«Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйесі»

Тақырып бойынша 11 материал табылды

«Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйесі»

Материал туралы қысқаша түсінік

Авторлық бағдарлама жаңа талапқа сай жасалған

Материалдың қысқаша нұсқасы

Ж уманбаев Н.

«Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйесі» авторлық бағдарлама

8 сынып

2025

ӘОЖ 372.75.36

Ж 85

Рецензент: «Шәкәрім университеті» КеАҚ

Тарих кафедрасының қауымдастырылған профессор,

т.к.к. Г.А.Әбенова

Ж 85

Жуманбаев Нурлан

«Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйесі» 8-сынып

авторлық бағдарлама, Семей 2025 ж. 62 бет

Түсінік хат

Ортағасырлық дала кеңістігі Еуразияның саяси, экономикалық және мәдени өзгерістерін айқындаған айрықша тарихи аймақ болды. Бұл өңірде қалыптасқан мемлекеттік билік жүйелері көшпелі қоғамның өзіндік ерекшеліктерімен сабақтасып, биліктің ұйымдасу формаларына, басқару құрылымдарына және әлеуметтік қатынастарға ықпал етті. Авторлық бағдарлама ортағасырлық дала мемлекеттілігін кешенді зерттеп, оқушыларға сол кезеңнің саяси мәдениетін терең түсінуге мүмкіндік береді.

Жошы ұлысының тарихы бұл қазақ халқының тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі, оның ықпалы әлі де сақталып, бүгінгі Қазақстанның мәдениеті мен дәстүріне терең еніп отыр.Ұлыстың тарихын жан-жақты зерттеп, оқып-білу мемлекет деңгейінде көтерілуде. Мемлекет басшысы Қ. Тоқаев Ұлттық құрылтайда: «Жошы ұлысы Ұлы даланы мекен еткен халықтардың сан ғасырлық даму бағдарын айқындап отырды. Ұлық ұлыс мемлекетті басқару ісін жаңа деңгейге көтерді. Оның Рим империясымен ұқсастығы да – осында. Биыл Жошы ұлысының негізі қаланғанына 800 жыл толды. Бүгінгі жиынымыз да осы мерейлі белеске тұспа-тұс келіп отыр. Мұның зор символдық мәні бар. Біз аста-төк той жасауға емес, салмақты зерттеу жүргізуге баса мән беруіміз керек. Жошы ұлысы Қазақстанның мемлекеттілік дәстүрінде айрықша орын алады.Жалпы, елімізді әлемге таныту үшін Алтын Орда брендін жан-жақты және кеңінен пайдалану қажет. Оны толық зерттеу үшін табанды жұмыс істеу керек» деген болатын. Барлығымыз байқағандай Президенттің Жошы ұлысы тақырыбына қатысты үндеуінің тарихи-идеологиялық және таза прагматикалық, экономикалық себептері бар.Сондықтанда Жошы ұлысы тарихына қатысты нақты тұжырымдамаларды қалыптастыру негізінде. Қазақстан «Алтын Орданың (Жошы ұлысының) мұрагері» деген жаңа тұжырымдамасын білім алушыларға жеткізу өте маңызды.

Өзектілігі:

Қазіргі білім беру жүйесі тарихи сананы жаңғыртуды талап етеді. Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйесін зерттеу қазақ мемлекеттілігінің бастауын, саяси дәстүрлердің сабақтастығын тануға мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама оқушылардың тарихи ойлауын, салыстырмалы талдау дағдыларын дамыта отырып, ұлттық тарихты ғылыми тұрғыда қабылдауына жағдай жасайды.

Мақсаты:

Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйелерінің құрылымын, қызметін және тарихи дамуын жан-жақты талдау арқылы оқушылардың тарихи-құқықтық білімін кеңейту.

Міндеттері

1. Ортағасырлық дала мемлекеттерінің басқару жүйесін сипаттау;

2. Билік иерархиясының ерекшеліктерін анықтау;

3. Әлеуметтік топтардың билік құрылымындағы рөлін түсіндіру;

4. Дала аймағындағы саяси процестердің тарихи себеп-салдарын талдау;

5. Оқушылардың талдау, салыстыру, қорытынды жасау дағдыларын дамыту.

Жаңашылдығы:

Бағдарлама ортағасырлық дала билігін тек тарихи дерек ретінде емес, қазіргі мемлекеттілікпен сабақтастықта түсіндіреді. Оқушыларға билік жүйесінің эволюциясы, басқару дәстүрлерінің өзгеруі, құқықтық нормалардың дамуы интерактивті тәсілдер арқылы ұсынылады. Цифрлық карталар, тарихи реконструкциялар және жасанды интеллект элементтері оқу үдерісіне енгізіледі.

Күтілетін нәтиже

Бағдарламаны меңгергеннен кейін оқушылар:

Ортағасырлық дала билігінің негізгі құрылымдарын түсінеді;

Саяси жүйелердің ерекшеліктерін салыстыра алады;

Тарихи оқиғалардың себеп-салдарын талдайды;

Мемлекеттік басқарудағы тарихи сабақтастықты анықтайды;

Өз көзқарасын дәлелдеп, ғылыми қорытынды жасай алады.

Педагогикалық әдіс-тәсілдер:

Құндылықты-бағдарланған тәсіл: :ұлтжандылық, қазақстандық патриотизм, азаматтық жауапкершілік; құрмет; ынтымақтастық; еңбек және шығармашылық; ашықтық; өмір бойы білім алу дағдыларын қалыптастыру.
Тұлғалық-бағдарланған тәсіл:эмоционалдық, эстетикалық, шығармашылық, рухани –құндылықты дағдыларын дамыту
Проблемалық оқыту технологиясы: тарихи оқиғалар мен құбылыстарды талдау,іздену,ақпаратты өөдеу дағдыларын дамыту.
Жүйелік-әрекетті тәсілі:білім алушының өз бетінше білім алуы мен өзін-өзі дамытуға бағыталған дағыларды қалыптастыру:
Коммуникативтік тәсіл::білім алушылардың ауызша және жазбаша сөйлеу, командада жұмыс істеу, көшбасшылық дағдыларын дамыту:.
Интегративтік тәсіл: оқу барысын жобалау және өткізу кезінде әр түрлі оқу пәндерінің мазмұнын өзара кіріктіру негізінде байланыстарды анықтап, жүйелей білу дағдыларын дамыту
Жаңартылған бағдарлама талаптарына сай Интербелсенді, Репродуктивтік және саралап оқыту әдістері негізңнде функционалдық дағдыларды жетілдіру.

Бағдарламаның ғылымилығы:

Бағдарламада Отандық ғалымдардың Жошы ұлысының тарихы туралы жаңаша көзқарас тұрғысынан жазылған еңбектер кеңінен қолданылды. Араб, парсы, қытай, орыс деректемелері және шетелдік, отандық архивтерден, кітапханалардан алынған мәліметтер кеңінен қарастырылды. Тақырыптың деректік негізі мен тақырыптың зерттелу деңгейіне байланысты материалдар талаптарға сай сипатталды. Ұсынылған материалдар, деректер, зерделеу ғылыми зерттеуді жинақтау және талдау, салыстыру, жүйелендіру сияқты жалпыға белгілі әдістер негізінде жүргізілді. Педагикалық және әдістемелік үсыныстарда ғылымилық тұрғыдан ашылды. Білім алушының жас ерекшелігін ескере функционалды сауаттылығын арттыратын әдіс-тәсілдер қолданылған.Соңғы жетістіктер мен материалдар негізінде заманауи тұжырымдарға сәйкестендірілген.

Мазмұны

Бағдарлама негізгі 4 бөлімнен құралады:

I . Еуразияның геосаяси және этносаяси картасының қалыптасуына монғол жорықтарының әсері 4 сағат

«Жошы Ұлысы тарихы» курсының мақсаты мен міндеттері, күтілетін нәтижелері. Жошы ұлысын ұлықтауға бағытталған идеологиялық саясаты талаптары. Мемлекет тарапынан Жошы ұлысын оқытуға ерекше көңіл бөлінуінің себептері мен маңызы. Шыңғыс хан және оның «Алтын әулеті» туралы деректер мен бүгінгі күн тұжырымдамалары. Мoңғoл тaйпaлaрының сaяси жaғынaн бaсын бiрiктiрiп, Мoңғoл феoдaлдық мeмлeкeтiнiң нeгiзiн сaлушы Тeмyчин (Шыңғысхaн) және оның саясатының негізгі бағыттарының мәніБірінші және екінші деңгейлі дерекөздермен жұмыс: «Моңғолдың құпия шежіресі» , Рашид ад-дин. «Джами ат-тауарих»Өтеміс қажының “Шыңғыснама” атты тарихи шығармалары.. Қадырғали Қосымұлы «Жылнамалар жинағы» және Әбілғазы Баһадүр ханның «Түрік шежіресі» «Шежіре-и Түрк» жазбалары.Шыңғысхaнның XIII ғасырдағы жорықтары. Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа геосаяси жағдайды қалыптастыруына ықпалы. Саяси үрдістерге әкелген жаңалықтар мен өзгерістер.Еуразия картасындағы өзгерістер нәтижесінде әртүрлі халықтардың араласуының күшеюі. Этностар ассимиляциясы. Этникааралық қатынастардағы өзгерістер. Этностардың өзара әректтесуі. Этникалық өзіндік бірегейлену мәселелері. Орталық және Алдыңғы Азияда, Кавказда. Шығыс Еуропада жаңа этностардың қалыптасуының алғышарттарының қалыптасуы. Жаулап алу нәтижесiндe Қaзaқстaн жерінің Шыңғысxaн импeриясының құрaмынa кiру. Қазақстан территориясындағы саяси және әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің орын алуы және олрдың салдары. Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа геосаяси жағдайды қалыптастыруы Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа этно саяси жағдайды қалыптастыруы. Қазақстан жерінің этностық құрылымына едәуір өзгеріс әкелген саяси факторлар.

II. Ұлы Даланың тарихи-мәдени кеңістігіндегі Жошы Ұлысының қалыптасуы 9 сағат

Жошы ұлысы - бұл Орталық Азияның, соның ішінде Қазақстанның бай тарихының бір бөлігі, әрі ол кейінірек әлемге әйгілі Алтын Орданың негізін қалаған. Бұл ұлыс бірнеше мемлекеттердің қалыптасуына әсер етті. Құланбасы жазығындағы құрылтай. Жошы ұлысының құрылуы.Жошы ұлысының әкімшілік-территориялық құрылымы. Бірінші және екінші деңгейлі дерекөздермен жұмыс:«Таварих-и гузида-йи нусрат-наме», «Мунтахаб ат-Таварих-и Муʻини» шығармасы, «Чингиз-наме /Кара Таварих» деректері. Жошы ұлысының географиялық және мәдени ерекшеліктері. Жошы ұлысы мәдениетінің қалыптасуында түркі және моңғол элементтері. Үрдістің ұлыстың мәдени, тілдік және этникалық бейнесіне әсері. Ұлыстың әкімшілік басқару тетігі, этностар бірлігі, ел қорғаудағы әскери-жауынгерлік қуаты, көрші ұлыстармен, Еуропа мемлекеттерімен дипломатиялық қарым-қатынасы, жазу-сызу мәдениеті, қолөнер һәм диқаншылық кәсіптің ұйымдастырылуы, ұлыстың діни және рухани бірлік ұстындарының жүйесі, оқу-тоқу, ғылым-білімге қатысты қоғамдық сананың жетістігі. Жошы ұлысының этникалық құрамы. Жошы ханның ата тегі төңірегіндегі аңыз бен ақиқаты. «Алаша хан hәм оның баласы Жошы хан турасынан қазақ арасында бар сөз» тарихи шежіре маңызы. Ақсақ құлан» немесе «Кетбұға мен Жошы хан»: ақиқат пен аңыз. Жошы хан тарихи-мәдени кешені. Жошы кесенесіндегі 26 тайпа таңбаларының сыры Ұларбек Дәлейұлын «Жошы хан» романыОртағасырлық Қыш қала Баршынкент) Жошы ұлысының Ордасы» Ақсақ құлан: ақиқат пен аңыз. Бату ханның билікке келуі . Қазақ елі тарихындағы Жошы Ұлысы: мәні мен маңызы» Жoшы-Қыпшaқ ұлыcындa мeмлекeттiк тiл қыпшaқ тiлi бoлғaнын Ибн Aрaбшax жaзбaсынaн нaқты дeрeктері. Eypoпaның сayдaгeрлeрi, миccиoнeрлeрi, caяxaтшылары бүкiл Ұлық Ұлыс жeрiндe қыпшaқ тiлi eң бaсты қaтынaс құpaлы бoлғaнын мәлiмдeмелерi. Eуpoпaлық Плaнo Кapпин, Г.Pyбрyктap Eypoпaдaн қытaйғa дeйiн жүpгeн жoлындa бүкiл импepия қыпшaқ тiлiндe қaтынacaтыны тypaлы дeрeктері. Екі жарым ғасырлық тарихы бар Алтын Орданың саяси тарихын шартты түрде құрылу мен қалыптасу, күшею мен нығаю және ыдыраушылық пен күйреу кезеңдері деп үшке бөлінуі.. Жошы Ұлысының құрылуы мен қалыптасуы- 1224-1312 жылдары, күшеюі кезеңі 1312-1359 жылдар аралығы, ал ондағы ыдыраушылық үдерістер мен күйреуі 1360-1502 жылдары өтеді. Ыдыраудың тереңдеу барысында бұл мемлекет Үлкен Орда атауына ие болады.

