«НАЗАРБАЕВ ЗИЯТКЕРЛІК МЕКТЕПТЕРІ»
ДЕРБЕС БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМЫ

ҚАЗАҚ ТІЛІ
(оқыту қазақ тілінде жүргізілетін мектептерге арналған)
Оқу жоспары
2019-2020 оқу жылы

4-сынып

Нұр-Сұлтан қаласы

Мазмұны
Ұзақ мерзімді жоспар
Орта мерзімді жоспар
1-бөлім Менің Отаным – Қазақстан
2-бөлім Құндылықтар
3-бөлім Мәдени мұра
4-бөлім Мамандықтар әлемі
5-бөлім Табиғи құбылыстар
6-бөлім Қоршаған ортаны қорғау
7-бөлім Ғарышқа саяхат
8-бөлім Болашаққа саяхат

3
7
7
31
54
83
109
136
152
188

2

Ұзақ мерзімді жоспар
Пән: Қазақ тілі. 4-сынып
1-тоқсан

2-тоқсан

3-тоқсан

4-тоқсан

«Мәдени мұра», «Мамандықтар
әлемі» ортақ тақырыптары
аясында
 4.1.2.1 мәтіннің тақырыбы мен
берілген диаграмма, сызба,
кесте бойынша мәтіннің
мазмұнын болжау және өз ойын
дәлелдеу
 4.1.3.1 сұхбаттасының жасын,
жай-күйін ескере отырып,
белгілі бір тақырып аясында
тілдік нормаларды сақтап
әңгімелесу
 4.1.4.1 тірек сөздер мен
жоспарды пайдалана отырып
монолог құрау
 4.1.5.1 аудио-бейнежазба
мазмұнына өзіндік баға беру
 4.1.6.1 интонацияны, вербалды
емес тілдік құралдарды (қимыл,
ым-ишара) және қыстырма,
одағай сөздерді қолдана
отырып, тақырыпқа
тыңдарманды қызықтыру

«Табиғи құбылыстар»,
«Қоршаған ортаны қорғау»
ортақ тақырыптары аясында
 4.1.2.1 мәтіннің тақырыбы
мен берілген диаграмма,
сызба, кесте бойынша
мәтіннің мазмұнын болжау
және өз ойын дәлелдеу
 4.1.3.1 сұхбаттасының жасын,
жай-күйін ескере отырып,
белгілі бір тақырып аясында
тілдік нормаларды сақтап
әңгімелесу
 4.1.4.1 тірек сөздер мен
жоспарды пайдалана отырып
монолог құрау
 4.1.5.1 аудио-бейнежазба
мазмұнына өзіндік баға беру
 4.1.6.1 интонацияны,
вербалды емес тілдік
құралдарды (қимыл, ымишара) және қыстырма,
одағай сөздерді қолдана
отырып, тақырыпқа
тыңдарманды қызықтыру

«Ғарышқа саяхат»,
«Болашаққа саяхат» ортақ
тақырыптары аясында
 4.1.1.1 тыңдаған материал
бойынша негізгі тұстарын
түртіп алу және солардың
негізінде мәтіннің
мазмұнын айту
 4.1.3.1 сұхбаттасының
жасын, жай-күйін ескере
отырып, белгілі бір
тақырып аясында тілдік
нормаларды сақтап
әңгімелесу
 4.1.4.1 тірек сөздер мен
жоспарды пайдалана
отырып монолог құрау
 4.1.5.1 аудио-бейнежазба
мазмұнына өзіндік баға
беру







Тыңдалым және айтылым:
«Менің Отаным – Қазақстан»,
«Құндылықтар» ортақ
тақырыптары аясында
 4.1.1.1 тыңдаған материал
бойынша негізгі тұсын түртіп
алу және солардың негізінде
мәтіннің мазмұнын айту
 4.1.2.1 мәтіннің тақырыбы мен
берілген диаграмма, сызба,
кесте бойынша мәтіннің
мазмұнын болжау және өз
ойын дәлелдеу
 4.1.3.1 сұхбаттасының жасын,
жай-күйін ескере отырып,
белгілі бір тақырып аясында
тілдік нормаларды сақтап
әңгімелесу
 4.1.4.1 тірек сөздер мен
жоспарды пайдалана отырып
монолог құрау
 4.1.7.1 сөз ішіндегі және сөз
бен сөздің арасындағы буын
және дыбыс үндестігін сақтап
айту
Оқылым:


4.2.1.1* әңгімелеу/ сипаттау/

4.2.2.1 тұрақты сөз тіркестері
3

4.2.2.1 тұрақты сөз тіркестері

4.2.3.1 мәтін мазмұны







пайымдау мәтін түрлерін және
олардың құрылымдық
бөліктерін анықтау
4.2.3.1 мәтін мазмұны
бойынша шешім табуға
бағытталған сұрақтар
құрастыру және жауап беру
4.2.4.1 мәтіннің тақырыбы мен
мазмұнының өзара сәйкестігін
анықтау және ондағы негізгі
ойды тұжырымдау
4.2.5.1 дереккөздерден (мәтін,
сөздік, сызба, кесте, карта,
диаграмма) қажетті
ақпараттарды табу, кездескен
жаңа сөздердің мағынасын
мәнмәтін бойынша анықтап,
ақпаратты қорытындылау,
бағалау









мен көп мағыналы сөздерді
ажырата білу, мағынасын
түсіну, сөйлеу барысында
қолдану
4.2.3.1 мәтін мазмұны бойынша
шешім табуға бағытталған
сұрақтар құрастыру және жауап
беру
4.2.4.1 мәтіннің тақырыбы мен
мазмұнының өзара сәйкестігін
анықтау және ондағы негізгі
ойды тұжырымдау
4.2.5.1 дереккөздерден (мәтін,
сөздік, сызба, кесте, диаграмма)
қажетті ақпараттарды табу,
кездескен жаңа сөздердің
мағынасын мәнмәтін бойынша
анықтап, ақпаратты
қорытындылау, бағалау
4.2.6.1 белгілі бір тақырыпта
берілген мәтіннің түрлерін,
жанрын, стилін салыстырып,
ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын анықтау









