ОТАНДЫҚ ІТ ЖӘНЕ БІЛІМ БЕРУ

Айжарық Бейбарыс Кенжетайұлы

М.Х.Дулати атындағы тараз университеті,

Ақпараттық жүйелер және технологиялар БББ

Ғылыми жетекші: Баймырзаева Гаухар Жаксликовна

XXI ғасыр ақпараттық технологиялар дәуірі ретінде сипатталады. Қоғамның барлық салалары сияқты білім беру жүйесі де цифрлық трансформация үдерісіне белсенді түрде қатысуда. Қазақстан Республикасында білім беруді жаңғырту мен цифрландыру мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады. Осыған байланысты отандық IT саласының дамуы білім беру жүйесінің сапасын арттыруға және оқытудың жаңа формаларын енгізуге мүмкіндік беруде.

Қазіргі таңда электрондық білім беру платформалары, қашықтықтан оқыту технологиялары, цифрлық оқу материалдары мен жасанды интеллект негізіндегі бағдарламалар оқу үдерісінің ажырамас бөлігіне айналды. Сондықтан отандық IT мен білім беру арасындағы өзара байланысты зерттеу өзекті мәселелердің бірі болып табылады.

Соңғы жылдары Қазақстанда цифрлық технологияларды дамытуға ерекше көңіл бөлінуде. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында көптеген жобалар жүзеге асырылды. Бағдарламаның негізгі мақсаттарының бірі – ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қоғамның барлық салаларына енгізу.

Қазақстанда Astana Hub халықаралық IT-стартаптар технопаркі құрылып, жас бағдарламашылар мен инновациялық жобаларды қолдаудың тиімді орталығына айналды. Сонымен қатар, IT мамандарын даярлау бағытында жоғары оқу орындарында жаңа білім беру бағдарламалары енгізілуде.

Отандық ІТ және білім беру саласы қарқынды дамып, цифрландыру мен жасанды интеллект (ЖИ) элементтерін белсенді енгізуде. 2030 жылға дейін ЖИ мен цифрлық технологияларды қолдану білім беру өнімділігін 10-15%-ға арттыруға бағытталған. Елімізде бұл бағыт келесі негізгі аспектілермен сипатталады.

Білім берудегі ІТ

• Жасанды интеллект (ЖИ) этикасы: Оқу үдерісіне ЖИ жүйелерін кезең-кезеңмен енгізу, оларды қолдаушы құрал ретінде пайдалану және нормативтік базаны қалыптастыру жұмыстары жүргізілуде.

• Цифрлық трансформация: Мектеп бағдарламалары мен педагогтарды оқыту жүйесі цифрлық дәуір талаптарына бейімделуде.

• Отандық EdTech: Қазақстанда онлайн оқыту, кодтауға үйрету және ЖИ технологияларын қолданатын отандық ІТ-платформалардың саны артып келеді.

IT нарығының жетістіктері мен мақсаттары

• Экспорт көлемі: Отандық ІТ-қызметтердің экспорты $1 млрд шегінен асты.

• Маман тапшылығы: Жоғары оқу орындарының бағдарламалары мен ІТ нарығының талаптары арасындағы алшақтықты азайту мақсатында кадр даярлау жүйесі жаңартылуда.

• Алматы мен өңірлердегі IT-хабтар: Шетелдік және отандық ІТ-компанияларды тарту, инфрақұрылымды дамыту жұмыстары белсенді жүргізілуде.

Бүгінгі таңда ІТ саласында табысты болу үшін отандық бағдарламалау мектептері (мысалы, Alem School, Qwant), сондай-ақ заманауи ЖИ құралдарын меңгеруге бағытталған арнайы курстар үлкен сұранысқа ие.

Отандық IT өнімдерінің артықшылықтары

Қазақстандық бағдарламалық өнімдер білім беру саласының ұлттық ерекшеліктерін ескере отырып әзірленеді. Олардың негізгі артықшылықтары:

• қазақ және орыс тілдерінде қолжетімділігі;

• ұлттық білім беру стандарттарына сәйкестігі;

• пайдаланушыларға техникалық қолдау көрсету мүмкіндігі;

• жергілікті білім беру жүйесінің қажеттіліктеріне бейімделуі.