III. Алтын Орда - қазақ мемлекеттілігінің алтын бесігі 15 сағат

Алтын Орда мемлекетінің құрылуы. 1235 жылғы Қарақорымда өткен бүкіл моңғол ақсүйектерінің құрылтай жиналысы Шығыс Еуропаға жаңа жорық жасауға шешім қабылдануы..Алтын Орданың этносаяси, экономикалық және мәдени тарихына қатысты жаңа көзқарастар. Ибн Рузбихан, Фазлаллах ибн Рузбихан, Рашид ад-Дин деректері..Батый ханның Батысқа жорығы. Алтын Орда мемлектінің құрылуы.Әл-Омари, Жувейни, Э.Хара-Давандеректері. «Сарай-әл-Жадид», «Сарай Берке» немесе «Жаңа Сарай», «Сарай-аль Махрус», . «Ескі Сарай»,«Үлкен Сарай»қалалар атаулары.. Плано Карпини, Рубрук, Ибн Батута, Джованни Мариньоли жазбаларыҚос қанатты басқару жүйесіінің құрылуы Батыс (Батуидтер) мемлекеті Шығыс Дешті Қыпшақ (Ордуидтер).1269 жылы Талас құрылтайы.Тәуелсіздікке ресми түрде қолжеткізуіАлтын Орла мемлектінің хандары саясаты. «Төрт би жүйесі» және «төрт билеуші тайпа» ұғымдары. Құқықтық саласы мен салық саясаты. «Ұлық хан» титулы.Кухистани деректері мен Фра Мауро монахының картасы.«Беклербек», «би», «қазы әскерлер»лауазымдары.Дала Клеопатрасы- Барақшын ханым. Алтын Орда тарихындағы урбанизация және көшпелілік Алтын Орда мемлекетінің сыртқы саясаты, Жошы ұлысының басқа мемлекеттермен дипломатиялық байланыстары, Еуразиядағы халықаралық қатынастардағы Алтын Орда хандарының рөлі. Моңғол шапқыншылығынан кейін құл-дыраған экономика мен сауда-саттық қатынас-тарының қалпына келу кезеңі Алтын Орданың Шығыс және Батыс елдерімен сауда-экономикалық байланыстарының қалыптасуы мен даму кезеңі Жошы ұлысы мен Осман империясының қарым-қатынасы туралы ғылыми деректер. «Мунтахаб ат-Таварих-и Муʻини» шығармаларының тарихи маңызы мен деректік негіздері.«Сайын хан тағы» Алтын Орда дәуірінің мәдени-өркениеттік мұрасы. «Алтын Орда» тарихи атуы туралы негізгі тұжырымдар.Ибн Батуттың «Алтын Шатыр»туралы деректері. Бату ханның «Алтын арғымақтары» жайлы аңыз. «Нар мойыны Бердібекте кесілді» деген тарихи мәтелдің тарихи мазмұны. «Сарай әл-Махруса» - Еділ-Жайық өркениетінің бастауы. «Дін Өзбектен қалды» деген сөз мағынасы. Ислам дінінің таралуы. Өзбек хан кезінде «Жасақ» заңының шариғат ережелерімен толықтырылуы. Алтын Орда дәуірінің мәдени-өркениеттік мұрасы

IV. Алтын Ордадан кейінгі Шығыс Дешті Қыпшақ мемлекеттері 6 сағат Алтын Орданың әлсіреуі :саяси бытыраңқылық себептері мен салдары. «Ноғай бұлғағы» деген сөз мағынасы. Түрік жиһанкезі Эвлия Челеби және И. Барбарон деректерінің маңызы. Алтын Орда мемлекетінің халықаралық аренада күш-қуатынан айырылып, ыдырауының алғы шарты. Джамал ал-Карши, .«Муизз ал-Ансаб» деректерінен көрініс табуы.

ХІІІ-ХV ғ діни - дидактикалық кітаптар мен сөздіктердің пайда болуы. Сафи Сарай «Гулистан би-т-турки», Хорезми «Махамаббатнама», Құтып «Хусрау уа Шырын» туындылары.. ХІV-ХV ғасырларда Асан қайғы, Сыпыра, Кетбұғадан, Қазтуған, Доспамбет, Шалкиіз жыраулар.Кутб, Хорезми, Хусам Катиб..Әбу Хаян, Ибн Муханна, араб ғалымдары Мұхтар ибн Махмуд әл-Закиди, Махмуд ибн Ахмад ибн Мұса ХІV-ХV ғасырларда қазақ батырлық эпосының негізінің қалануы.. «Едіге», «Қобыланды батыр», «Ер Тарғын», «Қамбар батыр» эпостарында Алтын Орданың әскери және саяси тарихы шынайы сипатталуы.Шығыс Дешті Қыпшақтағы жекелеген билеушілер. Шымтaйдың мұрaгepi Ұpыс хaнның тұсы. Oсы кeздeAлтын Opдa тaғы үшiн бoлып жaтқaн билiккe тaлaс. Epзeн мeн Мүбapaк, Ұpыс билеушілер саясаты. Мүбapaк хaн 1327-1328 жылдapы өз aтынaн Сығaнaқ қaлaсындa тeңгe сoқтыpуы. Ақ Орда, Әбілхайыр, Ноғай Ордасы туралы деректер мен соңғы кезеңдегі жаңа көзқарастар.XV ғасырдың ортасында Алтын Орданың оң жағындағы аумақта бірнеше дербес хандық құрылуы. Қырым, Қазан, Сібір, кейіннен Қажытархан хандықтары мен Ноғай Ордасы «Үлкен Орда» ұғымының пайда болуы. Ұлық Ұлысының соңғы кезеңгі Мұртаза, Сейіт Ахмет және Шейх Ахметтердің хан болып жариялануы. Алтын Орданың соңғы ханы Шейх Ахметтің саясаты. Алтын Орда мен Қырым хандығы арасындағы қарам-қайшылық. Шейх Ахмет пен Меңлі Герей хандар күресі. 1502 жылғы маусым оқиғалары. 1502 жыл 15 маусым Алтын Орданың құлауы. Қазақ мемлекеттілігімен тарихи сабақтастығы мәселелерін жаңа көзқарастар мен методологиялар.

Нормативті бөлім


№	Сабақ тақырыбы	Оқу мақсаты	Сағат саны			Білім нәтижесі
№	Сабақ тақырыбы	Оқу мақсаты	Барлығы	Теория	Практика
Еуразияның геосаяси және этносаяси картасының қалыптасуына монғол жорықтарының әсері 4 сағат
1	Жошы Ұлысы курсы нені оқытады	Курс мақсаттары мен міндеттерін анықтау, күтілетін нәтижені талдау..	1	1	1	Курс мақсатары мен міндеттері түсінеді, іс-әрекеттердің негізігі бағыттырын біледі
2	Шыңғыс хан және оның «Алтын әулеті»	Шыңғыс хан әулеті туралы мәліметтерді дерекөздері бойынша талдаужәне салыстыру.Әділдік және Жауапкершілік құндылықтары	1	1	1	Шыңғыс хан шығу тегі мен әулеті туралы білімдері тереңдейді. Құндылықтарды бағалайды, функционалдық сауаттылығы артады
3	Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа геосаяси жағдайды қалыптастыруы	Орта ғасырлырда қалыптасқан жаңа геосаяси жағдайдың себептері мен салдарын талдайды	1	1	1	Еуразиядағы саяси өзгертерді біледі. Себептері мен салдарын талдап түсіндіреді Себеп пен салдар концепін пайдалану
4	Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа этно саяси жағдайды қалыптастыруы	Орта ғасырлырда қалыптасқан жаңа этносаяси жағдайдың себептері мен салдарын талдайды	1	1		Еуразия құрлығындаға этникалық өзгертерді біледі. Себептері мен салдарын талдап түсіндіреді
Ұлы Даланың тарихи-мәдени кеңістігіндегі Жошы Ұлысының қалыптасуы 9сағат
5	Жошы ханның ата тегі төңірегіндегі аңыз бен ақиқат	Тарихи оқиғалар мен процестердіің себеп-салдарын талдау Интерпретацияконцепін пайдалану	1	1		Әділдік және Жауапкершілік құндылықтары
6	«Алаша хан hәм оның баласы Жошы хан турасынан қазақ арасында бар сөз» тарихи шежіре	Тарихи оқиғалар мен процестердіің себеп-салдарын талдау Интерпретацияконцепін пайдалану	1	1		Тарихи оқиғаларға баға бере аладыӘділдік және Жауапкершілік құндылықтары
7	Құланбасы жазығындағы құрылтай: Жошы ұлысының құрылуы	Тарихи оқиғалар мен процестерді түсіндіру үшін «ұлыс», «мыңдық», «түмен» терминдерін қолдану; және өзгеріс пен сабақтастықты анықтау	1	1		Тарихи оқиғалар мен процестерді түсіндіреді және Ұлы Дала кеңістігіндегі өзгеріс пен сабақтастықты сипаттайды Жасампаздық және Жаңашылдыққұндылықтары
8	Жошы ұлысының этникалық құрамы	Орта ғасырлық тарихи кезеңдердегі этникалық процестерді түсіндіру;	1	1	1	Жошы ұлысының құрамындағы рулар мен тайпаларды сипаттай алады Себеп пен салдар концепін пайдалану
9	Ортағасырлық Қыш қала Баршынкент) Жошы ұлысының Ордасы»	Дерекөздеріне сүйене отырып, Жошы ұлысы орталықтарын анықтау	1	1		Ортағасырлық Қыш қала – Баршынкент туралы білімдері қалыптасады. Интерпретация концепін пайдалану
10	«Ақсақ құлан» немесе «Кетбұға мен Жошы хан»: ақиқат пен аңыз	Дерекөздері негізінде Жошы тұлғалық келбетін талдау .	1	1		Жошының өмірі мен ерлігі туралы білімдері шындалады Тарихи оқиғаларға баға бере алады
11	Жошы хан тарихи-мәдени кешені	Тарих ескерткіштердің маңызын сипатай білу.Маңыздылық концепін пайдалану	1	1		Жошы хан тарихи-мәдени кешенінің маңыздылығын сипаттай алады.Жасампаздық және Жаңашылдыққұндылықтары
12	Жошы кесенесіндегі 26 тайпа таңбаларының сыры	Әртүрлі тарихи кезеңдердегі мәдениет жетістіктерін анықтау:	1	1		Мәдени жетістіктерге сипаттама ь береді және бағалай алады
13	Ұларбек Дәлейұлын «Жошы хан» романы	Тарихи романдарды зерделей білу	1	1		Мәдени жетістіктерге сипаттама ь береді және бағалай алады
Алтын Орда – екі ғасырлық Ұлылық тарихы 15 сағат
14	Бату ханның Батысқа ұлы жорығы	Дәйекті қорытындылар жасай отырып, батыс жорықтарының себептері ме салдарын талдау	1	1	1	Әлемдегі өзгерістерді зерттей отырып Батый жорықтарының салдарларын бағалайды
15	Алтын Орда мемлектінің құрылуы – Ұлық Ұлыс	Мемлекет құрылысындағы сабақтастықты анықтай отырып, Алтын Орданың саяси институттарының ерекшеліктерін зерттеу	1	1		Алтын Орда мемлектінің құрылуы туралы білімдері тереңдей түседі.
16	«Алтын Орда» тарихи атуы туралы негізгі тұжырымдар	Тарихи ұғымдар мен тұжырымдарды талдай білу				Тарихи оқиғаларға баға бере аладыӘділдік және Жауапкершілік құндылықтары
17	Қос қанатты басқару жүйесіінің құрылуы: Батыс (Батуидтер) мен Шығыс Дешті Қыпшақ Ордуидтер)	Тарихи оқиғалар мен процестердіің себеп-салдарын талдау Интерпретацияконцепін пайдалану				Хандар саясатына баға бере аладыӘділдік және Жауапкершілік құндылықтары
18	«Төрт би жүйесі» және «төрт билеуші тайпа» жүйесі	Басқару жүйнсі ерекшкліктерін анықтау және талдау	1	1		Басқару туралы және олардың орталыұтары туралы білімдері ұалыптасады.
19	Бату ханның «Алтын арғымақтары» жайлы аңыз.	Мемлекеттер құрылымы мен ерекшкліктерін талдау	1	1		Бату хан мемлекеті туралы білімі жетіледі
20-21	«Нар мойыны Бердібекте кесілді» деген тарихи мәтелінің тарихи мазмұны	Тарихи тұлғалар рөліне баға беру	2	1		Саяси құрылымы туралы білімдері жетіледі.Хандар саясатына баға бере алады
22	Дала Клеопатрасы- Барақшын ханым	Тарихи тұлғалар рөліне баға беру Себеп пен салдар концепін пайдалану	1	1		Саяси құрылымы туралы білімдері жетіледі. Тарихи оқиғаларға баға бере алады

23	Алтын Орда тарихындағы урбанизация және көшпелілік	Дереккөздер негізінде көшпелі және отырықшы халықтың мәдени өзара әсерін анықтау. Себеп пен салдар концепін пайдалану	2	1		Алтын Орда дәуіріндегі қала мәдениеті мен көшпеліліер эволюциясы туралы білімдері қалыптасады.
24	«Сарай әл-Махруса» - Еділ-Жайық өркениетінің бастауы	Дереккөздер негізінде көшпелі және отырықшы халықтың мәдени өзара әсерін анықтау	1	1		Алтын Орда дәуіріндегі қала мәдениеті мен көшпеліліер эволюциясы туралы білімдері қалыптасады.
25-26	Алтын Орда мемлекетінің сыртқы саясаты	Мемлекеттердің сыртқы саясатындағы негізгі бағыттары мен ерекшеліктерін зерделеу	1	1		Алтын Орданың ортағасырлардағы мемлекттермен байланысын біледі. Египет, Осман, Мин тб
27	«Дін Өзбектен қалды» деген сөз мағынасы	Рухани құндылықтардың қалыптасу барысын талдау	1	1		Мәдени жетістіктерге сипаттама береді және бағалай алады
28	Алтын Орда дәуірінің мәдени-өркениеттік мұрасы	Рухани құндылықтардың қалыптасу барысын талдау	1	1		Мәдени жетістіктерге сипаттама береді және бағалай алады
Алтын Орданың әлсіреуі кезеңіндегі Шығыс Дешті Қыпшақ даласы 6 сағат
29	Алтын Орданың әлсіреуі :саяси бытыраңқылық себептері мен салдары	Саяси билік ерекшеліктерін анықтап. талдау. Себеп пен салдар концепін пайдалану	1	1		Саяси құрылымы туралы білімдері жетіледі. Тарихи оқиғаларға баға бере алады
30	Шығыс Дешті Қыпшақтағы жекелеген билеушілер	Саяси билік ерекшеліктерін анықтап. талдау. Себеп пен салдар концепін пайдалану	2	1		Саяси құрылымы туралы білімдері жетіледі.
31	Күйреу мен ыдырау: соңғы серпіліс	Мемлекеттердің ыдырау себептері мен салдарын талдау	1	1		Тарихи оқиғаларға баға бере алады
32	Алтын Орда мемлектінің ыдырауы	Мемлекеттердің ыдырау себептері мен салдарын талдау	1	1		Алтын Орда мемлектінің ыдырауыныі барысы мен салдарын біледі.
33	Алтын Орда - қазақ мемлекеттілігінің алтын бесігі	Саяси билік ерекшеліктерін анықтап. талдау.Себеп пен салдар концепін пайдалану	1	1		Саяси құрылымы туралы білімдері жетіледі. Тарихи оқиғаларға баға бере алады
34	Қорытынды қайталау	Шығармашылық жұмыстар	1	1

БАҒДАРЛАМАНЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК СҮЙЕМЕЛДЕУІ

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып:		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Алтын ордадан кейінгі Шығыс Дешті қыпшақ мемлекеттері
Сабақтың мақсаты		Моңғол империясы ыдырауы нәтижесінде орын алған өзгерістерді көрсету.
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	Қызығушылықты ояту «Орасан зор аумақты алып жатқан Моңғол империясы ыдырағаннан кейін картада қандай өзгерістер орын алуы мүмкін?» проблемалық сұрағын қойып, оқушылардың болжамдарын сұраңыз. Сабақтың тақырыбымен,оқу мақсаттарымен, бағалау критерийлерімен танысу.		Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу .		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010
Жаңа білім	Зерттеу және талдау Моңғол империясы ыдырауы нәтижесінде орын алған өзгерістерді көрсету үшін оқушыларға карта арқылы түсіндірме жүргізіңіз. Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтары туралы қысқаша айтып кетіп, олардың жер-аумақтарын картадан көрсетіңіз. 1-тапсырма.Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтарының аумағын кескін картаға белгілеп, аумағын сипаттаңыз. 2-тапсырма.Алтын Орданың құрылуы бейнематериалмен жұмыс. Оқушыларға алдын-ала сұрақтарды беріңіз. Бейнематериал сілтемесі: https://www.youtube.com/watch?v=ncuNszUv0SE Талқылау сұрағы: Моңғол мемлекетінің ыдырауына қандай факторлар әсер етті? Алтын Орда мемлекеті қалай құрылды? Алтын Орда мемлекетінің ішкі-сыртқы саясатының қандай ерекшеліктері болды? Бұл бағытта олар қандай жетістіктерге жетті?		Бағалау критерийі: Моңғол империясы ыдырау нәтижесінде құрылған мемлекеттерді атап, аумағын көрсетеді. Дескрипторлар: Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтарын атайды; Кемінде 4 мемлекеттің аумағын картадан көрсетеді; Кемінде 4 мемлекеттің шекараларын сипаттайды. Бағалау критерийі: Алтын Орда мемлекетінің ыдырау себептерін талдайды Дескрипторлар Алтын Орда мемлекетінің ыдырауының негізгі бір себебін атайды; Алтын Орда мемлекеті ыдырауының жанама екі себебін талдайды; Сұрақтарға толық жауап береді		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Алтын Орда http://e-history.kz/media/upload/55/2013/10/22/5eff006ac06f8b33293772b1ac92cd83.pdf http://www.vostlit.info Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б. К. Д. Оссон «от Чингисхана до Тамерлана». – Алматы: «Санат», 2001. Бейнематериал
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма Қазақстан аумағында ұлыстардың құрылуы		Сабақтың тақырыбын қорытындылау
Кері байланыс	Алдымен біз былай деп ойладық..... Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. Проблеманы шешу үшін......жасадық. Бұдан біз..................көрдік. Демек, бұл мынаны білдіреді.................		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Шыңғыс хан және оның Алтын әулеті

Сабақтың мақсаты

Шыңғыс хан әулеті туралы мәліметтерді дерекөздері бойынша талдау және салыстыру

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

Өзін-өзі тексеру

Өткен білімді еске түсіру

Ой қозғау

Оқушылардың тақырыпқа қызығушылығын ояту үшін бастапқы ынталандырушы материал ретінде «Моңғол мемлекеті» жайлы бейнефильм көрсетіп, төмендегі сұрақтар бойынша талдау жасату.

Нені көрдіңдер?
Нені түсіндіңдер?
Қандай сезімде болдыңдар?
Қандай қорытындылар шығаруға болады?

Сыныптық талқылаудан кейін оқушыларды сабақ тақырыбына алып келіңіз.Жаңа сабақтың тақырыбын, зерттеу сұрағы, мақсаты мен бағалау критерийлерін таныстырыңыз.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010

Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI

Жаңа білім

Зерттеу және талдау

1-тапсырма Дерекпен жұмыс

1.«Моңғол империясының құрылуын»дерекпен танысып, Time Line» уақыт сызығын құру

Деректі талдауға нұсқаулық:

1.Моңғол империясының құрылуындағы маңызды тарихи оқиғалар мен мерзімдерді таңдап алып, сызық бойына орналастыру

2.Ең маңызды бір тарихи оқиғаны таңдап алып, моңғол империясы үшін неліктен аса маңызды екендігін дәлелдеу.

3.Маңызды оқиғаларды картаға түсіру.

2.«Жасақ заңын» талдау.

Деректі талдауға нұсқаулық:

1. Деректің қандай түріне жатады?
2. Қай уақытта жазылған?
3. Авторы кім?
4. Қазір қолдануға болады ма?

3-дерек. «Шыңғыс хан» туралы пікірлер

Деректі талдауға нұсқаулықтар:

Берілген мәтіндегі бос сөздердің орнына көмекші сөздерді қойыңыздар.
Мәтінді мұқият оқып шығып, негізгі идеясын табыңыз.

2-тапсырма « Тарихи тұлғаға мінездеме».

Өмір жолынан мәлімет (шығу тегі, өмірінің ең маңызды кезеңінен мәлімет).

Тұлға іс әрекет еткен тарихи орта мен тарихи жағдайды сипатта.

Қандай ортадан шықты, оның қалыптасуына әсер еткендер адамдар.

Жеке тұлға мен оның көзқарасы мен сенімінің қалыптасуына әсер еткен жағдай

Тұлғаның жеке қасиеттері оның алдына қойған міндеттерін шешуге сәйкес келу дәрежесі.

Оның айналысындағы адамдармен қарым қатынасын анықта

Мақсатқа жетудегі әрекеті, құралы, әдісі.

Сенің ойыңша оның ұлы ісі қандай? Кімнің мүддесін көздегенін ойланып жауап бер.

Оған берген ұлы адамдардың бағасы жөнінде пікірлерін келтір.

Өзіңнің көзқарасың қандай? Көзқарасыңда қарама қайшылық жоқпа? Қорытынды жаса.

Интерпретация

М. Сабақтың қорытынды бөлімінде тапсырманы барлық оқушыларға беріңіз. Оқушыларға «ШЫҢҒЫС ХАН – ұлы қолбасшы және реформатор» келісесіз бе? сауалына пікір талас ұйымдастырыңыз.

Дәлелдер

ЖАҚТАУ

Дәлелдер

ТЕРІСКЕ ШЫҒАРУ

Дескриптор:

Моңғол империясының құрылуындағы маңызды тарихи оқиғалар мен мерзімдерді таңдап алып, уақыт сызығы бойына орналастырады;

Ең маңызды бір тарихи оқиғаны таңдап алып, моңғол империясы үшін неліктен аса маңызды екендігін дәлелдейді.

Маңызды оқиғаларды картаға түсіреді.

Дескриптор:

Қандай деректің түріне жататынын анықтайды;

Жазылған мерзімін сипаттайды;

Авторын анықтайды;

Бүгінгі күні қолдануға болады/болмайды пікір келтіреді;

Дескриптор:

Берілген мәтіндегі бос сөздердің орнына көмекші сөздерді орналастырады.

Мәтіннің негізгі идеясын табады.

Дескрипторы:

Әр оқушы тарихи тұлғаға мінездеме бере алады.

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

«Ең үздік жауап»

бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Кері байланыс. Топтық жұмысты оқушыларға «Екі жұлдыз, бір тілек» әдісі бойынша бағалатыңыз.

Өзін-өзі бағалау

Сұлтанов Т. Шыңғыс хан және оның ұрпақтары. – А: Мектеп, 2007.

http://lms.nci.kz/history/view?f=1 46&id=7&lang=kaz

Моңғол дәуіріндегі Қазақстан http://e-history.kz/kz/contents/view/1218

«Біздің тарих" Моңғол атты әскері. https://www.youtube.com/watch?v=xOWR3pqLABA

Бекіту

Сабақты қорытындылау

Үйге тапсырма

«ХІІІ ғасырдың басындағы әлем» және «ХІІІ ғасырдың аяғындағы әлем» карталарының мәліметтерін қолданып, ыдыраған және құрылған мемлекеттерді анықтаңыз

Сабақтың тақырыбын қорытындылау

Кері байланыс

Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді
Мен өзімді … үшін мақтай аламын
Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын
Мені таң қалдырды…
Мен үшін ... жаңалық болды
Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі ….
Болашақта мен … ескеремін

Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа геосаяси жағдайды қалыптастыруы

Сабақтың мақсаты

Орта ғасырлырда қалыптасқан жаңа геосаяси жағдайдың себептері мен салдарын талдайды

Себеп пен салдар концепін пайдалану

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

Өзін-өзі тексеру

Өткен білімді еске түсіру

Ой салу

Оқушылардың тақырыпқа қызығушылығын ояту үшін бастапқы ынталандырушы материал ретінде Отырар қаласының әртүрлі авторлар салған ортағасырлық суреттерін ұсыныңыз.

Суреттерден нені көріп тұрсыңдар?

Суретте не бейнеленген?

Қалада кімдер тұрған?

Одан кейін Отырар қаласының қазіргі кейпі бейнеленген бүгінгі күнгі суреттерін көрсетіңіз.

Осы екі түрлі суреттердің өзара байланысы қандай?

Қандай ұқсастықтарын/айырмашылықтарын көріп отырсыздар?

Неліктен қазіргі күні қала тым өзгерді?

Бұған қандай жағдайлар себепші болуы мүмкін?

Сыныптық талқылаудан кейін оқушыларды сабақ тақырыбына алып келіңіз.

Жаңа сабақтың тақырыбын, зерттеу сұрағы, мақсаты мен бағалау критерийлерін таныстырыңыз.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010

Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин)

Презентация

Жаңа білім

Зерттеу және талдау

Дерекпен жұмыс «Моңғол шапқыншылығын» зерттеу

Деректі талдауға нұсқаулық:

Мәтіннен «НЕГІЗГІ, ҚЫЗЫҚТЫ, МАҢЫЗДЫ» фактілерді түрлі - түсті маркермен белгілеу.

«Моңғол шапқыншылығы» мәтінін зерттеу.

Деректі талдауға нұсқаулық:

Монғолдардың Орталық Азияны жаулап алуының негізгі себебін анықтап, салдарын сипаттаңыз.

Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігіне баға беріңдер.

Отырарды қоршауға алған Монғол әскерлерінің бағыттарын картаға орналастырыңдар.

Себебі

Салдары

Бағалау

3-дерек. «Отырар апаты»

Деректі талдауға нұсқаулықтар:

Шыңғыс хан әскері не себепті Отырарға жорық жасады?

Отырар қаласы Шыңғыс ханды несімен қызықтырды?

Отырардың геосаяси жағдайын картаны пайдалана отырып талда.

Интерпретация

Сабақтың қорытынды бөлімінде тапсырманы барлық оқушыларға беріңіз. Оқушыларға келесі сұрақтарды қою арқылы сыныптық талқылау жүргізіңіз.

-Отырар қаншалықты жақсы қорғанған?

- Отырардың моңғол әскерлерінің басып алуынан аман қалуы мүмкін бе еді?

-Моңғолдар неліктен жеңіске жетті?

Дескриптор:

Дәлел келтіре отырып, моңғол шапқыншылығының негізгі себептерін түсіндіреді;

Деректі пайдаланып, сатқынның неге қызыққанын сипаттайды;

Монғол билігінің күшеюіне қандай маңызды факторлар әсер еткенін анықтайды;

Дескриптор:

Монғолдардың Орталық Азияны жаулап алуының 3 негізгі себебін анықтап, 3 салдарын сипаттайды;

Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігіне баға баға береді;

Отырарды қоршауға алған Монғол әскерлерінің бағыттарын картаға орналастырады.

Дескриптор:

Шыңғыс хан әскерінің Отырарға не себепті жорық жасағанын анықтайды;

Отырар қаласына Шыңғыс ханның қызығуының себебін түсіндіреді?

Отырардың геосаяси жағдайын талдайды.

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

«Ең үздік жауап»

бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Өзін-өзі бағалау

Бекіту

Сабақты қорытындылау

Үйге тапсырма

Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.

Сабақтың тақырыбын қорытындылау

«Ең үздік жауап»

Ақпарат

тық карточка

Кері байланыс

«Үлкен шеңбер» тәсілі

Бүгін не білдіңіз? Сіз үшін не жаңалық болды?
Сабаққа қатысуыңызды қалай бағалайсыз?
Сабақта қандай қиындықтар туындады?
Сабақ аяғындағы көңіл-күйіңіз қандай болды? Неліктен?

Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Шыңғыс хан жорықтарының Еуразияда жаңа этно саяси жағдайды қалыптастыруы
Сабақтың мақсаты		Орта ғасырлырда қалыптасқан жаңа этносаяси жағдайдың себептері мен салдарын талдайды
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	Бастапқы стимул. Ширату жаттығулары «Стоп-кадр» стратегиясы Бұл стратегия бойынша оқушылар суретке қарай отырып, әңгімелейді Сіз нені көріп тұрсыз? Қандай нәтиже шығара аласыз? Отырар қаласының қазіргі кейпі бейнеленген бүгінгі күнгі суреттері көрсетіледі. Осы екі түрлі суреттердің өзара байланысы қандай? Қандай ұқсастықтарын/ айырмашылықтарын көріп отырсыздар? Неліктен қазіргі күні қала тым өзгерді? Бұған қандай жағдайлар себепші болуы мүмкін? Сыныптық талқылаудан кейін оқушыларды сабақ тақырыбына алып келу.		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушылар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды. Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	«Неліктен Шыңғыс хан әскері Отырарды 6 ай бойы ала алмады?» Отырар қаласының орналасқан жерін картадан көрсетеді. М.Шахановтың «Отырардың күйреуі» дастаны бойынша түсірілген анимациялық фильмді тамашалау Мәтінмен жұмыс Барлық оқушыларға «Неліктен Шыңғыс хан әскері Отырарды 6 ай бойы ала алмады?» тақырыбын ашатын мәтін тарату. Мәтіннен фактілерді түсті маркермен белгілеуге тапсырма беру,дәлелдеу. Неге олай ойлайсыңдар? «Тұлғаны таны» «Сандар да сөйлейді» ойыны Тақтада берілген сандарды тиісті оқиғамен байланыстырып айту. 1213ж,450,500,150,1219ж,6,1220.... Тарихи диктант Әскери жорық ------- жылы --------- жағалауынан басталды. ----------- қаласы қоршалды. Отырарды жаулап алуға Шыңғысхан өз балалары ---------мен ----қалдырды.Үлкен баласы----------Сырдария төменгі бойына аттанды. Шыңғысханның өзі кетті. Отырар билеушісі-------------- ерлікпен шайқасты, ол басқарған әскер мен қала тұрғындары басқыншыларға қарсылық көрсетті және қаланы ----- ай бойы қорғады. Бірақ әскербасы ----------- опасыздық жасап, қаланың қақпасын ашып жібереді.Сөйтіп-------- жылы ақпанда Отырар қаласы жауалап алынды, оның билеушісі -------------------жазаланады.		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Жошы ханның ата тегі төңірегіндегі аңыз бен ақиқат
Сабақтың мақсаты		Жошы ханның шығу тегі туралы аңыздар мен тарихи деректерді салыстыра талдау. Дерекке сүйеніп қорытынды жасау, дәлел келтіру дағдысын дамыту. Жасанды интеллект құралдарын тарихи деректерді талдауда қолдануды үйрет
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту (5 минут) «AI – болжам» шағын тапсырмасы Мұғалім сыныпқа сұрақ қояды: «Жошы ханның ата тегі туралы қандай аңыздарды естідіңдер?» Оқушылар өз смартфондарында немесе интерактивті тақтада ChatGPT / Gemini / басқа AI-ға: «Жошы ханның ата тегі туралы қандай негізгі аңыздар бар?» деп сұратады. Нәтижесінде шыққан 2–3 қысқа жауапты тақтаға шығарып, сабақтың мақсатына бағыттаймыз. Жеңіл әзіл: «Жарайды, жасанды интеллект не дейді екен — бірақ соңғы сөзді бәрібір тарих айтады!»		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушы лар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды. Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	II. Негізгі бөлім 1. Оқу материалын жариялау Мұғалім сабақтың негізгі сұрағын тақтаға жазады: «Аңыз бен ақиқаттың айырмашылығы неде? Жошы хан туралы қай дерекке сенуге болады?» 2. «Миға шабуыл» әдісі (5 минут) Сұрақтар «Жошы неге Шыңғыс ханның сүйікті ұлы атанды? «Оның тегі туралы дау неге туындады? «Аңыз тарихқа зиян тигізе ме, әлде көмектесе ме?» Оқушылар қысқа жауап береді → мұғалім негізгі тоқтамдарды бекітеді. 3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут) Кіріспе сөз «Тарих — әрқашан ақиқат іздеу. Бірақ Жошы ханға келгенде, аңыз бен ақиқат үнемі жарысып жүреді. Бірі оны Шыңғыс ханның туған ұлы десе, келесі аңыз — меркіттерден туған дейді. Екі түрлі әңгіме, екі түрлі саясат. Бүгін біз осының қайсысы тарихи дәлелге жақын екенін анықтаймыз.» Негізгі мазмұн (мұғалімнің түсіндіруі)Жошының дүниеге келуі туралы аңыз: меркіттердің тұтқынға алған Бөртені.Шыңғыс ханның Жошыны өз ұлы деп жариялауы.Рашид ад-Дин, Жувейни еңбектеріндегі деректер.Қазақ шежіресіндегі «Алаша хан – Жошы хан» storyline байланысы.Қазіргі тарихшылардың генеалогиялық зерттеулері (AI көмегімен картасын көрсетуге болады). III. Ұжымдық жұмыс «Біліміңді қолдан» әдісі + Дерекпен жұмыс Оқушылар 3 топқа бөлінеді. Әр топқа нақты тарихи дерек беріледі. Топтық тапсырмалар 1-топ: Рашид ад-Дин дерегі Мәтін үзіндісі беріледі. Тапсырма: Үзіндіден аңызға емес, нақтылыққа жақын сөйлемдерді белгіле. «Бұл дерек Жошының тегі туралы не айтады?» деген сұраққа 3 дәлел жазу. 2-топ: Қазақ шежіресіндегі нұсқа Тапсырма: Шежіредегі аңыздық элементті анықтау. «Шежіре халықтың тарихи жады ретінде қалай қызмет етеді?» дегенге 2 пікір жазу. 3-топ: Қазіргі зерттеу (AI талдау) Оқушылар AI-ға тапсырма береді: «Жошы ханның тегі туралы ғылыми көзқарасты қысқаша түсіндір» → Сол жауапты талдайды. Тапсырма: – AI ақпаратын сенімді/сенімсіз деп 2 бағанға бөлу. – «Неге бұлай бөлдің?» түсіндіру. IV. Жеке жұмыс «Дәлелде!» әдісі Тақырыпқа байланысты 5 жеке тапсырма: Тапсырма: «Жошы – Шыңғыс ханның ұлы» тезисін дәлелдейтін 3 аргумент жаз. Тапсырма: «Аңыз тарихты бұрмалай алады» деген пікірге мысал келтір. Тапсырма: Қысқа эссе (5–6 сөйлем): «Мен тарихи дерекке қалай сенемін?» Тапсырма: AI жасаған ақпараттың 1 қатесін табыңдар (түсіндірме). Тапсырма: «Аңыз бен ақиқат» картасын толтыр (2 айырмашылық, 2 ұқсастық) V. Жұптық жұмыс «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі Тапсырманың атауы: «Қайсысы ақиқатқа жақын?» Жұптық тапсырма: Берілген екі нұсқаның бірін таңдайды: – Жошы аңыз бойынша (меркіттерден туған) – Жошы тарихи дерек бойынша (Шыңғыс ханның ұлы) Жұппен бірге 5 сөйлемдік қорытынды жасайды: Неге бұл нұсқаны таңдадың? Қандай дерекке сүйендің? Басқа нұсқада не кем? Аңыздың рөлі қандай? Сенімділік деңгейін (%) көрсет. Сынып алдында 1 минуттық шағын презентация жасайды. VI. Қорытынды «AI түйіндейді» Сабақ соңында оқушылар жасанды интеллектке: «Жошы хан туралы бүгін қандай жаңа ақпарат білдім?» деген сұрақты қояды → шыққан ойларды өз түсінігімен салыстырады.		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		«Алаша хан hәм оның баласы Жошы хан турасынан қазақ арасында бар сөз» тарихи шежіре
Сабақтың мақсаты		Қазақ ауыз әдебиетіндегі Алаша хан мен Жошы хан туралы аңыздардың мазмұнын талдау; Аңыз бен тарихи деректің ара-жігін ажырата білу; Жасанды интеллект көмегімен деректерді тексеру дағдысын қалыптастыру.
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту (5 минут) «AI–Болжам» жылдам тапсырмасы Оқушылар жасанды интеллектке мына сұрақты қойып бастайды: «Алаша хан туралы қазақ арасында тараған негізгі аңыздар қандай?» Экранға шыққан қысқа жауаптарды талдап, мұғалім: — «Бүгін AI не дейді емес, тарих не дейді — соны анықтаймыз!» деп сабақты ашады.		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушы лар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	1. Оқу материалын жариялау (2 мин) Тақтаға негізгі сұрақ жазылады: «Аңыз нені түсіндіреді? Тарих нені дәлелдейді?» Сабақ құрылымы таныстырылады. 2. «Миға шабуыл» әдісі (5 мин) Сұрақтар: Қазақ неге Алашаны «Атаның атасы» деп құрметтеген? Алаша хан мен Жошы хан арасындағы байланысты не қалыптастырған? Аңыздың қандай тұстары тарихи шындыққа сәйкес келеді? 3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут) Кіріспе сөз «Халық тарихты кейде шежіремен, кейде аңызбен сөйлетеді. Сол себепті Алаша хан да, Жошы хан да – тарих пен ауыз әдебиетінің тоғысқан тұсы. Аңыз – халықтың жүрегіндегі жады, ал тарихи дерек – оның дәлелі. Біздің міндет — екеуін шатастырмай талдау.» Негізгі мазмұн (мұғалім түсіндіреді): Алаша хан туралы қазақ аңыздары: елді біріктірген тұлға, үш жүздің атасы; «Алаша – Жошының арғы атасы» дейтін шежірелік нұсқалар; Шыңғыс хан әулетімен байланыстыру себептері; Жошы ханның қазақ даласындағы орны; Аңыздың идеологиялық, тәрбиелік қызметі; AI арқылы көрсетілген карталар мен қысқа салыстырулар. ІII. Ұжымдық жұмыс «Біліміңді қолдан» әдісі + Дерекпен жұмыс Оқушылар 3 топқа бөлінеді. Топтық тапсырмалар: 1-топ: Алаша хан туралы аңыз мәтіні Тапсырма: Мәтіндегі символдық мағынасы бар сөйлемдерді белгілеңдер. «Бұл аңыз Алаша ханды қандай тарихи деңгейге көтерген?» деген сұраққа 3 жауап жазыңдар. 2-топ: Қазақ шежіресінен үзінді («Алаша – Жошыға қатысты» нұсқа) Тапсырма: Шежіренің қай жерінде мифтік элемент бар? «Шежіре не үшін Жошыны Алашаға телиді?» дегенге 2 дәлел келтіріңдер. 3-топ: Жасанды интеллект дерегі Оқушылар AI-ға сұрақ қояды: «Алаша хан мен Жошы хан арасындағы байланысты ғылыми деректер қалай түсіндіреді?» Тапсырма: AI берген 5 фактіні сенімді/сенімсіз деп екіге бөл. Сенімсіз дегендеріне қысқа түсіндірме бер. IV. Жеке жұмыс «Талда – дәлелде!» әдісі Оқушылар жеке орындайтын 5 тапсырма: Тапсырма: Аңыз бен шындықтың айырмашылығы туралы 3 сөйлем жаз. Тапсырма: «Алаша хан – тарихи тұлға ма, әлде мифтік кейіпкер ме?» дегенге өз пікіріңді дәлелде (5 сөйлем). Тапсырма: Аңыздың қазіргі ұрпаққа беретін 2 тәрбиелік мәнін жаз. Тапсырма: AI берген деректің ішінен бір логикалық қателік тауып, түзету жолын көрсет. Тапсырма: 2 бағаннан тұратын кесте толтыр: Аңыздағы Алаша хан / Тарихтағы Жошы хан → 3 айырмашылық. V. Жұптық жұмыс «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі Тапсырманың атауы: «Қайсысы тарихи негізге жақын?» Жұптық тапсырма: Жұптар екі нұсқаның бірін таңдайды: «Алаша – Жошының арғы атасы» (аңыз нұсқасы) «Алаша хан – мифтік кейіпкер, Жошы – тарихи тұлға» (ғылыми нұсқа) Таңдаған нұсқа бойынша 6 сөйлемдік қорытынды жазады: Неге бұл нұсқаны таңдадың? Қандай дерекке сүйендің? Шежіре бұл байланысты не үшін жасайды? Қандай дәлелдер әлсіз? Бұл көзқарас қазақ тарихына қалай әсер етеді? Өз сенімділік деңгейің (%). Жұптар сынып алдында 1 минут ішінде қысқаша қорғайды. VI. Сабақ қорытындысы Оқушылар AI-ға: «Алаша хан мен Жошы хан туралы бүгін қандай жаңа ақпарат білдім?» деп сұрайды → өз ойларымен салыстырады. Мұғалім қорытындылайды: — «Аңыз – халықтың жүрегі, ал тарих – оның айнасы. Екеуін шатастырмай, қатар ұстасақ – тарихымыз толық болады»		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар қысқа жауап береді → тақтада ой картасы жасалады. Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Жошы ұлысының құрылуы
Сабақтың мақсаты		Тарихи оқиғалар мен процестерді түсіндіру үшін «ұлыс», «мыңдық», «түмен» терминдерін қолдану; және өзгеріс пен сабақтастықты анықтау Жошы ұлысының негізгі ордасы орналасқан аймақтарды сипаттау
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	«»Өз болжамың» әдісі «Орасан зор аумақты алып жатқан Моңғол империясы ыдырағаннан кейін картада қандай өзгерістер орын алуы мүмкін?» Жаңа сабақтың тақырыбын, зерттеу сұрағы, мақсаты мен бағалау критерийлерін таныстырыңыз.		Оқушылар түрлі жауаптарды қайтарулары мүмкін: империяның құлдырап, бөлшектеніп кетуі, бағынышты мемлекеттердің өз тәуелсіздігі үшін күресінің басталуы, ішкі алауыздық пен кикілжіңдердің орын алуы және т.б.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Атамұра, 2010 Алтын Орда http://e-history.kz/media/upload/
Жаңа білім	Зерттеу және талдау Дерекпен жұмыс Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі ретінде Алтын Орданың өмірлік циклін зерттейді. 1.Алтын Орданың құрылуына әсер еткен факторлар (соғыстар, географиялық, экономикалық, сыртқы, әлеуметтік-саяси факторлар). 2. Алтын Орданың күшеюі (билік үшін күрес, мемлекеттіліктің қалыптасуы,басқа территорияларды басып алу, экономикалық күштілік, мәдениеттің дамуы). 3. Мемлекеттің құлдырауы (ішкі алауыздық, әлеуметтік теңсіздік, экономикалық дағдарыс, үздіксіз соғыстар, бөлшектеніп кету). Кескін картамен жұмыс. Алтын Орда территориясын және ыдырағаннан кейін құрылған мемлекеттерді астанасы мен қоса кескін картада белгіле. Интерпретация «Мемлекетті таны» ролдік ойыны. Әр мемлекет атауы беріледі. (Мыс: Алтын Орда, Ақ Орда, т.б.) «Мемлекет ханы» өз мемлекетінің атын атамай, сынып алдында оған қысқаша сипаттама береді.		Дескриптор: - Қазақ хандығы құрылғаннан кейінгі елдің ішкі жағдайын сипаттайды; - Қазақ хандығықұрылғаннан кейінгі елдің ішкі жағдайында орын алған өзгерістерді экономикалық, әлеуметтік, этникалық, тарихи, саяси, демографиялық факторларға жіктейді. Дескриптор: - Қазақ хандығының құрылуын кімдер еске сақтау керектігін атайды; -Қазақ хандығының құрылуындағы оқиғалардың жағымды/жағымсыз нәтижелерін талдайды; - Қазақ хандығы құрылған кезде және бүгінгі күні оқиғаның маңыздылығына баға береді. Дескриптор: - Кестедегі бос және сұрақ белгісінің орындарын толтырады; - Қазақ елін кім, қашан «Ұлы Дала» деп атағанын анықтайды; - Елбасының қазақ даласын не себепті «Ұлы Дала» деп атағанына болжам жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	http://www.vostlit.info (Восточная литература. Средневековые исторические источники Востока и запада). Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б. К. Д. Оссон «от Чингисхана до Тамерлана». – Алматы: «Санат», 2001. Бас ред. М.Х.Асылбеков, Қ.С. Алдажұманов, К.М.Байпақов.
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің дамуындағы өзгерістерді төмендегі кестеге толтырыңыз		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Бүгінгі сабақтан алған әсері «Бес бармақ» тәсілі бойынша жүргізіледі. Бұл тәсіл арқылы барлығын түсіндім, енді түсініп келемін, түсінбедім деген сұрақтардың пәрменінде белгілейді		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Жошы ханның ата тегі төңірегіндегі аңыз бен ақиқат
Сабақтың мақсаты		Жошы ханның шығу тегі туралы аңыздар мен тарихи деректерді салыстыра талдау. Дерекке сүйеніп қорытынды жасау, дәлел келтіру дағдысын дамыту. Жасанды интеллект құралдарын тарихи деректерді талдауда қолдануды үйрет
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту (5 минут) «AI – болжам» шағын тапсырмасы Мұғалім сыныпқа сұрақ қояды: «Жошы ханның ата тегі туралы қандай аңыздарды естідіңдер?» Оқушылар өз смартфондарында немесе интерактивті тақтада ChatGPT / Gemini / басқа AI-ға: «Жошы ханның ата тегі туралы қандай негізгі аңыздар бар?» деп сұратады. Нәтижесінде шыққан 2–3 қысқа жауапты тақтаға шығарып, сабақтың мақсатына бағыттаймыз. Жеңіл әзіл: «Жарайды, жасанды интеллект не дейді екен — бірақ соңғы сөзді бәрібір тарих айтады!»		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушы лар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды. Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	II. Негізгі бөлім 1. Оқу материалын жариялау Мұғалім сабақтың негізгі сұрағын тақтаға жазады: «Аңыз бен ақиқаттың айырмашылығы неде? Жошы хан туралы қай дерекке сенуге болады?» 2. «Миға шабуыл» әдісі (5 минут) Сұрақтар «Жошы неге Шыңғыс ханның сүйікті ұлы атанды? «Оның тегі туралы дау неге туындады? «Аңыз тарихқа зиян тигізе ме, әлде көмектесе ме?» Оқушылар қысқа жауап береді → мұғалім негізгі тоқтамдарды бекітеді. 3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут) Кіріспе сөз «Тарих — әрқашан ақиқат іздеу. Бірақ Жошы ханға келгенде, аңыз бен ақиқат үнемі жарысып жүреді. Бірі оны Шыңғыс ханның туған ұлы десе, келесі аңыз — меркіттерден туған дейді. Екі түрлі әңгіме, екі түрлі саясат. Бүгін біз осының қайсысы тарихи дәлелге жақын екенін анықтаймыз.» Негізгі мазмұн (мұғалімнің түсіндіруі)Жошының дүниеге келуі туралы аңыз: меркіттердің тұтқынға алған Бөртені.Шыңғыс ханның Жошыны өз ұлы деп жариялауы.Рашид ад-Дин, Жувейни еңбектеріндегі деректер.Қазақ шежіресіндегі «Алаша хан – Жошы хан» storyline байланысы.Қазіргі тарихшылардың генеалогиялық зерттеулері (AI көмегімен картасын көрсетуге болады). III. Ұжымдық жұмыс «Біліміңді қолдан» әдісі + Дерекпен жұмыс Оқушылар 3 топқа бөлінеді. Әр топқа нақты тарихи дерек беріледі. Топтық тапсырмалар 1-топ: Рашид ад-Дин дерегі Мәтін үзіндісі беріледі. Тапсырма: Үзіндіден аңызға емес, нақтылыққа жақын сөйлемдерді белгіле. «Бұл дерек Жошының тегі туралы не айтады?» деген сұраққа 3 дәлел жазу. 2-топ: Қазақ шежіресіндегі нұсқа Тапсырма: Шежіредегі аңыздық элементті анықтау. «Шежіре халықтың тарихи жады ретінде қалай қызмет етеді?» дегенге 2 пікір жазу. 3-топ: Қазіргі зерттеу (AI талдау) Оқушылар AI-ға тапсырма береді: «Жошы ханның тегі туралы ғылыми көзқарасты қысқаша түсіндір» → Сол жауапты талдайды. Тапсырма: – AI ақпаратын сенімді/сенімсіз деп 2 бағанға бөлу. – «Неге бұлай бөлдің?» түсіндіру. IV. Жеке жұмыс «Дәлелде!» әдісі Тақырыпқа байланысты 5 жеке тапсырма: Тапсырма: «Жошы – Шыңғыс ханның ұлы» тезисін дәлелдейтін 3 аргумент жаз. Тапсырма: «Аңыз тарихты бұрмалай алады» деген пікірге мысал келтір. Тапсырма: Қысқа эссе (5–6 сөйлем): «Мен тарихи дерекке қалай сенемін?» Тапсырма: AI жасаған ақпараттың 1 қатесін табыңдар (түсіндірме). Тапсырма: «Аңыз бен ақиқат» картасын толтыр (2 айырмашылық, 2 ұқсастық) V. Жұптық жұмыс «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі Тапсырманың атауы: «Қайсысы ақиқатқа жақын?» Жұптық тапсырма: Берілген екі нұсқаның бірін таңдайды: – Жошы аңыз бойынша (меркіттерден туған) – Жошы тарихи дерек бойынша (Шыңғыс ханның ұлы) Жұппен бірге 5 сөйлемдік қорытынды жасайды: Неге бұл нұсқаны таңдадың? Қандай дерекке сүйендің? Басқа нұсқада не кем? Аңыздың рөлі қандай? Сенімділік деңгейін (%) көрсет. Сынып алдында 1 минуттық шағын презентация жасайды. VI. Қорытынды «AI түйіндейді» Сабақ соңында оқушылар жасанды интеллектке: «Жошы хан туралы бүгін қандай жаңа ақпарат білдім?» деген сұрақты қояды → шыққан ойларды өз түсінігімен салыстырады.		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Жошы ұлысының этникалық құрамы