мен көп мағыналы сөздерді
ажырата білу, мағынасын
түсіну, сөйлеу барысында
қолдану
4.2.3.1 мәтін мазмұны
бойынша шешім табуға
бағытталған сұрақтар
құрастыру және жауап беру
4.2.4.1 мәтіннің тақырыбы
мен мазмұнының өзара
сәйкестігін анықтау және
ондағы негізгі ойды
тұжырымдау
4.2.5.1 дереккөздерден (мәтін,
сөздік, сызба, кесте,
диаграмма) қажетті
ақпараттарды табу, кездескен
жаңа сөздердің мағынасын
мәнмәтін бойынша анықтап,
ақпаратты қорытындылау,
бағалау
4.2.6.1 белгілі бір тақырыпта
берілген мәтіннің түрлерін,
жанрын, стилін салыстырып,
ұқсастықтары мен
айырмашылықтарын анықтау





бойынша шешім табуға
бағытталған сұрақтар
құрастыру және жауап
беру
4.2.4.1 мәтіннің
тақырыбы мен
мазмұнының өзара
сәйкестігін анықтау және
ондағы негізгі ойды
тұжырымдау
4.2.5.1 дереккөздерден
(мәтін, сөздік, сызба,
кесте, диаграмма) қажетті
ақпараттарды табу,
кездескен жаңа сөздердің
мағынасын мәнмәтін
бойынша анықтап,
ақпаратты
қорытындылау, бағалау

Жазылым:




4.3.1.1* берілген тақырып
бойынша әңгімелеу, сипаттау
және пайымдау элементтері
бар мәтін құрап жазу
4.3.3.1* оқыған, тыңдаған және
аудиовизуалды материалдар




4.3.2.1* тірексөздерді қолданып
белгілі бір стильде мәтін
(мақала, мінездеме) жазу
4.3.3.1* оқыған, тыңдаған және
аудиовизуалды материалдар
бойынша жоспар құрып
4





4.3.1.1* берілген тақырып
бойынша әңгімелеу, сипаттау
және пайымдау элементтері
бар мәтін құрастырып жазу
4.3.4.1* мәтінді құруда
(жаңалық, жарнама) сызба,





4.3.2.1* тірексөздерді
қолданып белгілі бір
стильде мәтін (мақала,
мінездеме) жазу
4.3.3.1* оқыған, тыңдаған
және аудиовизуалды






бойынша жоспар құрып
мазмұндама/ тірек сөздерді
пайдаланып эссе жазу
4.3.5.1 стилистикалық
қателерді мұғалімінің
көмегімен анықтап түзету;
жазба жұмысын
пунктуациялық,
орфографиялық,
грамматикалық нормаларға
сәйкес өз бетінше редакциялау
4.3.6.1каллиграфиялық
нормаларды сақтау және жазу
техникасын жетілдіру
4.3.7.1 құрмалас сөйлемнің
тыныс белгісін қою







мазмұндама/ тірек сөздерді
пайдаланып эссе жазу
4.3.5.1 стилистикалық қателерді
мұғалімінің көмегімен анықтап
түзету; жазба жұмысын
пунктуациялық,
орфографиялық, грамматикалық
нормаларға сәйкес өз бетінше
редакциялау
4.3.6.1 каллиграфиялық
нормаларды сақтау, жазу
техникасын жетілдіру
4.3.7.2 сөйлемнің бірыңғай
мүшелерін ажырату және тыныс
белгісін (үтір, қос нүкте) қою;
4.3.7.3 диалогке тән тыныс
белгілерді қою



график, кесте, фото және
диаграмманы қолмен
сызу/компьютерде теру
4.3.5.1 стилистикалық
қателерді мұғалімінің
көмегімен анықтап түзету;
жазба жұмысын қазақ тілінің
пунктуациялық,
орфографиялық,
грамматикалық нормаларға
сәйкес өз бетінше
редакциялау










4.4.1.1 сөзге қосымшалар
жалғауда дыбыс үндестігін
ескеріп қолдану
4.4.1.2 сөзге қосымшалар
жалғауда буын үндестігін
ескеріп қолдану
4.4.1.3 айтылуы мен
жазылуында айырмашылығы




Тілдік нормалардың қолданысы:
4.4.2.1 күрделі сөздердің
 4.4.2.3 зат есімді септеу,
түрлерін ажырата алу (біріккен
тәуелденген сөздердің
сөз, қос сөз, қысқарған сөз)
септелуін білу
4.4.2.6 сөз таптарының
 4.4.2.2 жіктік жалғауларының
сөйлемдегі қызметін анықтау
қолданысын білу
 4.4.2.4 жіктеу есімдіктерін
септей алу

5





материалдар бойынша
жоспар құрып
мазмұндама/ тірек
сөздерді пайдаланып эссе
жазу
4.3.4.1* мәтінді құруда
(жаңалық, жарнама)
сызба, график, кесте,
фото және диаграмманы
қолмен
сызу/компьютерде теру
4.3.5.1 стилистикалық
қателерді мұғалімінің
көмегімен анықтап
түзету; жазба жұмысын
қазақ тілінің
пунктуациялық,
орфографиялық,
грамматикалық
нормаларға сәйкес өз
бетінше редакциялау
4.3.6.1 каллиграфиялық
нормаларды сақтау және
жазу техникасын
жетілдіру
4.4.2.5 үстеуді
мағынасына қарай
ажырату, етістікпен
байланыстырып,
сөйлемде қолдану
4.4.2.7 сөз бен сөзді,
сөйлем мен сөйлемді
байланыстыратын

бар сөздерді анықтап жазу



шылауларды (және,
себебі, мен, пен) қолдану
4.4.2.8* сөйлемде одағай,
еліктеуіш сөздерді
ажырату және қолдану
4.4.2.9 етістікті тиісті
шақта (өткен шақ, келер
шақ, осы шақ) қолдану

