ОҚУШЫЛАРДЫ ТАРИХ ПӘНІНЕН ҰБТ-ГЕ ДАЙЫНДАУҒА АРНАЛҒАН МҰҒАЛІМГЕ АРНАЛҒАН НҰСҚАУЛЫҚ

Тас

Палеолит

Мезолит

Неолит

Қола

Темір

Сарматтар, Сақтар, Үйсін, Қаңлы, Ғұн

Энеолит (өтпелі кезең)

Терімшілік

Теселі егіншілік

Суармалы егіншілік

Тобыр, рулық қауым,

Тайпа

Тайпалық одақтар

Матриархат

Патриархат

-

Көсем, патша(йым)

Ит

Жылқы қолға үйретілді

Металлургия

Жауынгер

Аңшылық

Жартылай көшпелі мал шаруашылығы

Көшпелі мал шаруашылығы

Қауымдық меншік

Жеке меншік

Патша меншігі

Нәсілдік белгілердің байқала бастауы

Европойдтық нәсіл

Моңғолойдтық нәсіл

Тұрақтар

Елді мекендер

(Арқайым)

Қалалар

(Шірік-рабад,)

Ру

Тайпа

Протомемлекеттер

Кезеңдер

Хронологиясы

Тас дәуірі. (Палеолит)

Б.з.б 2,6/2,5 млн ж. – б.з.б 12 мың ж. аралығы.

Ерте

Ерте

Б.з.б 2,6/2,5 млн ж. – 140 мың жыл.

Б.з.б. 2,6/2,5 млн ж.- 40/35 мың жыл.

Орта

Кейінгі

Кейінгі

Б.з.б. 140 – 40 мың жыл.

Б.з.б. 40/35 – 12/10 мың жыл.

Б.з.б. 40 – 12 мың жыл.

Мезолит

Б.з.б 12-5 мың жыл.

Неолит

Б.з.б 5-3 мың жыл.

Энеолит

Б.з.б 3-2 мың жыл.

Қола

Б.з.б 2-1 мың жыл.

Темір

Б.з.б 1 мың жыл – Б.з.1 мың

( Б.з.б.VIII ғ. – Б.з.б VI ғ)..

Ғасырлар

VI

ғ.

ортасы

VI

ғ.

VII

ғ.

VIII

ғ.

IX

ғ.

X

ғ.

XI

ғ.

XII

ғ.

XIII

ғ.

XIV

ғ.

XV

ғ.

XVI

ғ.

XVII

ғ.

XVIII

ғ.

басы

Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихының кезеңдері

Ерте

Орта

ғасыр

Дамыған орта ғасыр

Кейінгі орта ғасыр

Түркі кезеңі

Моңғолдық ұлыстық кезең

Қазақ хандығының кезеңі

1465-1715/18 жж.

552-1219 жж.

1227-1465

жж

Бірінші кезең

Екінші кезең

Моңғол шапқыншылығы

1218-1224 жж.

Қазақ мемлекетінің қалыптасқан кезеңі

Түрік қағанаты

Батыс Түрік қағанаты

Шығыс Түрік қағанаты

Түргеш қағанаты

Қарлұқ қағанаты

Қимақ қағанаты

Оғыздар

Қарахандар

Қазақ хандығы

Қарақытайлар

Қыпшақтар

Наймандар

Керейіттер

Жалайырлар

Моңғолдар

Шағатай империясы

Алтын Орда

Ақ Орда

Моғолстан

Ноғай Ордасы

Сібір хандығы

Әбілқайыр хандығы

Бағынышты халықтан салық жинау жүйесі пайда болды

Феодалдық енші беру пайда болды

Халық санағы жүргізілді

Жүздік басқару

І. Ресей Империясының соңғы кезеңі.

1.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914-1918 жж.

Ресей Империясының Антанта әскери одағының жағында соғысқа қатысуы

2.

Ұлт-азаттық көтеріліс

1916 жж.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың майдан шебіне қорғаныс жұмыстарына бару қарсы қазақтардың қарулы қарсылығы

ІІ. Өтпелі кезең

1.

Ақпан буржуазиялық революциясы

1917 ж.

Ресейде монархиялық биліктің құлап, уақытша үкіметтің жариялануы

2.

Қазан төңкерісі

1917 ж.

Уақытша үкіметтің құлап, Кеңес өкіметінің жариялануы

3.

Азамат соғысы

1918-1920 жж.

Кеңес өкіметін орнатушылар мен оған қарсылардың қарулы қақтығысы

IV. Кеңес заманы

1.

В. И. Ленин

1917-1924 жж.

«Әскери коммунизм»

«Жаңа экономикалық саясат»

Кеңес өкіметін орнату

2.

И. В. Сталин

1924-1953 жж.

«Индустрияландыру»

1937-1938 жж. Репрессия

1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысы

Тоталитаризм

3.

Н. С. Хрущев

1953-1964 жж.

«Тың және тыңайған жерлерді игеру»

Жылымық

4.

Л. И. Брежнев

1964-1982 жж.

«Реформалық дүрбелеңдер уақыты»

Тоқырау

5.

М. С. Горбачев

1985-1991 жж.

