ББҰА

Ө.Жәнібеков атындағы «№27 IT мектеп – лицейі» КММ

Бөлім:

Тыныс алу

Педагогтің аты-жөні:

Мұхтарова Айдана

Күні:

4.12.2025ж

Сыныбы: 7 «Б»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Өсімдіктердің тыныс алуы . Зертханалық жұмыс «Өсімдіктердің тыныс алуын зерттеу»

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

7.1.4.3. өсімдіктердегі тыныс алуды зерттеу

Сабақтың мақсаты:

Өсімдіктердегі тыныс алуды зерттейді.

Ұлттық құндылықтар

Бірлестіктегі тәрбие, Қазақстандық патриотизм, еңбек пен өнер, өмір бойы оқуға талпыну, айналасындағы адамдарға, қоғамға деген сыйластық (топтық жұмыстарда жаңа тақырыпты меңгеріп,қоғамда өздерін қалай ұстау керектігін үйренеді)

Сабақ кезеңі/Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

3 мин

5мин

Жаңа сабаққа кіріспе

6 мин

Сабақтың ортасы

10 мин

5 мин

8мин

Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен амандасу, оларды түгендеу, назарын сабаққа аудару.

Психологиялық ахуал: Бүгінгі сабақта оқушылардың көңіл-күйлерін білу.

Топқа бөлу. Оқушыларды 3-топқа біріктіру: «Қоржын әдісі» арқылы топқа біріктіріледі

Топ ережесі:

1.Топта тыныштық сақтау;

2.Бірін-бірі тыңдау;

3.Уақытты үнемдеу;

4.Ұжыммен бірге жұмыс жасау;

Топ басшысын сайлау;

Бағалау парағын тарату;

I-топ "Өскін"

II-топ "Тамыр жеміс"

III-топ "Тұқым"

Оқушылар ұстазымен амандасады, көңіл күйлерін білдіреді.Топқа бөлінеді

10-9 –«Тамаша»

8-7 – «Жақсы»

6-5 – «Талпын»

«Жарайсың! » деген мадақтау сөзімен ынталандыру

Үй тапсырмасын сұрау. «Пазл » әдісі арқылы үй тапсырмасын пысықтау. Тірек сөздермен жұмыс. Ашық сұрақтар:

1. Тыныс алу

2. Энергия алу

3. Аэробты тыныс алу

4. Анаэробты тыныс алу

5. Фотосинтез

6. Нәруыздар,майлар,көмірсулар

оқушылар өткен тақырыптар бойынша

Тірек сөздердің анықтамасын айтады

Дескриптор:

Тыныс алудың типтерін атайды -1 балл

Аэробтардың анаэробтардан айырмашылығын біледі-1балл

Жалпы-2 балл

презентация

Жаңа сабақтың тақырыбы: Өсімдіктердің тыныс алуы

Мағынаны білу

Мұғалім жаңа сабақты бейнеролик арқылы көрсетеді.Макеттер арқылы түсіндіреді.

1-топ: "Өскін" – "Тәжірибелік жұмыс"

Мақсаты:Тәжірибе жасау арқылы өсімдіктің тыныс алуын анықтау.
Жұмыс барысы:

Оқушылар бір күн бүрын орналастырған өсімдік түрлерінен тыныс алу процесін анықтайды.Жабық түрған үш ыдысқа шамды орналастырады . Нәтижесінде бірінші және екінші ыдыста шам өшеді , себебі өсімдік тірі, тыныс алып жатыр. Ал үшінші ыдыста тыныштық күйдегі тұқымда шам өшпеді ,тыныс алу процесі болмады

2-топ: "Тамыр жеміс" –– "Кластер" әдісі

Мақсаты: Фотосинтез бен мен тыныс алуды салыстыру.
Жұмыс барысы:

Топ мүшелері үлкен параққа немесе тақтаға фотосинтездің және тыныс алудың схемасын сызады.Олардың ерекшеліктерін сипаттайды.

Әр бөлімге қосымша мысалдар қосып, көрнекі түрде түсіндіреді.

3-топ: "Тұқым" Тұқым мен өскіннің тыныс алуы тәжірибе

Мақсаты: Тұқым мен өскіннің тыныс алуы түсіндіру.
Жұмыс барысы:

Топ мүшелері "Тұқым мен өскіннің " рөлінде болады.

