Әдістемелік құрал

«Оқушылардың оқу мотивациясын арттырудағы ойын әдістерінің рөлі»

(бастауыш мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал)

1. Мазмұны

Кіріспе……………………………………………………………………………4

1 БӨЛІМ. ОҚУ МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ…………..11
1.1 Оқу мотивациясының мәні мен маңызы………………………………….11
1.2 Ойын әдістерінің мотивацияға ықпалы……………………………………….13

2 БӨЛІМ. ОҚУ ПРОЦЕСІНДЕ ОЙЫН ӘДІСТЕРІН ҚОЛДАНУ…………….16
2.1 Дидактикалық ойындардың рөлі………………………………………………16
2.2 Жаттығулар мен драматургиялық ойындар………………………………18

3 БӨЛІМ. ПРАКТИКАЛЫҚ ТӘСІЛДЕР МЕН ҚАДАМДАР…….20
3.1 Оқушыларға арналған шығармашылық тапсырмалар…………….20
3.2 Оқу мотивациясын бағалауға арналған тесттер……………………….22

Қорытынды……………………………………………………………………..26
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі…………………………………………28

Автор: Хизирова Саяхат Абдисаттаровна
Тақырыбы: «Оқушылардың оқу мотивациясын арттырудағы ойын әдістерінің рөлі»

Бұл әдістемелік құрал жалпы білім беретін мектептердің педагогтары мен білім беру саласындағы мамандарға арналған және оқушылардың оқу мотивациясын арттыруда ойын әдістерінің тиімділігін зерттеуге бағытталған. Құралдың басты мақсаты – оқу үрдісінде ойын әдістерін қолдану арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру, танымдық белсенділігін көтеру және оқу нәтижелерін жақсарту.

Құрал мазмұнына кіретін негізгі элементтер:

• Оқу мотивациясының теориялық негіздері және оның оқытудағы маңызы;

• Ойын әдістерінің оқушылардың мотивациясына әсері және психологиялық аспектілері;

• Ойын әдістерінің түрлері мен олардың оқу үдерісінде қолдану ерекшеліктері;

• Практикалық бөлімде түрлі дидактикалық, драматургиялық және шығармашылық ойын үлгілері;

• Ойын әдістерін тиімді пайдалану үшін мұғалімдерге арналған әдістемелік ұсыныстар мен үлгілер.

Бұл әдістемелік материал оқушылардың оқу процесіне деген қызығушылығын арттыруға, оқу мотивациясын көтеруге бағытталған. Сонымен қатар, құрал мұғалімдерге ойын әдістерін жүйелі және тиімді қолдануға көмектесіп, оқыту сапасын жоғарылатуға ықпал етеді. Ойын арқылы оқыту оқушылардың белсенділігін, шығармашылығын және өз бетімен білім алу дағдыларын дамытуға ықпал етеді.

2. Аннотация

Бұл әдістемелік құрал “Оқушылардың оқу мотивациясын арттырудағы ойын әдістерінің рөлі” тақырыбында жазылған. Құралдың мақсаты - оқу мотивациясын арттыруда ойын әдістерінің тиімділігін көрсету және оларды оқу процесінде қолдану жолдарын ұсыну. Бірінші бөлімде оқу мотивациясының теориялық негіздері қарастырылады, онда 1.1 тармағында оқу мотивациясының мәні мен маңызы талданады. 1.2 тармағында ойын әдістерінің мотивацияға ықпалы айқындалады. Екінші бөлімде оқу процесінде ойын әдістерін қолданудың ерекшеліктері сипатталады. Мұнда 2.1 тармағында дидактикалық ойындардың рөлі, ал 2.2 тармағында жаттығулар мен драматургиялық ойындардың тиімділігі көрсетіледі. Үшінші бөлім практикалық тәсілдерге арналған, мұнда 3.1 тармағында оқушыларға арналған шығармашылық тапсырмалар ұсынылады. 3.2 тармағында оқу мотивациясын бағалауға арналған тесттердің маңызы ашылады. Бұл құрал мұғалімдерге, педагогика саласындағы зерттеушілерге және оқу мотивациясын арттыру жолдарын іздеген мамандарға арналған. Құралдың практикалық маңызы оқушылардың оқу үрдісіне қызығушылығын арттыруда, ал ғылыми маңызы білім беру әдістемелерін жетілдіруде көрініс табады.

