«ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ ЖӘНЕ ТІЛДІК ҚАБІЛЕТТЕРІН ЖҮЙЕЛІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ МАҚСАТЫНДА

ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖАЗУ ӘДІСТЕРІН ЕНГІЗУ".

№141 жалпы білім беретін мектебі Аманова Гулнур Каххаровна

КІРІСПЕ

Қазіргі білім беру жүйесінде басты назар оқушылардың тек білімді меңгеруіне ғана емес, сонымен қатар олардың танымдық және тілдік қабілеттерін жан-жақты дамытуға бағытталып отыр. Жаңартылған білім беру бағдарламасы оқушыны дайын ақпаратты қабылдаушы емес, өздігінен ойлай алатын, талдайтын, қорытынды жасайтын, өз ойын еркін жеткізе алатын тұлға ретінде қалыптастыруды көздейді. Осы тұрғыдан алғанда, сабақ барысында қолданылатын әдіс-тәсілдер де заман талабына сай өзгеріп, жаңарып отыруы қажет.

Оқушылардың танымдық қабілеті дегеніміз – олардың ойлау, салыстыру, талдау, жинақтау, қорытынды жасау дағдыларының жиынтығы болса, тілдік қабілеті – өз ойын жүйелі, сауатты, нақты жеткізе алуымен сипатталады. Бұл екі қабілет бір-бірімен тығыз байланысты және оларды қатар дамыту – білім сапасын арттырудың негізгі шарттарының бірі болып табылады.

Бүгінгі күні оқушылардың көпшілігі дайын ақпаратты қабылдауға бейім болғанымен, өз ойын жазбаша түрде жүйелі жеткізуде қиындықтарға тап болып жатады. Сондықтан шығармашылық жазу әдістерін сабақ үдерісіне жүйелі енгізу – уақыт талабы. Шығармашылық жазу – бұл тек мәтін жазу ғана емес, ол оқушының қиялын, ойлау қабілетін, тіл байлығын және тұлғалық көзқарасын дамытатын маңызды құрал.

Өзектілігі мен нақтылығы

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың тек теориялық білімді меңгеруі жеткіліксіз, басты назар олардың танымдық және тілдік қабілеттерін дамытуға аударылып отыр. Жаңартылған білім беру бағдарламасы оқушының білімді жаттап алуынан гөрі, оны өмірлік жағдайларда қолдана алуына, өз ойын еркін жеткізуіне және сыни тұрғыдан ойлауына басымдық береді.

Осы тұрғыдан алғанда, оқушылардың жазбаша сөйлеу дағдыларының жеткіліксіздігі, өз ойын жүйелі жеткізе алмауы – бүгінгі білім беру саласындағы өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Көп жағдайда оқушылар дайын ақпаратты қабылдағанымен, оны өңдеп, өз көзқарасын білдіруде қиындықтарға тап болады. Бұл олардың тілдік қорының шектеулі болуына, ойлау дағдыларының жеткілікті деңгейде дамымауына байланысты.

Мақсаты: Жаңартылған білім беру бағдарламасы негізінде сабақ үдерісінде шығармашылық жазу әдістерін тиімді қолдану арқылы оқушылардың танымдық және тілдік қабілеттерін дамыту, олардың өз ойын еркін, жүйелі және сауатты жеткізе алуына жағдай жасау, сондай-ақ сыни ойлау, талдау, қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыру.талдау, салыстыру дағдыларын қалыптастыру.

Міндеттері:

– сабақ барысында қолданылатын шығармашылық жазу әдістерінің тиімді жолдарын анықтау;
– оқушылардың мәтін құрастыру, ойды жүйелеу және жазбаша жеткізу дағдыларын дамыту;
– сыни ойлау, салыстыру, талдау және қорытынды жасау қабілеттерін қалыптастыру;
– оқушылардың сөздік қорын байыту және тілдік сауаттылығын арттыру;
– шығармашылық тапсырмалар арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру;
– топтық және жеке жұмыстар арқылы коммуникативтік дағдыларын дамыту;
– оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру және білім сапасын арттыру. Бұл тақырыптың өзектілігі бірнеше факторлармен түсіндіріледі:

Білім сапасын арттырудағы тиімділігі

Оқушылардың білім сапасын арттыру – қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі болып табылады. Әсіресе, оқушының тек білімді меңгеруі ғана емес, оны терең түсініп, талдап, өмірде қолдана алуы ерекше маңызға ие. Осы тұрғыдан алғанда сабақ үдерісінде шығармашылық жазу әдістерін қолдану – білім сапасын арттырудың тиімді құралдарының бірі болып табылады.