Ескертпе:
Бөлім белгілі бір тақырыпты қамтитын сабақтардың құрылымы.
Тақырыптар барлық пән үшін ұзақ мерзімді жоспар мен орта мерзімді жоспарлардағы оқу әрекеттері контекстімен кіріктірілген. Әрбір
тоқсанда екі ортақ тақырыптан бар. Әрбір тоқсанда ортақ тақырыптарға шамамен бірдей уақыт бөлінген. Ортақ тақырыптар аясында
грамматикалық тақырыптар қарастырылады.
Ұ = ұжымдық жұмыс
ОТ= оқушы тәжірибесі
Т = топтық жұмыс
МК = мұғалімнің көрсетуі
Ж = жұптық жұмыс
Қ = қалыптастырушы бағалау
Ө = өздік жұмыс

6

Орта мерзімді жоспар
Қазақ тілі. 4-сынып
1-бөлім: Менің Отаным – Қазақстан
Осыған дейін меңгерілген білім
1-бөлім материалдары оқушылардың 3-сыныпта үйренгендеріне негізделіп меңгертіледі. Оқушылар сөз ішінде қатар тұрған дауыссыз
дыбыстардың өзара үндесу ерекшелегін біледі.
Мәнмәтін
Бұл бөлімде мәтін, өлең, сөздік, диаграмма, сызба, карта қолдана отырып «Менің Отаным – Қазақстан» тақырыбы қарастырылады. Мұғалімдер
тақырыпқа сәйкес білім алушыларға мәтіндерді, әңгімелер мен өлеңдерді оқып, зерттеуі үшін мүмкіндіктер беруі тиіс. Оқушылар тіл және
сөйлеу, сөйлеу мәдениеті, буын үндестігі, дыбыс үндестігін практикалық тұрғыда меңгереді. Оқушылардың сауаттылығын арттыруға, көркем
жазу, өз бетінше түсініп оқу дағдыларын қалыптастыруға, сөйлеу мәдениетін дамытуға мән беріледі.
Қысқаша шолу
Бұл бөлімде оқушылар түрлі жанрда/стильде берілген мәтіндерді салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды. Оқушылар
жазғы демалыста саяхаттаған жерлері туралы пікір алмасады. Олар аудиовизуалды материалдар бойынша жоспар құрып, мазмұндама жазады.
Туған жері мен елінің шежірелері мен бүгінгі тіршілігін оқытып үйрету оқушыларды азаматтық пен ұлтжандылыққа, Отанға деген
сүйіспеншілікке тәрбиелейді, жеке тұлғаның дамуына септігін тигізеді.
Оқу
бағдарламасын
ың бөлімшесі
1.3
Түрлі
жағдаяттарда
сөйлеу
мәдениетін
сақтау

3.6
Каллиграфиялы

Оқу
мақсаттары

Ұсынылған оқыту іс -әрекеттері

4.1.3.1
сұхбаттасының
жасын,
жайкүйін
ескере
отырып, белгілі
бір
тақырып
аясында сөйлеу
мәдениетін
сақтап,
диалогке қатысу

Отаныма саяхаттаймын

4.3.6.1

Мұғалімге ескертпелер

Оқушылардың көркем жазу, сауатты
жазу
дағдылары
күнделікті
(Ұ, Т) «Отан» сөзіне ассоциациялық қадағаланады.
Оқушылардың
тізбек жасау.
қажеттілігіне орай жас ерекшеліктерін
ескере отырып, ұйымдастырылады,
Саралау:
1. «Қайсысы артық» ойыны.
тиісті
грамматикалық
ережелер
таңдалынады.
атамекен
ел
табиғат
Ассоциациялық тізбек сызбасы әр
мектеп
Қазақстан туған жер
топқа
алдын
ала
дайындалып,
мемлекет ауа райы
республика
таратылады. Ассоциациялық тізбек
2.Ассоциациялық
сөздер мысалы: Қазақстан, атамекен, ел,
республика... оқушылардың ойлап
арасындағы байланысты дәлелде.
тапқан
ассоциациялық
сөздерін

Оқыту ресурстары

қ
нормаларды каллиграфиялы
сақтау
қ нормаларды
сақтау
және
жазу
техникасын
жетілдіру

Ана
ОТАН
Бәйтерек

Тәуелсіздік

дәптерлеріне жаздыру.
Саралау тапсырмаларында берілген
сөздерді мұғалімнің өзі іріктеп,
алмастыра алады.
Сұхбаттасының
жас
ерекшелігін
ескере отырып, сөздерді орынды
қолдану үлгісін талқылау. (Кешіріңіз,
айтыңызшы.
Шыныңды
айтшы.
Солай ойлайсың ба? Айта қойшы...)
Диалогке
арналған
сұрақтарды
оқушылардың
өз
бетінше
құрастыруына
уақыт
беріледі.
Құрастырылған
сұрақтар
топта
талқыланып, жетілдіріледі.
Таңдаған рөлінде диалогке түседі.

(Ө, Т, Ж, Қ) Сұхбаттасының жасын,
жай-күйін ескере отырып, «Отан
дегенді қалай түсінесің?» сұрақ
төңірегінде
диалогке
қатысу.
«Мұғалім»,
«Сыныптас»,
«Кіші
бауыры
(іні/қарындас/сіңлі)»
рөлдерінің бірінде әңгімелесу.
Дескриптор.
- Отаныңды білесің бе?
Сұхбаттасу, әңгімелесу барысында:
- Сен қай елдің азаматысың?
 сөйлеу мәдениетін сақтауын;
- Отаныңа деген сезіміңді қалай
 сөздерді
орынды
қолдана
білдіресің?
алуын;
- Отаныңа қалай қызмет етесің?
Болашақта
Отаныңды
қалай
 сұрақтарды дұрыс құрастыруын
бағалау.
елестетесің?
(МК,Ұ)
Өзіндік талқылау.
- Өз іс әрекетіңде сөйлеудің
қандай
түрлерін
жүзеге
асырдың?
Саралау:
1.Ресурс арқылы қолдау

