Оқу үдерісін ұйымдастыруда тиімді басқарушылық практикалар (Кадирова Салтанат Сатышовна, директордың оқу жұмысы жөніндегі орынбасары Түркістан облысы, Шардара қаласы, «М.Горький атындағы ЖББМ» КММ)

Бұл баяндамада мектептегі оқу үдерісін ұйымдастырудағы тиімді басқарушылық практикалар қарастырылады. Оқу процесін жүйелі жоспарлау, мониторинг және бақылау, педагогикалық ұжыммен әдістемелік жұмыс жүргізу, оқушыларға жеке қолдау көрсету, ата-аналармен өзара байланыс орнату сияқты практикалардың тиімділігі талданады. Сонымен қатар, цифрлық құралдарды, оның ішінде электрондық журналдарды қолдану арқылы оқу үдерісін басқару тәжірибесі көрсетіледі. Жұмыс нәтижелері мектептегі білім сапасын арттыру, оқушылардың үлгерімін жақсарту және педагогтердің кәсіби дамуына ықпал ететінін дәлелдейді.

Кілт сөздер: басқарушылық практика, оқу үдерісін ұйымдастыру, мониторинг, жоспарлау, әдістемелік жұмыс, оқушыларға қолдау, ата-аналармен өзара байланыс, білім сапасы, цифрландыру.

Қазіргі мектептегі оқу үдерісін ұйымдастыру тек педагогикалық шеберлікті ғана емес, сонымен қатар басқарушылық деңгейдің жоғары болуын талап етеді. Оқу жұмысы жөніндегі директордың орынбасары мектептегі оқу процесін жүйелі, жоспарлы және сапалы ұйымдастыруда негізгі буын болып табылады. Тиімді басқарушылық практикалар педагогикалық ұжымның жұмысын оңтайландыруға, оқушылардың нәтижелерін арттыруға және мұғалімдердің кәсіби дамуы үшін жағдай жасауға мүмкіндік береді. Бұл баяндамада оқу үдерісін ұйымдастырудағы тиімді басқарушылық практикалардың негізгі қағидалары мен әдістері, сондай-ақ олардың мектеп тәжірибесінде қолданылуы қарастырылады.

Басқарушылық практикаларды ұйымдастыру Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық құжаттарына негізделеді: Білім туралы Заң, Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты, типтік оқу бағдарламалары, мектеп ішілік сапаны бақылау ережелері және мектептің локалдық актілері. Бұл құжаттарды білу және сақтау басқарушылық шешімдердің заңдылығын, жүйелілігін және мемлекеттік білім беру саясат талаптарына сәйкестігін қамтамасыз етеді. Оқу үдерісін басқару оқушылардың үлгерімі, сабаққа қатысуы, мұғалімдердің белсенділігі және оқу тәртібінің сақталуы туралы деректерге сүйенеді.

Оқу үдерісін жоспарлау - тиімді басқарудың негізгі практикаларының бірі болып табылады. Типтік оқу бағдарламалары негізінде күнтізбелік-тақырыптық жоспарлар әзірленеді, мұғалімдердің жүктемесі мен оқушылардың мүмкіндіктері ескеріледі, сабақ кестесі мен бақылау іс-шаралары жоспарланады. Менің тәжірибемде жоспарлауға икемді тәсіл ерекше мәнге ие, ол оқу процесінің аралық нәтижелерін және үлгерім динамикасын ескере отырып, жоспарды уақытылы түзетуге мүмкіндік береді. Жоспарлау оқу жүктемесін тарату, бақылау кезеңдерін белгілеу және төмен нәтижелі оқушыларға қолдау көрсету жүйесін қамтиды.

Бақылау және мониторинг оқу үдерісін тиімді басқарудың ажырамас бөлігі болып табылады. Мектепте жүйелі ішкі бақылау жүргізіледі, оған сабаққа қатысу, бағалар, үлгерім динамикасын пәндер мен сыныптар бойынша талдау кіреді. Осы деректер негізінде педагогикалық кеңеске және әкімшілікке есептер дайындалады. Мысалы, математикалық қорытынды бақылау нәтижелерін талдау барысында 8-сыныптардың бірінде орташа білім деңгейі параллель сыныптарға қарағанда 15% төмен екені анықталды. Бұл басқарушылық шешімдер қабылдауға негіз болды: қосымша консультациялар ұйымдастырылды, мұғаліммен әдістемелік жұмыс жүргізілді және оқу жоспары түзетілді. Келесі тоқсанда үлгерім көрсеткіштері 10%-ға артты.

Цифрлық басқару құралдарын енгізу тиімді практикалардың бірі болып табылады. Bilim Class сияқты электрондық журналдарды пайдалану бағаларды, сабаққа қатысуды тіркеуге, күнтізбелік-тақырыптық жоспарды жүргізуге және аналитикалық есептер жасауға мүмкіндік береді. Платформа деректері басқарушылық шешімдер қабылдауға, оқу жоспарының орындалуын бақылауға және проблемалық аймақтарды анықтауға негіз болады. Мысалы, Bilim Class арқылы сабақтан жиі қалатын оқушылар тобы анықталып, сынып жетекшілерімен және әлеуметтік педагогпен бірлесіп мақсатты алдын алу жұмысы ұйымдастырылды, нәтижесінде пропуск саны 20%-ға төмендеді.