Шығармашылық жазу тапсырмалары оқушыларды белсенді әрекетке тартып, олардың ойлау қабілетін дамытады, өз пікірін қалыптастыруға және оны дәлелдеуге үйретеді. Бұл әдістер арқылы оқушылар тек дайын ақпаратты қабылдамай, оны талдайды, саралайды, өз көзқарасын білдіреді. Нәтижесінде білім мазмұны тереңірек меңгеріледі.

Сонымен қатар шығармашылық жазу әдістері оқушылардың тілдік сауаттылығын арттыруға үлкен ықпал етеді. Жазу барысында оқушы сөздерді дұрыс қолдануға, сөйлемді жүйелі құрастыруға, ойын нақты жеткізуге дағдыланады. Бұл оның жазбаша және ауызша сөйлеу мәдениетінің қалыптасуына негіз болады.

Мысалы, эссе жазу, әңгіме құрастыру, берілген тақырып бойынша өз ойын жазу сияқты тапсырмалар оқушылардың тілдік қорын байытып, олардың өз ойын еркін жеткізу қабілетін дамытады. Сонымен қатар мұндай жұмыстар оқушыны ойлануға, ізденуге, шығармашылықпен жұмыс жасауға жетелейді.

Шығармашылық жазу әдістерін қолдану оқушылардың танымдық белсенділігін арттырады. Сабақ барысында оқушылар өз бетімен жұмыс жасап, жаңа идеялар ұсынады, түрлі көзқарастарды салыстырады. Бұл олардың сыни ойлау дағдыларының қалыптасуына ықпал етеді.

Тағы бір маңызды аспект – бұл әдістер оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады. Дәстүрлі сабақтармен салыстырғанда, шығармашылық тапсырмалар оқушыларды жалықтырмайды, керісінше оларды сабаққа белсенді қатысуға ынталандырады.

Сонымен бірге шығармашылық жазу тапсырмалары коммуникативтік дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді. Оқушылар өз жазған жұмыстарын талқылау барысында пікір алмасады, бір-бірінің ойын тыңдайды, өз көзқарасын қорғайды. Бұл олардың қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырады.

Жүргізілген тәжірибе көрсеткендей, шығармашылық жазу әдістерін жүйелі қолдану нәтижесінде оқушылардың:
– білімді меңгеру деңгейі жоғарылайды;
– мәтін құрастыру дағдылары дамиды;
– сөздік қоры байиды;
– сыни ойлау қабілеті қалыптасады;
– өз ойын еркін жеткізу дағдысы дамиды.

Осылайша, шығармашылық жазу әдістері оқушылардың тек пәндік білімін ғана емес, олардың жан-жақты дамуына, тұлғалық қалыптасуына және функционалдық сауаттылығының артуына ықпал етеді.

Тәжірибенің өнімі мен нәтижесі

Сабақ барысында шығармашылық жазу әдістерін жүйелі түрде қолдану оқушылардың оқу жетістіктеріне айтарлықтай оң әсерін тигізетінін тәжірибе көрсетіп отыр. Бұл әдістерді қолдану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігі артып, тілдік дағдыларының дамуы байқалады.

Тәжірибе барысында шығармашылық жазу тапсырмалары әр сабақта белгілі бір жүйемен енгізілді. Алдымен мұғалім тақырыпқа байланысты қызығушылықты оятатын тапсырмалар берді. Мысалы, сурет көрсету, сұрақ қою, қысқа мәтін ұсыну арқылы оқушылардың тақырыпқа деген қызығушылығы арттырылды. Бұл кезеңде оқушылар өз ойларын алдын ала болжай бастайды, бұл олардың ойлау белсенділігін арттыруға ықпал етеді.

Келесі кезеңде оқушылар жаңа ақпаратпен танысып, оны түсінеді. Ал үшінші, ең маңызды кезеңде шығармашылық жазу тапсырмалары орындалады. Бұл кезеңде оқушылар өз ойларын жазбаша түрде жеткізіп, тақырыпқа қатысты көзқарастарын білдіреді.

Практикада қолданылған шығармашылық тапсырмалар түрлері:
– эссе жазу (берілген тақырып бойынша өз ойын жеткізу);
– оқиғаны жалғастыру (қиялын дамыту);
– сурет бойынша әңгіме құрастыру;
– кейіпкерге хат жазу;
– берілген сөздер арқылы мәтін құрастыру.

