеуі бір зат Д.әр топқа жатады

24.Этан мынадай реакцияға қатысады:

А.изомерлену В.полимерлену С.қосып алу Д.орынбасу.

25.Изомерлену реакциясына түсе алады:

А.бутан. В.метан С.этан Д.пропан

3-т. Циклоалкандар.

1. Циклоалкандардың жалпы формуласы:

A) C_nH_2n
. B. C_nH_2n-2 C) C_nH_2n+2 D) C_nH_2n+2

2. C₂H₂  C₆H₆  C₆H₁₂ берілген тізбек бойынша шығымы 70 болса, 100 л ацетиленнен алынатын циклогексанның массасы:

A) 93,5 г B) 87,5 г. C) 71,5 г D) 130 г

3. Берілген көмірсутектердің ішіндегі циклоалкан:

А) пропан В) пропен С) циклопропан. D) пропин

4. Берілген заттың аталуы: СН2—CH2

CH2—CH2

А) циклобутан. В) бутан С) циклопропан D) пропан

5. Циклоалкандар дегеніміз:

А) бір қос байланысы бар В) екі қос байланысы бар

С) үш байланысы бар D) циклді тізбегі бар көмірсутек.

6. Азот бойынша тығыздығы 2,5-ке тең циклоалканның 14 грамын жаққанда түзілетін көмірқышқыл газының көлемі(қ.ж):

А) 11,2л В) 22,4л. С) 44,8л D) 89,6л

7. 8г циклобутанды гидрлеуге жұмсалатын сутектің (қ.ж) көлемі:

А) 3,2л. В) 4,2л С) 5,2л D) 6,2л

8. 1,2-дихлорпропан қосылысы- ... хлорлаудың өнімі:

A) пропенді. B) пропанды C) пропинді D) 2-метилпропенді

9. 6,5 г мырыш 1,13 г дихлорпропанмен әрекеттескенде бөлінген пропеннің көлемі:

A) 22,4 л B) 0,224 л. C) 2,24 л D) 2240 л

10. Циклопентанда неше изомер бар:

А) 2 В) 3 С) 4 D) 5.

11. Табиғатта циклопарафиндер қайда кездеседі:

А) мұнай құрамында. В) тас көмірде С) табиғи газда D) шымтезекте

12. Циклопропандағы көміртектің массалық үлесі:

А) 80,5% В) 85,7%. С) 87,5 % D) 85,0 %

13. Циклоалкандардағы көміртек атомдарының гибридтену типі:

A) sp³ B) sp³d C) sp D) sp^2.

14. Циклопентанның тұйық тізбекті изомерлерінің саны:

A) 4 B) 5. C) 3 D) 2

15. Берілген көмірсутектердің ішіндегі циклоалкан:

A) пентан B) пентадиен C) пентен D) циклопентан.

16.10,5кг циклогександы дегидрлегенде қанша кг бензол түзіледі:

А) 9,75кг. В) 9,70кг С) 9,65кг D) 9,60кг

17. Циклоалкандарға тән реакция:

А) изомерлену В) алмасу С) қосылу. D) айырылу

18. Циклогексаннан алынатын синтетикалық талшық:

А) найлон. В) нейлон С) капрон D) лавсан

19. Массасы 16,8г циклобутан қалыпты жағдайда қандай көлем алады:

А) 5,6л В) 11,2л С) 6,72л. D) 22,4л

20. Пентанды дегидрлегенде 24,5г циклопентан алынды.Қанша пентан дегидрлену реакциясына түсті:

А) 25,2г. В) 25,1г С) 25,0г D) 25,3г

21. 0,75моль циклопропан жанғанда көмірқышқыл газының қандай көлемі бөлінеді:

А) 50,1г В) 50,2г С) 50,3г D) 50,4г.

22. 15,75г циклопропанды гидрлеу үшін сутектің (қ.ж) қандай көлемі қажет:

А) 7,4г В) 8,4г. С) 9,4г D) 10,4г

23. 3л циклобутанның массасы 3л оттектің массасынан неше есе ауыр (қ.ж):

А) 1,5есе В) 1,6есе С) 1,7есе. D) 1,8есе

24. Циклопарафиндерді мұнайдан бөліп алған ғалым:

А) Марковников. В) Бутлеров С) Кекуле D) Зелинский

25. Циклопарафиндерді басқаша қалай атайды:

А) алкандар В) алкендер С) алкиндер D) нафтенде

4-т. Алкендер,қасиеттері.

1. Берілген көмірсутектердің ішіндегі алкен:

А.пропин В. пропан С. пропилен. Д. пропанол

2. sp²-гибридтелу типі болатын көмірсутек:

А.этилен. В. ацетилен С. метан Д. этан

3. Хлорсутектің пропенмен әрекеттесуі:

А. қосылу. В. орынбасу С. гидрлеу Д. гомогендеу

4. 7 г бутиленді бром суымен әректтестіргенде түзілетін галогентуындысының массасы:

А. 9 г В. 18 г С. 27 г. Д. 36 г

5. Қанықпаған көмірсутектердің жалпы формуласы:

А. СnH_2n+2B. CnH_2n-2 C. CnH_2n-4 Д. CnH_2n.

6. 2-метилпропен-1 дің 42 г (қ.ж) алатын көлемі:

А. 22,4 л В. 16,8 л. С. 33,6 л Д. 44,8 л

7. Алкендер дегеніміз:

А. бір қос байланысы бар. В. екі қос байланысы бар

С. үш байланысы бар Д. циклді көмірсутек

8. 4,48 л хлормен (қ. ж) әрекеттесетін этиленнің көлемі:

А. 4,48 л. В. 1,12 л С. 2,24 л Д. 5,6 л

9. Пропадиеннің формуласына сәйкес жалпы формуланы көрсетіңіз:

А. CnH_2n B. CnH_2n-2.C. CnH_2n+2 Д. CnH_2n-6

10. Пропилен сумен әрекеттескенде түзілетін қосылыс:

А. пропанол-1 В. пропан С. пропанол. Д. пропанол-2

11. Пропиннің Н₂О-мен әрекеттесуі:

А. қосылу реакциясы. В. орынбасу реакциясы

С. тотықсыздану реакциясы Д. гидрогендену реакциясы

12. 1 моль пропен 1 моль хлормен әрекеттескенде түзілетін қосылыс:

А. хлорэтан В. хлорметан С. дихлорпропан. Д. хлорпропан

13. Бромды суды түссіздендіреді:

А. метан В. этан С. этилен. Д. пропан

14. Алкендерге сапалық реагент болады:

А. H₂S B. Br₂(H₂O). C. NaOH Д. NH₃

15. Құрамында он екі сутек атомы бар алкеннің мольдік массасы: (г/моль)

А. 112 В. 96 С. 98 Д. 84.

16. Аталуы –диен жалғауымен аяқталатын көмірсутектің формуласы:

А. CH₂=CH-CH₃B. CH₃-CH₃C. CH- C-CH₃ Д. CH₂=CH-CH=CH₂_.

17. 21 г этиленді жағуға жұмсалатын ауаның көлемі:

А. 240. В. 194 С. 306 Д. 160

18. Массасы 50 г табиғи метан газынан алынатын ацетиленнің массасы:

А. 203 г В. 40,9 г С. 40,6 г. Д. 4,06 г

19. 140 г пропинді (қ.ж) толық гидрлеу үшін сутектің көлемі қажет:

А. 192,4 л В. 156,8 л. С. 171,5 л Д. 165, 8 л

20. Этилен жататын кластың жалпы формуласы:

А. CnH_2n+2 B. CnH_2n-2C. CnH_2n. Д. CnH_2n-6

21. Жалпы формуласы CnH_2nболатын заттар келесі класқа жатады:

А. алкан В. алкен. С. алкин Д. арен

22.Молекулада көміртегі атомдарының арасында П-байланысы бар қосылыс:

А. пентан В. пропен. С. пропан Д. бутан

23. Көміртектің массалық үлесі 85,7 % және сутек бойынша тығыздығы 28 болатын көмірсутек: А. бутен. В. бутан С. бутин Д. бутанол

24. Алкендерге жатады: А. C₂H₂ B. C₂H_4.C. C₂H₆ Д. C₃H₈

25. Мына қосылыстың аталуы: CH₃-CH=CH-CH₃

А. бутан В. бутин С. бутен-2. Д. Бутен

5-т. Алкадиендер, қасиеттері.