Сабақтың мақсаты

Орта ғасырлық тарихи кезеңдердегі этникалық процестерді түсіндіру;

Себеп пен салдар концепін пайдалану

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

Өзін-өзі тексеру

Өткен білімді еске түсіру

Талқылау сұрақтарын қойыңыз:

Тарихта өмір сүрген мемлекеттер қандай кезеңдерден өтті? Әр мемлекеттері оқиғалар мен үдерістер барлық мемлекеттерге тән бе? Қандай ортақ заңдылықтарды айтуға болады?

Сабақтың оқу мақсаттарымен, бағалау критерийлерімен танысу.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010

Жаңа білім

Зерттеу және талдау

Тапсырма:

Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі ретінде Алтын Орданың өмірлік циклінзерттеу.Постер дайындау.

1.Алтын Орданың құрылуы (соғыстар, географиялық, экономикалық, сыртқы, әлеуметтік-саяси факторлар).

2.Алтын Орданың күшеюі (билік үшін күрес, (басқа территорияларын басып алу, экономикалық күштілік, мәдениеттің дамуы).

3.Алтын Орданың қоғамдық құрылысы (әлеуметтік құрылымы, басқару жүйесі, діні)

4.Тұрақтылық (мемлекеттің гүлденуі, көрші мемлекеттермен қарым-қатынасы,)

5.Мемлекеттің әлсіреуі (ішкі алауыздық, әлеуметтік теңсіздік, экономикалық дағдарыс, үздіксіз соғыстар, бөлшектеніп кету, жаңа мемлекеттердің пайда болуы).

Оқушылар бір-бірінің зерттеулерімен танысқаннан кейін, сыныппен Алтын Ордаға қатысты нақты 5 тұжырым жасайды.

Жеке жұмыс

Карта мазмұны мен өз біліміңізге сүйеніп, сұрақтарға жауап беріңіз

XIII-XV ғғ. Қазақстан аумағында қандай мемлекеттер құрылды?

Монғол империясының құрылуы мен ыдырауы нәтижесінде қандай өзгерістер орын алды

Бағалау критерийі:

Алтын Орда мемлекетінің өмірлік циклін зерттейді.

Дескрипторлар:

Алтын Орданың құрылуына әсер еткен басты үш факторды атайды;

Алтын Орда мемлекеті күшеюіне ықпал еткен үш факторды атап, пікірін негіздейді;

Алтын Орда мемлекетінің қоғамдық құрылысының сатыларын талдайды;

Алтын Орданың көрші мемлекеттермен қарым-қатынасының жетістіктеріне үш дәлел келтіреді;

Мемлекеттің әлсіреуіне әсер еткен негізгі екі факторды, жанама екі факторды атайды.

Дескриптор:

XIII-XV ғғ. Қазақстан аумағында қандай мемлекеттер құрылғандығын атайды;

Монғол шапқыншылығыныңЕуразия құрлығына енгізген өзгерістерін анықтайды

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

«Ең үздік жауап»

бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Өзін-өзі бағалау

Алтын Орда

http://e-history.kz/media/upload/55/2013/10/22/5eff006ac06f8b33293772b1ac92cd83.pdf

http://www.vostlit.info (Восточная литература. Средневековые исторические источники Востока и запада).

Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б.

К. Д. Оссон «от Чингисхана до Тамерлана». – Алматы: «Санат», 2001.

Карта

Бекіту

Сабақты қорытындылау

Үйге тапсырма

Қазақстан аумағында ұлыстардың құрылуы

Сабақтың тақырыбын қорытындылау

«Ең үздік жауап»

Ақпарат

тық карточка

Кері байланыс

«Тауға шығу»

1-аймақ: 2-аймақ: 3-аймақ;

Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ақсақ құлан: ақиқат пен аңыз

Сабақтың мақсаты

Дерекөздері негізінде Жошы тұлғалық келбетін талдау . Интерпретация концепін пайдалану

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

Өзін-өзі тексеру

Өткен білімді еске түсіру

Жаңа тақырыпқа шығу үшін тақтаға суреттер шығарылады, берілген суреттерді байланыстыра отырып бүгінгі тақырыбымыз не жайында екендігін оқушылар болжау жасайды.

Нені көріп тұрсыңдар?

Қандай сұрақтар туындады?

Қандай қорытынды шығара аласыз?

Оқушыларға сабақ мақсаты мен бағалау критерийлерімен таныстыру.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010

Жаңа білім

1-тапсырма. ПТМС стратегиясы арқылы талдау: «XIII – XV ғғ. қазақ халқының өнері мен әдебиетінің өркендеу кезеңі болды»

Позиция (мен солай санаймын,......................)

Түсіндіру (....себебі,..........................................)

Мысал (мен мұны мынадай мысал арқылы дәлелдей аламын...................)

Салдар(айтылған мәселе бойынша мынандай қорытынды жасаймын..................)

2-тапсырма. «Ақиқат немесе жалған» тапсырмасы.

Алтын Орда ыдыраған кезде пайда болған тарихи батырлық жыр – Ер Тарғын
Материалдық мәдениетке халықтың әдет-ғұрпы, салт-санасы, ауыз әдебиеті, аңыз, қиял-ғажайып әңгімелері, діни наным-сенімдер.
Аттары бізге аңыз болып жеткен жырау - Дурбек
Алтын Орда дәуірінен бері келе жатқан күй-аңыз - Ескендір
Өнегелік ертегі – Орақ-Мамай

«XIII – XV ғғ. Өнер мен әдебиетте ортағасырлық қоғамның қандай аспектілерін (өзекті мәселелерін) айрықша сипатталды» тақырыбына 35-40 сөзден тұратын ой-түйін жасайды

Бағалау критерийі: XIII – XV ғғ. қазақ халқының өнері мен әдебиетінің өркендеу кезеңі болғандығын дәлелдейді.

Дескрипторлар:

Дамыған орта ғасырлар кезеңіндегі қазақ өнері мен әдебиетінің дамуы туралы пікірін дәлелдейді;

Қазақ өнері мен әдебиеті туралы қорытынды жасайды.

Бағалау критерийі: Қазақ өнері мен әдебиетінің деректік маңызы туралы білімін көрсетеді.

Дескрипторлар:

Ауыз әдебиеті шығармалары бойынша білімін көрсетеді;

Материалдық және рухани мәдениет туралы білімін көрсетеді.

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

«Ең үздік жауап»

бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Өзін-өзі бағалау

Әдеби жәдігерлер. Жиырма томдық. Ұжымдық. Авт. Таймас баспа үйі, 2007

Қазақстың салт – дәстүрлері мен әдет – ғұрыптары. Коллективн. Авт. – А: Атамұра, 2010

Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті. Коллективн. Авт. – А: Алматыкітап, 2010

Жошыны ашуландарған ақсақ құлан

http://akjunis.kz/?p=3439 (мәтін)

Қамбар батыр

http://bilimland.kz/kk/content/lesson/8054-1_bolim_qambar_batyr_zhyry (мәтін)

Бекіту

Сабақты қорытындылау

Үйге тапсырма

XIII - XV ғасырлардағы Қазақстанның мәдениеті

Сабақтың тақырыбын қорытындылау

«Ең үздік жауап»

Ақпарат

тық карточка

Кері байланыс

«Мен...»

