PBL –технологиясы арқылы қазақ тілі мен әдебиеті сабағында балаларды ғылыми жоба жазуға баулу
Педагогикалық жоба
Түсінік хат
ХХІ ғасырда білімге деген көзқарас түбегейлі өзгеріп, оның сапасы да жаңаша сипатталып, білімнің – құндылық, жүйе, үрдіс, нәтиже ретінде төрт жақты сипаты біртұтас қарастырылады. Біздің елімізде білім беру жүйесі бәсекеге қабілетті жаңа сапалық сипатқа ие болуда. Бүгінгі таңдағы білім беру жүйесі – білім, білік, дағдыны меңгеруге бағытталудан біліктілік алуға көшуді міндеттейді. Сондықтан да әлемдік білім беру кеңістігінде таралған, өркениетті елдерге тән білім беру ісі нәтижеге бағытталған білім үлгісін заманауи технология көмегімен, оқушы үшін қызықты етіп жеткізу үрдісі өзекті болып табылады. Қазіргі таңның оқушылары үшін білім алу процессі іш пыстырарлық және мағынасыз болып көрінеді. Технологияны жетік меңгерген бүгінгі оқушыны интерактивті әдіс сабағы да қызықтыра қоймайды. Жарқ-жұрқ еткен әлем мен лездік видеороликтер олардың санасын тез жаулап алды, сондықтан да оқу педагогикалық идеясына оқушыны қызықтыру заманауи тұрғыдан келуді міндеттейді. Сондықтан Project Based Learning (PBL) жобасын жүйелі қолдануды жөн деп санаймыз.
PBL – білім беруді дамыту және бағалау негізіндегі жоба. PBL жобалау арқылы білім беруді іске асырады. Яғни жоба жасау арқылы білім бере отырып, оқушылардың алған білімдерін өмірде пайдалана білуіне жол ашады. Бұл оқыту тәсілі бұрыннан оқу үрдісіне «практика негізінде оқыту» (ағыл. learning by-doing) деген атпен енген болатын, ал қазіргі жаңашыл педагогтар «PBL- жоба арқылы білім беру» деп атап жүр. PBL оқушыларды әр деңгейдегі зерттеулерге қатыстыра отырып, оқыту процесін жеңілдетеді. Жаңа өмір талабына сүйенсек, біздің міндетіміз – ересек өмірге дайын, келешекке сенімді түрде енетін оқушы тәрбиелеу. Мектепте алған білімді барлығы бірдей өмірде пайдалана білмейді. «Алып жатқан білімім бүгін болмаса, ертең қажетіме жарайды» деп оқыған бала ғана ертеңінен үміт күтеді, сенім пайда болады, қазірден бастап өмірін жоспарлауға мүмкіндік алады. Сондықтан да PBL-ді оқу үрдісіне дәстүрлі тәсіл ретінде енгізсе құп болар еді деп ойлаймыз.
Ал PBL-Project Based Learning жоба негізінде өтілген пәндерде оқушылар белсенді және алған білімін қазіргі өмірмен ұштастыра алады. XXI ғасырда жұмыста жетістікке жету үшін негізгі білімге ие болу жеткіліксіз. Ал PBL баланы тереңдетілген біліммен қоса жауапкершілікке, досына сенім артуға, топпен жұмыс істеуге үйретеді және шығармашылық қабілетін арттырады.
Бұл педагогикалық идеямен жұмыс жасау арқылы мұғалім оқушының өз пәніне қызығушылығын арттырып, оқушының пәнді жаңа қырынан тануына жол ашады. Мұғалім өз пәнінің құндылығын арттыра алады. Бұл педагогикалық идеяның түпкі мақсаты - бүгінгі таңда оқушы үшін зиян деп жүрген дүниелерді пайдалы тұсынан қолдандыра отырып, оқушыны сабақ оқуға бейімдеу. Ал жұмыс барысындағы оқушының ізденіске түсетіні, ой қорытатыны, ақпаратты қолдануды үйренетіндігі, қорғау кезіндегі көпшілік алдында сөйлеуі, сұрыпталған ақпаратты жеткізе білуі, айтылым, жазылым, оқылым дағдыларының жетілуіне әкеледі. Функционалдық сауаттылыққа баулуда аталған жобаның алатын орны ерекше.
Педагогикалық идеяның негізгі бөлімінде шынайы өмірдің құбылыстарын біліммен байланыстыра, ұштастыра оқытудың білім алушының пәнге деген ынта-ықыласын арттырып, білім алуға деген құлшынысын, сүйіспеншілігін оятады, күш-жігер беретіндігіне педагогикалық тәжірибелік дәлелдер арқау болады.