1. Тығыздығы сутек бойынша 27-тең, құрамындағы көміртектің массалық үлесі 88,89 % болатын белгісіз көмірсутектің формуласы:

A) С₄Н_6. B) С₃Н₄ C) С₄Н₈ D) С₅Н₈

2. Пентадиен-1,3-тің хлормен қосылу реакциясы:

A) галогендену. B) тотығу C) полимерлену D) гидрлену

3.Алкадиендер үшін дұрыс емес пікірді анықтаңыз:

A) молекуласында екі қос байланыс бар

B) полимерленеді, нәтижесінде каучуктар түзіледі

C) молекуласында бір қос байланыс бар.

D) қосып алу реакциясы тән

4. Құрамында 2 қос байланысы бар көмірсутектердің аталуы:

A) алкадиендер. B) алкандар C) алкендер D) алкиндар

5.Пентадиеннің химиялық формуласы:

A) C₅H₁₀ B) C₆H₁₀ C) C₅H₁₂ D) C₅H_8.

6. Көмірсутек калий перманганаты ерітіндісін түссіздендіреді, ал броммен әрекеттескенде. 1,4-дибромбутен түзеді. Ол-

A) этилен B) бутадиен-1,3. C) пропадиен D) пропин

7.Оттек артық мөлшерде болғанда пентадиен 1,2-нің жану өнімдері:

A) көмірқышқыл газы және су. B) көмірқышқылы және сутек

C) иіс газы және сутек D) көміртек және сутек

8. C_nH_2n_-₂ жалпы формуласы сәйкес келетін көмірсутектер:

A) Алкандар B) Алкендер C) Циклопарафиндер D) Алкадиендер.

9. Бутадиен-1,3-пен әрекеттеспейтін зат:

A) хлор B) оттек C) азот. D) бром

10. Бутадиен-1,2 молекуласындағы ss және pp байланыстар саны:

A) 9ss және 2pp байланыстар. B) 4ss және 6pp байланыстар

C) 4ss және 2pp байланыстар D) 9ss және 1pp байланыстар

11. Лебедев реакциясы бойынша 122,73 г 75 % этанол ерітіндісінен алынған бутадиен көлемі:

A) 11,2л B) 22,4 л. C) 13,4 л D) 26 л

12. 1,12 л бутадиенмен (қ.ж.) ең көп мөлшерде әрекеттесе алатын бромның массасы:

A) 40 г B) 160 г C) 80 г D) 16 г.

13. Гексадиен-1,3 қосылысының изомері:

A) гептадиен-1,3 B) бутадиен-1,2 C) 4-метилпентадиен-1,3. D) пентадиен-1,2

14. Диен көмірсутектеріне тән емес реакция:

A) жану B) полимерлену C) гидрлену D) гидролиз.

15. Алкадиенді алуға болмайтын жағдай:

A) мұнайды пиролиздеу B) альдегидтерді тотықтыру.

C) алкандарды дегидрлеу D) алкендерді дегидрлеу

16. 1932 жылы алғаш рет синтетикалық бутадиенді алуға қолданылған зат:

A) этанол. B) бутан C) бутен D) бутин

17. Алкадиендер молекуласындағы электрон бұлтының гибридтену типі:

A) sp³ B) sp³d C) sp D) sp^2.

18. 2-метилбутадиен-1,3 молекуласындағы -байланыс саны:

A) 2. B) 1 C) -байланысы жоқ D) 3

19. 8 г пропадиен толық жану үшін қажетті оттек мөлшері:

A) 0,3 моль B) 0,1 моль C) 0,8 моль. D) 0,4 моль

20. Бутадиен 1,3-тің сутекпен салыстырғандағы тығыздығы:

A) 27. B) 22 C) 23 D) 24

21. Пропадиеннің формуласына сәйкес жалпы формула:

A) C_nH_2n B. C_nH_2n-2. C) C_nH_2n+2 D) C_nH_2n+2

22. Көміртек қаңқасы бойынша пентадиен –1,2-нің изомері:

A) 3-метилбутадиен –1,2. B) пентин-1 C) пентин-2 D) пентадиен-1,3

23. 4 г көмірсутек жанғанда 6,72 л СО₂ және 3,6 г Н₂О бөлінеді. Заттың сутекпен салыстырмалы тығыздығы-20. Оның молекуласының формуласы:

A) С₄Н₆ B) С₄Н₈ C) С₃Н_4. D) С₅Н₈

24.Қазіргі кезде өнеркәсіпте бутадиен-1,3-ті алуға қолданылатын зат:

A) мұнайды пиролиздегендегі өнім. B) кокс

C) аммиак D) май

25. 162 г бутадиенді алу үшін қажет бутеннің зат мөлшері:

A) 4 моль B) 2 моль C) 5 моль D) 3 моль.

6-т. Ацетилен көмірсутектері.(Алкиндер)

1.Алкиндердің жалпы формуласын көрсетіңіз: A) C_nH_2n B. C_nH_2n-2. C) C_nH_2n+2 D) C_nH_2n+2

2. Қанықпаған көмірсутектің хлормен әрекеттескенде түзілетін өнімінің молекулалық массасы 113. Осы көмірсутектің хлортуындысының аталуы:

A) Дихлорпропан. B) Трихлорпропан C) 1-хлорпропан D) 2-хлорпропан

3. Үшіншілік көміртек үш ... байланысады: A) сутек атомдарымен B) оттек атомдарымен

C) көміртек атомдарымен. D) көмірсутек радикалдарымен

4. Ацетиленнің 2,8 л (қ.ж.) алу үшін 20% қоспасы бар техникалық кальций карбидінің қажет массасы:

A) 18 г B) 12 г C) 14 г D) 10 г.

5.Берілген схемада:

X және Y заттарының формулалары:

A) X-CaC₂, Y-Br_2. B) X-Ca(OH)₂, Y-Br₂ C) X-CaCO₃, Y-Br₂ D) X-Ca(OH)₂, Y-HBr

6.Сутегі бойынша салыстырмалы тығыздығы 20 және құрамындағы сутегінің массалық үлесі 10%-ке тең көмірсутегі – ол: A) Пропан B) Пропин. C) Пропен D) Циклопропан

7. Көмірсутек толық жанғанда массасы 0,88 г көміртек (ІV) оксиді және 0,36 г су түзілді. Газдың сутекпен салыстырғандағы тығыздығы 21. Көмірсутектің формуласы:

A) C₃H₄ B) C₃H₈ C) C₄H₈ D) C₃H_6.

8. C₅H₈ формуласына ацетилен көмірсутектері қатарынан изомерлер саны:

A) 3. B) 2 C) 6 D) 4

9. 65 г ацетиленді толық жағу үшін қажет (қ.ж.) оттектің көлемі: A) 84 л B) 70 л C) 140 л. D) 98 л

10.Мына қосылыстар берілген: C₂H₆, C₂H₂, C₂H₄, C₆H₆, C₆H₁₄.

Бір қос байланысы бар қанықпаған көмірсутектің мольдік массасы:

A) 86 г/моль B) 30 г/моль C) 26 г/моль D) 28 г/моль.

11.Қоспасы 5 % болатын, 33,7 г CaC₂жұмсалған. Ацетиленнің шығымы 90 % болса, түзілетін ацетиленнің массасы: A) 117 г B) 11,7 г. C) 115 г D) 118 г

12. 32 г кальций карбиді суда толық ерітілді. Бөлініп шыққан ацетиленнің көлемі (қ.ж.) және түзілген негіздің массасы:

A) 37 г Ca(OH)₂ және 11,2 л C₂H_2. B) 148 г Ca(OH)₂ және 44,8 л C₂H₂

C) 74 г Ca(OH)₂ және 22,4 л C₂H₂ D) 3,7 г Ca(OH)₂ және 1,12 л C₂H₂

13. Берілген схемадағы А заты – ол:

A) метилацетат. B) диметил эфирі C) диэтил эфирі D) метилформиат

14. Құрамында 5 % қоспасы бар 3 кг ацетиленнен алынатын ацетальдегидтың массасы:

A) 4,0 кг B) 5,0 кг C) 3,5 кг D) 4,8 кг.