Неліктен өскіннің тыныс алуы қарқынды екенін түсіндіреді

Зертханалық жұмыс

Мақсаты: өсімдіктердің тыныс алатынын анықтау.

Жұмыс барысы.

Бұл жұмысты жасау үшін жақсы суарылған өсімдіктерді әк суы бар ыдыстармен бірге жайпақ табаққа қояды . Содан кейін әрбір өсімдікті мөлдір шыны ыдыспен жауып қояды.Енді оларды әртүрлі жағдайда: біреуін жарық жақсы түсетін жерге, екіншісін шкафқа немесе жарық түспейтін жерге 5-7 күнге қалдырады.

1.Әк түсі қалай өзгергенін бақылау

2. Кішкентай балауыз шамды түйменің үстіне қойып,оны жағу.

3.Қандай балауыз шамның жарық болып ұзақ жанатынын бақылау.

Синтез  «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі.

1.Қайсысы тыныс алу қайсысы фотосинтез?

Сөйлемдер

• Көмірқышқыл газын сіңіру

• Оттегіні бөлу

• Глюкозаны ыдырататын энергия алу

• Жарықтың өажет болуы

• Түнде де жүреді

• Күндіз көп жүреді

2.Суретті сөйлет?

Мұғалім өсімдік жапырағының суретін береді.Терминдер: СО2 , О2, Энергия

3.Екі қаланың тарихы : «Жапырақ мен тамыр»

Оқушыларға мысал:Жапырақ «жарық қаласында»,ал Тамыр «қараңғы әлемде» тұрады.Оқушы рөлдік түрде :

• Жапырақ – О2 шығарады, СО2 алады

• Тамыр – О2 алады, СО2 бөледі

4. «5 элемент» ойыны

О2-Глюкоза-Митохондрия-Энергия-СО2

Тапсырма осы процесті байланыстырып, сөйлем құра

5. Эмоциямен түсіндір

Оқушыларға эмоциялар беріледі.

Тапсырма . Тыныс алу процесінің әр кезеңін осы эмоциямен сипаттау

Глюкоза митохондрияға түскенде-

Энергия бөлінгенде-

6.Қайсысы өтірік?

Оқушыларға үш мәлімдеме беріледі.

1.Өсімдік тәулік бойы тыныс алады.

2.Тыныс алу тек жапырақта жүреді.

3.Тыныс алу кезінде энергия бөлінеді

7.»Мен кіммін» жұмбақ құпия

• Мен барлық тірі ағзаларда бармын

• Мен энергия шығарамын

• Тыныс алу процесі кезінде жүреді

Жауабы: митохондрия

8.Егер өсімдікте оттегі бітсе........?

9.»Шапшаң жауап: Дұрыс па , бұрыс па?»

• Тыныс алу тек түнде жүреді. Бұрыс

• Энергия тыныс алуда бөлінеді. Дұрыс

• Өсімдік СО2 алмайды. Бұрыс

• Тыныс алу жарыққа тәуелді емес. Дұрыс

10. Бос орындарды толтыр

Мәтін

Тыныс алу кезінде өсімдік _______пайдаланып,______ ыдыратады.Нәтижесінде______ бөлінеді және _____сыртқа шығады.

Кілт сөздер: оттегі, глюкоза, энергия, СО2

11. Логикалық сұрақ

Түнде бөлмеге көп өсімдік қойса, неге ауа ауырлай түседі? (қай газ көбейеді)

12. Құпия сөзді тап

Берілген сөздерден дұрыс сөзді құрастыр

Тысанауы

Кмлөдгашымқырқ

Гттежо

Өсімдіктің тыныс алуына қатысты сөздер

Оқушылар тыңдайды, түсінеді

Оқулықтағы тірек сөздерді өз дәптерлеріне жазып алады.

-Өсімдіктердің тыныс алуы туралы түсінік қалыптасады

Әр топ оқушылардың белсенді қатысып және шығармашылық қабілеттерін дамыта отырып, тыныс алу жүйесін тереңірек түсінуге мүмкіндік алады.

Тәжірибе жасау арқылы өсімдіктің тыныс алуын анықтайды

Оқушылар кестені толтырып, тыныс алу мен фотосинтезді салыстырады

Оқушылар өсімдіктің тыныс алатындығын анықтайды

Оқушылар зертханалық жұмысты мұқият тындайды.