8

СӨЙЛЕУ

ауызекі

жазбаша

Әр топқа Қазақстанның әртүрлі аумағы
жайлы ресурстар беріледі:
1. Ақмола облысы
(Ұ,
Т,
Ж)
«Менің
өлкем»
2. Алматы облысы
тақырыбындағы диалогке дайындалу.
3. Ақтөбе облысы
Мәтіндегі
мәліметпен
танысу.
4. Қызылорда облысы
Диалогке қатысу.
5. Қарағанды облысы
Ақтөбе облысы
Ақтөбе – облыстың бас қаласы.
өлкем»
тақырыбындағы
Ақтөбе облысы – Қазақстандағы ең «Менің
үлкен облыстардың бірі. Бұл жерде суреттер:
мұңай мен газ және басқа да пайдалы
қазбалар ондіріледі. Облыста ірі зауыт,
фабрикалар көп. Жануарлар әлемі де
алуан түрлі. Далада қарақұйрық,
ақбөкен,
қасқыр
мен
қосаяқтар
мекендейді.
Қарағанды облысы
Облыстың
басты
қаласы
–
Қарағанды. Қарағанды облысы –
Қазақстандағы ең ірі облыс. Бұл жерде Актөбе облысы
еліміздің тарихи және географиялық
орталығы болған Ұлытау тауы бар.
Мұнда ұлы хандар маңызды істерін
бастаудың
алдында
жиналған.
9

Қарағандыны
көмір
кеншілерінің
астанасы деп атайды.
Облыс аумағында аласа таулар бар,
онда марал, қабан, түлкі, борсық және
арқар, тағы да басқа аңдар кездеседі.
Қарағанды облысының оң түстігінде
Балқаш көлі бар. Ол әлемдегі ерекше
көлдердің бірі. Өйткені, оның бір бөлігі
–тұзды, екінші бөлігі – тұщы су.
Алматы облысы
Облыс орталығы – Талдықорған
қаласы.
Облыстың
табиғаты
қайталанбас
сұлулығымен
ерекшеленеді. Балқаш көлі – облыстың Қарағанды облысы
солтүстігіндегі ең үлкен көл. Оған
құятын ірі жеті өзен бар. Олар: Іле,
Қаратал, Бүйен, Ақсу, Лепсі, Басқан
және Сарқан. Сондықтан Жетісу өлкесі
атанып кеткен. Бұл аймақта Шарын
шатқалы, Әнші құмдар Шаған тоғайы
бар. Іле Алатауының бөктерінде бақтар
жайқалып тұр. Онда белгілі Алматы
апорты өсіріледі. Есік қаласының
маңында археологиялық ескерткіш –
Алтын адам жерленген Сақ қорғаны
Алматы облысы
бар.
Қызылорда облысы
Қызылорда
облысының
орталығы – Қызылорда қаласы. Ол
Сырдария
өзенінің
жағалауында
орналасқан.
Бұл облыста әлемге әйгілі «Байқоңыр»
10

ғарышалаңы бар. Алғашқы ғарышкер
Юрий гагарин қазақ даласынан
ғарышқа ұшты.
Егістіктерде күріш, қауын, қарбыз,
басқа да көкөніс өсіріледі. Арал теңізі
Қызылорда облысында жатыр. Қазіргі
уақытта оның суы қатты тартылған.
Адамдар теңіз бен оны мекендейтін
жануарларды құтқару үшін күресіп
келеді.
Қызылорда облысы

Ақмола облысы
Ақмола
облысы
еліміздің
солтүстігінде орналасқан. Облыстың
орталығы – Көкшетау қаласы. Бұл
өлкеде астықты алқабымен ғана емес,
қарағайлы орман, өзен, көлдерімен де
танымал.
Көкшетаудың
ғажайып
табиғатын тамашалау әрі денсаулығын
жақсарту үшін мұнда еліміздің түпкіртүпкірінен келген адамдар демалады.
Ең басты демалыс орны –Бурабай
шипажайы.
Облыс аумағында әйгілі Қорғалжын
қорығы бар. Мұнда сирек кездесетін
құстар мен аңдар қорғауға алынған
Ақмола облысы
мәтін

4.2.3.1
2.3
Мәтін мазмұны
бойынша
мазмұны
шешім табуға
бойынша
сұрақтар
қою бағытталған
және жауап беру сұрақтар
құрастыру және
жауап беру

(Ө,Т,МК) Мәтінмен жұмыс. Мәтінді

оқу. Сұрақтарды пікір білдіруге және
шешім табуға бағытталған сұрақтарға
топтастыру. Берілген сұрақтарға жауап
беру.
– Қазақ және француз жазушысы
Мәскеуде қандай себептен кездесуі
11

Әр
топтың
оқушылары
топқа
ұсынылған суреттерді
қарастырып,
ұсынылған
мәтінде
берілген
ақпаратпен
танысады.
Топтық
жұмысқа бөлінген уақыт аяқталған
соң, оқушылар жұптасады (Мысалы, 1-

3.6 Каллиграфия 4.3.6.1
лық нормаларды каллиграфиялы
сақтау
қ нормаларды
сақтау
және
жазу
техникасын
жетілдіру