«Қайта құру»

V. Тәуелсіз Қазақстан

Революциялар:

Азамат соғысы:

Көтерілістер:

1640-1652 жж.

Ағылшын буржуазиялық революциясы

1642-1649 жж.

Англия

1628-1644 жж.

Қытайдағы шаруалар көтерілісі

1688 жж. Даңқты революция

1861-1865 жж.

АҚШ

1637 ж. Симабара көтерілісі

1789 ж. Ұлы Француз революциясы.

1657-1674 жж.

Маратхалар көтерілісі

1830 ж. Шілде революциясы

1705-1706 жж. Астрахан көтерілісі

1848 ж. Ақпан революциясы

1870 ж. 4 қыркүйек революциясы

1730 ж. Стамбулдағы Патрон Халил көтерілісі

1848-1849 жж. Еуропа елдеріндегі (Германия, Австрия, Италия)

1773-1775 жж. Е. И. Пугачев басқарған шаруалар көтерілісі

1905-1907 жж. Бірінші орыс революциясы

1791 ж. Гаитидегі құлдар көтерілісі

1908 ж. Жас түріктер революциясы

1837 ж. Осио Хэйхатиро көтерілісі

1905-1911 жж. Иран революциясы

1848-1852 жж. Бабшылдар көтерілісі

1911-1913 жж. Синьхай революциясы.

1850-1864 жж. Тайпиндер көтерілісі

1857-1859 жж. Үндістандағы сипайлар көтерілісі

1899-1900 жж. Ихэтуандар көтерілісі

Соғыстар:

Шайқастар:

1639-1652 жж. Ағылшын-шотланд соғысы

1700 ж. Нарва шайқасы

1700-1721 жж. Солтүстік соғыс

1709 ж. Полтава шайқасы

1756-1763 жж. Жетіжылдық соғыс

1805 ж. Трафальгар мүйісіндегі шайқас

1768-1774 жж. Орыс-түрік соғысы

1805 ж. Аустрлиц шайқасы

1804-1813 жж. орыс-иран соғысы

1812 ж. Бородино шайқасы

1806-1812 жж. орыс-түрік соғысы

1813 ж. Лейпциг шайқасы

(«халықтар шайқасы»)

1826-1828 жж. орыс-иран соғысы

1905 ж. Цусима шайқасы.

1828-1829 жж. орыс-түрік соғысы

1840-1842 жж. бірінші апиын соғысы

1846-1848 жж. Мексика-Америка соғысы

1853 ж. орыс-түрік (қырым) соғысы

1856-1860 жж. екінші апиын соғысы

1877-1878 жж. орыс-түрік соғысы

1884-1885 жж. француз-қытай соғысы

1894-1895 жж. жапон-қытай соғысы

1911 ж. италия-түрік соғысы

1912 ж. Бірінші Балқан соғысы

1913 ж. Екінші балқан соғысы

Құрылған мемлекеттер:

Ашылған ғылыми жаңалықтар:

Англия республикасы 1649-1653 жж,

1659-1660 жж

Бу машинасы (Дж. Уатт)

АҚШ 1783 ж.

Мақта тазарту машинасы (Э. Уитни)

Француз республикасы

(Бірінші республика) 1793-1804 жж.

Паравоз («Ракета». Дж. Стефенсон)

Француз империясы (Бірінші империя) 1804-1813 жж.

Морзе аппараты

Ресей империясы 1721 ж

Динамит (А. Нобель)

Сикха мемлекеті XVIII ғ. бірінші ширегі

Бүкіләлемдік тартылыс заңы (А. Нобель)

Маратха мемлекеті XVIII ғ. бірінші ширегі

Микроағзалар әлемі (А. Левенгук)

Хайдарабад князьдігі 1724 ж.

Шешек ауруына қарсы алдын ала егу әдісі (Э. Дженнер)

Ауд князьдігі 1747 ж.

Бу турбинасы (Ч. Парсонс пен К.Г. Левель)

Ауған мемлекеті 1747 ж

Газ турбинасы

(П. Д. Кузьминский мен Г. Гольверт)

Цин-маньчжур мемлекеті 1644

Радио (Попов)

Ирандағы Қаджар әулетінің билігі 1796 ж.

Кинопроектор (ағайынды Люмьерлер)

Француз республикасы

(Екінші республика)

1848 ж

Электромагниттік өріс (Дж. К. Максвелл)

Француз империясы

(Екінші империя) 1852 ж.

Х-сәулелері (В. К. Рентген)

Француз республикасы

(Үшінші республика) 1870 ж.

Электромагниттік индукция құбылысы

(М. Фарадей)

Италия корольдігі 1861 ж.

Радиоактивтілік

(Ерлі-зайыпты Кюрилер мен А. Беккерель)

Герман империясы 1871 ж.

Энергияның сақталу заңы (Ю.Р. Майер)

Америка Құрама Штаттары Конфедерациясы1861 ж.

Микробиология

Құтыруға қарсы екпе (Л. Пастер)

Гаити 1804 ж.

Венесуэла республикасы

(Бірінші республика) 1811 ж.

Мексика мемлекеті 1813 ж.

Біріккен Ла-Плата провинциялары республикасы 1816 ж

Аргентина республикасы 1826 ж.

Венесуэла республикасы

(Екінші республика. Ұлы Колумбия республикасы) 1819 ж.