Біздің ойымызша, жоба үдерісінде баланың интеллектуалды қабілеті проблемалық сауал мен өмірдің шынайы көрінісінің төңірегінде пайда болатын танымдық қақтығыс пен әр түрлі пікірді дәлелдеуден қалыптасатыны әбден мүмкін. Бұл қақтығыс – білім алу жолындағы күрес, проблемалық сұраққа жауап алу жолындағы күрес. Сол күресте бала білімі толығып, толықсиды.
Жауап іздеуде проблемалық жағдаят барысында түсінік қалыптасады, басқалармен бірігіп, командалық жұмыс жасауды үйренеді, өз жұмысын сараптауды үйренеді, сұрақ қоя білуге дағдыланады, сауалнама алады, зерттеу жүргізеді, проблеманың шешіміне жұмыс жасайды, креативті пікір айтады, гипотеза туындатады. PBL үдерісінде білім алушыда қызығушылық туындайтыны педагогикалық тәжірбиеде анықталды.
Тәжірибеге негізделіп жазылған авторлық педагогикалық идея жан-жақты талданып, әріптестер мен арнайы мамандардың пікіріне сүйеніп, барлық дереккөздер ескеріліп жасақталды.
Мектеп және колледж мұғалімдеріне, жоғары сынып оқушыларына, колледж студенттеріне, болашақ мұғалімдерге қолдануға ұсынылады.
Педагогика саласында өзіндік қолтаңбасын қалдырған К.Д.Ушинский: «Нашар мұғалім балаға өзі айтып береді, ал жақсы мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді» деген екен. Тақырыпты терең меңгеруге, оны барлық жағынан қарауға жетелейтін PBL жобасы да оқушыны ізденіске үйретеді. Бұл тәсілдің негізгі шарты — ғылыми жобаны кәдімгі өмірмен байланыстыра отырып, сыни тұрғыдан ойлауды және көптеген ақпаратты коммуникациялық технологияларымен жұмыс істеуді үйретеді.
Жоба негізінде оқыту (PBL) жетекшінің қадағалауымен, қағазға басылған ақпаратты қолдану және оқыту-жаттату тәсілдері арқылы білім беру түрлеріне баламалы болып табылады. Аталған әдістің жақтаушылары оның білім беруде тақырыпты терең түсінуге, пәнді кең ауқымды қабылдауға, жеке оқушылармен және топпен байланыс құруда коммуникациялық қабілет, лидерлік, шығармашылық және сауаттылық қабілеттің артуына үлкен септігін тигізеді деп есептейді. Осындай ұтымды жақтары бұл жобалық тәсілдің тиімділігінің дәлелі болып табылады.
Педагогикалық идеяның ерекшелігі. Авторлық педагогикалық идея барлық пән мұғаліміне қосымша құрал бола алады. Әр сабақ - мұғалімнің шығармашылық өнері екені даусыз. Өз сабағын қызықты әрі белсенді болғанын қалайтын мұғалім үшін PBL жобасы үлкен мүмкіндік. Ал еліміздің ертеңгі тұтқасына ие болар келешек ұрпаққа заманауи технологиялар көмегімен сапалы білім беру зор жауапкершілік жүктейді. Жобада пән білімі киберпедагогикамен ұштастырылып беріледі. Бұл өз кезегінде оқушыны қызықтырып, ізденіске, өз бетінше жұмыс жасауға баулиды. Бұл әдіс негізінде оқушыға оқу жылының тақырыптарын қамтитын, қазіргі уақытпен байланысқан және оқушының деңгейіне сай жоба беріледі. Оқушыға жеңілдік ретінде мұғалімнің қалауына қарай жобаны сынып жұмысы, үй жұмысы, бақылау жұмысы немесе емтихан ретінде бағалауға болады. Маңызды ерекшелігі ЕББҚ оқушыны ортаға тарту, оның жасырынды қабілеттерін анықтауға, командалық жұмысқа баулуға, өз қабілетін көрсете білуге, ортада өзін еркін ұстауына ерекше ықпал етеді.
Жобалау технологиясын қолданудағы негізгі мақсат – оқушылардың қызығушылық ынтасын дамыту, өз бетімен жұмыстарын жүргізу арқылы білімдерін жетілдіру, ақпараттық бағдарлау біліктілігін қалыптастыру және сыни тұрғыдан ойлау қабілетін арттыру арқылы оқушыны болашақта әр түрлі жағдаяттарда, әр түрлі қоғамдық ортада өзін-өзі көрсете білуге бейімдеу.
Педагогикалық идеяның өзектілігі. Жоба (PBL)негізінде білім берудің адамзат өмірінде маңызды екені, білім алушының зерттеу арқылы басқалармен коммуникативті қарым-қатынасқа түсуі білім беру әдісіне негіз бола алатынының дәлелі болғаны қарастырылады. Зерттеудің заманауи білім беру жүйесіне жоба негізінде оқыту қажеттілігі білім алушының қызығушылығын туындататын бірден-бір өзекті әдіс.