3. Кіріспе

Қолданылу аясы:

Ойын әдістері оқушылардың оқу мотивациясын арттыруда маңызды рөл атқарады, себебі олар оқушының қызығушылығын арттырып, белсенділігін күшейтеді. Дидактикалық ойындар арқылы мұғалімдер оқушыларға нақты тапсырмаларды шешуге көмектеседі, бұл олардың логикалық ойлау қабілеттерін дамытады. Ойын түрінде жаттығулар оқушының ынтасын арттырады, бұл оқыту үдерісінің тиімділігін жоғарылатады. «Өмір бойынша кумир» тәсілі арқылы оқушылар жаңа тақырыптардың маңыздылығын өз бетінше анықтауға мүмкіндік алады, бұл олардың шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Өзектілігі:

Оқу мотивациясын арттыру қазіргі білім беру жүйесінде өзекті мәселе болып табылады, себебі ол оқушылардың білім сапасын арттыруға ықпал етеді. Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, оқушылардың белсенділігі мен шығармашылығын дамыту қоғамның болашақ дамуына тікелей әсер етеді. Ойын әдістерін қолдану оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың эмоционалдық және әлеуметтік дағдыларын да жетілдіреді. Бұл әдістер білім беру үдерісінде инновациялық тәсілдерді енгізуге ықпал етеді. Ғылыми тұрғыдан, ойын әдістерінің тиімділігі көптеген зерттеулермен дәлелденген, бұл олардың білім беру жүйесінде қолданылуын негіздейді.

Мақсаты:

Әдістемелік құралдың негізгі мақсаты – ойын әдістерін қолдану арқылы оқушылардың оқу мотивациясын арттыру.

Міндеттері:

1. Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін тиімді ойындарды іріктеу.

2. Ойын әдістерін қолдану арқылы оқыту сапасын жақсарту.

3. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға жағдай жасау.

4. Оқыту үдерісінде ойын элементтерін интеграциялау.

5. Оқушылардың оқу мотивациясын арттыруға бағытталған әдістерді жетілдіру.

Практикалық маңыздылығы:

Ойын әдістерін қолдану оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырып, олардың белсенділігін күшейтеді, бұл оқыту үдерісінің тиімділігін арттырады. Мұндай әдістер оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттерін дамытуға ықпал етеді, бұл олардың болашақта түрлі жағдайларға икемделуіне көмектеседі. Ойындардың қолданылуы оқушылардың топтық жұмыс дағдыларын дамытып, олардың коммуникативтік қабілеттерін жетілдіреді.

Теориялық маңыздылығы:

Ойын әдістерінің теориялық маңыздылығы олардың оқушылардың когнитивтік және эмоционалдық дамуына әсер етуінде жатыр. Зерттеулер көрсеткендей, ойын арқылы оқыту оқушылардың ақпаратты есте сақтау қабілетін арттырады және олардың логикалық ойлауын дамытады. Сонымен қатар, мұндай әдістер білім беру үдерісінде инклюзивтілік пен шығармашылықты арттыруға мүмкіндік береді, бұл олардың теориялық негізін нығайтады.

4. 1.1 Теориялық бөлім

1-БӨЛІМ. ОҚУ МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Оқу мотивациясының мәні мен маңызы

Оқу мотивациясы оқу процесінде оқушының белсенділігін арттыруға, білім алуына және жетістікке жетуге деген ынтасын күшейтуге бағытталған ішкі және сыртқы факторлардың жиынтығы. Мотивация оқушының оқу материалдарын тиімді меңгеруінде маңызды рөл атқарады.

Мәні: Оқу мотивациясы оқушының білім алуындағы негізгі қозғаушы күш болып табылады. Бұл процесте оқушының жеке қызығушылықтары, қажеттіліктері, және оқу ортасының әсері ерекше орын алады.

Маңызы: - Жеке даму: Оқу мотивациясының жоғары деңгейі оқушыға өзіндік даму және өзін-өзі жетілдіру үшін қажетті жағдай жасайды. - Академиялық жетістіктер: Мотивациясы жоғары оқушылар оқу материалдарын тез әрі тиімді меңгереді, бұл олардың академиялық жетістіктеріне оң әсер етеді. - Шығармашылық ойлау: Мотивациясы жоғары оқушылар креативті ойлау қабілеттерін дамытады, бұл олардың проблемаларды шешу қабілеттерін арттырады.