мүмкін?
– Неліктен қазақ жазушысы мақтаныш
сезіммен жауап берді?
– Жер байлығын қалай сақтауға
болады?
– Елдің ынтымақтастығы неде деп
ойлайсың?
–
Аталған
ақын
жазушы,
ғалымдардың әлемге танымал болу
себебі неде?
Біздің Отанымыз – Қазақстан
– Сіз қайсы елде туылдыңыз? – деп
сұрады бірде менен француз жазушысы
Мәскеуде жолыққанда.
Қазақстан Республикасында.
– О, қандай үлкен ел, ғажап ел!
Оның жеріне бес Франция сыйып кетер
еді!
- Иә, – дедім мен мақтанышты
сезіммен. Қазақ даласы кенді Алтай
тауларынан
Ақжайықтың
жасыл
жағалауына дейін созылады... біздің
жердің қойнауы алтын мен күміске,
темір мен көмірге, мұнай мен газға аса
бай.
Біздің егістікте бидай мен
күріш, сұлы мен тары өседі. Бізде
аппақ қардай ақ мақта өсетін аудандар
да
бар.
Көлеміне
көз
жетпес
бақшалардан шырынды алма, алмұрт,
өрік тереміз...
Осындай кең байтақ жомарт
далада ұлы батырлар мен ақындар,
12

топтың оқушылары мен
2-топтың
оқушылары, 3-топтың оқушылары мен
4-топтың оқушылары арасында жұп
құрылады. Бала санына қарай, 5топтың оқушыларын да басқа бір
топтың
оқушыларымен
біріктіру
қажет). Әр жұп кезекпен диалогке
қатысады. Диалог барысында олар
келесі сұрақ төңірегінде әңгіме
жүргізеді:
- Отанымыздың
қай
өлкесі
туралы білдің?
- Ол өлкенің қандай ерекшелігі
бар екен?
Әр топтың қойылған сұрақтарының
жауабы дұрыс, жүйелі болуын мұғалім
бақылайды. Әр тұлға ерекшелігіне
сәйкес дауыс мәнерін салу, сөйлеу
ескеріледі.
2-3 жұптың диалогі сынып алдында
тыңдалады.
Әр жұп жұмысын бастамас бұрын
оқушылар
дескриптормен
таныстырылады.
Оқушылар берілген дескрипторлар
бойынша бірін-бірі бағалайды:




Оқыған мәлімет мазмұнына сай
сөздер тізбегін тиімді қолдана
алады;
дұрыс ой тұжырымын жасайды;
сөйлеу барысында тиісті дауыс
мәнерін қояды.

саусағынан
сан
өрнек
төгілген
зергерлер, шеберлер жасаған бүкіл
дүниежүзіне ақындар Абай мен
Жамбылдың,
оқымысты
Шоқан
Уәлихановтың,
жазушы
Мұхтар
Әуезовтың,
академик
Қаныш
Сәтбаевтың есімдері жақсы таныс.
Біздің Республикамызда жүз
жиырмадан астам халықтың ұлқыздары
тату-тәтті
ынтымақпен
жемісті еңбек етеді. Біз қандас
болмасақ та, жандаспыз!
Қазақстан
Республикасы
–
біздің сүйікті де ортақ Отанымыз.
М. Әлімбаев
Туған жердің ыстығы-ай
(үзінді)
Өткен жазда қызықты оқиғаға тап
болдым. Амудария өзенінің бойында
кен іздеп жүр едім. Соңында буыны
қатпаған қаршадай ботасы бар нар түйе
маң-маң басып өте берді. Ол өзеннің
бойына келіп тоқтады. Түйе өзеннің
арғы бетіне ұзақ қара, боздады да
тұрды.Мұндай жалғыз өркешті нар
түйелердің мекені – Орта Азияның
құмды далалары ғой.
Бір кезде нар ботасын емізіп, иіскелеп
алды. Сонан соң, өзенге келіп, тізесіне
дейін суға түсті. Ботасына бұрылып
«кеттік, соңыма ер» дегендей боздап
тұрып алды. Ботақан судан қорықты,
тізесі дірілдеп, суға түсуге батылы
жетпеді. Нар су қарнына келгенде,
13

Оқушылар мәтін мазмұны бойынша
шешім табуға бағытталған сұрақтар
құрастыруды үйрену үшін, алдымен
оларға дайындық ретінде
«Біздің
Отанымыз
–
Қазақстан» мәтіні
бойынша дайын сұрақтар беріліп,
топтастырып
үйренуге
мүмкіндік
жасалады. Содан соң «Туған жердің
ыстығы-ай» мәтіні бойынша оқушылар
алдынғы мәтіндегі сұрақтарды үлгі
ретінде пайдаланып және «ОЙЛАНЖҰПТАС-ПІКІРЛЕС»
стратегиясын
қолдану арқылы мәтін
мазмұны
бойынша пікір білдіруге бағытталған
сұрақтар (неліктен? не себепті? қалай
ойлайсың?)
өздері
сұрақтар
құрастырады.
«Ойлан-Жұптас-Пікірлес»
әдісі арқылы жаттығу жұмысын
орындау ұйымдастырылады. Әр оқушы
алдымен өзі ойланып мәтін мазмұны
бойынша пікір білдіруге бағытталған 2
сұраулы сөйлем құрастырып жазады.
Құрастырған сөйлемдерін көршісі
екеуі (жұпта) талқылап, ұтымды 2
сұраулы сөйлемді анықтайды. Қажет
жағдайда
сөйлемді
толықтырады.
Парталардың
орналасу
қатары
бойынша үлкен 3 топ құрауға болады.
Оқушылар сынып
ішінде еркін
қозғалып, топ құрайды. Әр жұп өз
сұраулы сөйлемдерін ортаға салады.
Топ мүшелері ақылдасып, ең ұтымды 2