15. 42 л ацетиленнен 38,22 г бензол алынған болса, оның шығымы:

A) 79,4 B) 78,4 . C) 75,4 D) 77,4

16. Сумен 1 кг техникалық кальций карбидіне әсер еткенде 260 л (қ.ж.) ацетилен алынды. Кальций карбидінің массалық үлесі: A) 74 % B) 72,5 % C) 74,29 %. D) 76 %

17. 520 г ацетиленді этанға дейін гидрлеу үшін қажет (қ.ж.) сутегінің көлемі:

A) 896 л. B) 448 л C) 336 л D) 560 л

18. Негізгі тізбегі 5 көміртек атомынан тұратын молекулалық формуласы C₇H₁₂ болатын барлық алкиндердің құрылымдық формулаларының саны: A) 9 B) 8 C) 7 D) 4.

19. Металл пісіру жұмысы кезінде көзді қорғау үшін арнайы маска киеді, себебі:

A) ацетилен өте жарқырап жанады. B) ацетилен бықсып жанады

C) ацетилен баяу жанады D) ацетилен жанбайды

20. Кучеров реакциясының теңдеуі:

A) C₂H₂ + H₂  C₂H₄ B) C₂H₂ + 4[O]  HOOC-COOH

C) C₂H₂ + HOH  CH₃-COH. D) C₂H₂ + HCN  CH₂ = CH-CN

21. Ацетиленмен әрекеттесіп винилхлорид түзетін қосылыс: A) Cl₂ B) HCl. C) O₂ D) H₂

22. 4 г кальций карбидінен алынған ацетиленді толық гидрлегенде шығымы 75 болса, алынатын этанның көлемі (қ.ж.) A) 3,05 л B) 5,05 л C) 2,05 л D) 1,05 л.

23. H₂O-дың этинмен әрекеттесуі:

A) Қосып алу реакциясына жатады. B) Галогендену реакциясына жатады

C) Орын басу реакциясына жатады D) Тотықсыздану реакциясына жатады

24. Көмірсутек оттекте толық жанғанда 8,8 г көміртек (ІV) оксиді және 1,8 г су түзілді. Бұл көмірсутектің сутекпен салыстырғандағы тығыздығы 13-ке тең.Көмірсутектің аталуы:

A) Этилен B) Ацетилен. C) Этан D) Бутен

25. Егер 2,6 г ацетилен жанғанда 130,5 кДж жылу бөлінсе, реакцияның жылу эффектісі:

A) 2610 кДж. B) 2410 кДж C) 2510 кДж D) 2810 кДж

7-т. Ароматтты көмірсутектер.

1. Бензол мен гексанға тән реакция:

A) Хлорлау. B) Гидратациялау C) Гидрлеу D) Алмасу

2.Бензол қасиетіне байланысты қате жауап:

A) KMnO₄ - пен жеңіл тотығады. B) Ароматты көмірсутек

C) Толуолдың гомологы D) Броммен әрекеттеседі

3. Толуолды анықтайтын реакция:

A) Бром суының әсері бойынша B) Жалынының түсі бойынша

C) Судағы ерігіштігі бойынша D) KMnO₄әсері бойынша.

4. Мөлшері 6 моль ацетиленнен алуға болатын бензолдың мөлшері:

A) 3 моль B) 3,5 моль C) 2 моль. D) 1,5 моль

5. C₈H₁₀ароматты көмірсутектеріне сәйкес изомерлер саны:

A) 1 B) 4. C) 3 D) 5

6. Толуол қасиетіне байланысты қате жауап:

A) Суда ериді. B) Сұйық зат C) Иісі бар D) Судан жеңіл

7. Егер 86,1 г нитробензол түзілген болса, реакцияға түскен бензолдың массасы:

A) 51,6 г B) 52,4 г C) 50,2 г D) 54,6 г.

8. 52 г бензол алу үшін ацетиленнің (қ.ж) қажет көлемі:

A) 11,2 л B) 22,4 л C) 44,8 л. D) 33,6 л.

9. Молекулалық формуласы С₆H₆ болатын ароматты көмірсутегінің аты:

A) Бензол. B) Фенил C) Циклогексан D) Гексан

10. 1 молі сутектің көбірек мөлшерін қосып алатын зат:

A) Пропан B) Бензол. C) Этен D) Гексен

11. Толуолдың жақын гомологтарының саны:

A) 4 B) 1 C) 5. D) 3

12. Массасы 39 г бензолды нитрлегенде массасы 49,2 г нитробензол алынды. Заттың шығымы (%-пен):

A) 80%. B) 50 C) 60% D) 70%

13. Құрамында (массасы бойынша) 90 % - көміртек, 10 % - сутек бар, метан бойынша тығыздығы 7,5-ке тең ареннің формуласы:

A) C₈H₁₀ B) C₆H₆ C) C₈H₈ D) C₉H_12.

14. Массасы 39 г бензолды хлорлағанда мөлшері 0,25 моль хлорбензол алынды, оның шығымы:

A) 50% . B) 55% C) 60% D) 45%

15. Толуолдағы көміртек атомдары мынадай гибридтелген күйде болады:

A) sp³ және sp^2. B) sp³ C) sp² D) sp

16. 184,5 г нитробензолды алу үшін қажет бензолды ацетиленнен алған. Жұмсалған ацетиленнің мөлшері (қ.ж.):

A) 1,5 моль B) 4,5 моль. C) 2 моль D) 2,5 моль

17. Көмірсутектегі көміртек пен сутектің массалық үлестері 92,31% және 7,69%. Сутек бойынша тығыздығы 39-ға тең көмірсутектің формуласы:

A) C₆H₁₂ B) C₆H₈ C) C₆H₆. D) C₆H₁₄

18. Құрамында 14 сутек атомы бар аромат көмірсутектің молярлық массасы мынаған тең:

A) 134 г/моль. B) 78 г/моль C) 92 г/моль D) 106 г/моль

19. 39 г бензол толық жану үшін қажет ауаның (оттектің ауадағы көлем үлесі 20%) көлемі:

A) 424 л B) 420 л. C) 400 л D) 448 л

20. Катализатор қатысында қыздырғанда (қ.ж.) 20 л бензол буы мен 80 л сутекке айырылған көмірсутектің формуласы:

A) C₈H₁₆ B) C₇H₁₂ C) C₇H₁₆ D) C₆H_14.

21. Ароматты көмірсутектердің гомологы:

A) С₈H₁₀ ксилол. B) С₁₀H₈ нафталин C) С₃H₆ пропилен D) С₂H₂ этин

22. 7,8 г бензолды катализатор қатысында гидрлегенде 3,36 л (қ.ж.) сутек жұмсалады. Түзілген циклогексанның массасы:

A) 4,8 г B) 3,9 г C) 3,6 г D) 4,2 г.

23. Бензолдың ауада жануы:

A) Күйеленген жалынмен жанады. B) Түссіз жалынмен жанады

C) Жарқыраған жалынмен жанады D) Қызыл жалынмен жанады

24. Бензол қасиетіне байланысты қате жауап:

A) Сұйық зат B) Суда ериді. C) Иісі бар D) Судан жеңіл

25. Бензолдың оттекте жану реакциясы теңдеуіндегі коэффициенттер қосындысы:

A) 35. B) 30 C) 20 D) 40

8-т. Табиғи және мұнайға ілеспе газдар. Коксхимия.