Негізгі идеясы. Бәсекеге қабілетті заманауи біліммен қаруланған қазақстандық патриот тұлға тәрбиелеу.
Концепциясы. Ел игілігі үшін қызмет ететін білімді тұлға қалыптастыру. Жобаға бағытталған оқыту әдісін қолдану арқылы мұғалімдер келер ұрпақты қоғамда адал, тиянақты жауапкершілікпен жұмыс істеуге тәрбиелейді және бәсекеге қабілетті ұрпақ қалыптастырады.
Оқытудың логикалық негізі. Әр сабақтың оқушы үшін қызықты әрі пайдалы болып өтуі үшін әр пән мұғаліміне қосымша құрал бола алады. Мектеп, колледж, университет көлемінде білім алушының жас ерекшелігін ескеріп қолдануға болады.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы:
Қазақ тілі және әдебиеті пәнін оқытудағы өзекті мәселе жөнінде оқушының пәнге қызығушылығын арттыру мен жан-жақты дағдыны қалыптастыруда белсенділік деңгейінің көтерілетінін анықтадық, педагогикалық идея бойынша берілген бөлімдік білімнің шынайы өмірмен байланысын әр сабақ сайын жақындата түстік. Демек біз өз пәнімізде жеткен мақсатқа кез келген пән мұғалімі жете алады.
Гипотеза: білім алушылар жоба негізінде оқи отырып, бір-бірімен тәжірибе алмасады, тіл табысады, достық, ынтымақ орнайды, қабілеті ашылып, шығармашылығы дами түседі. Ортақ идея туындап, сол бағытта ізденеді, талқылайды, бірін-бірі қайта бағалайды, әрқайсысы өз позициясын дәлелдеуге тырысады, нәтижесінде сараптай келе бір ортақ шешім қабылдап, соңғы өнімді ұсынады.
Мақсаты: қоғамдағы өзгерістерді оңтайлы қабылдай алатын, білім алушыға құндылықтар негізінде сапалы білім бере отырып, идеялық адамгершілікті, мәдени және этикалық қағидаларды ұстанатын, әлеуметтік жауапкершілікті қызметке және тез өзгергіш әлемдегі үздіксіз білім алуға дайын болуды қамтамасыз ететін, жан-жақты білімді, әлеуметтік белсенді шығармашылық тұрғыда дамитын, тұлғаның қалыптасуына қолдау көрсететін кәсіби шеберлігі шыңдалған ұстаздардың біліктілігін жетілдіру.
Шығармашылық топ мүшелері өзара тәжірибе алмасу, өздігінен білім көтеру, кәсіби құзыреттілігін көтеру арқылы әдістердің тиімділігін сараптайды, жүйелейді. Жоба негізінде білім беру үдерісінде сынып контингентінің пәнге деген қызығушылығын арттыруға ықпал етеді. Қабілет, дағды, біліктілік қалыптасады әрі дамиды. Сыни көзқарасын еркін жеткізе алады және көпфункционалды жеке тұлға қалыптасады.
Педагогикалық идеяның міндеттері:
-
Мамандардың педагогикалық іс-тәжірибесіне жоба негізінде білім беруді белсенді түрде қолдануды кіріктіру, зерделеу, зерттеу, тарату жұмыстарын ұйымдастыру.
-
Әр педагог оқушыларды жобалау, шешімдер қабылдау және шығармашылық жұмыстарды орындауға баулу.
-
Баспа әрекетін жоспарлау және жариялау.
-
Семинар-конференцияларды бастамашылдық әрекетімен өткізу.
-
Кәсіби сайыстарға қатысу.
-
Шебер-сынып ұйымдастыру.
-
Жоба үдерісі бойынша зертханалар мен қажетті саяхат орындарын алдын ала жоспарлау.
-
Жоба таныстырылымын, жоба шеруін, жоба фестивалін өткізу.
Күтілетін нәтиже.
PBL үдерісі кезінде білім алушы білім алудың нақ қайнаған майданында жүреді: бала өрісі кеңейеді, күресуді, өз позициясын қорғай білуге дағдыланады, қарым- қатынас мәдениетіне бейімделетіні қамтылады.
-
1. Білім базасы / білімнің қалыптасуы /
-
2. Жұмысты /орындаушы/ бақылау / өз бетінше білім алу /
-
3. Ынталандыру және іскерлікке баулу
-
4. Тың жаңалықтарды дамыту
-
5.Білім алудағы әлеуметтік және контекстік факторлардың маңыздылығы.