Мексика мемлекеті 1821 ж.

Мексика империясы 1822 ж.

Мексика республикасы 1823 ж.

Португалия мен Бразилияның Біріккен корольдігі 1815 ж.

Бразилия империясы 1822 ж.

Тайпиндер мемлекеті 1851 ж.

Қытай республикасы 1912 ж.

Жапония империясы 1867 ж.

1914-1918 жж.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

38 мемлекет қатысты

1918-1933 жж.

Пацифистік кезең

1933-1939 жж.

Халықаралық

Қатынастардың ушығуы

1939-1945 жж.

Екінші дүниежүзілік соғыс

61 мемлекет қатысты

1917-1925 жж.

Революциялық толқулар

1924-1929 жж.

Капиталистік қатынастардың тұрақтануы

1929-1933 жж.

Дүниежүзілік экономикалық дағдарыс

Ұлт-азаттық қозғалыстар

Идеологиялық көзқарастардың өзара қақтығысы

1. Коммунизм

2. Фашизм

Қарулы күрес

• Түркия, Қытай, Таяу шығыс елдері

Күш көрсетпей қарсыласу

• Үндістан

Өнертабыстар

І. Техника

1. Телефон

2. Трактор

3. Радио

4. Танк

5. Дирижабль

6. Радио

7. Автомат

ІІ. Ғылым

1. Жаңа химиялық элементтер ашылды.

2. Автокөлік жарақтарының жетілуі

Мәдениет

І. Мәдени ағымдар

1. Кубизм

2. Абстракционизм

3. Сюрреализм

ІІ. Ұлттық театр, кино саласы өркендей бастады.

1945-1960 жж.

• «Қырғи-қабақ

соғыстың» басталуы

(Қос полярлық жүйенің пайда болуы).

• Ядролық технологиялардың игере басталуы

1960-1980 жж.

• Адамзат баласының ғарышты игеруі

(Жасанды жер серіктің ұшырылуы, алғашқы ғарышкер, адам баласының Айға қонуы)

• Жастар арасында

контрмәдениеттік толқынның пайда болуы (хиппи, панк және т.б.)

• Ретромәдениет, компьютерлену

• Хай-тек стилі

1980-2000 жж.

• «Қырғи-қабақ

соғыстың» аяқталуы

(Көп полярлық жүйенің пайда болуы).

• Социализмнің дағдарысқа түсуі

2000-,..

• Экстремистік

қозғалыстардың жаһандануы

• Экономикалық

интеграциялану үрдісінің кең қанат жаюы

Кіші жүз

Орта жүз

• Алғышарты:

• Шаруашылық саласындағы жаңа бағыттардың қалыптаса бастауы.

• Су маңын жағалай көшкен бұрынғы көшпенділердің балық аулауды

тұрақты кәсіпке айналдыра бастады.

• Кен орындарын игерудің жолға қойылды

• Жатақтар тобының пайда болды.

• Қазақстан аумағының тиімді сауда жолдарының түйіскен жерінде

орналасуы.

• Петропавл (Қызылжар), Семей, Бұқтырма, Орынбор, Омбы секілді елді

мекендер ірі сауда орталығына айналды.

• Қазақ даласын басып өтетін керуендердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету

мақсатында Ресей үкіметі 1803ж. көпестерге өздерін қорғайтын қарулы топ ұстауына рұқсат берді.

• Қазақтардың 1773-1775 жыл-

дары Е. И. Пугачев басқарған шаруалар соғысына қатысуы.

• 1783-1797 жж. Сырым Датұлы

басқарған ұлт-азаттық қозғалыс.

• Хан-сұлтан сұлтандардың өзара

тартысы.

• Қазақтардың 1773-1775 жыл-

дары Е. И. Пугачев басқарған шаруалар соғысына қатысуы.

• 1781ж. Орта жүз ханы

Абылайдың дүние салуы.

• Уәли ханның қатігездігі.

• Орта жүз аумағында ресми екі

(Уәли хан және Бөкей хан)

ханның пайда болуы.

• Хандық билік жүйесінің әлсірей бастауы.

1822 ж.

Орынбор генерал-губернаторы

П. К. Эссеннің «Жарғысы».

1824 ж.

Сібір генерал-губернаторы

М. М. Сперанскийдің «Жарғысы».

«Орынбор қырғыздарының жарғысы».

«Сібір қырғыздарының жарғысы».

Реформаның басты мақсаты – қазақ даласындағы әкімшілік, сот, саяси жағынан басқаруды өзгерту, рулық-феодалдық тәртіпті әлсірету.

Қарсылық:

Хандық билікті қолында сақтауға талпынған Кіші жүз сұлтаны Арыңғазы Әбілғазыұлының қадамы.

Қарсылық:

Хандық таққа отыруға талпынған Орта жүз сұлтаны Ғұбайдолла Уәлиұлының қадамы.

Петербургте шақыртылып, жолда ұсталып, Калугаға жер аударылды.

Ұсталып, Омбыға жер аударылды.

1. Бастапқыда жарғы бойынша Кіші жүз жеріне үш хан тағайындау жоспарланды. Бірақ жүзеге аспады.

