ОҚУШЫ ҚАУІПСІЗДІГІ: МЕКТЕП ПЕН ОТБАСЫНЫҢ БІРЛЕСКЕН ЖАУАПКЕРШІЛІГІ

Кіріспе

Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік, ақпараттық, психологиялық өзгерістер балалардың қауіпсіздігіне жаңа талаптар қояды. Бала тек мектептің ғана емес, бүкіл қоғамның ең негізгі құндылығы болып табылады. Оқушының физикалық, психологиялық және ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету — білім беру ұйымдарының да, ата-ананың да ортақ міндеті. Сондықтан мектеп пен отбасының бірлескен жұмысы, өзара түсінігі және жауапкершілігі — баланың қауіпсіз тұлға болып қалыптасуының басты кепілі.

Баланың қауіпсіз ортасын қалыптастыру: ортақ мақсат

Бүгінгі таңда оқушыларға төнетін қауіп түрлері көбейіп отыр. Олар:

• буллинг және кибербуллинг,

• құқық бұзушылық,

• интернеттегі алдау, зорлық, зиянды контент,

• психологиялық қысым,

• эмоционалдық күйзеліс,

• жол-көлік оқиғалары және тұрмыстық қауіпсіздік мәселелері.

Осындай көпқырлы қауіптерге қарсы тұруда мектеп пен отбасының күш біріктіруі стратегиялық маңызға ие. Мектеп баланы тәрбиелеу мен білім берудің орталығы болса, отбасы оның алғашқы және негізгі қорғаныс кеңістігі. Екі жақтың үйлесімді әрекеті оқушының қауіпсіздігін жан-жақты қамтамасыз етеді.

Мектептің негізгі міндеттері

1. Қауіпсіз білім беру ортасын қалыптастыру

Мектеп әкімшілігі:

• оқу ғимаратындағы қауіпсіздік талаптарының сақталуын,

• бейнебақылау, турникет, күзет қызметінің тиімділігін,

• ТЖ ережелері бойынша тұрақты оқу-жаттығулар жүргізуді қамтамасыз етеді.

2. Жасөспірімдердің психологиялық қауіпсіздігін күшейту

Психолог пен әлеуметтік педагог:

• буллингтің алдын алу,

• тәуекел тобындағы балаларды анықтау,

• дағдарыстық жағдайларда жедел көмек көрсету,

• топтық және жеке тренингтер ұйымдастыру арқылы қолдау көрсетеді.

3. Ақпараттық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру

Мектеп міндеті:

• оқушыларға интернет қауіптері туралы түсіндіру,

• кибербуллингтің алдын алу бойынша сабақтар өткізу,

• цифрлық сауаттылықты арттыру.

4. Ата-анамен серіктестік қарым-қатынас орнату

Мектеп ата-анамен тек жиналыста емес, түрлі форматта жұмыс жүргізеді:

• тренинг, семинар, вебинар,

• ата-аналар клубы немесе пікірлес топтар,

• жеке консультациялар.

Отбасының жауапкершілігі

1. Баламен ашық, сенімді қарым-қатынас орнату

Бала қауіп немесе қиындық көрген жағдайда ең алдымен ата-анасына жүгінуі үшін, отбасы ішіндегі эмоционалдық климат ыңғайлы болуы керек.

2. Баланың күн тәртібі мен бос уақытын бақылау

Ата-ананың назарында болуы тиіс:

• кіммен араласады,

• қайда барады,

• интернетте қандай контент көреді,

• әлеуметтік желіде кімдермен байланысады.

3. Тәрбиенің бірізділігі мен талаптың тұрақтылығы

Отбасындағы тәртіп нормалары баланың өзін-өзі қауіпсіз ұстауға тікелей әсер етеді. Баланың өз әрекетінің салдарын түсіне білуі — қауіпсіздік мәдениетінің негізі.

4. Мектеппен тұрақты байланыс орнату

Ата-ананың белсенді қатысуы:

• жиналыстарға қатысу,

• мұғалімдермен кері байланыс,

• профилактикалық шараларға қолдау көрсету,
  баланың қауіпсіз дамуына оң ықпал етеді.