Бұл тапсырмалар оқушылардың қиялын дамытып, ойлау қабілетін жетілдіреді және тілдік қорын байытады. Сонымен қатар оқушылар өз жұмыстарын сынып алдында қорғап, пікір алмасуға қатысады. Бұл олардың коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Жүргізілген тәжірибе нәтижесінде бірнеше маңызды өзгерістер байқалды. Біріншіден, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығы артты. Олар сабаққа белсенді қатысып, өз ойларын айтуға ұмтылды.

Екіншіден, оқушылардың жазбаша сөйлеу дағдылары жақсарды. Олар мәтінді жүйелі құрастырып, өз ойын нақты жеткізе бастады.

Үшіншіден, сөздік қорының байығаны байқалды. Оқушылар жаңа сөздерді орынды қолдана отырып, өз ойларын көркем жеткізуге үйренді.

Төртіншіден, сыни ойлау қабілеттері қалыптаса бастады. Оқушылар берілген ақпаратты талдап, өз көзқарасын білдіруге дағдыланды.

Сонымен қатар шығармашылық жазу әдістерін қолдану оқушылардың өзіне деген сенімділігін арттырды. Олар өз пікірін еркін айтып, жазған жұмыстарын қорғауға үйренді.

Бұл тәжірибе шығармашылық жазу әдістерінің тиімді екенін және олардың оқушылардың танымдық және тілдік қабілеттерін дамытуда маңызды рөл атқаратынын дәлелдейді.

Қорытындылай келе, шығармашылық жазу әдістерін сабақ барысында жүйелі қолдану – оқушылардың білім сапасын арттыруға, олардың функционалдық сауаттылығын дамытуға және тұлғалық қалыптасуына ықпал ететін тиімді педагогикалық құрал болып табылады.

Қорытындылай келе, шығармашылық жазу әдістерін сабақ барысында жүйелі қолдану – оқушылардың білім сапасын арттыруға, олардың функционалдық сауаттылығын дамытуға және тұлғалық қалыптасуына ықпал ететін тиімді педагогикалық құрал болып табылады Жарияланымдар

Білім беру жүйесінде мұғалімнің кәсіби дамуы мен педагогикалық тәжірибесін тарату – маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Осы тұрғыда оқушылардың танымдық және тілдік қабілеттерін дамытуда шығармашылық жазу әдістерін қолдану тәжірибесін ғылыми-әдістемелік тұрғыда жүйелеу және тарату жұмыстары жүргізілді.

Аталған тақырып бойынша педагогикалық тәжірибе жинақталып, әдістемелік мақалалар мен баяндамалар дайындалды. Бұл жұмыстар шығармашылық жазу әдістерін сабақ барысында тиімді қолдану жолдарын көрсетуге бағытталды. Сонымен қатар бұл материалдар мұғалімдерге тәжірибе алмасуға және жаңа әдіс-тәсілдерді меңгеруге мүмкіндік береді.

Мектепішілік әдістемелік жұмыстар аясында осы тақырыпта семинарлар, коучингтер және дөңгелек үстелдер ұйымдастырылды. Бұл іс-шараларда шығармашылық жазу әдістерінің тиімділігі, оны сабақта қолдану жолдары және алынған нәтижелер талқыланды. Мұғалімдер өз тәжірибелерімен бөлісіп, пікір алмасты.

Сонымен қатар педагогикалық қауымдастық арасында тәжірибені кеңінен тарату мақсатында білім беру сайттарында және әдістемелік платформаларда мақалалар жарияланды. Бұл жарияланымдар шығармашылық жазу әдістерінің маңыздылығын көрсетіп, оны практикада қолдануға бағыт береді.

Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде шығармашылық жазу әдістері мұғалімдер арасында кеңінен танылып, оларды сабақ барысында қолдануға деген қызығушылық артты. Бұл өз кезегінде оқыту сапасының артуына және оқушылардың білім деңгейінің жақсаруына ықпал етті.

Қорыта айтқанда, педагогикалық тәжірибені тарату және жариялау – мұғалімнің кәсіби дамуының маңызды бөлігі. Осы бағытта жүргізілген жұмыстар шығармашылық жазу әдістерін тиімді қолдануға мүмкіндік беріп, білім беру сапасын арттыруға оң әсерін тигізеді.