2. Орта жүз сұлтандар басқаратын үш бөлікке бөлінді.

Орта жүз аумағы әкімшілік жағынан ауыл, болыс, округ болып бөлінді.

Ауыл – 50-70 шаңырақ,

Болыс – 10-12 ауыл,

Округ – 15-20 болыстан құралды.

Кіші жүз аумағы дистанцияларға бөлінді.

Орта жүз аумағы ішкі және сыртқы округтерге бөлінді.

Дистанцияларды – 1831 ру шонжарлары басқарды (54).

Ауыл басқарушысы – ауыл старшыны.

Округ басшысы: аға сұлтан немесе приказ басшысы (аға сұлтанды сұлтандар басқарды). Аға сұлтан 3 жылға сайланды.

Болыс басшысы: болыс сұлтаны (болыс сайлау өмірлік болды). Болыстық билік мұрагерлікпен берілді. Егер болыс сұлтанының мұрагері болмаса, оның орнын інісі немесе облыстық басқарма бекіткен туысы басатын.

А уыл старшындарын аға сұлтан үш жылға тағайындайды (старшындар Ресейдегі селолық старосталармен тең болды).

Көтерілістер:

ХІХ ғ. 20-30 жж. Жоламан Тіленшіұлы басқарған көтерілістің шығуына түрткі болды.

1825-1837 жж. Саржан Қасымұлы басқарған қозғалыстың шығуына түрткі болды.

• Қазақстанның Оңтүстік аудан-

дары Ресей Империясының құрамына өтті.

• Орта Азиялық хандықтар Ресей

Империясының протектораттығын мойындады.

• 1822 жылғы Сібір қырғыздары-

ның (қазақтарының), 1824 жылғы Орынбор қырғыздарының (қазақтарының) жарғылары жаңа капиталистік қарым-қатынастарға, өрістей бастаған өлкенің шаруашылық даму талабына қайшы келді.

ХІХ ғ. 60-жылдарында қазақтарды басқару жүйесін өзгерту үшін стас-хатшы И. И. Бутков басқарған комиссия құрылды.

Бутков басқарған комиссия Бүкіл қазақ даласын екі облысқа бөлуді көздеді.

Орталығы Торғай қаласы болатын Батыс облыс

Орталығы Сергиополь немесе Қарқаралы болатын Шығыс облыс

• Комиссия ұсынысы Орынбор генерал-губернаторы А. П. Безакқа

тапсырды.

• 1864 ж. 29 қыркүйегінде А. П. Безак Орынбор қазақтарының

Басқармасына қажетті мәліметтер жинастыруды тапсырды.

• 1865 ж. А. П. Безактың отставкаға шығуына байланысты оның орнына

жаңа губернатор Н.А.Крыжановский тағайындалды.

• И. И. Бутков комиссиясының пікірлері мен ұсыныстары қабылданбады.

• Қазақ өлкесінің басқару ісін өзгертуді дайындау Ішкі істер министрлігі-

нің мүшесі Гирс басқарған «Дала комиссиясына» жүктелді.

• Дала комиссиясының құрамына Бас штабтан-полковник Ф. К. Гейнс,

Орынбор өлкесінен полковник К. К. Гутковский, Батыс Сібір генерал - губернаторлығынан капитан А. П. Проценко енді.

• 1865 жылдың 5 маусымындағы ІІ Александр патшаның әмірі бойынша

өлкені зерттеп білу мәселелері дайындалды.

• Комиссия реформаны тезірек жүзеге асыруға тырысты.

Комиссия мүшелері феодалдық топтардың өкілдерімен ақылдасып, кеңесіп мәлімет алды.

Бұқараның мүддесінің ескерілуі керектігін жақтаған Ш. Уәлиханов өзінің дербес ұстанымын айтты (Өңірді билеуді халықтың өзін-өзі басқару негізінде қайта құру).

Ескеруге алынды

Қабылданбады.

Дала ақсүйектері отарлық жүйенің тірегіне айналды.

-

Реформаға сәйкес Шыңғыс тұқымдары – сұлтандар үкіметтен өмірлік зейнетақымен қамтамасыз етіліп, ауыртпалықтар мен салықтардан босатылатын болды.

-

Бүкіл ауыртпалықтар қарапайым халықтың мойнына түсті.

Ф. К. Гирстың басшылығымен, құрамында Л. Баллюзек, Л. Мейер, А. П. Проценко болған комиссия Торғай, Орал, Ақмола, Семей облыстарын басқару туралы реформа жобасын дайындады.

В. Д. Дандевиль, Ф. К. Гейнс және басқалар енген комиссия Жетісу және Сырдария облыстарын басқару жөнінде реформа жобасын дайындады.

1867 жылы 11 шілдеде ІІ Алесандр патша «Сырдария мен Жетісу облыстарын басқару туралы уақытша Ережені».

1868 жылғы 21 қазанда «Орынбор және Батыс Сібір генерал-губернаторлығындағы Дала облыстарын басқару туралы ережені» бекітті.

Реформа бойынша өзгерістер:

1. Бүкіл қазақ жері үш генерал-губернаторлыққа бөлінді (Түркістан,

Орынбор және Батыс Сібір).

2. Әскери-азаматтық билік генерал-губернаторлардың қолына шоғырлан-

ды.