Мектеп пен отбасының бірлескен жұмысының тиімді модельдері

1. «Мектеп–Отбасы–Қоғам» серіктестік моделі

Бұл модельде:

• мектеп білім береді,

• отбасы тәрбиелейді,

• қоғам (жергілікті ұйымдар, полиция, денсаулық сақтау) қауіпсіздік шараларына қатысады.

2. Ата-аналарға арналған қауіпсіздік сабақтары

Мектеп мамандары ата-аналарға:

• интернет қауіпсіздігі,

• бала құқықтары,

• жасөспірім психологиясы,

• буллингтің алдын алу
  бойынша ақпарат береді.

3. Ортақ профилактикалық іс-шаралар

• спорттық жарыстар,

• отбасылық жобалар,

• тренингтер,

• «Қауіпсіз мектеп», «Сенім бұрышы», «Киберқорғау» бағдарламалары.

4. Ақпарат алмасудың жаңа форматтары

• WhatsApp топтары,

• электронды күнделік,

• онлайн кеңес беру,

• цифрлық сауалнама жүргізу.

Оқушы қауіпсіздігі — ұлттық мәселе

Баланың қауіпсіздігі — мемлекеттің даму кепілі. Қауіпсіз ортада өсіп-жетілген бала өзіне сенімді, жауапты, психологиялық тұрғыдан тұрақты, қоғамға пайдалы азамат болып қалыптасады. Сондықтан мектеп пен отбасының өзара әрекеті – тек педагогикалық процесс емес, ұлттық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі.

Қорытынды

Оқушы қауіпсіздігін қамтамасыз ету — мектеп пен ата-ананың ортақ міндеті. Бұл тек педагогикалық шаралар жиынтығы ғана емес, бүкіл қоғамның мәдени деңгейін көрсететін маңызды көрсеткіш. Мектеп пен отбасының ынтымақтастығы мен өзара жауапкершілігі жоғары болған сайын, бала соғұрлым сенімді, тұрақты әрі қорғалған ортада өседі.

Бүгінгі балалар — ертеңгі ел болашағы. Сондықтан олардың қауіпсіздігіне деген көзқарас пен қамқорлық ешқашан әлсіреуге тиіс емес.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі. “Білім беру ұйымдарындағы бала қауіпсіздігі жөніндегі нұсқаулық”. – Астана, 2022.

2. ҚР “Баланың құқықтары туралы” Заңы (2002 ж., өзгерістер мен толықтырулармен 2021 ж.).

3. UNICEF. Child Protection Guidelines: Safety in Schools. – New York, 2021.

4. UNESCO. Creating Safe Learning Environments. – Paris, 2020.

5. Қоянбаев Р.М., Қоянбаев Ж.Б. Педагогика. – Алматы: Дарын, 2021.

6. Бөженова Г., Жаңабекова А. Әлеуметтік педагогиканың негіздері. – Алматы: Білім, 2020.

7. Баймұратова Ш. Жасөспірімдер психологиясы және тәрбие жұмысының теориясы. – Алматы, 2019.

8. Кибербуллингпен күрес жөніндегі әдістемелік ұсынымдар. ҚР Оқу-ағарту министрлігі, 2023.

9. Сергеев С. Безопасность детей в цифровой среде. – М.: Академкнига, 2021.

10. World Health Organization (WHO). School Safety and Mental Well-being Report. – Geneva, 2020.

11. Оразбаева Ф., Сатыбалдиева Б. Мектептегі тәрбие жұмысының инновациялық әдістері. – Алматы, 2022.

12. ҚР ІІМ Ювеналды полиция қызметінің ұсынымдары. – Астана, 2023.

13. Әбеуова С. Қауіпсіз мектеп ортасын қалыптастырудың педагогикалық шарттары. – “Білім” журналы, №4, 2022.

14. Common Sense Media. Digital Citizenship & Online Safety Curriculum. – USA, 2021.

15. Төлегенова А. Баланың тұлғалық қауіпсіздігін дамыту жолдары. – “Педагогика және психология” журналы, №2, 2023.