Техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының

педагогіне арналған қысқа мерзімді жоспар

«Орта- Азиялық Жоғары медициналық колледжі»

(білім беру ұйымының атауы)

      Сабақтың барысы

Адам ағзасы – күрделі құрылымды біртұтас жүйе. Оның тірек қызметін атқаратын негізгі бөлігі – қаңқа, яғни сүйектер жүйесі. Қаңқа барлық мүшелердің орналасуына негіз болады, ағзаның қозғалысын, қорғанысын, пішінін қамтамасыз етеді. Сүйектер жүйесін зерттейтін ғылым остеология деп аталады (грекше "osteon" – сүйек, "logos" – ілім).

Сүйек жүйесі туралы жалпы түсінік

Адам денесінде шамамен 206 сүйек бар. Олар бірігіп, қаңқаны құрайды. Сүйектер әртүрлі формада болады және түрлі қызмет атқарады. Қаңқа жүйесі адамның өсуі, қозғалысы, мүшелерін қорғау және қан түзілуіне тікелей қатысады.

Сүйектердің негізгі қызметтері:

1. Тірек қызметі – денені тік ұстап тұрады

2. Қорғаныш қызметі – ми, жүрек, өкпе секілді маңызды мүшелерді қорғайды

3. Қозғалыс қызметі – бұлшықеттер сүйектерге бекініп, қозғалысқа әкеледі

4. Қан түзу қызметі – қызыл кемікте қан жасушалары түзіледі

5. Минерал алмасу – сүйек құрамында кальций мен фосфор қоры болады

---

Сүйектердің пішініне қарай түрлері:

1. Ұзын сүйектер (жілік, жамбас, қол-аяқ сүйектері)

2. Қысқа сүйектер (омыртқалар, білезік, өкше сүйегі)

3. Жалпақ сүйектер (жауырын, қабырға, ми сауыт сүйектері)

4. Аралас сүйектер (бет сүйектері, омыртқа сүйектері)

5. Ауалы (кеуекті) сүйектер (мұрын, маңдай, самай сүйектері)

Қаңқа сүйектерінің негізгі бөлімдері

Адам қаңқасы екі негізгі бөлімнен тұрады:

1. Орталық бөлім (осевой скелет)

– Бас сүйек (череп): ми сауыт және бет сүйектері

– Омыртқа жотасы: мойын, көкірек, бел, сегізкөз, құйымшақ

– Кеуде торы: қабырғалар және төс сүйегі

2. Қосалқы бөлім (аппендикулярлық қаңқа)

– Жоғарғы аяқ-қол белдеуі: бұғана, жауырын

– Қол сүйектері: тоқпан жілік, шынтақ, білезік, алақан

– Төменгі аяқ-қол белдеуі: жамбас сүйектері

– Аяқ сүйектері: ортан жілік, асықты жілік, табан сүйектері

Қорытынды

Сүйек жүйесі – адам ағзасындағы ең маңызды құрылымдардың бірі. Ол тек тірек қызметін атқарып қана қоймай, бүкіл ағзаның қалыпты жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Болашақ медицина қызметкерлері ретінде остеология негіздерін жақсы меңгеру – кәсіби дағдылардың алғашқы баспалдағы болып саналады.

Тест сұрақтары

1. Остеология нені зерттейді?

а) Бұлшықет жүйесін

б) Жүйке жүйесін

в) Сүйек жүйесін

г) Қан айналымын

Дұрыс жауап: в

2. Адам ағзасында шамамен қанша сүйек бар?

а) 150

б) 206

в) 300

г) 175

Дұрыс жауап: б

3. Қаңқаның орталық бөлігіне не жатады?

а) Жамбас

б) Қол сүйектері

в) Омыртқа жотасы

г) Аяқ сүйектері

Дұрыс жауап: в

4. Ұзын сүйекке қайсысы жатады?

а) Омыртқа

б) Тоқпан жілік

в) Төс сүйегі

г) Жауырын

Дұрыс жауап: б

5. Сүйектің сыртқы қабаты қалай аталады?

а) Ми заты

б) Сүйек кемігі

в) Сүйек қабығы (надкостница)

г) Борпылдақ зат

Дұрыс жауап: в

6. Қаңқа неше бөлімнен тұрады?

а) 2

б) 3

в) 4

г) 5

Дұрыс жауап: а (орталық және қосымша бөлім)

7. Кеуде торын не құрайды?

а) Омыртқа, жамбас

б) Қабырғалар мен төс

в) Жауырын мен бұғана

г) Жамбас пен ортан жілік

Дұрыс жауап: б

8. Жалпақ сүйекке қайсысы жатады?

а) Ортан жілік

б) Самай сүйегі

в) Асықты жілік

г) Шынтақ

Дұрыс жауап: б

9. Сүйек кемігінің негізгі қызметі:

а) Жылу сақтау

б) Иммунитет құру

в) Қан түзу

г) Қозғалу

Дұрыс жауап: в

10. Адам қаңқасының негізгі қызметтерінің бірі:

а) Азық қорыту

б) Қозғалыс пен тірек

в) Зәр шығару

г) Тыныс алу

Дұрыс жауап: б