Реформаның әсері:

1. Патриархалдық-феодалдық тәртіпке соққы берілді.

2. Шариғи соттар шектелді (Сырдария облысында ғана қазылар соты

төмеңгі буын есебінде сақталды).

Салдары:

• Өлкенің табиғи байлықтарын игеруге қолайлы жағдайлар қалыптасты.

• Әлеуметтік шаруашылық өмірге капиталистік құбылыстар ене бастады.

• Көшпелі мал шаруашлығымен айналысқан қазақтардың күнделікті

өмірі өзгеріске түсті.

Ауыл тұрғындарының арасында таптық жіктеліс айқын көрініс бере

бастады (жатақтар қалыптасты, кедейленген қазақтар қалалар мен өндіріс орындарының маңына шоғырлана бастады.).

Көтерілістер:

Көтерілісшілер талабы:

• Еркін көшіп-қонуды сақтау.

• Жер сатуды тоқтату.

• Уезд бастықтарын бекіту шарттарын жою.

• Салықты жою.

К өтеріліс ошақтары:

Орал мен Торғай

(1868-1869 жж.).

Маңғыстау

(1870 ж.).

К өтеріліс жетекшілері:

Сұлтан Ханғали Арсланұлы, билер Дәуіт Асауұлы, Мұңайтпасұлы, молдалар Рысқұлұлы, Досұлы, бақташылар

Сейіл Түркібайұлы, Беркін Оспанұлы.

Бақташылар: Досан Тәжіұлы, Иса Тіленбайұлы.

Көтерілістер жеңіліс тапты

Алғышарты:

• 1904-1905 жж. Ресейдің

Жапониямен соғыстағы жеңілісі ішкі терең дағдарысты шиеленістіріп жіберді.

• Ресейде революциялық қозғалыстар басталды.

Революция бүкіл Ресейді қамтыды

(Қазақ облыстары Семей мен Ақмола революциялық толқулар болып өтті).

Ресей патшасы ІІ Николай революциялық ахуалды басу үшін консультациялық өкілетті орган Мемлекеттік Думаны шақыруға келісті

1905 ж. 17 қазан – патша манифесі

Қазақ зиялылары патша манифестін сынап, әшкереледі

Уақыты

І -Мемлекеттік Дума

ІІ-Мемлекеттік Дума

1906 жыл сәуір - маусым

1907 жыл ақпан - маусым

Сайланған қазақтар:

Қазақ даласынан 9 депутат сайланып, 5 қазақ болды

Қазақ даласынан 14 депутат сайланып, оның 7 қазақ болды

Ә.Бөкейхан – Семей облысы

А. Бірімжанов – Торғай облысы

А. Қалменов – Орал облысы

Б. Құлманов – Бөкей Ордасы

Ш. Қосшығұлов – Ақмола облысы

Ш.Қосшығұлов – Ақмола облысы

А. Бірімжанов – Торғай облысы

Б.Құлманов – Бөкей Ордасы

Х. Нұрекенов – Семей облысы

Б. Қаратаев – Орал облысы

Т. Аллабергенов – Сырдария облысы

М. Тынышбаев – Жетісу облысы

• Қазақтар Мұсылман фракциясы мен Кадет партиясының фракциялық тобында болды

Талаптары:

1. Аграрлық отарлауды тоқтату

2. Жер мәселесін шешу

3. Отарлаушы үкіметтің жүгенсіздігін тоқтату

Таратылу себебі

• Саяси сенімсіздік

Таратылуға қарсы нарызылықтар:

• Выборг үндеуі

• ІІ Мемлекеттік Думаны таратуға

қарсы Ақтөбе, Петропавл, Қостанайда митингтер болып өтті.

Салдары.

• Қазақтар Мемлекеттік Думаға депутат сайлау құқығынан айырылды.

• ІІІ және IV Мемлекеттік Думаға қазақ халқынан өкілдер сайланбады.

Хронологиясы: 1917 ж.

• А қпан революциясы

• Қ азан революциясы

• 23 Ақпан

• 25 Қазан

• С ипаты

• Буржуазиялық-демократиялық

• Пролетарлық

• Ұ йымдастырушылар

• IV Мемлекеттік Дума депутаттары,

• Әскерилер,

• Буржуазиялық топтар

• Ресейдің социал-демократиялық жұмысшы партиясының солшыл қанаты (большевиктер)

• Б ағыты

• Капиталистік

• Социализм

• Алғышарты

• Бірінші дүниежүзілік соғыс

• Петроградтағы азық-түлік тапшылығы

• Бірінші дүниежүзілік соғыс

• Уақытша үкіметтің соғысты созуы

• Солдаттар комитеттерінің наразылығы

• Революцияның басталуы

• Петроград қаласындағы жұмысшылардың наразылығы

• Петроград кеңесінің жұмысшылар мен солдаттардан құрылған жасағының Қысқы сарайға шабуылы

• Жоғары әскерилер тобымен түрлі саяси партиялар кең қолдау көрсетті.

• Жұмысшы-Шаруа Солдат Депутаттар Кеңесі бақылауындағы аудандар кең қолдау көрсетті

(Кеңес өкіметін орнату).