Мұғалім білім алушыны педагогикалық идея тақырыбына сай жоба жасату арқылы өмірлік дағдыға баулу, оны қолдана алу, өзектілін таныту тәжірибелері жоба жасауда маңызды деп танылды.
Зерттеу кезеңдері:
I кезең. Зерттеу мәселесіне байланысты ақпараттар жинау, оларды оқып танысу, талдау , жоба жоспарын жасау.
II кезең. Зерттеудің негізгі бағыттары арқылы ( зерттеу, тәжірибе жасау, сауалнама, иньтервью, видеоролик т.б.) соңғы өнімді жасау, жариялауға дайындау.
III кезең. Жобаны талдау жұмыстарын жүргізу, таныстырылым, кері байланыс, ұсыныс және оның білім алушы үшін маңыздылығы.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері:
1. Жоспарланған жобаның проблемалық сауалын анықтау.
2. Проблемалық сұраққа жауапты іздену-зерттеу, тәжірибе жасау барысында қамтылатын білім мен дағдының жүйелілігін анықтау.
3. Жобаның әр кезеңіне талдау жасау, соңғы өнімнің өміршеңдігін дәлелдеу.
Зерттеудің тәсілдері:
Зерттеуде бірнеше тәсілдер қолданылады: іздену тәсілі, сыни ойлау және пікіралмасу тәсілі, салыстыру тәсілі, талдау, жасау тәсілі.
Жоба негізінде үйренудің (PBL) 8 элементі
(5-сынып, «Киім. Сән. Талғам» бөлімі бойынша жасалған жоба негізінде үлгі)
|
Негізгі элементтер |
Cипаттама |
|
Жобаның оқу-танымдық мақсаты
|
|
|
ХХІ ғасыр құзыреттіліктері
|
|
|
Проблемалық сұрақ
|
Жыл мезгілдеріне қарай ұлттық талғамда үйлестірілген ұлттық киім элементтері бар жаңа үлгідегі киімдерді қалай жасай аламыз? |
|
Түпкілікті зерттеу
|
|
|
Сын және рефлексия |
|
|
Шынайылық
|
|
|
Оқушының таңдау құқығы
|
|
|
Көпшілік алдында қорғау |
|
ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР МАЗМҰНЫ
|
Рет саны |
Сабақтың тақырыбы |
Сағат саны |
Негізгі ұғымдар |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1 |
Кіріспе. Мұғалімдердің PBL туралы білім базасы қалыптасуына ықпал ету. |
2 |
Жоба туралы түсінік, мақсат-міндеттері, өзектілігі мен негізгі концепциясы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
Жобалық оқыту – жаңаша үрдіс, күтілетін нәтиже - орасан |
2 |
Жобалық оқытудағы күтілетін нәтижелер туралы толық баяндау. Оқушыға берілетін дағдыларды сараптау |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
3 |
Жобалық оқыту мектеп пәндерінде |
2 |
Жаратылыстану-математикалық және гуманитарлық пәндер мысалында жобаны қолдану |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
4 |
«PBL жаңалықтары» тақырыбында семинар-дәріс. |
2 |
Ақпарат көздерімен жұмыс жасауға үйрету жолдары |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
5 |
Сынып оқушыларын топқа бөлу |
1 |
Психолог-педагог көмегіне жүгінудің пайдасы, сынып оқушыларының ерекшелігін ескеру |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
6 |
Келісімшарт. Маңыздылығы |
1 |
Келісімшарт талаптары, атқаратын рөлі туралы толық баяндау. Жауапкершілік дағдысы |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
7 |
Оқушыларды командалық жұмысқа баулу ерекшеліктері |
2 |
Кезең-кезеңімен таныстыру, талдау, бөлісу |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
8 |
Жоба жасаудың жүйесі |
2 |
Ерекшеліктері мен әдістерін
талқылау. Ұжымдасу, то Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
PBL
–технологиясы арқылы қазақ
тілі мен әдебиеті сабағында балаларды ғылыми жоба жазуға
баулу
Педагогикалық
жоба
Түсінік
хат ХХІ ғасырда білімге деген
көзқарас түбегейлі өзгеріп, оның сапасы да жаңаша сипатталып,
білімнің – құндылық, жүйе, үрдіс, нәтиже ретінде төрт жақты сипаты
біртұтас қарастырылады. Біздің елімізде білім беру жүйесі бәсекеге
қабілетті жаңа сапалық сипатқа ие болуда. Бүгінгі таңдағы білім
беру жүйесі – білім, білік, дағдыны меңгеруге бағытталудан
біліктілік алуға көшуді міндеттейді. Сондықтан да әлемдік білім
беру кеңістігінде таралған, өркениетті елдерге тән білім беру ісі
нәтижеге бағытталған білім үлгісін заманауи технология көмегімен,
оқушы үшін қызықты етіп жеткізу үрдісі өзекті болып табылады.