1. Мұнайға серік газдың құрамындағы ең көп болатын заттар:

A) Алкандардың газ тәрізді гомологтары. B) Метан C) Барлық алкандар D) Алкендер

2. Табиғи газдың басты құрам бөлігі: A) пентан B) метан. C) этан D) пропан

3. Құрамы 70 метан, 20 этан, 5 пропан, 5 бутаннан тұратын 1 м³ табиғи газды жағуға жұмсалатын оттектің (қ.ж.) көлемі:

A) 2,675 м³ . B) 1,875 м³ C) 2,475 м³ D) 2,275 м³

4. Құрамында 90 % - CH₄ бар 100 л (қ.ж.) табиғи газдан крекингілеуден алынған ацетиленді жағуға жұмсалатын ауаның(оттек - 20 %) көлемі:

A) 652,5 л B) 535,5 л C) 562,5л. D) 630,5 л

5.1кг пентанды жағу үшін қажет (қ.ж.) ауаның көлемі:(Оттектің ауадағы көлемдік үлесі 0,2)

A) 2,5 м³ B) 12,5 м³. C) 11,9 м³ D) 5,9 м³

6. Табиғи газдың мұнайға серік газдарға ұқсастығы:

A) екеуі де әрі отын, әрі шикізат ретінде қолданылады.

B) табиғи газдар жеке, ал мұнайға ілеспе газдар мұнаймен бірге кездеседі

C) табиғи газда метанның мөлшері көп, ал мұнайға серік газдарда аз

D) табиғи газда - екі фракция, мұнайға серік газдарда - үш фракция бар

E) табиғи газ отын ретінде, ал мұнайға серік газдар шикізат ретінде қолданылады

7. Органикалық қосылыстардың ауасыз жоғары температурада ыдырауы:

A) Риформинг B) Крекинг C) Пиролиз. D) Кокстеу

8. Октан симметриялы емес түрде крекингленгенде түзілетін алканның құрамында метанға қарағанда 4 көміртек артық. Екінші компоненттің молекулалық массасы:

A) 48 B) 46 C) 44 D) 42.

9. Крекинг пен кокстеу үрдісінің ұқсастығы ... жүргізілуінде.

A) вакуумда. B) бірдей уақыт аралығында C) катализатор қатысында D) бірдей қондырғыда

10. Октан крекингіленгенде өнімнің бірі - пропен, екіншісінің молекулалық массасы:

A) 82 B) 72. C) 42 D) 62

11. Құрамында 95 % метаны бар табиғи газдан 300 л (қ.ж.) ацетилен алынған болса (шығымы - 60 %), жұмсалған табиғи газдың көлемі: A) 1,053 м³ . B) 1,015 м³ C) 1,15 м³ D) 1,2 м³

12. Құрғақ газ - бұл: A) Гексан B) Метан C) Метан-этан. D) Пропан

13. Көлемі 10 м³ табиғи газда метанның көлемдік үлесі 0,7-ге тең. Осы табиғи газды жағуға көлемдік үлесі 0,2-ге тең оттек бар ауаның (қ.ж.) жұмсалатын көлемі:

A) 60 м³ B) 75 м³ C) 65 м³ D) 70 м^3.

14. Табиғи газдың негізгі компоненті:

A) Этан B) Пентан C) Метан. D) Пропан

15. Көмірсутектердің табиғи көздері қатарына жатпайтын зат:

A) гранит. B) мұнай C) табиғи газ D) тас көмір

16. Тас көмірді кокстегенде алынатын өнімдер:

A) тас көмір смоласы, кокс газы, аммиак суы, кокс. B) күл, минералдық заттар, органикалық заттар

C) қоңыр көмір, домна газы, су буы D) домна газы, су буы, органикалық заттар

17. 95% метаны бар 1 м³ (қ.ж.) табиғи газды жағу үшін қажет оттектің көлемі:

A) 2,9 м³ B) 1,9 м³. C) 3,8 м³ D) 0,95 м³

18. Тас көмірді кокстеу дегеніміз -

A) ауасыз жағдайда қыздыру. B) ауа қатысында қыздыру

C) сумен қосып гидратациялау D) ауа қатысында жағу

19. Тас көмірді кокстегенде түзілмейтін зат:

A) бензол B) аммиак C) глюкоза. D) кокс

20. Тас көмірді ауа қатыстырмай қыздыру арқылы айыру әдісі:

A) кокстеу. B) гидратация C) диссоциация D) риформинг

21. Құрамы 40 метан, 60 этаннан тұратын 10 л газ қоспасын жағуға жұмсалатын (қ.ж.) оттектің көлемі:

A) 32 л B) 31 л C) 30 л D) 29 л.

22. Табиғатта мұнайдың бетін бүркеп жататын немесе қысымының әсерінен онда еріген газдар... деп аталады:

A) мұнайға серік газдар. B) табиғи газдар

C) серік табиғи газдар D) тұрмыс газдары

23. 1 м³табиғи газды өңдегенде (құрамында 95 % - CH₄) алынатын күйенің массасы:

A) 0,47 кг B) 0,39 кг C) 0,51 кг. D) 0,40 кг

24. Күйені таза көміртек деп қарастыруға болады.Зат мөлшері 3750 моль метан толық тотыққанда түзілетін күйенің массасы:

А) 45 кг В) 42 кг. С) 48 кг D) 49 кг

25. Кокс газының құрамы қандай:

А) сутек,метан. В) оттек,метан С) азот,этан D) этилен

9-т. Мұнай.

1. Жоғары октанды бензин алу үшін жүргізілетін мұнай өнімдерінің технологиялық процесі:

A) Риформинг. B) Эфирлену C) Электролиз D) Гидролиз

2. Бензолдан, толуолдан, пентаннан, ксилолдан крекинг-бензинді ажырату жолы:

A) Қанықпаған көмірсутектерінің реактивтері (KMnO₄, бром суы).

B) Жағып, жалын арқылы C) Күміс нитраты D) Ізбес суы

3. Мұнайға жатпайтын мәлімет: A) Қоспа B) Тұрақты құрамы бар. C) Қара түсті D) Майлы сұйықтық

4. Мұнайды айдау ректификациялық колоннаның ішінде мына ретпен жүреді:

1. Мұнайды пеште қыздырады.

2. Фракциялар тарелкаларда бөлінеді.

3. Мұнай булары ректификациялау бағаналарына жіберіледі.

4. Мазут астында түзіледі.

5. Бензин алдымен түзіледі.

A) 2 4 5 3 1 B) 1 2 3 4 5 C) 1 3 2 5 4. D) 5 4 3 2 1

5. Мұнайды айдау мына заттарды алу үшін жүргізіледі:

A) бензол мен метанолды B) мұнай өнімдерін. C) қанықпаған көмірсутектерді D) бензин мен метанолды

6. Бензинді ароматтандыру үрдісінің басқаша атауы:

A) регенерация B) крекинг C) пиролиз D) риформинг.

7. Лигроин фракциясының құрамы:

A) C₈H₁₈- C₁₄H_30. B) C₅H₁₂- C₁₁H₂₄ C) C₁₈H₃₈- дан жоғары D) C₁₂H₂₆- C₁₈H₃₈

8. АИ-93 бензиннің құрамы:

A) 93 % изооктан мен 7 % н-гептанның қоспасы. B) 100 %-ті изооктан

C) 93 % октан мен 7 % н-гептанның қоспасы D) 93 % н-гептан мен 7 % октанның қоспасы

9. Мұнай фракцияларынан алынған трактор жағармайы:

A) Бензин B) Лигроин. C) Мазут D) Парафин

10. Мұнай көмірсутектерінің ұшқыш заттарға айырылуы:

A) Гидролиз B) Пиролиз C) Крекинг. D) Риформинг

11. Мұнай өнімдері ректификациялық колоннада:

A) фракцияларға бөлінеді. B) крекингіленеді C) пиролизденеді D) тазаланады

12. Детонация дегеніміз - бензиннің ...

A) пиролизденуі B) крекингіленуі C) дегидрленуі D) қопарылыс түзіп жануы.

13. Мұнайдан алынбайтын зат: A) бензин B) крахмал. C) керосин D) мазут

14. Мұнайдың құрамын бір формуламен өрнектеуге:

A) болмайды, себебі мұнай – қоспа. B) болады, себебі мұнай - біртекті зат

C) болмайды, себебі мұнай - әртекті зат D) болады, себебі мұнай - сұйық зат

15. Мұнайды айдағанда бөлінетін өнімдердің кері реті:

1. Мазут. 2. Лигроин. 3. Бензин. 4. Газойл. 5. Керосин.