Білемін

Есте сақтадым

Істей аламын

Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы

Пәні:

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сынып: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Жошы хан тарихи-мәдени кешені

Сабақтың мақсаты

Тарих ескерткіштердің маңызын сипатай білу.Маңыздылық концепін пайдалану

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру

Өзін-өзі тексеру

Өткен білімді еске түсіру

Жариялау әдісі: Картамен жұмыс істеу әдісі

Оқушыдан шығып хронологияларды тақтаға жазады. Сол жылдары қандай оқиға болғандығын анықтайды;

Мұғалімнің сұрақтары арқылы оқушылар картадан мемлкеттерді көрсетеді

Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсаты хабарланады

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010

Жаңа білім

Мәтінмен жұмыс. «Балық қаңқасы» әдісі

Жағдаят,себеп-салдар,дәлел,қорытынды

1. Ақ Орданың құрылу тарихын анықтау

2.Саяси тарихын сипаттайды

3. Ақ Орданың ыдырау себебін анықтау

«Хронология»

жыл		Оқиға
1226-1253		Орда Ежен
1361-1376		Ұрыс хан
1423-1428		Барақ хан
1425		Сығанақты қайтарды
ХІҮғ 70-80		Әмір Темір жорығы

Жеке жұмыс

1. Ақ Орда және Алтын Орда хандарын анықтаңыз.

Жошы ұлысы
Алтын Орда	Ақ Орда

Орда Ежен; Тоғылық-Темір Ұрұс; Әмір Темір, Барақ

Берке; Өзбек; Ілияс-Қожа, Жәнібек; Бердібек,Тоқтамыс, Едіге, Ұрұс хан

2. Ақ Орда және Алтын Орда мемлекеттерінің жер аумағын анықтаңыз

Жошы ұлысы
Алтын Орда	Ақ Орда

А) Жайық өзенінен Батыс Сібір ойпатына дейінгі, Сырдарияның орта және төменгі ағысы аралығы

B) Еділ бойы бойы мен Кавказдың терістік жағы

C) Шығыс Түркістаннан Ферғана аймағы аралығы

D) Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу аймағы

F) Солтүстік Қазақстан мен Сібір жазығы

3. Ақ Орда хандарына баға бер!

О рда Ежен Ұрыс хан Барақ хан

Дескрипторлар

- Оқулықтағы мәтінді толығымен меңгереді.

- Мәтіннен топ тапсырмасына қатысты мәліметті табады.

- «Балық қаңқасына» жауап нұсқаларын жазады.

Дескриптор:

1.Оқулықтан өздеріне қажетті ақпаратты табады

2.Маңызды элеметтерді сұрыптап, кестеге түсіреді

3.Ақпаратты жеткізеді

Дескриптор

− Ақ Орда мен Алтын Орда мемлекетінің билеушілерін айтады;

− Ақ Орда мен Алтын Орда мемлекетінің аумағын айтады.

--- Ақ Орда хандарының саясатына баға беріп,Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуындағы Ақ Орданың рөлі қандай болғанын дәлелдейді.

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

«Ең үздік жауап»

ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады

Өзін-өзі бағалау

Ақ Орда мемлекеті

http://e-history.kz/kz/contents/view/1947

Қазақстанның саяси картасы

Хронологиялық кесте

Тақырыптық кестелер:

Ақ Орда Алтын Орда ұлыстары

Ақ Орда және Алтын Орда мемлекеттерінің жер аумағық картасы

Ақ Ор да зандарының суреттер

Бекіту

Сабақты қорытындылау

Үйге тапсырма

Ақ Орданың территориясын және астанасын кескін картаға түсіру. Венн диаграммасы Ақ Орда мен Алтын Орданың сыртқы саясатын салыстыру. Ұқсастықтары мен айырмашылықтарын жазу

Сабақтың тақырыбын қорытындылау

«Ең үздік жауап»

