Пайдалы қазбалардың таралу заңдылықтары

Мектеп: «Балдәурен- Шымкент» РОСО

Күні: Мұғалімнің аты-жөні:Майлыбекова Зәуре Шымыркуловна

Сынып: 8

Сабақ Қатысқандар: Қатыспағандар:

Сабақ тақырыбы

Пайдалы қазбалардың таралу заңдылықтары

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

8.3.1.8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін түсіндіреді

Сабақтың мақсаты

пайдалы қазбалары туралы жалпы түсінік беру

пайдалы қазбалары, соның ішінде жанатын пайдалы қазбалар олардың таралу заңдылықтарымен танысады.  

Бағалау критерийі

Еліміздің пайдалы қазбалары, соның ішінде жанатын пайдалы қазбалар олардың таралу заңдылықтары жөніндегі түсініктері кеңейеді.

Топтық жұмысқа қалыптасады, өз ойларын еркін жеткізеді, мақсатқа жетуге топ болып ұмтылады, бірін-бірі бағалайды, шығармашылыққа ұмтылады, пәнге деген қызығушылықтары артады.

Тілдік мақсаттар

кесте, диаграмма, көрсетілген, ілгері динамика, төмен көрсеткіш, өзгеріссіз, өсу, байқау, жіктеу, жоспарлау.

Құндылықтарға баулу

Еңбексүйгіштікке, мәдениет пен құрмет сынды құндылықтарды нығайту;

Пәнаралық байланыс

Химия, биология

Алдыңғы меңгерілген білім

-Көшпелі мал шаруашылығы туралы біледі;

- көшпелігі мал шаруашылығы қалыптасуы туралы айта алады.

- Олардан алынатын өнімдерді біледі.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы

10 минут

М: Кіріспе сөз

1. Биік таулы өлкеге қандай таулар жататынын сұрау және оны картадан таптыру

2. Алтай тау жоталарын картадан таптыру оның биік шыңы қалай аталады биіктігі

қанша? ( Неге Батыс немесе кенді Алтай деп аталады?)

3. Сауыр мен Тарбағатайдың ұқсастығы мен айырмашылығын сұрау

4. Жоңғар Алатауының пайдалы қазбаларын атау.

5. Солтүстік, Батыс Тянь-Шань тау ларын картадан табу.

Өткенді қайталау: «Сен маған , мен саған » ойыны» бойынша жұмыс.

Өздері дайындаған сұрақтарды 1-ші топ 2-ші топқа сұрақ қоя отырып жауап береді. Дұрыс жауап берсе, өз белгілерін қояды. Ал жауап бере алмаса, басқа топ жауап беріп өз белгілерін қоюға болады. Қай топтың белгісі көп жиналса және көп ұпай жинаса сол топ жеңіске жетеді.

1-топ тобтың сұрақтары:

10 – Жетісу Алатауының ең биік нүктесі? (Бесбақан шыңы 4622 м)

20 – Электрондық оқулық тапсырмасы (Қазақстан ойпаттарын тиісінше орналастыр)

30 – Ұзынқара (Кетпен) жотасы, Күнгей Алатау, Іле Алатауы және Шу-Іле таулары (Желтау-Айтау), Қырғыз Алатауы қай тау жүйесіне кіреді?

(Солтүстік Тянь-Шанға )

2-топ тобтың сұрақтары:

10 – Тарбағатай тауының ең биік нүктесі? (Тастау 2992 м)

20 – Батыс Алтайды кейде Кенді Алтай деп те атайды. Неліктен? (Өйткені Батыс Алтай пайдалы қазбаларға бай болып келеді. Одан мыс, мырыш, қалайы қорғасын, вольфрам, күміс, алтын т.б металдар табылған )

30 – Электрондық оқулық тапсырмасы (Қыраттар мен үстірттерді тиісінше орналастыр)

3-топ тобтың сұрақтары:

10 – Алтай тауының ең биік нүктесі (Мұзтау 4506 м)

20 – Сауыр мен Тарбағатайдың қандай айырмашылықтары бар? (Сауырдың төбелерінде мұздықтар бар, ал Тарбағатайда мұздықтар жоқ. Тарбағатай Сауырға қарағанда алас, бірақ одан ұзынырақ)