Мұғалімдердің әдістемелік жұмысын ұйымдастыру да тиімді басқарушылық практикалардың қатарына жатады. Мектепте жүйелі түрде ішкі әдістемелік бірлестік жұмысы жүргізіледі, онда оқу процесінің нәтижелері талданады, табысты педагогикалық тәжірибелер қарастырылады және проблемалық бағыттар анықталады. Жас мұғалімдерге тәлімгерлік жасау, әдістемелік семинарлар мен консультациялар өткізу мұғалімдердің кәсіби деңгейін арттыруға, заманауи оқу технологияларын енгізуге және сабақ беру стандарттарын сақтауына ықпал етеді. Осы әдістемелік жұмыстың нәтижесінде сабақтарды ұйымдастыру мен оқу процесінің сапасы жақсарып, оқушылардың нәтижелері оң динамикаға ие болады.

Тиімді басқарудың тағы бір практикалық қыры - оқушыларға жеке қолдау көрсету. Мониторинг деректері негізінде оқушылардың қиындықтарын азайту немесе дарынды оқушыларды дамыту үшін ұсыныстар беріледі. Қосымша сабақтар, консультациялар және жобалық жұмыстар ұйымдастыру мотивацияны арттырады, өзіндік жұмыс дағдыларын дамытады және жалпы білім деңгейін көтереді. Мұндай практикаларды қолдану төмен баға алған оқушылардың санын азайтып, жоғары үлгерім көрсеткен оқушылар санын арттырады.

Ата-аналармен байланыс орнату да тиімді басқарушылық практикалардың бірі болып табылады. Оқу нәтижелері, сабаққа қатысу және тәртіп туралы ата-аналарды электрондық журнал, ата-аналар жиналысы және жеке консультациялар арқылы жүйелі хабардар ету конструктивті өзара әрекеттестікті қамтамасыз етеді. Ата-аналардың оқу үдерісіне белсенді қатысуы оқушылардың жауапкершілігін арттырып, тәртіпті күшейтеді және мектептегі оқу ортасының позитивті атмосферасын қалыптастырады.

Сонымен қатар, оқу үдерісін тиімді басқару объективті деректерге сүйене отырып, жүйелі талдау және шешім қабылдауды қамтиды. Білім сапасының мониторингі, жоспарланған және нақты көрсеткіштердің салыстырмалы талдауы, табысты және проблемалық практикаларды анықтау оқу процесін түзетуге және мектеп қызметінің нәтижелілігін арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, шет тілдері бойынша үлгерім динамикасын талдағаннан кейін интерактивті әдістерді қолдану арқылы топтық сабақтарды енгізу шешімі қабылданып, пән бойынша орташа балл 12%-ға артты.

Осылайша, оқу үдерісін ұйымдастырудағы тиімді басқарушылық практикаларға жүйелі жоспарлау, бақылау және мониторинг, цифрлық құралдарды енгізу, мұғалімдерді әдістемелік қолдау, оқушыларға жеке қолдау көрсету, ата-аналармен өзара байланыс және деректерді талдау арқылы шешім қабылдау жатады. Бұл практикаларды қолдану білім сапасын арттыруға, мұғалімдердің кәсіби деңгейін дамытуға және оқушылардың білім алудағы табыстылығын қамтамасыз етеді. Оқу жұмысы жөніндегі директордың орынбасарының басқарушылық қызметі ашық, жүйелі және нәтижелі оқу ортасын құруға бағытталған, бұл әр оқушының оқу нәтижелеріне оң әсер етеді.

Қорытындылай келе, оқу үдерісін тиімді басқару кешенді тәсілді, заманауи құралдарды, деректерді талдау және педагогикалық ұжыммен ұйымдастырушылық жұмысты талап етеді. Жоспарлау, мониторинг, цифрландыру және әдістемелік қолдауға негізделген басқарушылық практикаларды қолдану білім беру сапасын қамтамасыз етудің және мектептің табысты жұмыс істеуінің негізгі факторы болып табылады. Осы практикаларды енгізу мен дамыту қазіргі заман талабына сай, икемді және нәтижелі басқару жүйесін қалыптастырады, қоғам мен білім беру стандарттарының талаптарына жауап береді.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты».

3. Мектепішілік бақылау және оқу үдерісін ұйымдастыру: әдістемелік құрал. - Алматы, 2021.

4. Білім беру ұйымдарында цифрлық технологияларды қолдану жөніндегі әдістемелік ұсынымдар. - Астана, 2022.

5. Bilim Class электрондық журналына арналған пайдаланушы нұсқаулығы.

6. Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарының қызметін ұйымдастыруға қатысты нормативтік-құқықтық актілер.