• Қос өкімет орнады

• Уақытша үкімет

• Жұмысшы, шаруа және солдат депутаттары Кеңесі

• Нәтижесі

• Патша ІІ Николай Романов тақтан түсірілді

• Монархиялық билік жойылды.

• Уақытша үкімет таратылды.

• Билік Большевиктер бақылауындағы Петроград кеңесіне берілді.

• Уақытша өкімет жарияланды.

• Республикалық басқару жүйесіне өту басталды.

• Уақытша үкімет таратылды.

• Кеңес өкіметі жарияланды.

• С аяси қадамдары

• «Азаматтардың дін ұстауына, дінге сенуіне, ұлтқа байланысты шектеудің күшін жою»

• «1916 жылғы көтеріліс кезінде қазақтарға күш көрсеткен орыстарға кешірім беру»

• «Тыл жұмыстарына шақырылған бұратана халықтарды еліне қайтарды»

• «Жетісу жерінен Батыс Қытайға ауып кеткен азаматтарды кері еліне қайтаруға ақша бөлу»

• Соғысты тоқтатты.

• Соғысып жатқан елмен бейбіт келісімге келді

• 8 сағаттық жұмыс күнін еңгізу

• Халықтарға өзін-өзі басқару құқығын беру

• Саяси қадамдардың нәтижесі

• Түрлі саяси бағыттағы ұйымдармен партиялар құрыла бастады.

• Пролетарлық революцияны мойындамаған партиялар таратыла бастады.

• Ресей халықтарының болашағы жайлы

• Жалпыресейлік халықтарының болашағын анқытайтын Құрылтай жиналысын шақыру

• Ресей халықтарының Декларациясы аясында өмір сүру

Құрылтай жиналысын қуып таратты.

• Билікке қатысты саяси партиялардың пікірі

• Үмітпен қарады

• Мойындамады

• Ұ лттық элитаның пікірі

(Қазақтар)

• Үмітпен қарап, барынша қолдауға тырысты.

• «Жаңарған Ресейдің азат азаматтары-қазақтарға» үндеу

(Ә. Бөкейханов)

• Түсінбеді, тіпті қабылдай алмады

• «Ақпан төңкерісін қуанышпен қарсы алсақ, Қазан төңкерісін соншалықты түсіне алмадық» (А. Байтұрсынов)

• Қазақ зиялы қауымының екіге жарылуы тереңдей түсті

• 

• Либерал-демократтар

« Алаш» партиясын құрды. Олар Антибольшевиктік топтармен бірікті.

Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынұлы, М. Дулатов т.б.

• Революциялық-демократтар

Большевиктерге қолдау көрсетіп, Қазақ даласында Кеңес өкіметін орнатуға белсенді қолдау көрсетті.

Ә. Жангелдин, С. Сейфуллин, С. Мендешев, т.б.

• Қ ұлау себебі:

• Ұлттық тақырыпта белсенді шешімдерге бара алмады

• Соғысты жалғастырды

• Жер талап еткен шаруаларға жер тауып бер алмады

• Большевиктік билікті мойындамағандар қарулы қарсылыққа шықты

• Азамат соғысы басталды.

Уақыты.

• 1914-1918 жж.

• 1939-1945 жж.

• Сипаты:

• Дүниежүзілік

• Дүниежүзілік

• Алғышарты

• Капиталистік елдер арасындағы қатынастардың шиеленісуі

• Версаль – Вашингтон келісімінің тұрақсыздығы

• Қатысушы мемлекеттер саны

• 38

• 61/75

• Қатысушы әскери блоктар:

• Антанта

• Үштік Одақ

• Антикоминтерндік пакт

• Антифашистік Одақ

• Ұлыбритания

• Франция

• Р есей

• Германия

• А встро-Венгрия

• Осман

• Германия

• Жапония

• И талия

• Ұлыбритания

• А ҚШ

• КСРО

• С оғыстың басталуына түрткі болған оқиға

• 1914 жылы шілде айында Сараева қаласында Австро-Венгрия тақ мұрагері Франц-Фернинандтың өлтірілуі

• Германияның Польшаға басып кіруі

• А уқымы

• Шайқастар Еуропа, Азия, Африка және Атлант мұхитында жүрді

• Шайқастар Еуропа, Азия, Африка және Атлант, Тынық мұхиттарында жүрді

• Шайқастар:

• Марна

• Верден

• Сомма

• Ютландия

• Амьен

• Мәскеу түбіндегі шайқас

• Курск шайқасы

• Сталинград шайқасы

• Эль-Аламейн шайқасы

• Нормандия жағалауындағы шайқас

• Тынық мұхиттағы шайқастар

• Конференциялар

• Версаль

• Вашингтон

• Каир

• Тегеран

• Ялта

• Потсдам

• Соғыстың тауқыметі

• Елді-мекендер соғыс алаңына айналды

• Қалалар қиратылды

• Ер азаматтар соғысқа шақырылды

• Азық-түлікке мемлекеттік бақылау қойылды

• Елді-мекендер соғыс алаңына айналды

• Қалалар қиратылды

• Ер азаматтар соғысқа шақырылды

• Азық-түлікке мемлекеттік бақылау қойылды.

• Соғыс салығы еңгізілді

• Еңбек міндеткерлігі еңгізілді

• Карточкалық жүйе еңгізілді.