Негізгі ұғымдар:

• Ішкі мотивация (Intrinsic Motivation): Оқушының білім алуға деген табиғи қызығушылығы мен ішкі ынтасы. Мысалы, жаңа тақырыпты өз еркімен зерттеу.

• Сыртқы мотивация (Extrinsic Motivation): Сыртқы факторлар арқылы (марапаттау, баға, мақтау) оқушының оқу іс-әрекетіне ынталануы. Мысалы, жоғары баға алу үшін үй тапсырмасын орындау.

• Қажеттілік (Need): Адамның бір нәрсеге деген сезінген қажеттілігі, ол мотивацияның бастауы болып табылады. Мысалы, қауіпсіздікке, әлеуметтік қабылдауға деген қажеттілік.

Байланыстар: Оқу мотивациясы ішкі және сыртқы мотивациялардың өзара әрекеттесуінен туындайды. Ішкі мотивация оқушының өздігінен білім алуға деген қызығушылығын арттырса, сыртқы мотивация белгілі бір мақсаттарға жетуге ынталандырады. Бұл екі түрдің үйлесуі оқушының оқу процесінде белсенді қатысуын қамтамасыз етеді.

Ғылыми әдебиеттердегі анықтамалар: - Intrinsic Motivation (Ішкі мотивация): Ryan & Deci (2000) ішкі мотивацияны адамның бір нәрсені өз еркімен және қызығушылықпен жасауға деген табиғи ұмтылысы деп сипаттайды.

Оқу мотивациясы оқушылардың оқу процесіне деген көзқарасын қалыптастырады және олардың академиялық жетістіктеріне тікелей әсер етеді. Бұл тақырыпта отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектерін зерттеу арқылы оқу мотивациясының теориялық негіздерін түсінуге болады.

1.2 Оқу мотивациясының түрлері мен олардың өзара байланысы

Оқу мотивациясының түрлері оқу процесіндегі әртүрлі факторларды қамтиды. Олар оқушының ішкі және сыртқы қозғаушы күштерін анықтауға мүмкіндік береді. Оқу мотивациясының теориялық негізін тереңірек түсіну үшін оның негізгі түрлерін қарастырайық:

Когнитивті мотивация: Бұл оқушының білімді меңгеруге деген интеллектуалды қызығушылығы. Оқушының ойлау қабілетін жетілдіру үшін маңызды рөл атқарады. Когнитивті мотивация жаңа ақпаратты зерттеуге және логикалық ойлау қабілетін дамытуға ынталандырады.

Когнитивная мотивация (Cognitive Motivation): Орыс тілінде когнитивная мотивация деп аталады, ал ағылшын тілінде cognitive motivation деп белгіленеді. Бұл термин оқушының танымдық процестермен байланысты қызығушылығын сипаттайды.

Әлеуметтік мотивация: Оқушының әлеуметтік ортада өз орнын табуға деген ұмтылысы. Бұл мотивация түрі топтық жобаларда, пікірталастарда белсенді қатысуға ынталандырады. Әлеуметтік мотивация оқушының қарым-қатынас дағдыларын дамытады.

Әлеуметтік мотивация (Social Motivation): Орысша әлеуметтік мотивация, ағылшынша social motivation деп аталады. Бұл ұғым оқушының әлеуметтік байланыстар арқылы білім алу процесіне деген ынтасын сипаттайды.

Эмоционалды мотивация: Оқушының оқу процесінде жағымды эмоциялар алуға деген ұмтылысы. Бұл мотивация түрі оқуға деген қызығушылықты арттырады және стрессті төмендетеді. Эмоционалды мотивация арқылы оқушының өзін-өзі бағалау деңгейі жоғарылайды.

Эмоциональная мотивация (Emotional Motivation): Орысша эмоциональная мотивация, ағылшынша emotional motivation деп аталады. Бұл термин оқушылардың эмоционалды тәжірибелер арқылы оқуға деген ынтасын анықтайды.

Мотивацияның өзара байланысы:

Оқу мотивациясының түрлері бір-бірімен тығыз байланысты. Мысалы, когнитивті мотивация оқушының интеллектуалды қызығушылығын арттырып, әлеуметтік мотивациямен ұштасқанда, оқушы топтық жұмысқа белсенді қатысады. Эмоционалды мотивация оқушының оқу процесін жағымды қабылдауына ықпал етеді, бұл оның жалпы мотивациясын арттырады.