Кері байланыс

ҚҚҚ картасы

Қызық	Қиын	Құнды

Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып:8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Бату ханның билікке келуі
Сабақтың мақсаты		Тарихи оқиғалар мен процестердіің себеп-салдарын талдау Интерпретацияконцепін пайдалану
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	Ой қозғау Оқушыларға ортағасырлық қаланың суретін көрсетіп, саяхатшы ретінде суретке сипаттама беруін сұраңыз. Осы суретке қарап: Суретте ортағасырлық қалалардың шаруашылығы қалай бейнеленген? Көріністе қала мәдениетінің дамуы орын алған ба? Саяхатшы ретінде сізді не таң қалдырды? Бүгінгі сабағымыздың тақырыбын болжап көріңіздер Сабақ тақырыбын, оқу мақсаттары мен бағалау критерийлерін, зерттеу сұрақтарын таныстырыңыз.		Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010
Жаңа білім	Зерттеу сұрақтары Ортағасырдағы қазақ жерін зерттеген саяхатшылар өз жазбаларында көшпелі бабаларымыздың өмірін қалай сипаттайды? Қалалар, жергілікті тайпалардың шаруашылығы, баспана түрлері, басқару жүйесі, халқы жайлы ортағасырлық саяхатшылар қандай мәліметтер келтіреді? Ортағасырлық саяхатшылардың Қазақстан аумағына саяхаты туралы қысқаша ақпарат беру. Зерттеу талдау 1-тапсырма. Мұғалім оқушыларға жұптық тапсырмалар береді. тапсырмада оқушылар берілген мәтіндегі бос орынды төмендегі цифрлы сөздермен толықтырады. Оқушылар өздерінің жазған сөйлемдерімен бөліседі, мұғалім кері байланыс береді. Жұптар бір-бірін бағалайды. 2-тапсырма. Диктоглосс әдісі арқылы мәтінді меңгеру. Оқушылар үш топқа бөлінеді. Мұғалім оқушыларға мәтінді екі рет оқиды, оқушылар осы мәтінді тыңдай отырып естеріне қалған сөздерді жазып отырады, одан кейін топтаса отырып мәтін құрастырады. Топтың арасынан бір-екі оқушы шығып өздерінің жазған мәтіндерін оқиды. Барлығы мәтінді оқып болған соң мұғалім кері байланыс береді.		Бағалай критерийі: Орта ғасырлардағы көшпелілердің шаруашылық ерекшеліктерін біледі. Дескрипторлар: Саяхатшылардың еңбектері бойынша көшпелілердің шаруашылық түрлерін атайды; Көшпелілер шаруашылығының өнімдерін дұрыс толтырады; Көшпелілер шаруашылығының ерекшеліктерін көрсетеді; Мәтіндегі бос орындарды дұрыс толтырады Бағалау критерийі: Саяхатшылар еңбектері бойынша көшпелілердің шаруашылығын сипаттайды. Дескрипторлар: П. Карпинидің Азияға саяхат жасауының мақсатын түсіндіреді; П. Карпинидің жүріп өткен жолын сипаттайды (немесе картадан көрсетеді); Саяхаты бойынша көшпелілер туралы жинаған ақпаратын түсіндіреді; П.Карпини саяхатының нәтижесін баяндайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Презентация Путешествие в восточные страны ПланоКарпини и Гильома де Рубрука. (Серия: Путешествия. Открытия. Приключения). – Алматы: Гылым, 1993. ЕсмагамбетовК. Что писали о нас на Западе. – Алма-Ата: «Қазақуниверситеті», 1992 Үлестірме материалдар
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма «Жүретін арба туралы» Ибн Баттута «Шығыс елдеріне саяхат» Гильом де Рубрук		Сабақтың тақырыбын қорытындылау орта ғасырлық саяхатшылардың Қазақстан тарихына қатысты еңбектеріне сипаттайды		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	«Ғажайып аралға саяхат» Оқушылар сабақтан алған әсерлерін бір «аралды» таңдап сипаттайды: «Қуаныш» аралы «Жаңалық» аралы «Оқиғалар» аралы «Сұрақтар» аралы «Көңілсіздік» аралы		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Шығармашылық жұмыстар «Қазақ елі тарихындағы Жошы Ұлысы: мәні мен маңызы»
Сабақтың мақсаты		Жошы ұлысы бойыша білімдерін жинақтау Дерекөздеріне талдау жасау
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	«»Өз болжамың» әдісі «Орасан зор аумақты алып жатқан Моңғол империясы ыдырағаннан кейін картада қандай өзгерістер орын алуы мүмкін?» Жаңа сабақтың тақырыбын, зерттеу сұрағы, мақсаты мен бағалау критерийлерін таныстырыңыз.		Оқушылар түрлі жауаптарды қайтарулары мүмкін: империяның құлдырап, бөлшектеніп кетуі, бағынышты мемлекеттердің өз тәуелсіздігі үшін күресінің басталуы, ішкі алауыздық пен кикілжіңдердің орын алуы және т.б.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Атамұра, 2010 Алтын Орда http://e-history.kz/media/upload/
Жаңа білім	Зерттеу және талдау Дерекпен жұмыс Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі ретінде Алтын Орданың өмірлік циклін зерттейді. 1.Алтын Орданың құрылуына әсер еткен факторлар (соғыстар, географиялық, экономикалық, сыртқы, әлеуметтік-саяси факторлар). 2. Алтын Орданың күшеюі (билік үшін күрес, мемлекеттіліктің қалыптасуы,басқа территорияларды басып алу, экономикалық күштілік, мәдениеттің дамуы). 3. Мемлекеттің құлдырауы (ішкі алауыздық, әлеуметтік теңсіздік, экономикалық дағдарыс, үздіксіз соғыстар, бөлшектеніп кету). Кескін картамен жұмыс. Алтын Орда территориясын және ыдырағаннан кейін құрылған мемлекеттерді астанасы мен қоса кескін картада белгіле. Интерпретация «Мемлекетті таны» ролдік ойыны. Әр мемлекет атауы беріледі. (Мыс: Алтын Орда, Ақ Орда, т.б.) «Мемлекет ханы» өз мемлекетінің атын атамай, сынып алдында оған қысқаша сипаттама береді.		Дескриптор: - Қазақ хандығы құрылғаннан кейінгі елдің ішкі жағдайын сипаттайды; - Қазақ хандығықұрылғаннан кейінгі елдің ішкі жағдайында орын алған өзгерістерді экономикалық, әлеуметтік, этникалық, тарихи, саяси, демографиялық факторларға жіктейді. Дескриптор: - Қазақ хандығының құрылуын кімдер еске сақтау керектігін атайды; -Қазақ хандығының құрылуындағы оқиғалардың жағымды/жағымсыз нәтижелерін талдайды; - Қазақ хандығы құрылған кезде және бүгінгі күні оқиғаның маңыздылығына баға береді. Дескриптор: - Кестедегі бос және сұрақ белгісінің орындарын толтырады; - Қазақ елін кім, қашан «Ұлы Дала» деп атағанын анықтайды; - Елбасының қазақ даласын не себепті «Ұлы Дала» деп атағанына болжам жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	http://www.vostlit.info (Восточная литература. Средневековые исторические источники Востока и запада). Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б. К. Д. Оссон «от Чингисхана до Тамерлана». – Алматы: «Санат», 2001. Бас ред. М.Х.Асылбеков, Қ.С. Алдажұманов, К.М.Байпақов.
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің дамуындағы өзгерістерді төмендегі кестеге толтырыңыз		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Бүгінгі сабақтан алған әсері «Бес бармақ» тәсілі бойынша жүргізіледі. Бұл тәсіл арқылы барлығын түсіндім, енді түсініп келемін, түсінбедім деген сұрақтардың пәрменінде белгілейді		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Батый ханның Батысқа жорығы
Сабақтың мақсаты		Дәйекті қорытындылар жасай отырып, батыс жорықтарының себептері ме салдарын талдау
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	«»Өз болжамың» әдісі «Орасан зор аумақты алып жатқан Моңғол империясы ыдырағаннан кейін картада қандай өзгерістер орын алуы мүмкін?» Жаңа сабақтың тақырыбын, зерттеу сұрағы, мақсаты мен бағалау критерийлерін таныстырыңыз.		Оқушылар түрлі жауаптарды қайтарулары мүмкін: империяның құлдырап, бөлшектеніп кетуі, бағынышты мемлекеттердің өз тәуелсіздігі үшін күресінің басталуы, ішкі алауыздық пен кикілжіңдердің орын алуы және т.б.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Атамұра, 2010 Алтын Орда http://e-history.kz/media/upload/
Жаңа білім	Зерттеу және талдау Дерекпен жұмыс Жошы ұлысының орнына құрылған алғашқы ірі мемлекеттердің бірі ретінде Алтын Орданың өмірлік циклін зерттейді. 1.Алтын Орданың құрылуына әсер еткен факторлар (соғыстар, географиялық, экономикалық, сыртқы, әлеуметтік-саяси факторлар). 2. Алтын Орданың күшеюі (билік үшін күрес, мемлекеттіліктің қалыптасуы,басқа территорияларды басып алу, экономикалық күштілік, мәдениеттің дамуы). 3. Мемлекеттің құлдырауы (ішкі алауыздық, әлеуметтік теңсіздік, экономикалық дағдарыс, үздіксіз соғыстар, бөлшектеніп кету). Кескін картамен жұмыс. Алтын Орда территориясын және ыдырағаннан кейін құрылған мемлекеттерді астанасы мен қоса кескін картада белгіле. Интерпретация «Мемлекетті таны» ролдік ойыны. Әр мемлекет атауы беріледі. (Мыс: Алтын Орда, Ақ Орда, т.б.) «Мемлекет ханы» өз мемлекетінің атын атамай, сынып алдында оған қысқаша сипаттама береді.		Дескриптор: - Қазақ хандығы құрылғаннан кейінгі елдің ішкі жағдайын сипаттайды; - Қазақ хандығы құрылғаннан кейінгі елдің ішкі жағдайында орын алған өзгерістерді экономикалық, әлеуметтік, этникалық, тарихи, саяси, демографиялық факторларға жіктейді. Дескриптор: - Қазақ хандығының құрылуын кімдер еске сақтау керектігін атайды; -Қазақ хандығының құрылуындағы оқиғалардың жағымды/жағымсыз нәтижелерін талдайды; - Қазақ хандығы құрылған кезде және бүгінгі күні оқиғаның маңыздылығына баға береді. Дескриптор: - Кестедегі бос және сұрақ белгісінің орындарын толтырады; - Қазақ елін кім, қашан «Ұлы Дала» деп атағанын анықтайды; - Елбасының қазақ даласын не себепті «Ұлы Дала» деп атағанына болжам жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	http://www.vostlit.info (Восточная литература. Средневековые исторические источники Востока и запада). Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б. К. Д. Оссон «от Чингисхана до Тамерлана». – Алматы: «Санат», 2001. Бас ред. М.Х.Асылбеков, Қ.С. Алдажұманов, К.М.Байпақов.
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің дамуындағы өзгерістерді төмендегі кестеге толтырыңыз		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Бүгінгі сабақтан алған әсері «Бес бармақ» тәсілі бойынша жүргізіледі. Бұл тәсіл арқылы барлығын түсіндім, енді түсініп келемін, түсінбедім деген сұрақтардың пәрменінде белгілейді		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Алтын Орда мемлектінің құрылуы
Сабақтың мақсаты		Мемлекет құрылысындағы сабақтастықты анықтай отырып, Алтын Орданың саяси институттарының ерекшеліктерін зерттеу
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	Қызығушылықты ояту «Орасан зор аумақты алып жатқан Моңғол империясы ыдырағаннан кейін картада қандай өзгерістер орын алуы мүмкін?» проблемалық сұрағын қойып, оқушылардың болжамдарын сұраңыз. Сабақтың тақырыбымен,оқу мақсаттарымен, бағалау критерийлерімен танысу.		Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу ,		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық. І том. Атамұра, 2010
Жаңа білім	Зерттеу және талдау Моңғол империясы ыдырауы нәтижесінде орын алған өзгерістерді көрсету үшін оқушыларға карта арқылы түсіндірме жүргізіңіз. Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтары туралы қысқаша айтып кетіп, олардың жер-аумақтарын картадан көрсетіңіз. 1-тапсырма.Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтарының аумағын кескін картаға белгілеп, аумағын сипаттаңыз. . 2-тапсырма.Алтын Орданың құрылуы бейнематериалмен жұмыс. Оқушыларға алдын-ала сұрақтарды беріңіз. Бейнематериал сілтемесі: https://www.youtube.com/watch?v=ncuNszUv0SE Талқылау сұрағы: Моңғол мемлекетінің ыдырауына қандай факторлар әсер етті? Алтын Орда мемлекеті қалай құрылды? Алтын Орда мемлекетінің ішкі-сыртқы саясатының қандай ерекшеліктері болды? Бұл бағытта олар қандай жетістіктерге жетті?		Бағалау критерийі: Моңғол империясы ыдырау нәтижесінде құрылған мемлекеттерді атап, аумағын көрсетеді. Дескрипторлар: Алтын Орда, Ақ Орда, Ноғай Ордасы, Сібір, Қазан, Қырым, Астрахан хандықтарын атайды; Кемінде 4 мемлекеттің аумағын картадан көрсетеді; Кемінде 4 мемлекеттің шекараларын сипаттайды. Бағалау критерийі: Алтын Орда мемлекетінің ыдырау себептерін талдайды Дескрипторлар Алтын Орда мемлекетінің ыдырауының негізгі бір себебін атайды; Алтын Орда мемлекеті ыдырауының жанама екі себебін талдайды; Сұрақтарға толық жауап береді		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Алтын Орда http://e-history.kz/media/upload/55/2013/10/22/5eff006ac06f8b33293772b1ac92cd83.pdf http://www.vostlit.info Қазақстан тарихы туралы моңғол деректемелері. ауд. Н. Базылхан; ғыл. ред. М. Қ. Әбусейітова. Р. Б. К. Д. Оссон «от Чингисхана до Тамерлана». – Алматы: «Санат», 2001. Бейнематериал
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма Қазақстан аумағында ұлыстардың құрылуы		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»
Кері байланыс	Алдымен біз былай деп ойладық..... Одан кейін біз мына проблемаға тап болдық............. Проблеманы шешу үшін......жасадық. Бұдан біз..................көрдік. Демек, бұл мынаны білдіреді.................		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып:8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Көшпелі өзбек хандығы
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:		картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру; XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру
Сабақтың мақсаты		Тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII – XV ғғ. құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын талдау.Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуындағы өзгерістерді және бұл өзгеріске әсер еткен факторларды қарастыру.Оқушыларды еліміздің өткен тарихына құрметпен қарауға, отансүйгіштікке тәрбиелеу
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	Ширату сқрақтары 1.XIII-XV ғғ. арасында Шығыс Дешті Қыпшақта өмір сүрген, орта ғасырларда Қазақстан аумағында құрылған алғашқы мемлекет туралы не білеміз? Ойланып көріңіз,сабақтың тақырыбы қандай болмақ? Болжам жасаңыз. Сабақтың тақырыбы, оқу мақсаттары мен бағалау критерийлерімен таныстыр		Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Есенберлин «Көшпелілер» романы 2010
Жаңа білім	Карта мен жұмыс: Тапсырма-1: Әбілқайыр мен Моғолстан мемлекеттерінің орталығы және оған шекаралас мемлекеттерді картадан қарастырады: Тапсырма-2.Әбілқайыр мен Моғолстан мемлекеттерінің орталығы және оған шекаралас мемлекеттерді кескін картадан көрсетіңіз: Тапсырма-3. Оқушылар терминдерді мәтіннен қарап, мағынасын ашады. «Моғол», «Моғолстан», «Ұлы моғол империясы»Сығанақ, Алмалық, Шағатай ұлысы, «Көшпелі өзбектер», т.б. Зерттеу мен талдау Зерттеу сұрақтары: 1)Қазақстан жерінде XІV-XV ғасырларда өмір сүрген Моғолстан мен Әбілқайыр хандығы неліктен бір-бірімен достық қарым-қатынас орната алмады? 2)Қарама-қайшылықтың нәтижесі қандай? Зерттеу Тапсырма-4.Б/Т/Ж Оқушылар қажетті деректермен қамтамасыз етіледі: Тоғылық-Темірдің сыртқы саясатындағы Шағатай ұлысының кезінде орныққан Орта Азия жеріндегі билікті қалпына келтіру әрекеті. Әмір Темір жорықтары; Әбілқайырдың мемлекетті нығайтудағы іс-шаралары, Әбілқайыр хандығындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктің орын алуы. Берілген ақпарат арқылыӘбілқайыр хан мен Тоғылық Темір билік құрған кезде болған басты үш оқиғаны анықтауға тапсырма беріледі.		Бағалау критерийі: XIV –XVғғ пайда болған Әбілқайыр мен Моғолстан мемлекеттерінің орталығы және оған шекаралас мемлекеттерді кескін картаға түсіреді. Дескрипторлар: Әбілқайыр хандығының аумағын картадан дұрыс белгілейді; Моғолстан мемлекетінің аумағын дұрыс белгілейді; Моғолстан мемлекетінің астанасын белгілейді. Әбілқайыр хандығының астанасын белгілейді. Көршілес 3 мемлекетті атап, аумағын белгілейді 1. Оқушылар өз таңдауларын негіздейді. 2. Осы оқиғалардың мемлекеттің жағдайына қаншалықты әсер еткенін, қандай салдарларға әкелгенін талдайды. Бағалау критерийі:Моғолстан мен Әбілқайыр хандығының сыртқы саясатындағы негізгі оқиғаларды талдайды. Дескрипторлар: Моғолстанның Ақ Орда мен Әмір Темір мемлекетімен қарым қатынасындағы үш оқиғаны анықтайды; Моғолстан мен Әбілқайыр хан мемлекеттерінің арасындағы қарама-қайшылықтың үш себебін талдайды; Мемлекеттердің сыртқы саясат нәтижелерінің үш салдарын анықтайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Моғолстан мемлекеті http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/239-tarikh/2803-mogolstan-memleketi.html Орта ғасырлық мемлекеттер http://e-history.kz/kz/contents/view/324 Қазақ елі. Қазақстан тарихы. Kazak eli. 1 seriya. http://www.youtube.com/watch?v=Jkuzz_U8D-E .Мемлекеттердің әкімшілік құрылысын басқа мемлекеттермен салыстыру, ұқсастығы мен ерекшеліктерін бағалау мүмкіндігі бар
Бекіту	Сабақты қорытындылау Үйге тапсырма Әбілқайыр хандығы		Сабақтың тақырыбын қорытындылау
Кері байланыс	Оқу мақсатына жеттім, себебі ... Оқу мақсатына жету үшін әлі де жұмыстануым қажет, себебі...		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Қос қанатты басқару жүйесіінің құрылуы: Батыс (Батуидтер) мен Шығыс Дешті Қыпшақ Ордуидтер)
Сабақтың мақсаты		Қос қанатты басқару жүйесінің мәнін ашу; Батуидтер мен Ордуидтердің рөлін түсіндіру; Жасанды интеллект арқылы тарихи салыстыру жасау;
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту (5 минут) «AI – жылдам жауап» Оқушылар AI-ға сұрақ жазады: «Қос қанатты басқару жүйесі дегеніміз не?» Шыққан жауап тақтаға жазылып, соңында мұғалім: «Ал енді осы ақпаратты дәлелмен тексеріп көрейік» деп бағыттайды.		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушы лар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінгі күнге дейін. 5 томдық.
Жаңа білім	II. Негізгі бөлім 1. Оқу материалын жариялау Негізгі сұрақ: «Қос қанатты жүйе империяны қалай басқарды?» 2. «Миға шабуыл» Сұрақтар: Неліктен билік екі қанатқа бөлінді? Батыс пен Шығыстың қызметі қандай болуы мүмкін? Бұл жүйе тұрақтылық бере алды ма? 3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут) Кіріспе сөз «Шыңғыс хан империясы үлкейген сайын, оны бір орталықтан басқару қиынға түсті. Сондықтан билік екі қанатқа бөлінді: Батыс – Батуидтер, Шығыс – Ордуидтер. Бұл жүйе кейін Дешті Қыпшақтағы биліктің қалыптасуына негіз болды.» Мұғалім түсіндіретін мазмұн Қос қанатты басқару жүйесінің шығу себептері Батыс қанаты – Бату хан әулеті Шығыс қанаты – Орда Ежен әулеті Жер аумағының бөлінуі Әр қанаттың әскери-саяси міндеті Кейінгі мемлекеттерге әсері (Алтын Орда, Көк Орда, Ақ Орда) III. Ұжымдық жұмыс «Біліміңді қолдан» + дерекпен жұмыс 1-топ Дерек: Рашид ад-Дин шығармасынан қанаттардың бөлінуі туралы үзінді. Тапсырма: – Қай сөйлемдер Батыс қанатының міндетін көрсетеді? (2 сөйлем) – Қорытынды жаса: «Батыс қанаттың күшею себебі» 2-топ Дерек: Орда Ежен әулетінің шежірелік кестесі. Тапсырма: – Шығыс қанатының басты тұлғасын анықта – «Неліктен бұл әулет Шыңғыс әулетін жалғастыруда маңызды?» 3 дәлел 3-топ AI-дан алынған анықтама. Тапсырма: – 5 фактіні «сенімді/сенімсіз» деп бөл – Сенімсізіне неге күмәнданғаныңды жаз IV. Жеке жұмыс — «Талда – дәлелде!» әдісі Қос қанатты жүйенің пайда болу себебін 2 сөйлеммен жаз. Батыс қанатының артықшылығын 3 дәлелмен көрсет. Шығыс қанатының міндетін анықта. AI мәліметінің бір қатесін тауып түзет. «Егер жүйе екіге бөлінбесе не болар еді?» → 5 сөйлем балама сценарий. V. Жұптық жұмыс — «Ойлан, жұптас, бөліс» Тапсырма атауы: «Қай қанат империяға көбірек ықпал етті?» Жұптық тапсырма: 5 сұраққа бірге жауап дайындау: Батыс қанатының күшею себептері Шығыс қанатының стратегиялық рөлі Екі қанаттың өзара байланысы Жер бөлінісі неліктен әділ болды? Қазіргі тарихқа қалдырған ізі Оқушылар 1 минуттық презентация жасайды.		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды; Оқушылар 1 минуттық презентация жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Төрт би жүйесі» және «төрт билеуші тайпа» жүйесі
Сабақтың мақсаты		Төрт би жүйесінің шығу тарихын түсіндіру; Жошы ұлысындағы төрт билеуші тайпа рөлін талдау; Жасанды интеллектті ақпарат тексеру құралы ретінде қо
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту AI сұрағы: «Жошы ұлысындағы төрт би кімдер?» → Шыққан жауапты талдап, сабаққа кіріспе жасалады.		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушы лар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Қазақстан http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	II. Негізгі бөлім 1. Миға шабуыл Би нені білдіреді? Қоғамдағы рөлі қандай Билеуші тайпалар не үшін қажет болды? 2. Жаңа материалды түсіндіру (15 мин) Кіріспе сөз «Жошы ұлысында тек хандар емес, қоғамды басқаруда шешуші рөл атқарған төрт би болды. Ал төрт билеуші тайпа ұлыстың әлеуметтік-саяси тірегіне айналды.» Түсіндіру мазмұны Төрт би жүйесінің қалыптасуы Билердің функциясы: мәміле, әділдік, салық, тәртіп Төрт билеуші тайпа: қоңырат, жалайыр, қыпшақ, керей Осы тайпалардың саяси рөлі Ұлыста бірлік сақтаудағы қызметі III. Ұжымдық жұмыс «Біліміңді қолдан» + дерекпен жұмыс 1-топ Дерек: «Жами ат-Тауаирих» шығармасынан билер туралы үзінді. Тапсырма: – Би билігінің 2 дәлелін белгіле – «Би – саяси тұрақтылықтың кепілі» тұжырымын түсіндір 2-топ Дерек: Тайпалардың орналасу картасы Тапсырма: – 4 тайпаны белгіле – Әрқайсысының ұлыстағы рөлін қысқаша жазыңдар 3-топ AI мәліметі Тапсырма: – 5 фактіні саралау – Қате деректі анықтау – Түзету IV. Жеке жұмыс — «Салыстыр – талда!» әдісі 5 тапсырма: Төрт би жүйесінің басты мақсаты Билердің 3 міндетін ата Төрт тайпаның бірінің рөлін сипатта AI-дың бір қателігін түзет Кесте толтыр: – Сол жағы: би жүйесі – Оң жағы: тайпа жүйесі V. Жұптық жұмыс — «Ойлан, жұптас, бөліс» Тапсырма атауы: «Қай жүйе ұлысты көбірек нығайтты?» Жұптар жауап береді: Би жүйесінің артықшылығы Тайпалық жүйенің артықшылығы Ұқсастықтары Айырмашылықтары Қорытынды пікір		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Бату ханның «Алтын арғымақтары» жайлы аңыз
Сабақтың мақсаты		Аңыз бен тарихи шындықты ажырату; Аңыздың тарихи тұлғаны сипаттаудағы рөлін түсіну; AI көмегімен аңыздың нұсқаларын салыстыру.
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту AI сұрағы: «Бату хан туралы қандай аңыздар бар?» Нәтижелері талқыланады.		Интерактивті тақтаға бірнеше кілттік сөздер шығады.Оқушы лар сол кілттік сөздерді қолдана отырып,өткен тақырыпқа қысқаша шолу жасайды.		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	II. Негізгі бөлім 1. Миға шабуыл Неге аңыздар пайда болады? Неліктен жылқы – биліктің белгісі? Аңызда қандай шынайылық болуы мүмкін? 2. Жаңа материалды түсіндіру (15 мин) Кіріспе сөз «Аңыз – халықтың тарихи тұлғаға берген бағасы. Бату ханның «Алтын арғымақтары» туралы аңыз оның байлығын емес, биліктің, күштің, мәрттіктің символын көрсетеді.» Түсіндіру мазмұны Аңыздың мазмұны Нысаналы символдар: алтын арғымақ, жарық, құт Аңыздың саяси мәні Аңыздан дерек алудың қиындықтары AI арқылы аңыз нұсқаларын салыстыру III. Ұжымдық жұмыс 1-топ Аңыз мәтіні беріледі. Тапсырма: – Тарихи элементтерін белгіле – Аңыздың берер ойы 2-топ Аңыздың символдарын талдау. Тапсырма: – Алтын арғымақ нені білдіреді? – Символдық 3 мағына жазу 3-топ AI-дың аңыз нұсқасы Тапсырма: – 5 фактіні талдау – Қате жерін анықтау IV. Жеке жұмыс – «Талда – түсіндір!» әдісі 5 тапсырма: Аңыздың қысқаша мазмұнын 5 сөйлеммен жаз Аңыздағы тарихи белгі Символдың мағынасын аш AI-дың бір қатесін түзе «Аңыздың тәрбиелік мәні» — 3 сөйлем V. Жұптық жұмыс — «Ойлан, жұптас, бөліс» Тапсырма атауы: «Аңыз нені үйретеді?» Жұптар 5 сұраққа жауап дайындайды.		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Білім беру ұйымының атауы
Пәні:
Педагогтің аты-жөні:
Күні:
Сынып: 8		Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы:		Нар мойыны Бердібекте кесілді» тарихи мәтелінің мазмұны
Сабақтың мақсаты		- «Нар мойыны Бердібекте кесілді» мәтелінің тарихи негізін ашу; - Бердібек хан тұсындағы саяси дағдарысты түсіндіру;
Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі//уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Ұйымдастыру Өзін-өзі тексеру Өткен білімді еске түсіру	I. Қызығушылықты ояту (5 минут) «AI – болжам» әдісі: Оқушылар AI-ға сұрайды: «Нар мойыны Бердібекте кесілді» деген тарихи мәтел нені білдіреді?» Жауаптар талданады.		Оқушылар өз ойларын ортаға салады. Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады	Бейнеролик http://www.youtube.com/watch?v=gFVz08_bLAI (32.55 мин) Презентация
Жаңа білім	II. Негізгі бөлім 1. Оқу материалын жариялау: Негізгі сұрақ: «Бердібек ханның өлімі неге Алтын Орданың күйреуімен байланысты?» 2. Миға шабуыл: - Мәтел дегеніміз не? - Бердібек кім? - Неліктен мәтел халық жадында қалды? - Астарындағы тарихи жағдай қандай? 3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут) Кіріспе сөз: «Халықтың әрбір мәтелі — ғасырлар бойы сақталған тарихи сабақ. "Нар мойыны Бердібекте кесілді" мәтелі бүкіл бір империяның тағдырын білдіретін ишара. Бердібек — Алтын Орданың соңғы қуатты хандарының бірі. Оның өлімімен бірге Жошы ұлысының бірлігі құлады.» Түсіндірілетін мазмұн: - Бердібек ханның таққа келуі; - Жәнібек ханнан кейінгі дағдарыс; - «Бердібек қырғыны» оқиғасы; - Хан әулетінің әлсіреуі; - Алтын Орданың ыдырауы: Көк Орда, Ақ Орда, Қазан, Қырым мемлекеттері; - Мәтелдің мәні: «Нар мойыны» — ауыр жүк, соңғы тірек символы. III. Ұжымдық жұмыс «Біліміңді қолдан» + дерекпен жұмыс 1-топ: Дерек: Шараф ад-Дин Йезди жазбасынан үзінді. Тапсырма: - Биліктің әлсіреуін көрсететін 2 сөйлемді табу; - «Бұл империяға қалай әсер етті?» – 3 тұжырым. 2-топ: Дерек: Алтын Орданың саяси картасы. Тапсырма: - Ыдырау басталған 3 аймақты белгіле; - «Бұл бөлінулердің себебі?» – қысқаша жауап. 3-топ: AI мәтіні. Тапсырма: - 5 деректі сенімді/сенімсіз деп бөлу; - Сенімсізіне түсініктеме беру; - AI-ға қосымша сұрақ қойып, нақтылау. IV. Жеке жұмыс — «Талда – дәлелде!» әдісі 5 тапсырма: 1. Мәтелдің мағынасын 3 сөйлеммен түсіндір. 2. Бердібек билігін әлсіреткен 3 факторды жаз. 3. Алтын Орданың ыдырауына әсер еткен бір тарихи оқиғаны ата. 4. AI қателігін тауып түзет. 5. Кесте: Сол жақ: Мәтелдің символдық мәні (2 тармақ) Оң жақ: Тарихи мәні (2 тармақ) V. Жұптық жұмыс — «Ойлан, жұптас, бөліс» Тапсырма атауы: «Бердібек өлімі — империя тағдырындағы бетбұрыс» 5 сұрақ: - Бердібек неге «соңғы тірек»? - Оның өлімінің салдары? - Мемлекеттің бірлігіне әсері? - Егер ол өлмесе не болар еді? - Мәтелдің бүгінгі сабақтары? VI. Сабақ қорытындысы «AI – қорытындылайды» әдісі: Сұрақ: «Бердібек өлімі неге Алтын Орданың күйреуінің бастауы саналады?» Жауап салыстырылады.		Дискриптормен «Білу және түсіну» дағдысына негізделген жұмыс тапсырмасы: Мәтіннен оқыған және фильмнен көрген мәліметтері бойынша сұрақтарға жауап беру. Оқушылар Мұхтар Шахановтың суреті бойынша тұлғаға сипаттама береді Дсекриптор: Шыңғысханның жаулап алу саясатын анықтайды; Шыңғысханның ұлыстарына сипаттама береді; Отырар қаласының тарихының ерекшеліктерін атайды;		ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады «Ең үздік жауап» бір-бірімен жұмыстарын алмасып,өзара бағалау жасайды ҚБ Мұғалім оқушылар жауабын мұқият тыңдап кері байланыс беріп отырады Өзін-өзі бағалау	Ақпараттық мәтіндер Тақырыптық тапсырмалар М.Шаханов суреті Хронологиялық тапсырмалар Тарихи сынақ хат
Бекіту	Сабақты қорытындылау «Сен маған, мен саған»Оқушылар бір-біріне тақырып бүгінгі өтілген тақырып бойынша сұрақтар қояды Үйге тапсырма Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.		Сабақтың тақырыбын қорытындылау		«Ең үздік жауап»	Ақпарат тық карточка
Кері байланыс	Менің бәрінен де бұрын … жасау қолымнан келді Мен өзімді … үшін мақтай аламын Мен сыныптастарымды ... үшін мақтай аламын Мені таң қалдырды… Мен үшін ... жаңалық болды Менің пікірім бойынша … іске аспады, себебі …. Болашақта мен … ескеремін		Тақырып бойынша не білетінін, не білгісі келетінін, не білгенін жазады		Оқушылар бағалай критерийлерімен өз деңгейлерін бағалайды

