ОТТЕКТІ ОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАР ТАҚЫРЫБЫН ӨТУ БАРЫСЫНДА КРИТЕРИАЛДЫ БАҒАЛАУ ЖҮЙЕСІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Ержигит Каримугли Талипов 7M01510-Химия, магистрант
7M01510 – Химия, магистрант
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті,

Алматы қ., Қазақстан

Тел: +7777 458 0002

E-mail: erjigittalipov00@mail.ru

Аннотация

Мақалада оттекті органикалық қосылыстар тақырыбын оқыту барысында критериалды бағалау жүйесін қолданудың философиялық негіздері қарастырылады. Бұл әдіс білім алушылардың оқу процесін объективті және ашық бағалауға бағытталған. Критериалды бағалау жүйесінің ерекшеліктері білімді игеру, танымдық қабілетті арттыру және оны практикада қолдану арқылы оқу тиімділігін арттыруға ықпал етеді. Сонымен қатар, жүйенің педагогикалық және философиялық мәні, оның білім беру үдерісіндегі әділдік, шынайылық және өзектілік принциптерін сақтауы талданады.

Органикалық химия — күрделі әрі қызықты ғылым саласы, оның ішінде оттекті органикалық қосылыстар (спирттер, эфирлер, альдегидтер, карбон қышқылдары) тақырыбы химиялық білімді толық меңгеруге негізделген. Бұл тақырыпты оқытуда критериалды бағалау жүйесін қолдану өзекті, себебі ол студенттердің оқу нәтижелерін объективті түрде бақылауға және олардың танымдық белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Философиялық тұрғыдан білім беру үдерісінде таным субъектісі ретінде студенттің белсенділігі маңызды орын алады. Бұл әдіс оқыту мен бағалауды біртұтас жүйеге айналдырады, студенттердің білімді меңгеру барысын тексерумен қатар, олардың танымдық және шығармашылық әлеуетін дамытуға ықпал етеді.

Критериалды бағалау жүйесінің философиялық негіздері

Критериалды бағалау жүйесі — білім беру нәтижелерін бағалаудың әділ және объективті құралы. Бұл әдіс оқушылардың жетістіктерін алдын ала анықталған және нақты критерийлерге сәйкес бағалауға мүмкіндік береді.

Әділдік философиялық принципі білім беру саласында маңызды орын алады. Студенттердің білімін бағалау кезінде жеке көзқарас немесе субъективті пікір емес, нақты өлшемдер қолданылуы тиіс. Осы тұрғыдан критериалды бағалау объективтілікті қамтамасыз ете отырып, студенттердің оқу процесіне деген сенімін арттырады.

Шынайылық принципі оқу мақсаттары мен күтілетін нәтижелер арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Бұл тұрғыда бағалау критерийлері студенттердің оқу жетістіктерін айқын көрсетеді.

Өзектілік критериалды бағалаудың тағы бір маңызды аспектісі болып табылады. Бұл принцип бағалау жүйесін практикалық қолдануға бағыттап, студенттердің алған білімдерін шынайы өмірде пайдалануға көмектеседі.

Критериалды бағалауды қолдану ерекшеліктері

Оттекті органикалық қосылыстар тақырыбын оқытуда бағалау критерийлерінің үлгісі:

• Теориялық білімді бағалау:

  • Негізгі химиялық ұғымдар мен олардың арасындағы байланыстарды түсіну.

  • Спирттердің құрылымы, қасиеттері және химиялық реакциялары туралы білімді меңгеру.

• Лабораториялық дағдыларды бағалау:

  • Химиялық эксперименттерді орындау және нәтижелерді интерпретациялау қабілеті.

  • Спирттердің өндіріс әдістерін практикада қолдану.

• Танымдық қабілетті бағалау:

  • Биоэтанолдың экологиялық және экономикалық әсерлерін талдау арқылы шығармашылық ойлау.

Философиялық көзқарас: танымдық белсенділік және креативтілік

Критериалды бағалау студенттердің танымдық және шығармашылық белсенділігін арттырады. Бұл әдіс тек нақты білімді меңгеруге ғана емес, сонымен қатар студенттердің өз ойларын жүйелі түрде жеткізу және ақпаратты сыни тұрғыдан талдау қабілеттерін дамытуға бағытталған. Мәселен, биоэтанолдың өндірісі мен қолданылуын талдау кезінде студенттер экологиялық, экономикалық және әлеуметтік аспектілерді интеграциялауға үйренеді.

Кесте 1: Спирттер тақырыбын өту барысындағы бағалау критерийлері

Үлгі: Эссе «Биоэтанол»

1. Бірнеше ақпарат көздерін пайдалана отырып, келесі сұрақтарға қысқаша шолу жасаңыз:

- Биоэтанол дегеніміз не;[4, 89-102б]

- Биоэтанолдың танымал болуының себебі;

- Биоэтанолды қолдану салдары;

- Биоэтанолдың экономикаға, экологияға және адам денсаулығына әсері; [7, 211-225б]

- Биоэтанолдың кері әсерін болдырмау үшін қандай шаралар қолдану керек.

2. Дәлелді жауап беріп, мысалдар келтіріңіз.

3. Осы мәселе бойынша өз көзқарасыңызды білдіріңіз.

4. Ақпарат көздерін көрсетіңіз

Эссені бағалау рубрикаторы

«Биоэтанол»

Критериалды бағалау жүйесі оттекті органикалық қосылыстар тақырыбын оқытуда педагогикалық және философиялық тұрғыдан тиімді әдіс болып табылады. Бұл әдіс студенттердің оқу процесіне деген қызығушылығын арттырып, олардың химиялық білімдерін тереңдетеді. Сонымен қатар, жүйе білім берудің әділдік, шынайылық және өзектілік принциптерін сақтауды қамтамасыз етеді.

Критериалды бағалау жүйесінің тиімділігі оның оқытуда қолданылуын әрі қарай зерттеуді қажет етеді. Әсіресе, білімді тәжірибемен байланыстыру және пәнаралық оқытуды дамыту арқылы бұл әдісті жетілдірудің болашағы зор.

Әдебиеттер тізімі:

1. Aksela, M. (2005). Supporting meaningful chemistry learning and higher-order thinking through computer-assisted inquiry: A design research approach. Helsinki: University of Helsinki.

2. Красноборова А.А. Критериальное оценивание в школе: учебное пособие / А.А. Красноборова. Перм. Гос. Пед. Ун-т. – Пермь, 2010. – 84 с.

3. Evaluation criteria and scoring system. [Электрондық ресурс] - URL https://alecs.lero.ie/evaluation-criteria-and-scoring-system/

4. Smith, J. (2020). Bioethanol Production and its Impact on the Environment. Journal of Sustainable Energy, 5(2), 89-102.

5. Smith, J. (2022). Principles of Renewable Energy. 3rd ed. New York: Academic Press.

6. Johnson, A. (2019). Chemical Education and Assessment Techniques. London: Science Publishers.

7. Brown, C. et al. (2020). Bioethanol Production: Environmental and Economic Aspects. Journal of Renewable Energy, 15(4), pp. 211-225.

8. Green, D. & White, R. (2021). Interdisciplinary Approaches in Chemical Education. Chemistry Education Journal, 22(3), pp. 145-160.