ботасына тағы бұрылды. «Кетейік,
балам, кетейік» дегендей ол ботасына.
Бота толқыған өзенге беттей алмады.
Ботасы ермеген соң нар судан қайта
шықты. Енді ол ботасын тістелеп, суға
сүйреп бастады. Бота қаққан қазықтай
табан тіреп, бақырып тұрып алды.
Ашуланған нар енді ботасын мойнынан
қапсыра тістеп, ары-бері сілкілей
бастады. Осы кезде мен айқай салып,
түйеге қарай жүгірдім. Түйе ботасын
тастай сала, өзенге қойды да кетті.
Асау дария түйені ағызып ала жөнелді.
Лек-лек толқындар оның бүйірінен
сабалап жалмамақшы болғандай көміпкөміп жібереді. Түйе «Мақсатыма
жетпей
қоймаймын!»
дегендей
ажалмен алысып, жанталаса жүзіп
барады. Бір жарым шақырымдай ені
бар, жойқын дариямен алысқан түйеге
таңданып тұрып қалдым. Өзеннің орта
шенінен асқанға түйе бір батып, бір
шығып әлсірегенде ұқсады. Ол арғы
бетке тәлтіректеп зорға шықты. «Қош,
ботам!» дегендей нар ұзақ боздап
тұрды да, сағымданған қиырсыз далаға
қарай маңқия басып жүре берді. Бота
сұлқ құлап қалыпты. Мен ботаны
тұрғызбақ болып әрекет істедім. Әлден
уақытта дүбірлетіп бір атты кісі шауып
келді.
Амандастық,
таныстық.
Ермекбай деген шопан жігіт екен.
Ол көп бөгелмей:
- Ботаның енесін көрдің бе? – деп
сұрады.
- Ботаның енесі әне кетіп барады.
14

сұрақты белгілейді. Топ сұрақтарын
келесі топтарға қояды. Өзара жауап
береді.
Бір-бірінің
жауабын
толықтырады. Мұғалім жұмыс үдерісін
бақылап,
оқушылардың
жақсы
идеяларын атап өтеді. Оқушылар
жұмысты
бағалау
критерийлері
бойынша өзара бағалай алады.
Мәтін бойынша шешім табуға
бағытталған
сұрақтарды
ажырата
білуіне
тапсырмалар
ұйымдастырылады.«Ыстық
орындық» тәсілін қолдануға болады.
«Ыстық орындық» - кейіпкердің
рөліндегі оқушы «ыстық орындықта»
отырады. Алдың ала дайындалған
немесе дайындалмаған сұрақтар да
қойылуы мүмкін. Кейіпкердің рөлін
ойнаушы да, сұрақ қоюшы да
тақырыпқа
қатысты
әңгіме/жағдаят/оқиға/мәліметпен
таныс болуы қажет.
Сұрақ түрлерін талқылау, түсінік
қалыптасқан соң сұрақтар құрастыру
тапсырмасы
беріледі.
Оқушылар
сұрақтарды
топта
толықтырып,
жетілдіреді. Мұғалім сұрақтардың
дұрыс құрастырылуын қадағалайды.
Мәтінмен жұмыс
«Бірлесіп оқу»
стратегиясы
арқылы
жүзеге
асырылады. Мұнде оқушылардың
мәтінді түсініп оқуына мән беріледі.

Ермекбай түйенің иесі екен. Ол
ботасын аянышпен құшақтаған күйі
түйеге қарап:
- Әй, тегіңнен айналайын жануарай. Бозбай беруші едің. Еліңді
сағынып жүр екенсің ғой.

Мұғалім «Туған жердің ыстығы-ай»
мәтіндегі негізгі ойды анықтату үшін
ең соңғы бөлімге көңіл аудартады.
Сөйлемге сүйеніп, автордың айтқысы
келген негізгі ойы таптырылады.

Әкем осы нарды Түрікменстанның Басқа да оқыту тәсілдерін қолдануға
Мары жерінен алып келген. Туған болады. Мысалы:
жердің ыстығы – ай, шіркін!
«Тоғыз гауһартас»
Қали Сапарбаев

Оқушыларға тоғыз тұжырым жазылған
тоғыз карточка ұсынылады. Оқушылар
топта
тұжырымдарды
немесе
фактілерді маңыздылығына қарай
жоғарыдан
төмен ретімен ромб
тәріздес орналастырады.
«Шешім қабылдау аллеясы»
Бұл тәсіл - өзекті мәселенің шешу
жолын зерттеу болып табылады.
Сынып оқушылары екі қатарға бірбіріне қарама қарсы орналасып тұрады.
Бір оқушы
«Шешім қабылдау
аллеясынан» өтеді. Алдымен ол
оқушының өзекті мәселесі айтылады.
15

Екі
қатарда
тұрған
оқушылар
зерттелетін мәселеге қатысты өз
пікірлерін,
ұсыныстарын
айтады.
«Аллеядан» өтіп бара жатқан оқушы
өзгелердің пікірлерін, дәлелдемелерін
естіп, ойланып, шешім қабылдайды.
2.4
Мәтіннің
тақырыбы және
негізгі
ойды
анықтау

4.2.4.1 мәтіннің
тақырыбы мен
мазмұнының
өзара
сәйкестігін
анықтау және
ондағы негізгі
ойды
тұжырымдау

(Ж,Т) «Түртіп алу» әдісі арқылы
Тапсырма «Консенсус» әдісі
«Туған жердің ыстығы-ай»
негізінде ұйымдастырылады. Қатар
мәтіннің тақырыбын ашатын сөздер тұрған парталарда отырған 4 оқушы
мен сөз тіркестерін анықтап белгілеу.
топқа бірігеді. Берілген сөйлемдерде
қолданылған сөздерді ерекшелігіне
қарай топтастыру үшін әр топқа қағаз
(А4) таратылады. Әр оқушы қағаздың
(Т,Ұ,Қ) «Консенсус» әдісі
Анықтап алған сөздер мен сөз шетіне өз нұсқасын жазуына шамамен
тіркестерін топта талқылап, мәтіннің 1 мин уақыт беріледі. Жазып болған
негізгі ойын анықтап, әр топ өзінің соң топ мүшелері өз нұсқаларын ортаға
нұсқасын ұсынады.
салады. Оқушылар ақылдаса отырып,
қағаздың ортасына топтың ортақ
Сыныпта талқылау жүргізіп, жалпы шешімін жазады. Топ жұмысын бір
ортақ шешімге келу.
оқушы таныстырады. Басқа топ
мүшелері
таныстырушы
топқа
шешімдерін толық түсіндіру үшін
сұрақтар қойып немесе пікір айта
алды.
Оқушылардың қажетті дереккөздермен
жұмыс істеуі үшін мұғалім сыныпта
«Оқу бұрышын» ұйымдастырады.