Пайдаланылған әдебиеттер:

(Мұғалім үшін)

Абусеитова М.Х. Казахское ханство и кочевая цивилизация Центральной Азии. – Алматы: Ғылым, 2015.
Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. Қазақстан тарихы: Ежелгі дәуірден XVII ғасырға дейін. – Алматы: Қазақ университеті, 2018.
Жолдасбайұлы С. Ежелгі және ортағасырлық Қазақстан тарихы. – Алматы: Санат, 2010.
Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін. 5 томдық. – Алматы: Атамұра, 2010.
Еженханұлы Қ. Көшпелілердің саяси мәдениеті: билік құрылымы және мемлекеттік жүйе. – Алматы: Қазақ университеті, 2017.
Ашірбекова А. Ортағасырлық Қазақстанның мемлекеттік институттары. – Астана: Еуразия университеті, 2020.
Нарбаев Қ., Құдайбергенова Г. Ортағасырлық дала қоғамы және оның билік жүйесі. – Алматы: Білім, 2019.
Марғұлан Ә.Х. Көне мәдениет жазбалары. – Алматы: Өнер, 2010.
Қазақ халқының дәстүрлі құқықтық мәдениеті. – Алматы: Жеті жарғы, 2016.
ҚР БҒМ. Қазақстан тарихы пәні бойынша оқу бағдарламасы (8-сынып). – Астана, 2023.

(Оқушы үшін)

Қазақстан тарихы. Оқулық. 8-сынып. – Алматы: Атамұра, 2023.
Қойгелдиев М. Қазақ мемлекеті және ортағасырлық билік жүйесі. – Алматы, 2018.
Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы. – Алматы: Мектеп, 2020.
Қазақ хандығы: құрылуы, дамуы, билік жүйесі. – Оқушыларға арналған қысқаша анықтама. – Алматы: Білім, 2022.
Ұлы Дала тұлғалары: хандар, билер, батырлар. – Балалар энциклопедиясы. – Алматы: Алтын қазына, 2021.
Тарихи-танымдық журнал «Балалар әлемі: Тарих». №3–4 (ортағасырлық тақырыптар).
Қазақтың дәстүрлі қоғамы: билік иелері. — Оқушыларға арналған иллюстративті кітапша. – 2020.
Ортағасырлық Қазақстан картасы және негізгі оқиғалар. – Көрнекілік материал.
ҚР БҒМ 8-сынып оқу құралына арналған әдістемелік нұсқау. – 2023.
Хандар шежіресі. Қысқа анықтамалық. – Алматы, 2022.

Жуманбаев Нурлан

Абай облысы білім басқармасы Бесқарағай ауданы білім бөлімінің

«№1 жалпы білім беретін орта мектеп» КММ

тарих пәні мұғалімі

«Ортағасырлық дала кеңістігіндегі билік жүйесі» 8-сынып

авторлық бағдарлама

Семей 2025 ж. 62 бет

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

doc

Қазақстан тарихы Авторлық бағдарлама 8 сынып

18.02.2026

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Жариялаған:

Жуманбаев Нурлан Жуманбаевич

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

Өзектілігі:

Мақсаты:

Міндеттері

Жаңашылдығы:

Күтілетін нәтиже

I. Қызығушылықты ояту (5 минут)

«AI – болжам» шағын тапсырмасы

II. Негізгі бөлім

1. Оқу материалын жариялау

2. «Миға шабуыл» әдісі (5 минут)

3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут)

Кіріспе сөз

III. Ұжымдық жұмыс

«Біліміңді қолдан» әдісі + Дерекпен жұмыс

Топтық тапсырмалар

1-топ: Рашид ад-Дин дерегі

2-топ: Қазақ шежіресіндегі нұсқа

3-топ: Қазіргі зерттеу (AI талдау)

IV. Жеке жұмыс

«Дәлелде!» әдісі

V. Жұптық жұмыс

«Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Тапсырманың атауы:

Жұптық тапсырма:

VI. Қорытынды

«AI түйіндейді»

I. Қызығушылықты ояту (5 минут)

«AI–Болжам» жылдам тапсырмасы

1. Оқу материалын жариялау (2 мин)

2. «Миға шабуыл» әдісі (5 мин)

Кіріспе сөз

Негізгі мазмұн (мұғалім түсіндіреді):

Алаша хан туралы қазақ аңыздары: елді біріктірген тұлға, үш жүздің атасы;

«Біліміңді қолдан» әдісі + Дерекпен жұмыс

Топтық тапсырмалар:

1-топ: Алаша хан туралы аңыз мәтіні

2-топ: Қазақ шежіресінен үзінді («Алаша – Жошыға қатысты» нұсқа)

3-топ: Жасанды интеллект дерегі

IV. Жеке жұмыс

«Талда – дәлелде!» әдісі

V. Жұптық жұмыс

«Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Тапсырманың атауы:

Жұптық тапсырма:

VI. Сабақ қорытындысы

I. Қызығушылықты ояту (5 минут)

«AI – болжам» шағын тапсырмасы

II. Негізгі бөлім

1. Оқу материалын жариялау

2. «Миға шабуыл» әдісі (5 минут)

3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут)

Кіріспе сөз

III. Ұжымдық жұмыс

«Біліміңді қолдан» әдісі + Дерекпен жұмыс

Топтық тапсырмалар

1-топ: Рашид ад-Дин дерегі

2-топ: Қазақ шежіресіндегі нұсқа

3-топ: Қазіргі зерттеу (AI талдау)

IV. Жеке жұмыс

«Дәлелде!» әдісі

V. Жұптық жұмыс

«Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Тапсырманың атауы:

Жұптық тапсырма:

VI. Қорытынды

«AI түйіндейді»

I. Қызығушылықты ояту (5 минут)

«AI – жылдам жауап»

II. Негізгі бөлім

1. Оқу материалын жариялау

2. «Миға шабуыл»

3. Жаңа материалды түсіндіру (15 минут)

Кіріспе сөз

Мұғалім түсіндіретін мазмұн

III. Ұжымдық жұмыс

«Біліміңді қолдан» + дерекпен жұмыс

1-топ

2-топ

3-топ

IV. Жеке жұмыс — «Талда – дәлелде!» әдісі