Мысалы, BilimLand платформасы мыңдаған бейнесабақтар мен интерактивті тапсырмаларды ұсына отырып, мектеп оқушыларының білім сапасын арттыруға ықпал етеді.

IT мамандарын даярлаудың өзекті мәселелері

IT индустриясының қарқынды дамуы жаңа буын мамандарын даярлауды талап етеді. Осы мақсатта:

• мектептерде бағдарламалау негіздері оқытылуда;

• робототехника кабинеттері ашылуда;

• жоғары оқу орындарында ақпараттық технологиялар бағытындағы мамандықтар кеңейтілуде;

• халықаралық IT сертификаттау бағдарламалары енгізілуде.

Дегенмен, кейбір өңірлерде интернет инфрақұрылымының жеткіліксіздігі, материалдық-техникалық базаның әлсіздігі және білікті мамандар тапшылығы сияқты мәселелер сақталуда.

Цифрлық білім берудің болашағы

Алдағы жылдары білім беру жүйесінде келесі технологиялардың маңызы артады:

• жасанды интеллект;

• үлкен деректер (Big Data);

• бұлтты технологиялар;

• виртуалды және толықтырылған шындық (VR/AR);

• адаптивті оқыту жүйелері.

Бұл технологиялар оқытудың тиімділігін арттырып, білім алушылардың жеке ерекшеліктеріне сәйкес білім беру мүмкіндігін кеңейтеді.

Зерттеу нәтижелері Қазақстандағы IT саласы мен білім беру жүйесінің өзара тығыз байланыста дамып келе жатқанын көрсетті. Білім беруді цифрландыру оқу процесінің қолжетімділігі мен сапасын арттыруға ықпал етеді. Отандық цифрлық платформалар мұғалімдердің жұмысын жеңілдетіп, білім алушылардың оқу мотивациясын арттыруда маңызды рөл атқарады.

Сонымен қатар, IT технологияларды тиімді пайдалану үшін педагогтердің цифрлық құзыреттілігін арттыру қажет. Цифрлық білім беру ресурстарының сапасын жақсарту және оларды барлық өңірлерде бірдей деңгейде қолдану білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі болып табылады.

Қазақстанның цифрлық білім беру кеңістігін қалыптастыруда ұлттық IT компанияларының үлесі артып келеді. Бұл үрдіс білім беру саласының инновациялық дамуына оң әсер етеді.

Қорыта айтқанда, отандық IT саласы Қазақстанның білім беру жүйесін жаңғыртудың маңызды тетігі болып табылады. Цифрлық технологияларды кеңінен енгізу білім сапасын арттыруға, оқыту процесін жетілдіруге және халықаралық білім беру кеңістігіне интеграциялануға мүмкіндік береді.

Болашақта білім беру мен IT саласының өзара ықпалдастығы одан әрі күшейіп, цифрлық қоғамның талаптарына жауап беретін бәсекеге қабілетті мамандар даярлауға негіз болады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2025.

2. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы. – Астана, 2025.

3. BilimLand білім беру платформасы. URL: https://bilimland.kz

4. Kundelik.kz білім беру порталы. URL: https://kundelik.kz

5. Astana Hub. Қазақстанның халықаралық IT-стартаптар технопаркі. URL: https://astanahub.com

6. OECD. Digital Education Outlook 2024. Paris: OECD Publishing, 2024.

7. UNESCO. Technology in Education Report. Paris: UNESCO, 2024.

8. Қожахметова К.Ж. Білім беруді цифрландырудың заманауи үрдістері. – Алматы: Қазақ университеті, 2024.

9. Нұрмағамбетов Б.С. Ақпараттық технологиялар және білім беру. – Астана: Фолиант, 2023.

10. World Bank. Digital Development and Education. Washington DC, 2024.