*
2.5
Түрлі 4.2.5.1
дереккөздерден дереккөздерден
(мәтін, сөздік,
ақпарат алу
сызба,
кесте,
карта,

(Т)
«Туған
жердің
ыстығы-ай»
мәтінінде кездескен жаңа сөздерді
табу. Дереккөздер арқылы сөздердің
мағынасын ашу.
16

Қаршадай,қаққан қазықтай табан
тіреп, қапсыра тістеп, ажалмен
алысып,
тәлтіректеп,
қиырсыз,
маңқия басып,
т.б. сөздердің
мағыналары
топтық
жұмыста

диаграмма)
қажетті
ақпараттарды
табу, кездескен
жаңа сөздердің
мағынасын
мәнмәтін
бойынша
анықтап,
ақпаратты
қорытындылау,
бағалау

анықталады.
Ескерту! Мәтінмен жұмыс жасау үш
кезеңнен тұрады (әр мәтінмен осындай
жұмыс ұйымдастыру міндетті емес,
бөлім барысында мұғалімнің таңдауы
бойынша, тақырыпқа қатысты кем
дегенде бір мәтінмен жұмыс осындай
ретімен жүргізіледі).
Мәтінмен жұмыс жасау реті:
1кезең: мәтін түрлерімен танысу және
оқу (Оқушылар бірқатар мәтіндердің
(фильмді) түрлерін анықтайды.)
2 кезең: жазу үшін ойларды жинақтау
(драма, рөлдік көрініс, мәтінді талдау,
сұрақтарды құру мен жауап беру,
болжамдау, әңгіме тақталары.)
3 кезең: жоспарлау, жазу және
өзгерту.
Әрбір
бөлімдегі
оқылым
тапсырмалары жазылым бойынша
жұмыс
түрлерімен
жалғасады.
«Бағытталған оқу», «Бағытталған
жазу» әдістері қолданылады.
«Бағытталған
оқудың»
негізгі
принциптері:
1. Оқушылар деңгейлеріне қарай
топтастырылады.
2. Мұғалім топқа арналған бір
мәтінді таңдайды.
3. Топтағы барлық оқушылар
мәтінді пайдалана алады.
4. Оқудың
әртүрлі
тәсілі
қолданылады.
«Бағытталған оқудың» кезеңдері:
17

 Кітаппен танысу
 Оқу тәсілін таңдау.
 Өздігінен оқу.
 Мәтінге оралу.
 Мәтін туралы пікір
Бағытталған жазу бірлесіп жазудан
соң ұйымдастырылады. Бірақ бір
сабақта емес.
«Бағытталған жазу» оқырманды
қызықтыру үшін қызықты әрі көркем
сөздер
мен
тұжырымдарды
модельдеуден
басталуы
мүмкін.
«Бағытталған жазу»
Өздігінен жазу барысында оқушыларға
жағымды орта қалыптастырған жөн:
- Кіріспе бөлімді жазып болған соң, өз
тобына дауыстап оқып беруді ұсынуға
болады.
- Өз жұмысын критерийлер негізінде
тексеруге мүмкіндік беру;
Жұмысын
жұптасымен
бірге
қарастырып,
түзетулер енгізуге
мүмкіндік беру;
- Жазба жұмысын аяқтаған соң, өз
жұмысын тексеруге мүмкіндік беру.
2.5 Түрлі
дереккөздерден
ақпарат алу

4.2.5.1*
дереккөздерден
(мәтін, сөздік,
сызба, кесте,
карта,
диаграмма)
қажетті
ақпараттарды
табу, кездескен
жаңа сөздердің

Туған жер шежіресін зерттеймін
(МК,Ұ) «Қазақ елі» анимациялық
фильмінің 1-сериясын көрсету.
Фильмнің мазмұнын талқылау.
-Фильм не туралы?
-Фильмнен нені білдіңдер?
-Фильмде не көрсетілген ? (қазақ елінің
шежіресінен үзінді)
(Ұ) Проблемалық сұрақ қою
-Осы фильмдегі оқиғалардан кейін
18

«Қазақ елі»
анимациялық фильм 1сериясы (0.29 мин – 4.37
минутқа дейін)
https://yandex.kz/video/sear
ch?text=%D2%9A%D0%B
0%D0%B7%D0%B0%D2
%9B%20%D0%B5%D0%
BB%D1%96%20%201%20
%D1%81%D0%B5%D1%
80%D0%B8%D1%8F%20

мағынасын
мәнмәтін
бойынша
анықтап,
ақпаратты
қорытындылау,
бағалау

елімізде не болды деп ойлайсыңдар?
Оқушыларға Тәуелсіз Қазақстанның
шежіресін зерттеуді ұсыну.
(Т) «Жинақтау» әдісі
Жеке қима қағазда жазылған даталарды
дереккөздер
жазылған
қима
қағаздармен сәйкестендіру. 1991 жыл2006 жыл аралығындағы даталар
арасындағы
Тәуелсіз
Қазақстан

%D0%B2%D0%B8%D0%
B4%D0%B5%D0%BE&re
qid=1505795600898838Әр топқа 3- 4 дата (1991 жыл-2006 жыл 5246221936434228945794
аралығындағы
даталар)
жазылған 35-sas1-1671-V

қима карточкалар ұсынылған соң, топ
оқушылары сынып бөлмесіндегі жіпте
тізіліп тұрған ақпараттардың ішінен
өздерінің
датасына
қатысыты
мәліметті
анықтайды.
Жұмыс
шежіресін құру.
аяқталған соң мұғалім ұсынған кесте
бойынша тапсырманың орындалуы
Тәуелсіз Қазақстан шежіресі
тексеріледі.
«Галерея» әдісі Топтардың орындаған
1991 жыл
жұмыстарында қате болған жағдайда
1 желтоқсан Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
түзетулер
енгізіліп,
Тәуелсіздік
Қазақстанның Тұңғыш президенті
шежіресі жіпке хронологиялық ретпен
мандатына ие болды
орналастырылады.
Содан
соң
оқушылар
мұражайға
саяхат
16
жасағандай
шежіремен
толық
Қазақстан
Республикасының
желтоқсан
танысады.
Тәуелсіздігі жарияланды
2 наурыз
4 маусым
11
желтоқсан
28 қаңтар
Қараша