Қазіргі таңның оқушылары үшін білім алу процессі іш пыстырарлық
және мағынасыз болып көрінеді. Технологияны жетік меңгерген бүгінгі
оқушыны интерактивті әдіс сабағы да қызықтыра қоймайды. Жарқ-жұрқ
еткен әлем мен лездік видеороликтер олардың санасын тез жаулап
алды, сондықтан да оқу педагогикалық идеясына оқушыны қызықтыру
заманауи тұрғыдан келуді міндеттейді. Сондықтан Project Based
Learning (PBL) жобасын жүйелі қолдануды жөн деп
санаймыз.
PBL – білім беруді дамыту және
бағалау негізіндегі жоба. PBL жобалау арқылы білім беруді іске
асырады. Яғни жоба жасау арқылы білім бере отырып, оқушылардың
алған білімдерін өмірде пайдалана білуіне жол ашады. Бұл оқыту
тәсілі бұрыннан оқу үрдісіне «практика негізінде оқыту» (ағыл.
learning by-doing) деген атпен енген болатын, ал қазіргі жаңашыл
педагогтар «PBL- жоба арқылы білім беру» деп атап жүр. PBL
оқушыларды әр деңгейдегі зерттеулерге қатыстыра отырып, оқыту
процесін жеңілдетеді. Жаңа өмір талабына сүйенсек, біздің
міндетіміз – ересек өмірге дайын, келешекке сенімді түрде енетін
оқушы тәрбиелеу. Мектепте алған білімді барлығы бірдей өмірде
пайдалана білмейді. «Алып жатқан білімім бүгін болмаса, ертең
қажетіме жарайды» деп оқыған бала ғана ертеңінен үміт күтеді, сенім
пайда болады, қазірден бастап өмірін жоспарлауға мүмкіндік алады.
Сондықтан да PBL-ді оқу үрдісіне дәстүрлі тәсіл ретінде енгізсе құп
болар еді деп ойлаймыз.
Ал PBL-Project Based Learning
жоба негізінде өтілген пәндерде оқушылар белсенді және алған
білімін қазіргі өмірмен ұштастыра алады. XXI ғасырда жұмыста
жетістікке жету үшін негізгі білімге ие болу жеткіліксіз. Ал PBL
баланы тереңдетілген біліммен қоса жауапкершілікке, досына сенім
артуға, топпен жұмыс істеуге үйретеді және шығармашылық қабілетін
арттырады. Бұл педагогикалық идеямен
жұмыс жасау арқылы мұғалім оқушының өз пәніне қызығушылығын
арттырып, оқушының пәнді жаңа қырынан тануына жол ашады. Мұғалім өз
пәнінің құндылығын арттыра алады. Бұл педагогикалық идеяның түпкі
мақсаты - бүгінгі таңда оқушы үшін зиян деп жүрген дүниелерді
пайдалы тұсынан қолдандыра отырып, оқушыны сабақ оқуға бейімдеу. Ал
жұмыс барысындағы оқушының ізденіске түсетіні, ой қорытатыны,
ақпаратты қолдануды үйренетіндігі, қорғау кезіндегі көпшілік
алдында сөйлеуі, сұрыпталған ақпаратты жеткізе білуі, айтылым,
жазылым, оқылым дағдыларының жетілуіне әкеледі. Функционалдық
сауаттылыққа баулуда аталған жобаның алатын орны
ерекше. Педагогикалық идеяның негізгі
бөлімінде шынайы өмірдің құбылыстарын біліммен байланыстыра,
ұштастыра оқытудың білім алушының пәнге деген ынта-ықыласын
арттырып, білім алуға деген құлшынысын, сүйіспеншілігін оятады,
күш-жігер беретіндігіне педагогикалық тәжірибелік дәлелдер арқау
болады. Біздің ойымызша, жоба
үдерісінде баланың интеллектуалды қабілеті проблемалық сауал мен
өмірдің шынайы көрінісінің төңірегінде пайда болатын танымдық
қақтығыс пен әр түрлі пікірді дәлелдеуден қалыптасатыны әбден
мүмкін. Бұл қақтығыс – білім алу жолындағы күрес, проблемалық
сұраққа жауап алу жолындағы күрес. Сол күресте бала білімі толығып,
толықсиды. Жауап іздеуде проблемалық
жағдаят барысында түсінік қалыптасады, басқалармен бірігіп,
командалық жұмыс жасауды үйренеді, өз жұмысын сараптауды үйренеді,
сұрақ қоя білуге дағдыланады, сауалнама алады, зерттеу жүргізеді,
проблеманың шешіміне жұмыс жасайды, креативті пікір айтады,
гипотеза туындатады. PBL үдерісінде білім алушыда қызығушылық
туындайтыны педагогикалық тәжірбиеде
анықталды.
