Қазіргі білім беру жүйесінде оқушының дамуы тек оқу процесімен шектелмейді, өйткені бұл процесс көптеген ішкі және сыртқы факторларға байланысты. Оқушының дамуына әсер ететін факторлар педагогикалық, психологиялық, әлеуметтік және мәдени тұрғыда кең ауқымды сипатқа ие. Оқушының жеке тұлғалық, интеллектуалдық, эмоционалдық және әлеуметтік тұрғыда қалыптасуы үшін мұғалімнің кәсіби біліктілігі, мектептің оқу жағдайы, отбасының ықпалы, әлеуметтік орта және тұлғааралық қарым-қатынастар ерекше рөл атқарады. Осы баяндаманың мақсаты - оқушының дамуына әсер ететін негізгі факторларды анықтап, олардың әрқайсысының маңыздылығын түсіндіру.

1. Педагогикалық факторлар

Педагогикалық факторлар – бұл оқытудың әдіс-тәсілдері, мұғалімнің тұлғасы мен оның кәсіби дайындығы. Мұғалімнің оқушыға деген ықпалы зор, себебі оқушының дамуы көп жағдайда мұғалімнің сабақ беру тәсілдеріне және жеке қарым-қатынасына байланысты болады. Қазіргі таңда білім беру жүйесінде инклюзивті, критикалық ойлауға бағытталған әдіс-тәсілдер кеңінен қолданылуда, бұл оқушылардың шығармашылық және ойлау қабілеттерін дамытуға үлкен ықпал етеді. Оқытудың дифференциалды және дараландырылған тәсілдері де оқушылардың әрқайсысының жеке ерекшеліктеріне сәйкес дамуына мүмкіндік береді.

2. Психологиялық факторлар

Оқушының дамуына әсер ететін маңызды психологиялық факторлардың бірі - бұл оның ішкі мотивациясы, өзін-өзі бағалауы, және сенімділігі. Оқушының мектепке деген қызығушылығы мен оқу процесіне қатысуы оның жеке тұлғалық қасиеттеріне, эмоциялық тұрақтылығына және психологиялық күйіне байланысты. Мотивация, әсіресе, маңызды фактор болып табылады: оқушының жоғары жетістіктерге жетуі оның оқу іс-әрекетіне деген қызығушылығына, ішкі мотивациясына тәуелді. Психологтар мен педагогтар оқушылардың психологиялық дамуына назар аударып, олардың эмоциялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі.

3. Әлеуметтік факторлар

Әлеуметтік факторлар оқушының дамуына тікелей әсер етеді. Әлеуметтік орта, отбасы, достар және мектеп ұжымы - барлығы оқушының қалыптасуына ықпал етеді. Отбасы - ең бірінші және негізгі әлеуметтік орта болып табылады, себебі отбасында баланың алғашқы тәрбиесі мен білім алуы жүзеге асады. Отбасында қолдау, түсіністік және сенім атмосферасы балаға өзін-өзі дамытуға, оқу мен тұлғалық дамуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мектептегі әлеуметтік қатынастар мен достық ортасы да оқушының өзін-өзі бағалауын және әлеуметтік дағдыларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

4. Мәдени және әлеуметтік орта

Мәдени факторлар мен әлеуметтік орта да оқушының дамуына әсер етеді. Қоғамдағы білім беру деңгейі, мәдени құндылықтар, дәстүрлер және әлеуметтік құрылымдар оқушының көзқарастары мен мінез-құлқын қалыптастырады. Қазіргі заманғы қоғамның әлеуметтік-экономикалық жағдайы мен ақпараттық технологиялардың дамуы оқушыларға жаңа мүмкіндіктер мен көзқарастар ұсынады. Әрине, оқушының жеке мүдделері мен таңдауын қоғамдағы мәдени үрдістер, мектептегі іс-шаралар мен жобалар да әсер етеді.

5. Физикалық және денсаулық факторлары

Оқушының денсаулығы мен физикалық жағдайы оның оқу үрдісінде жетістікке жетуіне тікелей әсер етеді. Денсаулығы мықты және психологиялық тұрғыдан тұрақты оқушының зейіні, ойлау қабілеті жақсы дамиды. Оқушылардың денсаулығына қамқорлық жасау, спорттық шараларға қатысу, дұрыс тамақтану мен демалу білім сапасына оң әсер етеді. Бұл факторлар оқу процесіне деген қызығушылықты арттырып, оқушының толыққанды дамуына ықпал етеді.

6. Технологияның рөлі

Қазіргі кезде ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың дамуы оқушылардың білім алуын өзгертуде. Интернет, білім беру платформалары, электронды кітаптар мен қосымшалар оқушылардың білім алу мүмкіндіктерін кеңейтуде. Құралдар мен технологияларды тиімді қолдану оқушылардың логикалық ойлау, зерттеу дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Осылайша, технологиялық құралдар оқушылардың білім сапасын арттырып, жаңа мүмкіндіктер ашады.

Қорытынды

Оқушының дамуы көптеген факторларға тәуелді, және осы факторлардың барлығы бір-бірімен тығыз байланыста жұмыс істейді. Педагогикалық әдіс-тәсілдер, психологиялық дайындық, әлеуметтік жағдайлар мен мәдени орта, денсаулық жағдайы және технологиялар – барлығы да оқушының тұлғалық және интеллектуалдық тұрғыда дамуына ықпал етеді. Сондықтан, білім беру жүйесінде осы факторларды ескере отырып, оқушыларға жан-жақты даму үшін қолайлы жағдайлар жасау қажет. Оқушының дамуы тек қана білім мен дағдыларды меңгерумен шектелмейді, ол – тұлғаның қалыптасуы мен өзін-өзі жүзеге асыру процесі. Осыған орай, әрбір педагогтың міндеті – оқушыларға осы факторлармен жұмыс істей отырып, олардың әлеуетін толық ашуға көмектесу.