• Еңбек міндеткерлігі еңгізілді

• Карточкалық жүйе еңгізілді.

Соғыстың жаңалықтары:

• Дирижабльдер

• Ұшақтар

• Танктер

• Позициялық шайқастар

• Үлкен калибрлі зеңбіректер

• Автоматтық қарулар

• Атом бомбасы

• Әскерге әйелдердің шақырылуы

• Қазақ даласына әсері:

• Қазақстанға әсері:

• Ұлы Отан соғысы

(1942-1945 жж.).

• Соғ

ыс салығы еңгізілді.

• Көтерілістер

• Жетісу

мен Торғай ошағы

• Нар

азылықтар

• Қазақ

тар соғысқа шақырылды.

• Жұм

ыс күшінің азаюы

• Ең

бек міндеткерлігі

• Қаз

ақтарды майдан шебіне қара жұмысқа шақыру

• Қымбатшылық

• Хал

ық санының азаюы

• Қазақ

станның батыс облыстарына соғыс жағдайы еңгізілді.

• Қазақ

станға өзге халықтарды депортациялау

• Сау

даға мемлекеттік монополия

• Тұтқындар лагері

• Көтері

лістерді басу үшін жазалау әскерінің келуі

• Жетісу

облысына әскери жағдайдың еңгізілуі

• Тұт

қындар лагері (ГУЛАГ)

• Ма

йданға қаржылай көмек

-

• А тауы

• Әскери коммунизм

• ЖЭС

• У ақыты

• 1919-1921 жж.

• 1921-1929 жж.

• М емлекет

• РКФСР

• Кеңес өкіметі

• РКФСР – КСРО

• Кеңес өкіметі

• РК(б)П-ның VIII cъезінде қабылданды (1919 ж.)

• РК(б)П-ның Х съезінде қабылданды

(1921 ж.)

• Азамат соғысында қарсыластарын жеңу үшін төтенше шара

• «Әскери коммунизм» саясатына қарсы көтерілген шаруалар наразылығын басу үшін

• Ерекшеліктері:

• Азық-түлік салғырты

• Жеке саудаға тыйым салу

• Азық-түлікті теңгерме ұстанымы бойынша бөлу

• Ірі, орта және ұсақ өнеркәсіпті мемлекет меншігіне көшіру

• Еңбек міндеткерлігі

• Басқаруды орталықтандыру

• Жергілікті бюджетті жою

• Қарсылық көрсеткен тап жауларын жою

• Бұқараны кедейлендіру

• Ақшаны айналымнан алу

• Азық-түлік салығы

• Сауда еркіндігі

• Жермеңкелік сауданы дамыту

• Жерді және ұсақ кәсіпорындарды жалға беру

• Еңбек міндеткерлігін жою

• Кәсіпорындарды шаруашылық ескепке көшіру

• Жалдамалы еңбеккке рұқсат ету

• Жергілікті бюджетке рұқсат ету

• Бұқараны байыту

• Кеңестік ақша айналымға еңгізілді

• Кеңес өкіметі жауларының қаржылай әлеуетін жою

• Шаруаларды мемлекетке өнім тапсыру міндетінен босату

• «Әскери коммунизм» саясатының негізгі мәні азық-түлік салғырты

• Жаңа Экономикалық саясаттың

негізгі мәні – салғыртты салықпен ауыстыру

• Қазақстанға әсері:

1.Азық-түлік салғырты

Қостанай уезінен 6 млн пұт астық жиналды

2.Еңбек майданы құрылды

1920-1921 жылы Еңбек армиясында 6 мың адам болды

3. Майдан апталықтары мен сенбілік өткізу қолданысқа еңгізілді

1.Қазақтарды ет салығынан босату

2.Шаруаларға егістік дақылдарын беру

• «Әскери коммунизм» уақытында іске қосылған кешендер:

1.Александров – Гай-Ембі теміржолы

2.Петропавл-Көкшетау теміржол желісі салына бастады

• ЖЭС уақытында іске қосылған кешендер:

1.Шымкент сантонин зауыты

2.Қарсақбай мыс комбинаты

• Нәтижесі

1.Шаруалар қолында артық өнім қалмады

2.Егістік көлемі азайды

3.Мал саны азайды

1.Шаруалар артық өнімді базарға апарып сата бастады

2.Егістік көлемі

1924 ж. – 2,1 млн га

1928 ж. – 41 млн га жетті

3.Мал саны

1928 ж. 40 млн жетті

1.Шаруалар кедейленді

2.Үлкен кәсіпорындар қирады

3.Адамдар қырылды.

4.Шаруаларды қарулы наразылығы басталды.

1.Шаруалар ауқаттанды

2. Азамат соғыс жылдары қираған өнеркәсіп қалпына келтіріліп, жаңа кәсіпорындар салынды

3.Қараусыз балаларды қамқорлыққа алатын балалар үйлері ашылды

4.Синдикаттар мен трестер құрылды

5.Ауыл шаруашылығының техникаларын сатып алу үшін қаржылай көмек беріле бастады

• Қорытынды

• Шаруалар көтерілісі аяусыз басып жаншылды

• Аштық республиканың 1/3 бөлігін қамтыды

• 1922 жылы ашығуға 2 млн. 300 мың адам тап болды

• 1921 жылы ақша реформасы жүргізілді

• Банктер пайда болды

• Қаржылық несие беру жанданды

Еңбек құралдарын жетілдіру.

