«Оқы және ойлан»: 1-сыныпқа арналған талдау мәтіндерінің жинағы

1-сынып оқушыларына арналған мәтіндер жинағы ерекше болуы тиіс: сөйлемдер қысқа, сөздер түсінікті және әр мәтіннің соңында сыни ойлауға жетелейтін сұрақтар болуы керек.

1-мәтін: Ақылды қарға

Шөлдеген қарға құмырадан су тапты. Бірақ су құмыраның түбінде ғана болды, қарғаның тұмсығы жетпеді. Қарға ойланып қалды. Сосын ол жерде жатқан ұсақ тастарды тұмсығымен жинап, құмыраның ішіне біртіндеп тастай бастады. Су көтерілді. Қарға су ішіп, шөлін қандырды.

• Сұрақ: Неліктен тас салғанда су көтерілді? Қарғаның орнында болсаң, сен не істер едің?

2-мәтін: Достық көмек

Аян мен Ербол мектептен келе жатты. Кенет жаңбыр жауды. Аянда қолшатыр бар, ал Ерболда жоқ. Аян: «Менің қолшатырым кішкентай, екеумізге жетпейді», – деді. Ербол үйіне су болып барды. Келесі күні күн ыстық болды. Ерболдың балмұздағы болды, ал Аянда болмады.

• Сұрақ: Ербол енді не істеуі мүмкін? Аянның қолшатыр туралы айтқаны дұрыс па? Шын дос қалай әрекет етеді?

3-мәтін: Кім күшті?

Арыстан мен Маса бәстесті. Арыстан: «Мен аңдардың патшасымын, мен күштімін!» — деді. Маса: «Жоқ, мен күштімін!» — деді. Арыстан ақырып, тырнағымен ұрғысы келді, бірақ өзінің бетін тырнап алды. Ал мазасыз маса оның мұрнына қонып, шағып алды. Арыстан жеңілгенін мойындады.

• Сұрақ: Күш тек денеде ме, әлде ақылда ма? Кішкентай болу жеңілу дегенді білдіре ме?

4-мәтін: Жалқау бала мен кітап

Кітап сөреде мұңайып тұрды. Оны ешкім ашпайды, оқымайды. Бір күні Данияр кітапты алды. Бірақ ол оны оқымады, ішіне сурет салып, парақтарын жыртты. Кітап жылап жіберді. Егер кітап сөйлей алса, Даниярға не айтар еді?

• Сұрақ: Неге кітап мұңайды? Білімді қалай құрметтеу керек?

5-мәтін: Ерекше ағаш

Орманда барлық ағаштардың жапырағы жасыл болды. Тек бір ағаш алтын түсті болатын. Барлық құстар соған қонатын, өйткені ол өте әдемі еді. Бір күні қатты жел соқты. Жасыл ағаштар майысса да сынбады, ал алтын ағаштың «жапырақтары» ауыр болып, бұтақтары сынып қалды.

• Сұрақ: Әдемі болу әрдайым жақсы ма? Неліктен қарапайым ағаштар аман қалды?

Мұғалім мен ата-анаға нұсқаулық:

1. Мәтінді оқыту: Бала алдымен іштей, сосын дауыстап оқуы керек.

2. Болжау: Мәтіннің ортасына келгенде тоқтап: «Ары қарай не болады деп ойлайсың?» — деп сұраңыз.

3. Талқылау: Соңындағы сұрақтарға бала «иә» немесе «жоқ» деп қана емес, толық сөйлеммен жауап беруін қадағалаңыз.