A) 1 4 5 2 3. B) 1 3 5 4 2 C) 1 2 3 4 5 D) 5 4 3 2 1

16. Мұнай - қоспа, оның құрамында болатын заттар:

A) Спирттер, алкадиендер, карбон қышқылдары B) Алкендер, алкиндер, альдегидтер

C) Ақуыздар, амин қышқылдары D) Алкандар, циклоалкандар, арендер.

17. Мұнай өнімдерін крекингілеу мына заттарды алу үшін қолданылады:

A) мазутты B) бензинді. C) көмірсуларды D) бензолды

18. Мұнай өнімдерін термиялық крекинг әдісімен алу процесін бейнелейтін теңдеу:

A) C₈H₁₈  CH₂ = CH - (CH₂)₂ - CH₃ + C₃H_8. B) C₆H₆ + CH₂= CH₂  C₆H₅- C₂H₅

C) C₆H₁₂  C₆H₆ + 3H₂ D) C₂H₂ + H₂O  CH₃CHO

19. Мазуттан алынбайтын зат: A) вазелин B) гудрон C) глюкоза. D) парафин

20. Мұнай айдауының қалдығы: A) Керосин B) Бензин C) Лигроин D) Мазут.

21. Мұнай өнімдері:

A) бензин, лигроин, керосин. B) оттегі, азот, керосин

C) су, бензин D) бензин, оттегі, көмірқышқыл газы

22. Мұнайды фракцияларға бөлудің негізі -

A) өнімдердің қайнау температураларының әртүрлілігі.

B) өнімдердің қоймалжың, қара түсті болуы

C) өнімдердің агрегаттық күйлерінің әртүрлілігі

D) өнімдердің ұшқыш қасиеттерінің болуы

E) өнімдердің ашық түсті болуы

23. Жоғары температура және қысым жағдайында мұнай құрамындағы көмірсутектердің бөлшектену үрдісінің аталуы:

A) Пиролиз B) Крекинг. C) Риформинг D) Айдау

24. Бензинге тән қасиетті көрсетіңіз: A) жанғыш . B) судан ауыр C) жанбайды D) суда ерігіш

25. Шикі мұнайдың тауарлық мұнайдан айырмашылығы: А) судың мөлшері көп. В) судың мөлшері аз С) құрамында су болмайды D) судан тазартылған

10-т. Біратомды спирттер.

1. 102 г гексанол жанғанда жұмсалатын оттектің (қ.ж.) көлемі:

A) 201,6 л. B) 157,6 л C) 187,6 л D) 177,6 л

2. Метил спиртін алудың ірі өндірістік әдісі:

A) CO+2H₂ CH₃OH. B) CH₃Br+NaOH  CH₃OH+NaBr

C) CH₃Cl+HOH CH₃OH+HCl D) ағашты құрғақ айдау арқылы

3. 230 г этил спиртінен натрий ығыстыратын (қ.ж.) сутектің көлемі:

A) 12 л B) 22,4 л C) 44,8 л D) 56 л.

4. Амил спиртінің формуласы: A) CH₃OH B) C₅H₁₁OH. C) C₂H₅OH D) C₃H₇OH

5. Натрий пропил спиртінің артық мөлшерімен әрекеттескенде қалыпты жағдайда 67,2 л сутегі түзілген. Натрийдің массасы: A) 184 г B) 69 г C) 138 г. D) 207 г

6. Натрий этилатының формуласы: A) CH₃ONa B) C₂H₄O₂Na C) C₆H₁₂O₅ D) C₂H₅ONa.

7. Метанолмен әрекеттесетін зат: A) Бромсутек қышқылы. B) Метан C) Этан D) Ba(OH)₂

_8.4,6 г Na металы этанолмен әрекеттескенде түзілетін сутектің (қ.ж.) көлемі:

A) 6,72 л B) 2,24 л. C) 11,2 л D) 1,12 л

9. Этанол әрекеттесетін (қалыпты жағдайда) зат:

A). Броммен B) Сутекпен C) Калиймен. D) Мыс оксидімен

10. Қарапайым спирттің формуласы: A) CH₃OH. B) CH₂OH C) C₄H₉OH D) C₂H₅OH

11. 50 г пропанолмен әрекеттесетін натрийдің массасы:

A) 18,7 г B) 16,2 г C) 17,7 г D) 19,2 г.

12. Су тартып алатын зат қатысында 100 г этанолды қыздырғанда 33,6 л (қ.ж.) көмірсутек түзілді. Ыдыраған спирттің массалық үлесі: A) 70 % B) 75 % C) 69 % . D) 68,5 %

13. Жалпы формуласы R-OH болатын қосылыстармен әрекеттесе алатын зат:

A) HCl. B) Na₂CO₃ C) CH₄ D) Br₂-суы

14. 322 г этил спиртін толық жағу үшін қажет оттектің зат мөлшері:

A) 20 моль B) 21 моль. C) 24 моль D) 22 моль

15. Этил спиртін алудың өндірістік әдісі:

A) CH₂=CH₂+H₂O C₂H₅OH+Q. B) CH₃COOC₂H₅+H₂O CH₃COOH+C₂H₅OH

C) C₂H₅Cl+HOH C₂H₅OH+HCl D) C₂H₅Br+NaOH  C₂H₅OH+NaBr

16. Құрамында 10 атом сутек бар алканолдың изомерлерінің саны: A) 1 B) 2 C) 3 D) 4.

17. Спирттер толық жанған кезде түзілетін өнімдер:

A) альдегид және су B) көмірқышқыл газы және оттек

C) көмірқышқыл газы және су. D) көмір қышқыл газы және сутек

18. 230 г этил спиртін толық жағу үшін қажет оттектің (қ.ж.) көлемі:

A) 112 л B) 168 л C) 336 л. D) 210 л

19. Барлығы бірдей спирттер болатын топты анықтаңыз:

A) CH₃OH, C₃H₇OH. B) CH₃OH, NaOH C) C₂H₅OH, C₆H₅OH D) C₂H₄(OH)₂, KOH

20. Этил спиртінің жану реакциясы:

A) С₂Н₅ ОН + 3О₂ → 2CO₂+ 3H₂O. B) С₂Н₅ ОН + CH₃OH → С₂Н₅ О CH₃ + H₂O

C) 2С₂Н₅ ОН + 2Na → 2С₂Н₅ ОNa + H₂ D) С₂Н₅ ОН + HBr → С₂Н₅Br + H₂O

21. Спирттердің құрамында болатын функционалдық топ:

A) карбонил B) гидроксил. C) нитротоп D) карбоксил

22. СН₃СН₂СНОНСН₃ атауы: A) 3-бутанол B) 3-гексанол C) бутанол-2. D) метанол

23. Бір атомды спирттер қатыспайтын реакция:

A) күміс-айна реакциясы. B) жану реакциясы

C) тотығу реакциясы D) эфирлену реакциясы

24.Метанолмен әрекеттесіп сутегін бөліп шығаратын қосылыс:

A) P B) Cl₂ C) H₂O D) Na.

25. Метанол қатарындағы спирттердегі химиялық байланыстың түрі:

A) Сутектік, ковалентті полюсті, ковалентті полюссіз.

B) Ковалентті C) Ковалентті полюсті D) Ковалентті полюссіз

11-т. Көпатомды спирттер.

1. Үш атомды спирт:

A) глицерин. B) бензол C) этанол D) анилин

2. Медициналық наркоз (диэтил эфирі) формуласы:

A) С₂Н₅ ОН B) СН₃ОН C) С₂Н₅ -О- С₂Н₅_. D) С₆Н₅ ОН

3. Көп атомды спирттер деп аталу себебі-

A) Құрамында екіден жоғары функционалдық гидроксил (–ОН) тобы бар заттар.

B) Құрамында функционалдық бір гидроксил (–ОН) тобы бар заттар

C) Құрамында функционалдық –NO₂ тобы бар заттар

D) Құрамында екіден жоғары функционалдық карбоксил (–СООН) тобы бар заттар

4. Көп атомды спиртке сәйкес келетін формула:

_A) C₄H₄O₂ B) C₂H₆O C) C₂H₂O₄ D) C₃H₈O₃_.