30 – Электрондық оқулық тапсырмасы (Қазақстанның биік шыңдарын тиісінше орналастыр)

Оқулық 5 сынып (жоба)

Сабақтың ортасы

25 минут

. Пайдалы қазбалар — техниканың қазіргі жағдайында халық шаруашылығына табиғи күйінде немесе байытқаннан кейін пайдаланғанда жеткілікті экономикалық нәтиже бере алатын жер қойнында кездесетін табиғи минералдық заттар. Өзінің физикалық қасиеті бойынша пайдалы қазындылар қатты, сұйық және газ тәріздес болып үшке бөлінеді. Пайдаланылуына байланысты олар мынадай топтарға бөлінеді: жанғыш — көмір, мұнай, жанғыш газдар мен тақтатастар; құрылыстық — гранит, мрамор, утас, құм тағы басқалар.; химиялық шикізат — күкірт, калий тұзы, апатит, графит тағы басқалар.; отқа төзгіш шикізат — қара, түсті және сирек металл кендері тағы басқалар. Орналасу жағдайы бойынша бұл қабаттың, желілік тағы басқалар. болып бөлінеді.
Тапсырма:
1. Пайдалы қазбалардың халық шаруашылығында алатын орнын көрсет.
2. Көмір, темір, мұнай кен орындарын картадан көрсет.

2. Жанатын пайдалы қазбалар мұнай мен газ - Атырау, Маңғыстау, Қызылорда, Ақтөбе және батыс Қазақстан облыстарында шоғырланған. 1899 ж. Қарашүңгілде Әмбі кен орнында бірінші рет мұнай атқылады. 1911 ж. Доссор, 1915 ж. Мақат кен орны пайдалануға берілді. 1960 ж. Өзен мен Жетібай қосылды. Кейіннен Қаражамбас пен Қаламқас, Теңіз ( Атырау облысы), Кеңқияқ және Жаңажол
( Ақтөбе облысы), Қарашығанақ ( Батыс Қазақстан облысы) пен Құмкөл ( Қызылорда облысы) кен орындары ашылды. Қазақстанда мұнай мен газ шоғырланған 14 алап және 207 кен орны бар.

Тапсырма:
1. Мұнай мен газдың ел экономикасына тигізетін әсері қандай?
2. Аталған кен орындарын картадан көрсет.

3. Қазақстанда көмір қоры мол. Мұнда тас көмір мен қоңыр көмірдің 10 алабы, 300 кен орны бар. Қазақстанның жалпы көмір қоры 164 млрд тоннаға жетті. Республика 90 - жылдардың аяғына қарай жылына 90 млн т. көмір өндіреді. Ғалымдардың жобалауы бойынша жылына 140 млн т. өндірілсе еліміздегі көмір қоры 250 жылға жетеді. Көмір кен орындарының басым бөлігі Қарағанды, Павлодар және Қостанай облыстарында орналасқан. Қазіргі кезде Қарағанды алабы 3600 км2 жерді алып жатыр. Бұл Қазақстанның негізгі көмір базасы. Қарағанды көмірі кокстелетіндіктен сапасы өте жоғары. Тас көмірдің 80 қабаты анықталған, олардың жалпы қалыңдығы 120 м. Көмірдің барланған жалпы қоры 60 млрд.
Маңызы жағынан екінші орынды Екібастұз көмір алабы алады. Бұл алап Сарыарқа мен Ертіс маңы жазығы аралығында орналасқан. Павлодар облысында ауданы 160 км2, қазып алынатын көмір қабатының қалыңдығы 150 м. ашық әдіспен өндірілетін болғандықтан, еліміздегі көмірдің ең арзаны болып табылады. Дүние жүзіндегі ең ірі «Алып» кенішінде жылына 36 млн т. көмір өндіріледі. Соңғы кезде Майкүбі (Павлодар облысы) және Торғай (Обаған) көмір алаптарын игеру басталып, сондай - ақ Екібастұз көмір алабының «Алып», «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштерінде кайта құру, кайта жабдықтау жұмыстары жүргізілуде.

Тапсырма:
1. Қарағанды және Екібастұз көмір алаптарын салыстыр.
2. Кескін картаға аталған кен орындарын түсір.