Тәжірибеге негізделіп жазылған
авторлық педагогикалық идея жан-жақты талданып, әріптестер мен
арнайы мамандардың пікіріне сүйеніп, барлық дереккөздер ескеріліп
жасақталды.
Мектеп және колледж
мұғалімдеріне, жоғары сынып оқушыларына, колледж студенттеріне,
болашақ мұғалімдерге қолдануға ұсынылады. Педагогика саласында өзіндік
қолтаңбасын қалдырған К.Д.Ушинский: «Нашар мұғалім балаға өзі айтып
береді, ал жақсы мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді» деген
екен. Тақырыпты терең меңгеруге, оны барлық жағынан қарауға
жетелейтін PBL жобасы да оқушыны ізденіске үйретеді. Бұл тәсілдің
негізгі шарты — ғылыми жобаны кәдімгі өмірмен байланыстыра отырып,
сыни тұрғыдан ойлауды және көптеген ақпаратты коммуникациялық
технологияларымен жұмыс істеуді үйретеді.
Жоба негізінде оқыту (PBL)
жетекшінің қадағалауымен, қағазға басылған ақпаратты қолдану және
оқыту-жаттату тәсілдері арқылы білім беру түрлеріне баламалы болып
табылады. Аталған әдістің жақтаушылары оның білім беруде тақырыпты
терең түсінуге, пәнді кең ауқымды қабылдауға, жеке оқушылармен және
топпен байланыс құруда коммуникациялық қабілет, лидерлік,
шығармашылық және сауаттылық қабілеттің артуына үлкен септігін
тигізеді деп есептейді. Осындай ұтымды жақтары бұл жобалық тәсілдің
тиімділігінің дәлелі болып табылады. Педагогикалық идеяның
ерекшелігі. Авторлық педагогикалық идея
барлық пән мұғаліміне қосымша құрал бола алады. Әр сабақ -
мұғалімнің шығармашылық өнері екені даусыз. Өз сабағын қызықты әрі
белсенді болғанын қалайтын мұғалім үшін PBL жобасы үлкен мүмкіндік.
Ал еліміздің ертеңгі тұтқасына ие болар келешек ұрпаққа заманауи
технологиялар көмегімен сапалы білім беру зор жауапкершілік
жүктейді. Жобада пән білімі киберпедагогикамен ұштастырылып
беріледі. Бұл өз кезегінде оқушыны қызықтырып, ізденіске, өз
бетінше жұмыс жасауға баулиды. Бұл әдіс негізінде оқушыға оқу
жылының тақырыптарын қамтитын, қазіргі уақытпен байланысқан және
оқушының деңгейіне сай жоба беріледі. Оқушыға жеңілдік ретінде
мұғалімнің қалауына қарай жобаны сынып жұмысы, үй жұмысы, бақылау
жұмысы немесе емтихан ретінде бағалауға болады. Маңызды ерекшелігі
ЕББҚ оқушыны ортаға тарту, оның жасырынды қабілеттерін анықтауға,
командалық жұмысқа баулуға, өз қабілетін көрсете білуге, ортада
өзін еркін ұстауына ерекше ықпал етеді. Жобалау технологиясын
қолданудағы негізгі мақсат – оқушылардың қызығушылық
ынтасын дамыту, өз бетімен жұмыстарын жүргізу арқылы білімдерін
жетілдіру, ақпараттық бағдарлау біліктілігін қалыптастыру және сыни
тұрғыдан ойлау қабілетін арттыру арқылы оқушыны болашақта әр түрлі
жағдаяттарда, әр түрлі қоғамдық ортада өзін-өзі көрсете білуге
бейімдеу.
Педагогикалық идеяның
өзектілігі. Жоба (PBL)негізінде білім
берудің адамзат өмірінде маңызды
екені, білім алушының зерттеу арқылы басқалармен коммуникативті
қарым-қатынасқа түсуі білім беру әдісіне негіз бола алатынының
дәлелі болғаны қарастырылады.
Зерттеудің заманауи білім беру жүйесіне
жоба негізінде оқыту қажеттілігі білім алушының қызығушылығын
туындататын бірден-бір өзекті әдіс. Негізгі
идеясы. Бәсекеге қабілетті заманауи
біліммен қаруланған қазақстандық патриот тұлға
тәрбиелеу.
Концепциясы. Ел игілігі үшін қызмет ететін
білімді тұлға қалыптастыру. Жобаға бағытталған оқыту әдісін қолдану
арқылы мұғалімдер келер ұрпақты қоғамда адал, тиянақты
жауапкершілікпен жұмыс істеуге тәрбиелейді және бәсекеге қабілетті
ұрпақ қалыптастырады.