_{5.
Тек екіатомды спирттерге жататын зат:}

A) CH₃CHOHСН3 B) CH₃ – CHOH – CHOH – C₂H₅_.

C) CH₂OH – CHOH – CH₂– OH D) CH₃CH₂OH

6. Антифриз ретінде қолданылатын 2 атомды спирт:

A) СН₂ОН - СН₂ОН. B) СН₂ОН – СНОН – СН₂ОН

C) С₆Н₅ ОН D) СН₃– О - С₂Н₅

7. Этиленгликоль 230 г натриймен әрекеттескенде 84 л (қ.ж.) сутек бөлінген. Реакция өнімінің шығымы:

A) 70 % B) 75 % . C) 85 % D) 100 %

8. Жаңа дайындалған мыс (ІІ) гидроксидінің тұнбасымен (қ.ж.) анықталатын зат:

A) Этанол B) Эфир C) Глицерин. D) Бензол

9. 0,7 моль глицерин мен натрий әрекеттескенде түзілетін сутектің (қ.ж.) көлемі:

A) 25,5 л B) 27,5 л C) 24,5 л D) 23,5 л.

10. Көп атомды спирттің сапалық реакциясы:

A) Мыс (ІІ) гидроксидімен. B) Натриймен

C) Хлорсутекпен D) Бром суымен

11. 11,2 л сутек бөлінген болса, натриймен әрекеттескен 1,4-бутандиолдың массасы:

A) 25 г B) 15 г C) 45 г. D) 55 г

12. Этиленгликоль C₂H₄(OH)₂ дегеніміз:

A) Екіатомды спирт. B) Глицериннің жақын гомологы

C) Қарапайым көмірсутек D) Қаныққан біратомды спирт

13. Көп атомды спиртке жататын зат:

A) R-OH B) H₃C-CH₂-CH₂OH

C) CH₂OH - CH₂- CH₂OH. D) (CH₃)₃C-OH

14. 0,5 моль натриймен әрекеттесетін этиленгликольдің массасы:

A) 12,5 г B) 13,5 г C) 14,5 г D) 15,5 г.

15. 1,2,3-трихлорпропаннан глицерин алу үшін қажет зат:

A) H₂O. B) C₃H₆ C) Nа D) HBr

16. Химиялық формуласы-C₄H₈(OH)₂ затына тән изомерия түрлері:

A) Функциональдық топтың орны. B) Стереоизомерия

C) Кеңістік изомериясы D) Қос байланыстың орны

17. Саны бойынша спирттердің атомдығын анықтайтын топ:

A) Сутегі атомы B) Гидроксил тобы. C) Оттегі атомы D) Көміртегі атомы

18. Спирттердің физикалық қасиетіне тән емес тұжырым:

A) суда ериді B) сұйық зат C) жылтыры бар зат. D) жанатын зат

19. Пропантриол-1,2,3 молекуласындағы көміртектің массалық үлесі:

A) 49 B) 69 C) 59 D) 39.

20. 2-метилгексанол-3-тің салыстырмалы молекулалық массасы:

A) 110 B) 92 C) 116. D) 104

21. Пропандиол молекуласы құрамындағы функционалдық топ:

A) –OH. B) –NO₂ C) –NH₂ D) –COOH

22. 185 г бутанол металл натриймен әрекеттескенде бөлінген сутегінің (қ.ж.) көлемі:

A) 21 л B) 14 л C) 7 л D) 28 л.

23. 23 г этанолды жағуға жұмсалатын ауаның (қ.ж.) көлемі (W(O₂)=20%):

A) 69,6 л B) 168 л. C) 99,6 л D) 89,6 л

24. C₂H₅Cl алу үшін қажет реагенттер:

A) C₂H₅OH және HCl. B) C₂H₄ және Cl₂

C) C₃H₇OH және HCl D) C₂H₅OH және Cl₂

25. 18 г глюкоза спирттік ашығанда, шығымы 70 болса, түзілетін этанолдың массасы:

A) 9,44 г B) 3,44 г C) 6,44 г. D) 15,44 г

12-т. Фенолдар.

1. Фенолдың басқаша атауы:

A) карбол қышқылы. B) фенил C) изопрен D) альдегидоспирт

2. Қосылыстардың фенолға жататыны:

A) C₃H₄ (OH)₂ B) C₂H₄ (OH)C) C₆H₄ (OH)_2. D) C₃H₅(OH)₃

3. Фенолды нитрлеу реакциясындағы реакция типі: С₆H₅OH + 3HO - NO₂ C₆H₂(NO₂)₃OH + 3H₂O.

A) Қосылу B) Орын басу. C) Айырылу D) Полимерлену

4. Спирттерден өзгешелігі - фенол ... әрекеттеседі:

A) KOH-пен. B) H₂O-мен C) HCl-мен D) Na -мен

5. Фенол бром суымен әрекеттестіргенде 16,55 г тұнба түзілді. Фенолдың массасы:

A) 3,2 г B) 4,9 г C) 3,7 г D) 4,7 г.

6. Фенолдың бензол сақинасындағы (2,4,6 орындардағы) сутек атомының қозғалғыштығын түсіндіріңіз:

A) Гидроксотоптың әсері. B) Сутегі атомының әсері

C) Ароматтық байланыстың бензол сақинасының әсері D) Жоғарыда көрсетілгендердің бәрінің әсері бірдей

7. Этанол, глицерин және фенол берілген. Осы қатарда гидроксилдегі сутектің қозғалғыштығының өзгеруі:

A) Кемиді B) Артады. C) Артады, сосын кемиді D) Өзгермейді

8. Фенол натрий гидроксидімен әрекеттескенде түзілетін қосылысты көрсетіңіз:

A) Бензол B) Гексан C) Натрий феноляты. D) Ароматты спирт

9. Фенолмен бірге поликонденсация реакциясына түсетін зат:

A) CH₃COOH B) Na C) NaOH D) CH₂O.

10. 340 г хлорбензол мен 220 г натрий гидроксиді әрекеттескенде түзілетін фенолдың массасы:

A) 284 г. B) 244 г C) 274 г D) 264 г

11. Натрий фенолятының судағы ерітіндісі арқылы көміртек (ІV) оксидін жібергенде ерітіндінің лайлану себебі: A) Газ бөлінеді B) Фенол бөлінеді. C) Газ суда ериді D) Су түзіледі

12. Фенол суық суда нашар еру себебі:

A) Ол сумен сутектік байланыс түзбейді. B) Фенол қатты зат

C) Кристалдық зат болып табылады D) Тек бірғана гидроксил тобы бар

13. Фенолдың салыстырмалы молекулалық массасы мынаған тең:

A) m=94 B) M=93 г/моль C) M=94 г/моль D) Mr=94.

14. Фенолдың спирттерден айырмашылығы:

A) белсенді металдармен әрекеттесуі B) AgNO₃ ерітіндісімен әрекеттесуі

C) сілті ерітіндісімен әрекеттесуі. D) металдармен әрекеттесуі

15. Фенолдың бромдану реакциясы:

A) С₆Н₅ ОН +3Br₂ → С₆Н₂Br₃ОН +3HBr. B) С₂ Н₅ ОН + 3О₂ → 2СО₂+3Н₂О

C) 2С₆Н₅ ОН + 2Na → 2С₆Н₅ ОNa + Н₂ D) 2С₂Н₅ ОН + 2Na →2С₂Н₅ ОNa + Н₂

16. Егер 8 моль фенолдан 6 моль натрий феноляты алынған болса, реакцияға қатысқан натрий гидроксиді массасы: A) 213 г B) 240 г. C) 230 г D) 215 г

17. Фенолдар дегеніміз-

A) бензол ядросымен байланысқан гидроксил (-ОН) тобы бар заттар.

B) бензол ядросымен байланысқан карбоксил (-СООН) тобы бар заттар

C) бензол ядросымен байланысқан метил(-СН₃) радикалы бар заттар

D) бензол ядросымен байланысқан карбонил (-СОН) тобы бар заттар

18. Фенолға тән емес реакция: A) Сілтімен әрекеттесу B) Натриймен әрекеттесу

C) Натрий карбонатымен әрекеттесу. D) Қышқылмен әрекеттесу (HNO₃)

19. 4,7 г фенол бром суының артық мөлшерімен әрекеттестірілгенде реакцияға бромның жұмсалған зат мөлшері: A) 2 моль B) 1,5 моль C) 0,03 моль D) 0,15 моль.