• Т абиғаттың қолайлы жануарлар мен өсімдіктердің көп болуы алғашқы адамдарға тамақ табуына мүмкіндік туғызды.

• А лайда ірі жыртқыш аңдардың арасында өмір сүру өте қиын еді.

• Жыртқыш аңдардан қорғану,

тамақ табу қажеттігі еңбек құралдарын жетілдіре түсуге әсер етті.

• Алғашқы адамдар еңбек құралдарын жасау үшін қолға ұстауға ыңғайлы тастарды таңдап алды.

• Т асты бір жағынан

соққылау арқылы сындырып, қыр шығарды.

• Бұндай құрал монофас деп,

ал тасты екі жағынан сындыра отырып жүз шығарса, ондай құралды бифас деп атайды.

• О ларды жарып бөлшектеп,

жүзі өткірлерін пайдаланды.

• Онымен таяқты ұштады,

өлтірген аңдар денесін боршалады, терісін сылды.

• Қаратау үңгірінің тұрғындары

домалақ малтатасты екі жағынан егеп, жүзі өткір ирек ара сияқты құрал жасаған.

• Мұндай құралмен онша жуан емес ағаш кескен.

• Ашель заманында тас құралдар жетілдіріле түсіп,

қол шапқы мен жарғыш пайда болды.

• Қ ол шапқы – көлемі

35 сантиметрге дейін жететін, екі жағынан ұсақтап жарып жасалған құрал.

• Құралдың формасы

өріктің дәнегі сияқты сопақшалау, бір жақ басы үшкірлеу болып келеді.

• Қ ол шапқыны алғашқы адамдар түрлі жұмысқа пайдаланды.

• Онымен жерден жеуге жарамды

тамырларды қазып алды, өлтірілген аңның етін бөлшектеді, ағаш жонды.

Палеолиттен неолитке дейінгі еңбек құралдары.

• А дам уақыт өткен сайын өзгеріп отырды.

• Байқағыштығы жетіліп,

өз білгендерін бір-біріне үйрете бастады.

• Еңбек құралдарын жетілдіре түсті, қол қашауын жасауды үйренді.

• О л үшін қалақ тасты

екі жағынан қашады, белгілі бір пішінге келтіріп, оны таяққа бекітті.

• Мұндай шомбал құралдардың

ұзындығы 20 сантиметрге, салмағы 1 килограмға дейін жетті.

• А лғашқы адам беті

тегіс қатты тас сынығын таңдаған.

• Тасты өткірлеп шапқы жасап,

оның көмегімен шоқпар дайындау, жер қазатын таяқ жасап алу адамдардың қолынан ғана келген.

• А лғашқы еңбек құралдарын

дайындау тәжірибесі баяу жинақталды.

• Адамдар тастан ұсақ әрі жұқа құралдарды жасап шығарды.

• Нәтижесінде теріні кесетін және тесетін өткір жүзді үшбұрышты қалақшалар, өлтірілген жануарлардың терісін сыдыратын пышақ тәрізді кескіштер пайда болды.

• Үшкір ұсақ

жарықшақтар шанышқы мен найза ұшына орнатылды.

• Аң аулауға

шоқпарлар қатар найза да пайданылды.

• Сүйектен

ине мен біз дайындалды.

• Сөйтіп, адам бірте-бірте тастан пышақ, найзаның ұштарын, бұрғы, қашау, балға, кескіш жасады.

• Жамбыл облысынан табылған палеолит дәуірінің бес мыңнан аса

еңбек құралдарының бәрі қашау мен үшкір заттар.

• Т ас пен ағашты,

теріні өңдеу барысында адамның қолы жетіле түсті.

• Әсіресе ауыр найза мен жіңішке

инені ұстау үшін бас бармақтың қызметі аса қажет еді.

• Сондай-ақ еңбек құралдарын

жасауды үйрену адам қолының жетілуімен қатар, оның миының дамуына да әсер етті.

• Еңбек құралдарын жасауды

игеру адамды жануарлар дүниесінен бөліп шығарды.

• А лғашқы адамдардың маймылдар мен жануарлардан басты айырмашылығы – еңбек құралдарын жасай білуі.

• Б іртіндеп тас құралдардың

түрі көбейді.

• Ш абу мен кесуге, қыруға,

тесуге арналған жүзге жуық жаңа түрі пайда болды.

• С олардың қатарында

е ң көп кездесетіні үшкіртастар мен қырғыштар.

• Ү шкіртас құралдардың

сыртқы түрі көбіне өрік дәнегіне ұқсас келді.

• Ү шкіртастарды

т ас жарықшақтарынан жасаған, кейде ұштарын ретушь әдісімен өңдеп өткірлеген.

• Ретушь әдісі дегеніміз

бір қабат өңделген тас құралдың жүзін ұсақ ойықтар (араның жүзі сияқты) жасау арқылы өткірлеу.

• Қ ырғыштардың пішіні

сопақша, үшбұрышты, ұзынша төртбұрышты болып келеді.