Оқытудың логикалық
негізі. Әр сабақтың оқушы үшін қызықты
әрі пайдалы болып өтуі үшін әр пән мұғаліміне қосымша құрал бола
алады. Мектеп, колледж, университет көлемінде білім алушының жас
ерекшелігін ескеріп қолдануға болады.
Жұмыстың ғылыми
жаңалығы:
Қазақ тілі және әдебиеті пәнін
оқытудағы өзекті мәселе жөнінде оқушының пәнге қызығушылығын
арттыру мен жан-жақты дағдыны қалыптастыруда белсенділік деңгейінің
көтерілетінін анықтадық, педагогикалық идея бойынша берілген
бөлімдік білімнің шынайы өмірмен байланысын әр сабақ сайын
жақындата түстік. Демек біз өз пәнімізде жеткен мақсатқа кез келген
пән мұғалімі жете алады.
Гипотеза: білім алушылар жоба негізінде
оқи отырып, бір-бірімен тәжірибе алмасады, тіл табысады, достық,
ынтымақ орнайды, қабілеті ашылып, шығармашылығы дами түседі. Ортақ
идея туындап, сол бағытта ізденеді, талқылайды, бірін-бірі қайта
бағалайды, әрқайсысы өз позициясын дәлелдеуге тырысады, нәтижесінде
сараптай келе бір ортақ шешім қабылдап, соңғы өнімді
ұсынады. Мақсаты: қоғамдағы өзгерістерді оңтайлы
қабылдай алатын, білім алушыға құндылықтар негізінде сапалы білім
бере отырып, идеялық адамгершілікті, мәдени және этикалық
қағидаларды ұстанатын, әлеуметтік жауапкершілікті қызметке және тез
өзгергіш әлемдегі үздіксіз білім алуға дайын болуды қамтамасыз
ететін, жан-жақты білімді, әлеуметтік белсенді шығармашылық тұрғыда
дамитын, тұлғаның қалыптасуына қолдау көрсететін кәсіби шеберлігі
шыңдалған ұстаздардың біліктілігін
жетілдіру. Шығармашылық топ мүшелері
өзара тәжірибе алмасу, өздігінен білім көтеру, кәсіби
құзыреттілігін көтеру арқылы әдістердің тиімділігін сараптайды,
жүйелейді. Жоба негізінде білім беру үдерісінде сынып
контингентінің пәнге деген қызығушылығын арттыруға ықпал етеді.
Қабілет, дағды, біліктілік қалыптасады әрі дамиды. Сыни көзқарасын
еркін жеткізе алады және көпфункционалды жеке тұлға
қалыптасады. Педагогикалық идеяның
міндеттері: Мамандардың педагогикалық
іс-тәжірибесіне жоба негізінде білім беруді белсенді түрде
қолдануды кіріктіру, зерделеу, зерттеу, тарату жұмыстарын
ұйымдастыру. Әр педагог оқушыларды жобалау,
шешімдер қабылдау және шығармашылық жұмыстарды орындауға
баулу. Баспа әрекетін жоспарлау және
жариялау. Семинар-конференцияларды бастамашылдық
әрекетімен өткізу. Кәсіби сайыстарға
қатысу. Шебер-сынып
ұйымдастыру. Жоба үдерісі бойынша
зертханалар мен қажетті саяхат орындарын алдын ала
жоспарлау. Жоба таныстырылымын, жоба
шеруін, жоба фестивалін өткізу.
Күтілетін
нәтиже.
PBL үдерісі кезінде білім
алушы білім алудың нақ қайнаған майданында жүреді: бала өрісі
кеңейеді, күресуді, өз позициясын қорғай білуге дағдыланады, қарым-
қатынас мәдениетіне бейімделетіні
қамтылады.
1. Білім базасы / білімнің
қалыптасуы /
2. Жұмысты /орындаушы/ бақылау
/ өз бетінше білім алу /
3. Ынталандыру және іскерлікке
баулу
4. Тың жаңалықтарды
дамыту
5.Білім алудағы әлеуметтік
және контекстік факторлардың маңыздылығы.
Мұғалім білім алушыны
педагогикалық идея тақырыбына сай жоба жасату арқылы өмірлік
дағдыға баулу, оны қолдана алу, өзектілін таныту тәжірибелері жоба
жасауда маңызды деп танылды.
Зерттеу
кезеңдері:
I
кезең. Зерттеу мәселесіне байланысты
ақпараттар жинау, оларды оқып танысу, талдау , жоба жоспарын
жасау.
II
кезең. Зерттеудің негізгі бағыттары
арқылы ( зерттеу, тәжірибе жасау, сауалнама, иньтервью, видеоролик
т.б.) соңғы өнімді жасау, жариялауға
дайындау.