Ғылыми тұжырымдар мен көзқарастар:

• Ryan & Deci (2000) ішкі және сыртқы мотивацияның өзара әрекеттесуінің оқу процесіне әсерін зерттеген. Олардың пікірі бойынша, ішкі мотивация оқушының табиғи қызығушылығын арттырса, сыртқы мотивация оның нақты мақсаттарға жетуіне көмектеседі.

• Pintrich & Schunk (2002) оқу мотивациясының когнитивті аспектілерін қарастыра отырып, оның оқу жетістіктеріне тікелей әсер ететінін атап өтеді.

Жаңа ғылыми көзқарастар:

• Оқу мотивациясының экологиялық аспектілері: Оқу ортасының физикалық және психологиялық жағдайлары оқушының мотивациясына әсер етеді. Жақсы ұйымдастырылған оқу кеңістігі оқушының қызығушылығын арттырады.

• Технологиялық әсерлер: Қазіргі замандағы технологиялар оқу мотивациясының жаңа аспектілерін ашуға мүмкіндік береді. Цифрлық құралдар арқылы оқыту оқушының мотивациясын арттырып, білім алу процесін тиімді етеді.

Мысалдар:

• Мектепте ұйымдастырылған квест ойындары оқушылардың когнитивті және әлеуметтік мотивациясын арттырады. Оқушылар топ болып жұмыс істеп, жаңа мәліметтерді іздестіру арқылы қызықты тәжірибелер жинақтайды.

• Виртуалды шындық (VR) технологияларын қолдану арқылы оқушылардың оқу мотивациясы артады, себебі оларды қызықтыратын жаңа әлемдерге ену мүмкіндігі болады.

Қорытынды:

Оқу мотивациясы оқу процесінің маңызды аспектісі болып табылады және оның әртүрлі түрлері оқушының білім алуына ықпал етеді. Ішкі және сыртқы мотивацияның өзара әрекеттесуі оқушының оқу процесіне белсенді қатысуын қамтамасыз етеді. Осылайша, оқу мотивациясын арттыру арқылы оқушылардың академиялық жетістіктеріне қол жеткізуге болады.

6. 1.2 Теориялық бөлім

1.2 Ойын әдістерінің рөлі және олардың практикалық қолдану салалары

Зерттеу

Ойын әдістері оқушылардың оқу мотивациясын арттыруда маңызды рөл атқарады. Бұл әдістерді қолдану арқылы оқушылардың қызығушылығын оятып, шығармашылық ойлауды дамытуға болады. Ойындар білім беру саласында кең қолданыс табуда.

Қолдану салалары

1. Білім беру

• Мысал: Дидактикалық ойындар арқылы математика сабағында оқушыларға есептерді шешуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамытады.

• Мәселелерді шешу: Оқушылардың зейінін шоғырландыру және оқу үрдісіне белсенді қатысуын қамтамасыз ету.

• Практикалық пайдасы: Оқу мотивациясын арттырады, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын күшейтеді.

2. Психология

• Мысал: «Өмір бойынша кумир» тәсілі арқылы балалар өздерінің кумирлерін таңдауға және оларды зерттеуге мүмкіндік алады, бұл өз-өзіне сенімділікті арттырады.

• Мәселелерді шешу: Балалардың өзін-өзі тану және тұлғалық даму мәселелерін шешуге көмектеседі.

• Практикалық пайдасы: Балалардың өзін-өзі бағалауын және әлеуметтік дағдыларын жақсарту.

Жаңа технологиялық жетістіктер мен инновациялық бағыттар

• Виртуалды шынайылық (VR): Оқушыларға виртуалды ортада ойын түрінде білім алуға мүмкіндік береді. Бұл технология оқыту процесін қызықты әрі әсерлі етеді.

• Мобильді ойындар: Білім беру бағдарламаларын мобильді қосымшалар арқылы енгізу оқушылардың кез келген жерде және уақытта білім алуын қамтамасыз етеді.

Ғылыми зерттеулерден мысалдар

• Дидактикалық принциптер: Жоғарыда аталған ойын әдістері Виготскийдің даму теориясына негізделеді, оқушылардың әлеуетті даму аймағын кеңейтеді.

• Педагогикалық парадигмалар: Конструктивистік парадигмаға сәйкес, ойындар арқылы оқушылар өз білімдерін өздері құрастырады.

Бұл теориялық негіздер ойын әдістерінің оқытудағы маңыздылығын және олардың әртүрлі салалардағы қолдану мүмкіндіктерін жүйелеп көрсетеді.