Органикалық заттардың тотығу есебінен жасушаның энергиямен қамтамасыз етілуі.

Сабақтың тақырыбы: Органикалық заттардың тотығу есебінен жасушаның энергиямен қамтамасыз

етілуі.

Сабақтың мақсаты: а) жасушадағы органикалық заттардың тотығуы есебінен жасушының энергиямен

қамтамасыз етілуін анықтау.

ә) оқушыларды ізденуге, салыстыра білуге, жылдам ойлана білуге баулу.

б) ізденімпаздыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың әдіс- тәсілі: өзіндік , топтық жұмыс

Сабақтың көрнекілігі: тірек- сызбалар, қима қағаздар.

Пәнаралық байланыс: химия,физика

Сабақтың барысы: I. Ұйымдастыру кезеңі

II. Үй тапсырмасын пысықтау

III. Жаңа білім

«Кім жылдам?» ойыны

1. Ғаламшарымызда қай ағзалардың арқасында тіршілік пайда болды?

2. Зат алмасу дегеніміз не және ол қандай сатылардан тұрады?

3. Пластикалық алмасу дегеніміз не?

4. Даяр органикалық заттарды қажет етпейтін ағзалар қалай аталады?

5. Тірі ағзалардың қай тобынан тек қана хемосинтездеушілік көрінеді?

6. Өздігінен реттелу қалай жүзеге асады?

7. Энергияны тек даяр нәруыздардан, майлардан, көмірсулардан ғана алуға бейім мүше қалай аталады?

8. Күн жарығының энергиясын пайдаланатын ағзалар қалай аталады?

9. Энергияны қандай жолдарме алуға болады?

Жаңа білім: өткен сабақта танысқан нәруыздың биосинтезі мен фотосинтез процесі – пластикалық

алмасуға жататын болса енді ішкі энергия алмасу процесімен танысамыз.

аэробтарр

А

анаэробтар

1. Ағзаларда диссимилияция үдерісінің түрлерін салыытыра отырып талдау.

2. Дайындық кезеңін , оттексіз тотығу кезеңіндерін қарастыру

3. Оттекті кезеңнің ережесінн анықтау

1-тапсырма:

I. Организімдерді энергия алу эдістері бойынша бөліп, орналастыр.

1. қайың; 2) сиыр; 3)ционобактериялар; 4) серобактериялар; 5) арыстан; 6)кенгуру; 7)қарағай;

8)шіріткіш бактериялар; 9)мүктер; 10)көбелек; 11)темібактериялар; 12)адам; 13) саңырауқұлақтар; 14)метанбактериялар; 15)ауру тудыратын бактериялар.

II. Дұрыс пікірлерді белгіле

1. Автотрофтар Жер атмосферасын қамтамасыз етеді.

2. Барлық бактериялар энергия алу әдісі жөнінен хемосинтетиктер болып табылады.

3. Саңырауқұлақтар энергия алу әдісі жөнінен – автотрофтар.

4. Фотосинтез – автотрофтық қоректенудің бірден-бір әдісі

5. Гетеротрофтар энергия алу үшін дайын органикалық заттарды қажет етеді.

6. Хемосинетиктер энергияны бейорганикалық заттарды толықтыра отырып алады.

7. Барлық өсімдіктер- автотрофтар

8. Қоректену әдісі жөнінен жануарлар – гетеротрофтар

9. Фотосинтез кезінде Күн энергиясы пайдаланылады

10. Хемосинтез – бұл автотрофтық қоректену әдісі.

11. Эвглена, вольвокс – гетеротрофтар.

12. Фотосинтез – бұл жарық энергиясының химиялық энергияға айналу процесі.

13. Цианобактериялар – хемосинтетиктер.

III. Тастап кеткен сөздерді орнына қой

Метаболизм_______болып_____бөлінеді.

Катоболизм процесі кезеңінде __________ заттар түзіледі, ал анаьолизм процесі кезеңінде________ синтезделеді.

Зат алмасу процесі дегеніміз – тірі организмдегі белгілі бір тәртіппен кезектесіп жүретін әртүрлі _______

Жиынтығы

Зат пен энергиянын алмасуы _____ организмге энергиясы мол органикалык заттардың келуінен басталады

Ол органикалық заттар __________ түсіп,_______ жәрдемімен қарапайым заттарға ыдырайды.

Тесттік тапсырма

1.Жасушаның тіршілігі үшін қажет энергетикалық зат-

а)Глюкоза;

ә)ДНҚ;

б)АТФ.

2.АТФ-тің синтезделуі мынау арқылы жүзеге асады

а)Нәруыздардың синтезі кезінде;

ә)Органикалық заттардың ыдырауы кезінде;

б)Көмір сулардың синтезі кезінде.

3.Жасушаның «Энергетикалық стансасы»-

а)Митохондриялар;

ә)Лизосомалар;

б)ЭПТ.

4.Органикалық заттардың тірі организімдегі ыдырау процесі

а)2кезеңде өтеді;

ә)3кезеңде өтеді;

б)4кезеңде өтеді.

5.Пластикалық алмасудың үлгісі-

а)Глюкозаның тотығуы;

ә)Биосинтез;

б)ашу.

6.Жасушадағы энергетика алмасуының үлгісі-

а)көмірсулардың биосинтезі;

ә)тыныс алу;

б)нәруыз биосинтезі.

7.Органикалық заттардың организіммен энегия алу үшін ыдырау процесі-

а)ссимиляция;

ә)диссимиляция;

б)компенсация.

8.Органикалық заттардың жасуша цитоплазмасында ыдырау процесі

а)І кезеңде өтеді;

ә)ІІ кезеңде өтеді;

б)ІІІ кезеңде өтеді.

9.Глюкоза малекуласының толық тотығуы процесінде түзілетін АТФ молекулаларының саны

а)30;

ә)36;

б)38.

10.Органикалық заттардың ыдырауындағы оттектік кезең-

а)І кезең;

ә)ІІ кезең;

б)ІІІ кезең.

11.Жылу энергиясы аз бөлінетін энергетика алмасу кезеңі-

а)І кезең;

ә)ІІ кезең;

б)ІІІ кезең.

12.Жасушаны энергиямен қамтамасыз етуде негізгі қызымет атқаратын энергетика алмасу кезеңі-

а)І кезең;

ә)ІІ кезең;

б)ІІІ кезең.

13.Энергетика алмасуының ІІІ кезеңі

а)Цитоплазымада жүреді;

ә)Митохондрияларда жүреді;

б)Ядрода жүреді.

14.Күн жарығының энергиясын пайдаланатын организмдер:

а)хемотрофтар:

ә)гетеротрофт

б)фототрофтар

15.Тотығу реакциялары кезінде энергия алатын организмдер:

а)фототрофтар

ә)хемотрофтар

б)гетеротрофтар

V. Үй тапсырмасы : §10

VI.Оқушылардың білімін бағалау.