20. Трибромфенолдың құрамына кіретін бромның массалық үлесі:

A) 72,5 %. B) 75,6 % C) 70,5 % D) 71 %

21. Екі сатыдан кейін фенол алуға болатын зат: A) CH₄ B) C₆H₆ . C) C₂H₂ D) С₂H₆

22. Фенолдың судағы ерітіндісінің ортасы:

A) Күшті қышқылдық B) Бейтарап C) Әлсіз қышқылдық. D) Әлсіз негіздік

23. Фенолдың қоршаған ортаға әсері:

A) өте улы болғандықтан суға құюға болмайды, өсімдік, жануар ағзасына аса қауіпті.

B) суды дезинфекциялауда қолданады

C) улы емес, сондықтан тамақ жасауда қолданады

D) ешқандай зияны жоқ

24. Егер құрамында C - 76,6%; H - 6,4%; O - 17% бар екені белгілі болса, қосылыстың молекулалық формуласы және класын анықтаңыз:

A) C₆H₆O; фенол. B) C₆H₁₄O; спирт C) C₆H₅O₂; спирт D) C₅H₁₀O₂; эфир

25. Пластмасса алу үшін фенолмен реакцияға түсетін зат:

A) Фенол B) Метаналь. C) Этаналь D) Этан

13-т. Альдегидтер.

1. Құрамында 62,1 көміртек, 10,3 сутек, 27,6 оттек бар альдегидтің атауы:

A) пропаналь. B) метаналь C) этаналь D) пентаналь

2. 3-метилбутанальді тотықсыздандырғанда түзілетін спирт:

A) 2-метилбутанол-1 B) Үшіншілік бутил спирті

C) 3-метилбутанол-1. D) 2,3-диметилпропанол-1

3. R-CH₂-O-H + [O] → реакцияда түзілетін өнім:

A) Алкандар класына жатады B) Альдегидтер класына жатады.

C) Алкендер класына жатады D) Спирттер класына жатады

4. Сірке альдегиді әрекеттесетін заттар жұбы:

A) Ag₂О-нің аммиактағы ерітіндісімен және оттекпен.

B) сутекпен және сумен

C) мыс (ІІ) гидроксидімен және кальций оксидімен

D) тұз қышқылымен және күміспен

5. Құмырсқа альдегидінің 40-тік ерітіндісінің атауы:

A) ацетилен B) формальдегид C) ацетальдегид D) формалин.

6. 50 л ацетиленнен (қ.ж.) алынатын құрамында 12 қоспасы бар ацетальдегидтің массасы

A) 88,4 г B) 86,4 г. C) 87,4 г D) 84,7 г

7. Массасы 60 г құмырсқа альдегидінің алатын (қ.ж.) көлемі:

A) 22,4 л B) 4,48 л C) 44,8 л. D) 67,2 л

8. Осы реакцияға пропаналь түспейді:

A) Тұз қышқылымен. B) Тотықсыздану

C) Күміс гидроксидімен D) Мыс (ІІ) гидроксидімен

9. Альдегидтік топтағы көміртек атомының гибридтену типі:

A) sp³ B) sp^2. C) s²p² D) s³p

10. CH₃CН(OH)CH₃ CH₃COCH₃реакциясы жүру үшін қажет катализатор:

A) Cu, t. B) PCl, CuCl₂ C) KMnO₄ D) ZnO, 380

11. 180 г пропанол алуға жұмсалатын альдегидтің массасы:

A) 154 г B) 134 г C) 144 г D) 174 г.

12. Метанальдын қасиетіне жатпайды: A) Газ B) Суда ерімейді. C) Түсі жоқ D) Улы

13. Фенол мен формальдегидтің өзара әрекеттесуіндегі реакция типі:

A) Гидролиз B) Полимеризация C) Поликонденсация. D) Қосылу

14. Құрамында 5 көміртек атомы бар альдегидтің мольдік массасы:

A) 44 г/моль B) 47 г/моль C) 60 г/моль D) 86 г/моль.

15. Молекула құрамында -СОН функционалдық тобы көмірсутек радикалымен байланысқан органикалық қосылыстар класы : A) альдегидтер. B) аминдер C) бір атомды спирт D) карбон қышқылы

16. Альдегидтің құрамында болатын функционалдық топ:

A) карбоксил B) карбонил. C) гидроксил D) нитротоп

17. Зертханада ацетальдегидты алу әдісі:

A) Мыс сымда пайда болған мыс (ІІ) оксидімен этанолды тотықтыру арқылы.

B) Ағашты құрғак айдау

C) Этил спиртін бромсуымен араластыру арқылы

D) Концентрлі калий дихроматының ерітіндісін этанолмен қосып қайнату арқылы

18. Формалин-

A) формальдегидтің 40% судағы ерітіндісі. B) формальдегид

C) этил спирті D) сірке альдегидінің ерітіндісі

19. Метанальдағы көміртектің тотығу дәрежесі:

A) +4 B) -4 C) -2 D) 0.

20. Альдегидтер тотыққанда түзілетін заттар:

A). Фенолдар B) Майлар C) Спирттер D) Карбон қышқылдары.

21. Тотықтырғанда құмырсқа альдегидін түзетін спирттің құрамындағы көміртегі атомының саны:

A) 5 B) 1. C) 2 D) 3

22. 5 г формальдегид күміс оксидінің артық мөлшерімен әрекеттескенде бөлінген күмістің массасы:

A) 36 г. B) 30 г C) 18 г D) 9 г

23. Альдегидтердің молекулалық массалары өсуімен бірге:

A) суда ерігіштігі кемиді. B) суда ерігіштігі артады

C) тығыздығы кемиді D) қайнау температуралары кемиді

24. Альдегидтерге тән изомер түрі:

A) Кеңістік изомериясы B) Қос байланыстың орны

C) Көміртек қаңқасы. D) Қос байланыс әсері

25. Альдегидтердің жалпы формуласы:

A) C_nH_2n+1COH. B) C_nH_2n+1OH C) C_nH_2n+1COOH D) C_nH_2n-6

14-т. Карбон қышқылдары.

1. «Күміс айна» реакциясын көрсететін карбон қышқылы:

A) Құмырсқа қышқылы. B) Бензой қышқылы C) Үш хлор сірке қышқылы D) Қымыздық қышқылы

2. 48 г магний сірке қышқылымен әрекеттескенде бөлінген сутегінің (қ.ж.) көлемі:

A) 11,2 л B) 44,8 л. C) 22,4 л D) 67,2 л

3. Карбон қышқылының алыну теңдеуі:

A) RСOH +[О]→. B) C₂H₅Br +H₂O → C) ROH + CuO → D) ROH +ROH →

4. Карбон қышқылдарының құрамында болатын функционалдық топ:

A) OH B) NH₂ C) NO₂ D) COOH.

5. Олеин қышқылында бром суының түссіздену себебі:

A) кеңістік изомері болатындықтан B) молекуласында карбоксил тобы бар болғандықтан

C) қанықпаған қышқыл болғандықтан. D) ауыр карбон қышқылы болғандықтан

6. Сірке қышқылының физикалық қасиеті:

A) суда жақсы еритін, өткір иісті сұйықтық. B) жағымсыз иісті қатты зат

C) суда ерімейтін сұйықтық D) суда жақсы еритін қатты зат

7. Сірке қышқылын алудың тиімді өндірістік тәсілі:

A) Көмірсутектердің жануы B) Спиртті тотықтыру

C) Ацетатқа конц. күкірт қышқылмен әсер ету D) Бутанды тотықтыру.

8. Құмырсқа қышқылымен әрекеттесетін зат:

A) Күміс (І) оксидінің аммиактағы ерітіндісі.

