Эссе

Педагог күнделікті жағдайлар арқылы оқушылардың әділдік пен құрмет

түсінігін қалай қалыптастырады?

Мектеп – тек білім беретін орын ғана емес, ол – тұлға қалыптастыратын орта. Ал сол ортаның жүрегі – педагог. Оқушы әділдік пен құрмет туралы ұғымды ең алдымен оқулықтан емес, күнделікті өмірден, нақты жағдайлардан үйренеді. Сондықтан мұғалімнің әрбір сөзі, әрбір шешімі, әрбір қарым-қатынасы тәрбиелік мәнге ие.

Педагог оқушыларға әділдік туралы ұзақ түсіндірме жасаудан бұрын, оны өз іс-әрекеті арқылы көрсетеді. Мысалы, барлық оқушыға тең қарап, ешкімді бөліп-жармай, бағалауда ашықтық танытса, бала әділдіктің нақты көрінісін көреді. Егер мұғалім қателескен оқушыны көпшілік алдында кемсітпей, керісінше, қолдау білдірсе, бұл – құрметтің айқын үлгісі. Осындай қарапайым көрінетін әрекеттер оқушы санасында терең із қалдырады. Күнделікті сыныптағы жағдайлар – тәрбиенің табиғи алаңы. Бір оқушы екіншісінің сөзін бөліп кетсе немесе топтық жұмыста біреуі шет қалып қойса, педагог бұл сәттерді ескерусіз қалдырмай, талқылау ұйымдастыра алады. «Бір-бірімізді тыңдау не үшін маңызды?», «Әркімнің пікірі неге құнды?» деген сұрақтар арқылы балалар өз әрекеттеріне сыни көзбен қарауға үйренеді. Осылайша, әділдік пен құрмет сыртқы талап емес, ішкі қажеттілікке айналады.

Сынып ережесін бірге құру да маңызды қадам. Мұғалім дайын талаптарды ұсынбай, оқушылармен ақылдасып, ортақ келісімге келсе, әр бала өзін сол ереженің авторы ретінде сезінеді. Бұл жауапкершілікті арттырып, өзгеге құрметпен қарауға жетелейді. Себебі ортақ келісім – ортақ міндет.

Сонымен қатар, педагог дау-дамайды шешу барысында сабыр сақтап, екі тарапты да тыңдай білсе, балалар әділ төреліктің үлгісін көреді. Мұндай жағдайда олар эмоцияға берілмей, мәселені диалог арқылы шешудің маңызын түсінеді. Құрмет – тек үлкенге емес, қатарласына да, өзге пікірге де көрсетілетінін ұғынады.

Қорытындылай келе, педагог әділдік пен құрметті арнайы бір тақырып ретінде ғана емес, күнделікті өмір салты ретінде қалыптастырады. Ол үшін үлкен іс жасаудың қажеті жоқ. Әр күнгі шағын шешімдер, әділ баға, жылы сөз, сабырлы тыңдау – баланың адамгершілік әлемін байытатын негізгі құралдар. Демек, мұғалімнің күнделікті әрекеті – оқушы үшін әділдік пен құрметтің ең шынайы мектебі.

М.Дулатұлы атындағы №63 ЖББОМЛ-нің

бастауыш сынып мұғалімі: Салмагамбетова А.Ж.