III
кезең. Жобаны талдау жұмыстарын
жүргізу, таныстырылым, кері байланыс, ұсыныс және оның білім алушы
үшін маңыздылығы.
Зерттеудің мақсаты мен
міндеттері:
1. Жоспарланған жобаның
проблемалық сауалын анықтау.
2. Проблемалық сұраққа жауапты
іздену-зерттеу, тәжірибе жасау барысында қамтылатын білім мен
дағдының жүйелілігін анықтау.
3. Жобаның әр кезеңіне талдау
жасау, соңғы өнімнің өміршеңдігін
дәлелдеу.
Зерттеудің
тәсілдері:
Зерттеуде бірнеше тәсілдер
қолданылады: іздену тәсілі, сыни ойлау және пікіралмасу тәсілі,
салыстыру тәсілі, талдау, жасау тәсілі. Жоба негізінде үйренудің
(PBL) 8 элементі (5-сынып, «Киім. Сән.
Талғам» бөлімі бойынша жасалған жоба негізінде
үлгі) Негізгі
элементтер Cипаттама Жобаның
оқу-танымдық
мақсаты
Жаңаша ойлауға
дағдыландыру; Теорияны практикамен
ұштастыруда идеядан идея
туындату; Проблеманың сұраққа нақты
жауап іздеп табу; Объектінің ерекешелігін аша
түсу. ХХІ ғасыр
құзыреттіліктері
Топтастыру-ынтымақтастық; Ой қозғау – СТО қабілетін
дамыту; Коммуникативтік: интервью,
өзара қарым-қатынас, мұғаліммен, экспертпен
сөйлесу; Шығармашылық – соңғы өнім
нәтижесін көрсету. Проблемалық
сұрақ
Жыл мезгілдеріне қарай
ұлттық талғамда үйлестірілген ұлттық киім элементтері бар жаңа
үлгідегі киімдерді қалай жасай
аламыз? Түпкілікті
зерттеу
Уақыт кезеңі мен жыл
мезгілдеріне қарай киім туралы жан-жақты мәліметтер
жинау; Киімді талғаммен ұлттық
дизайнде киюдің біздің өміріміздегі
мәні; Киім үлгісі дизайнері табыс
көзінің кепілі бола ала ма? Жыл мезгілдеріне қарай ұлттық
нақыш элементін қолдана отырып киінуде оқушылардың жаңа көзқарасын
қалыптастыру. Сын және
рефлексия Жасаған жобаға өзара галерея
ұйымдастыру; Әр этап сайын бір-біріне сын
айта білу; Жобаны қайта өңдеу кезеңіндегі
толықтыру ұсыныстары. Шынайылық
Атақты отандық дизайнер
ательесіне саяхат; Талғаммен киінудің
эконономикалық- әлеуметтік, тарихи маңыздылығына көз жеткізу
мақсатында видеожоба түсіру; Өмірмен байланысты
маңыздылығы. Оқушының таңдау
құқығы
Интервью, саяхат, тәжірибе
жасау, видеоролик Көпшілік алдында
қорғау Соңғы өнім: слайд –
соцвидеоролик, бизнесжоспар, әлеуметтік желіде
парақша
ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР
МАЗМҰНЫ Рет
саны Сабақтың
тақырыбы Сағат
саны Негізгі
ұғымдар 1 Кіріспе. Мұғалімдердің PBL
туралы білім базасы қалыптасуына ықпал
ету. 2 Жоба туралы түсінік,
мақсат-міндеттері, өзектілігі мен негізгі
концепциясы 2 Жобалық оқыту – жаңаша үрдіс,
күтілетін нәтиже - орасан 2 Жобалық оқытудағы күтілетін
нәтижелер туралы толық баяндау. Оқушыға берілетін дағдыларды
сараптау 3 Жобалық оқыту мектеп
пәндерінде 2 Жаратылыстану-математикалық
және гуманитарлық пәндер мысалында жобаны
қолдану 4 «PBL жаңалықтары» тақырыбында
семинар-дәріс. 2 Ақпарат көздерімен жұмыс
жасауға үйрету жолдары 5 Сынып оқушыларын топқа
бөлу 1 Психолог-педагог көмегіне
жүгінудің пайдасы, сынып оқушыларының ерекшелігін
ескеру 6 Келісімшарт.
Маңыздылығы 1 Келісімшарт талаптары,
атқаратын рөлі туралы толық баяндау. Жауапкершілік
дағдысы 7 Оқушыларды командалық жұмысқа
баулу ерекшеліктері 2 Кезең-кезеңімен таныстыру,
талдау, бөлісу 8 Жоба жасаудың
жүйесі 2 Ерекшеліктері мен әдістерін
талқылау. Ұжымдасу, то |