B) Мыс (ІІ) хлориді C) Натрий сульфаты D) Калий нитраты

9. Сабынның формуласы: A) С₁₇Н₃₁СООNa B) С₁₅Н₃₅СООН. C) С₁₇Н₃₅СООН D) CH₃ONa

10. Глицерин, сірке қышқылы және формалинді осы затпен анықтауға болады:

A) Бром суы B) Азот қышқылы (конц.) C) Фенолфталеин ерітіндісі D) Мыс (ІІ) гидроксиді.

11. Жоғары карбон қышқылдары глицеринмен әрекеттескенде түзілетін қосылыс:

A) Альдегид B) Жай эфир C) Майлар. D) Тұз

12. Сабынның құрамына кіретін қышқылдар:

A) пальмитин және стеарин. B) олеин және пропион қышқылдары

C) акрил және май қышқылдары D) капрон және құмырсқа

13. 0,25 моль сірке қышқылы 20 г кальциймен әрекеттескенде түзілетін тұздың массасы:

A) 18,75 г B) 16,75 г C) 17,75 г D) 19,75 г.

14. Сірке қышқылымен әрекеттеспейтін зат:

A) этанол B) натрий гидроксиді C) формальдегид. D) кальций

15. Минералды және карбон қышқылдарының құрамындағы ортақ қасиет:

A) Қозғалғыш сутек атомдарының болуында. B) Карбоксил тобының болуында

C) Ортақ гидроксотоптың болуында D) Қышқыл қалдықтарының ұқсастығында

16. Жалпы формуласы C_nH_2n+1COOH болатын гомологтық қатарға жататын қышқыл:

A) C₁₇H₃₃COOH олеин қышқылы B) CH₂= CH - COOH акрил қышқылы

C) HOOC - CH₂- (CH₂)₅- COOH энант қышқылы D) CH₃- (CH₂)₁₆- COOH стеарин қышқылы.

17. Қаныққан бірнегізді карбон қышқылдарының жалпы формуласы:

A) C_nH_2n+1СООН. B) C_nH_2n-2 C) C_nH_2n+1СОН D) C_nH_2n+1OH

18. Молекула құрамында көмірсутек радикалымен байланысқан карбоксил тобы (бір немесе бірнеше) бар органикалық заттар:

A) аминдер B) альдегидтер C) карбон қышқылдары. D) спирттер

19. Метаналь мен құмырысқа қышқылына тән қасиет:

A) Күміс айна реакциясын береді. B) Сутектік байланыстар түзеді

C) Күрделі эфирлер түзеді D) Лакмусты қызыл түске бояйды

20. 0,6 моль сірке қышқылы 0,5 моль натриймен әрекеттескенде түзілетін сутектің (қ.ж.) көлемі:

A) 89,6 л B) 5,6 л. C) 11,2 л D) 22,4 л

21. 308 г сірке альдегидін тотықтырғанда алынған сірке қышқылының зат мөлшері:

A) 4 моль B) 6 моль C) 3 моль D) 7моль.

22. Сірке қышқылы қолданылмайтын жағдай:

A) өрт сөндіруде және отын ретінде. B) тамақ өнеркәсібінде

C) еріткіш, хош иісті заттар алуда D) гербицидтер, бояулар алуда

23. Олеин қышқылының формуласы:

A) C₁₇H₃₁COOH B) C₁₇H₃₅COOH C) C₁₇H₃₃COOH. D) C₅H₁₁COOH

24. Құмырсқа қышқылы кездеседі:

A) барлық жануарларда B) үйеңкі ағашында C) барлық өсімдіктерде

D) барлық жануарларда құмырсқа, қалақай, шырша жапырақтарында.

25. Функционалдық топтың карбоксил (-СООН) деп аталуы:

A) карбонил және гидроксил тобының болуына байланысты.

B) карбонил тобының болуына байланысты

C) гидроксил тобының болуына байланысты

D) амин тобының болуына байланысты

ІІІ. Қорытынды:

Жүйелі білім-білім сапасының негізі.

Қазіргі кезде республикамызда білім берудің жаңа жүйесі жасалып,әлемдік білім беру кеңістігіне өтуге бағыт алуда.Бүгінгі таңда әрбір мұғалімнің мақсаты-сабақ сапасын көтеру түрлерін жетілдіру,оқушылардың пәнге қызығуын арттыру,ізденуін,таным деңгейін жоғарылату.Осыған орай, педагогикалық ғылым мен озық тәжірибенің оқыту әдіс-тәсілдерінің бәрін еркін игеріп,әрбір нақты жағдайларға орай ең тиімдісін таңдап алу,олардың жиынтығын түрлендіре отырып пайдалану,әрі шығармашылықпен қолдану-мұғалім шеберлігі.

Химия пәнін оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық қабілеттерін дамытып,практикалық іскерліктері мен икемділіктерін ұштап,дүниеге диалектикалық-материалистік қөзқарастарын қалыптастыра отырып білім беру олардың жүйелі түрде сапалы білім алуының негізі болмақ.Химия пәнінен алған білімінің жүйелілігі мына көрсеткіштермен сипатталады:

-ойдың ұшқырлығы,алған білімді жаңа жағдайда,жаңа заттар мен үрдістерге қолдана білу;

-заттар мен химиялық үрдістер туралы ой-тұжырымдарын дәлелді түрде жеткізе білу;

-алған білімдерін практикалық іс-әрекеттерінде қолдана білу.[6]

Қорыта келгенде,оқытудың әдіс-тәсілдерін түрлендіріп,жетілдіру арқылы оқушылардың білім деңгейін,тәрбиесін жоғарылатып,таным деңгейін арттыру,пәнге қызықтыру- әрбір мұғалімнің басты мақсаты болуы тиіс.Тиімді оқыту әдісі оқушыларды алғырлыққа,байқампаздыққа баулып, ойлау қабілетінің жетілуіне,ғылымға құштарлығын арттыруға мүмкіндік туғызады.Сабақтың қызықты өтуі мұғалімнің білім байлығына,әр сабаққа тиянақты әзірленуіне тікелей байланысты. Бұл жөнінде Д.И.Менделеев «Егер мұғалім ғылымға өзі беріліп оны толық меңгере және сүйе білмесе, онда оқушыларды да ғылымға құлшындыра алмайды, мұғалімнің бұл саладағы еңбегі де жемісті болмақ емес» деген. [7]

Сөзімді қорытындылай келе,мұғалім құзіреттілігін қалыптастыру негізінде шығармашыл тұлға тәрбиелеу жолдарына төмендегілерді атар едім:

1.Мұғалім өзі беретін пәнін жетік меңгерген болуы керек.

2.Оқушы алдында өзін дұрыс ұстай алатын, білімін іс-тәжірибемен ұштастыра алатын болуы керек.

3.Киген киімі,сөйлеген сөзі,жүріс-тұрысы нағыз мұғалімге лайықты болуы керек.

4.Жаңаша оқыту әдістерін меңгерген,жан-жақты хабары бар,қазіргі жаңа техникалық жабдықтармен жұмыс істей алатын болу керек.

Сонымен,даму заңдылығы тұрғысынан ұстаздың түпкі мұраты шәкіртті өз деңгейіне жеткізу ғана емес,өзінен озып ілгері кетуіне негіз қалау болуға тиіс. Халық: «Шәкірт ұстаздан озса,игі»-деп тегін айтпаған ғой.

Пайдаланылған әдебиеттер:

«Химик анықтамалығы», №2, №5-2013 жыл. «ШапағатНұр» Алматы.

«Химик анықтамалығы», №6-2014 жыл. «ШапағатНұр» Алматы.

« Қазақстанның білім және ғылым әлемі», №10-11, 2008 ж.

Химияны оқытудың қазіргі технологиялары.

Құрманәлиев М. Алматы,2009.

Интернет материалдары.

Құзіреттілік шекаралары. Хасан Б.И.

«Химия» оқулығы, 11-сынып, 2014ж. Н.Нұрахметов және т.б.

Материалды Word форматында жүктеп аласыз

Тарифке кіреді

14 ұстаз жүктеп алған

18 қаңтар

2784

Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз

"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар

Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады

Ұстаздарға арналған олимпиадалар

Оқушыларға арналған олимпиадалар

Тәрбиешілерге арналған олимпиадалар