Зертханалық дәптерлеріне кестені жазып алады.

Оқушылар «тыныс алу» және «фотосинтез» деп екіге бөліп жазады

Оқушылар жапырақ арқылы газдардық қалай кіріп – шығатынын көрсетеді,белгі қояды.Оқушылар оз ойларын айтады

Оқушылар рөлдік түрге енеді

Оқушылар 5 затты дұрыс ретпен қоюды,

осы процесті байланыстырып, сөйлем құрайды.

Оқушылар тапсырманы эмоциялармен сипаттайды.

Оқушылар дұрыс жауабын табады

Оқушылар құпия сөзді табады.

Сөйлемді жалғастырады

Сөйлемнің дұрыс немесе бұрыс екенін анықтайды

Мәтінді толықтырады

Сұраққа жауап береді

Құпия сөздерді табады

«Жарайсың! » деген мадақтау сөзімен ынталандыру

Дескриптор

1-топ: "Өскін" – "Тәжірибелік жұмыс"

1.Өсімдіктін тыныс алуын тәжірибе жүзінде анықтайды. -1балл

2. Өсімдіктін тыныс алуын зерттейді-1балл

3.Өніп жатқан және тыныштық күйдегі тұқымның тыныс алу қарқындылығын сипаттайды. -2балл

2-топ: "Тамыр жеміс" –"Кластер" әдісі

1.Фотосинтез бен тыныс алуды біледі. -1балл

2. Фотосинтез бен тыныс алуды ажырата алады. -1балл

3. Фотосинтез бен тыныс алуды сипаттайды-2балл

3-топ: "Тұқым" – Тәжірибе

1.Тұқым мен өскіннің тыныс алуын біледі. -1балл

2.Тұқым мен өскін арасындағы тыныс алу прцесін ажыратады -1балл

3.Өскіннің тыныс алу қарқындылығын сипаттайды -2балл

Жалпы-4балл

Жарайсың! Өте жақсы нәтиже!

Дескрипторлар:

1.Ғылыми және логикалық негіздемелер келтіреді -1балл

2.Өсімдіктің тыныс алу процесіне қатысатын О2-Глюкоза-Митохондрия-Энергия-СО2 біліп,қызметтерін толық меңгереді- 1балл

3. Өзіндік ойларын қосып, тұжырым жасайды.- 1балл

Жалпы-3балл

Жарайсың! Осы қарқынмен жалғастыра бер!

«Жарайсың! » деген мадақтау сөзімен ынталандыру

Бейнебаян

Көрсету

Презентация, оқушы алдындағы оқулықтар, мәтін, плакат,А3 форматты қағаздар, маркер, өскін, тамыр жеміс, тұқым, сіріңкеі ыдыс

Өскін,тамыр жеміс,тұқым,ыдыстар,сіріңке

А3 парағы,маркерлер , суреттер

Тұқым,өскін,ыдыстар,сіріңке

Өсімдік,әк суы,ыдыс,сіріңке

А4 қағаздар

Презентация

Презентация

Презентация

5 мин

Қорытынды – "Витаминдер" әдісі арқылы сұрақтарға жауап беру

Оқушылар Витамин әдісі арқылы тақтаға берілген сұрақтарға жауап береді

Мұғалімнің көмегімен тыныс алудың маңыздылығы қорытындыланады.

Дескриптор:

Өсімдіктердің тыныс алуын айтады;

-1балл

Сабақтың соңы

3 мин

Бағалау: Топбасшыға бағалау парағы беріледі.Топ мүшелерін бағалайды.Мұғалім қорытындылап бағасын өзі қояды.

Кері байланыс

«Комикс» әдісі

Үй тапсырмасы: 25 параграфты оқу

Оқушылар әр тапсырманы орындау барысында бағаланып отырды. Соған байланысты оқушылардың ынта жігері артып, тапсырманы белсенді орындап отырды.

(Әр оқушы өз ойымен бөліседі. Бір-бірінің пікірін толықтырып, пікір алмасады, берілген тапсырманы орындайды, қорытындылайды;) Оқушылар бүгінгі сабақтың мақсатына жеткізетін тапсырмалар орындауына қарай, өз түсінгенін, пікірін, өз ойын айту арқылы сабаққа қорытынды жасайды)

Жарайсың! Сен үлкен жетістікке жетесің!