1992 жыл
Қазақстан
Біріккен
Ұлттар
Ұйымына (БҰҰ) мүше болып
қабылданды
ҚР Мемлекеттік Елтаңбасы мен Туы
қабылданды
ҚР Мемлекеттік әнұраны
қабылданды
1993 жыл
ҚР
алғашқы
конституциясы
қабылдады
ҚР ұлттық валютасы қабылданды
19

«Тәуелсіз қазақ елі»
https://yandex.kz/video/sear
ch?filmId=1337902345772
5497544&text=%D0%A2
%D3%99%D1%83%D0%
B5%D0%BB%D1%81%D
1%96%D0%B7%20%20%
D2%9B%D0%B0%D0%B
7%D0%B0%D2%9B%20
%D0%B5%D0%BB%D1%
96&reqid=1505794574528
3539208804220526512108714
38-sas1-8246-V
«Менің елім –
Қазақстан»
https://yandex.kz/video/se
arch?filmId=38333518557
49917793&text=%D0%9
C%D0%B5%D0%BD%
D1%96%D2%A3%20%2
0%D0%B5%D0%BB%D
1%96%D0%BC%20%20
%D2%9A%D0%B0%D0
%B7%D0%B0%D2%9B
%D1%81%D1%82%D0
%B0%D0%BD&reqid=1
5057949689930391651557246519592053977

14 ақпан

1 мамыр
30 тамыз
30 қыркүйек

20 қазан

6 мамыр

4.1
Орфографиялық
, орфоэпиялық
нормаларды
сақтау

4.4.1.2 сөзге
қосымшалар
жалғауда буын
үндестігін
ескеріп қолдану

10 қаңтар

29 шілде

4 желтоқсан
Қаңтар

1994 жыл
Қазақстан ядролық қаруы жоқ
мемлекет ретінде Ядролық қаруды
таратпау туралы шартқа қосылды
1995 жыл
Қазақстан халқының бірлігі күні
бекітілді
ҚР жаңа конституциясы қабылдады
1996 жыл
Қазақстан ядролық сынақтарға тегіс
тыйым салу келісім шартына қол
қойды
1997 жыл
ҚР астанасын Алматы қаласынан
Ақмола қаласына ауыстырылды
1998 жыл
ҚР астанасы Ақмола қаласына
Астана қаласы атауы берілді
1999 жыл
Қазақстан Республикасының
Президенті болып Н.Ә.Назарбаев
қайта сайланды
2000 жыл
Семей ядролық полигонындағы
соңғы қойманы жою
2005 жыл
ҚР Президентың сайлау
2006 жыл
ҚР жаңа әнұраны бекітілді

(Ұ) Кітапханаға саяхат
2007-2019
жылдар
аралығындағы
елеулі
даталарға
байланысты
анықтамалар мен сөздіктер, тарихи
кітаптармен
танысу.
Тәуелсіз
20

386-sas1-5643-V

Қазақстан
жалғастыру.

шежіресін

құруды

(МК,Ұ,Ж) «Қазақ елі» анимациялық
фильмінің 1-сериясына қайта оралып,
үзіндісін көрсету. Жаңа сөздерді
жинақтау. Жинақталған сөздерді жазу,
буын үндестігіне бағынатын және
бағынбайтын сөздерді екі топқа бөліп
жазады.
Буын
Буын
үндестігіне
үндестігіне
бағынатын
бағынбайтын
сөздер
сөздер
тәуелсіз
Түркістан
Қазақстан
кітап
Ақ орда
Кенесары
батырлар
монумент
хандар
желтоқсан

Тәуелсіз
Қазақстан
шежіресінің
жалғасы, яғни 2007 – 2019 жыл
аралығында орын алған елеулі даталар
туралы мәліметті оқушылар өздігінен
іздене
отырып
жинақтайды.
Мұғалімге кітапханашының көмегіне
жүгінуге болады. Кітапханашымен
сұхбат ұйымдастыру. Оқушыларды
кітапханаға апаруды ұйымдастыру.
Әртүрлі
энциклопедиялар
мен
анықтамалық сөздіктер мен тарихи
кітаптарды, карталарды жинақтап,
мәліметтермен танысуға мүмкіндік
жасау
ұсынылады.
Оқушыларға
даталар бөлініп беріледі. Олар жеке
деректерді анықтап жазады.
Таңдалынған
сөздерді
буын
үндестігіне
бағынатын
және
бағынбайтын сөздерді кесте, сызба,
диаграмма, т.б. құру арқылы көрсетуге
болады.

1.4 Берілген
тақырып
бойынша әңгіме
құрау

4.1.4.1 тірек
сөздер мен
жоспарды
пайдалана
отырып
монолог құрау

Қазақстанның табиғат
ғажайыптары жайлы монолог
құраймын
(МК,Ұ) «Таңғажайып табиғат»
бейнеролигін көрсету арқылы сабақтың
тақырыбын анықтау.
Ресурстарды
қолданып,
қандай
(МК,Ұ) Қазақстан табиғат
ғажайып
жерлер
көрсетілгені
ғажайыптары жайлы суреттермен
сұралады.
танысып, сұрақтарға жауап беру.
21

03:40

Қазақстанның ғажайып
жерлері:
https://www.youtube.c
om/watch?v=6T9bHbh
Tkgo

1.7 Сөздерді,
дыбыстарды
орфоэпиялық
нормаларға
сәйкес дұрыс
айту

4.1.7.1 сөз
ішіндегі және
сөз бен сөздің
арасындағы
буын және
дыбыс
үндестігін
сақтап айту