4. Қаныш Сәтбаевтың суреті
- Отанымызға, елімізге, халқымызға, табиғи байлықтарымызға тіреу де, сүйеу де, қорған да бола білген академик, ғалым, қоғам қайраткері, Жезқазған мыс рудасын ашуға көп еңбек сіңірген осы Қаныш Имантайұлы Сәтбаев болатын.

Тапсырма:
1. Қаныш Сәтбаевтың Қазақстанның пайдалы қазбаларын игеруге қосқан еңбектері жайлы баянда.
2. Картадан Қаныш Сатпаевтың зерттеген аумақтарын көрсет.

Кітапты пайдаланып, тақтаға топ бойынша пайдалы қазбаларды үш

топқа бөліп жаз.

І топ. Жанатын пайдалы қазбаларға нені жатқызамыз

Көмір, мұнай, газ

ІІ топ. Кенді пайдалы қазбаларға нені жатқызамыз

Темір, Марганец, Хром, Никель, Алюминий, Мыс, Полиметалдар,

Алтын, Сирек кездесетін металдар

(Вольфрам, молибден, Ванадий, Висмут, сүрме)

ІІІ топ. Кенсіз пайдалы қазбаларға нені жатқызамыз?

Асбест, Фосфорит, Тұз.

Олай болса Еліміз пайдалы қазбаларға аса бай Жер қойнауынан Менделеев кестесіндегі 114 элементтің 99 –ы ашылып оның 60 қа жуығы зерттелді.

5. Топ бойынша тапсырма. Әр топ бірінші дәптерге содан кейін, Интерактивті тақтаға келіп төмендегі флипчартағы сызба -нұсқаларды толтыру.

І топ. Дәптермен жұмыс: Мұнай мен газ кенін салыстыру

Ұқсастығы

1. Оқушы тұз және фосфордыңшартты белгісін тақтаға салады

ІІ топ. Дәптермен жұмыс: Екібастұз және Қарағанды көмір алаптарын салыстыру арқылы толтыру

Кенді пайдалы қазбалардың кен орындарын кесеге толтыр

.

Менделлев кестесі

Пайдалы қазбалар картасы

Оқулық 5 сынып (жоба)

Сабақтың соңы

10 минут

Ой толғаныс. «Бұл мәлімет шындық па, жалған ба?» стратегиясы

1-топ.

1.Еліміз жер қойнауында Менделеев кестесіндегі 105 элементтің 70-нің мол қоры барланған және 60-тан астамы өндіріледі.

2. Мұнай елімізде бірінші рет Маңғыстаудағы Жетібай ұңғымасынан алынды.

3. Екібастұз көмір алабы ашық әдіспен өндірілетін болғандықтан, еліміздегі ең арзаны болып табылады.

2-топ

1. Мұнайдың мол қоры Атырау, Маңғыстау, Қызылорда, Ақтөбе, Батыс Қазақстан аймақтарында шоғырланған.

2. Алтын қорынан Қазақстан дүние жүзінде 3-орын алады.

3. Қарағанды көмірі кокстелетіндіктен сапасы өте жоғары.

3-топ

1.Дүние жүзіндегі ең ірі «Алып» кеніші Қарағанды көмір алабында орналасқан.

2. Республикамыз дүние жүзінде уран, хром, марганец қорынан 2-орын алады.

3. Елімізде уранның 20-ға жуық кен орны барланған.

Рефлексия. Топ бірлесе тексереді. Баға береді. Кімді тапсырма дұрыс орындалса ең жоғарғы ұпай 5 жұлдызша беру.

Оқушыларға карточка беріледі:

БББ әдісі

Оқулық 5 сынып (жоба)

Саралау – Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз? Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?

Бағалау

Денсаулық және қауіпсіздік техникасын қадағалау

• Сабақ барысында оқушылар түрлі тапсырмаларды орындады;

-мотивациясы жоғары және мотивациясы төмен оқушыларға қосымша тапсырмалар сабақ барысында және үй тапсырмасында беріледі;

Үй тапсырмасы: Модельдеу жұмыс ермексаздан кигіз үйдің макетін жасау;

-бағдаршам;

-БББ әдісі;

-Өзара бағалау;

Бейнеролик жіберу, оқушылармен сергіту сәтін өткізу;

"Мы пойдем на право- мы пойдем на лево"