Пирамиданың
бүйір және толық беті, көлемі.
Пирамида
дегеніміз жазық көпбұрыштан – пирамиданың
табанынан,
табан жазықтығында жатпайтын нүктеден
- пирамиданың
төбесінен
және пирамиданың төбесін табанының
нүктелерімен қосатын барлық кесінділерден
құралған көпжақ.
Пирамиданың
табанында дұрыс көпбұрыш болса, ал осы
дұрыс көпбұрыштың центрі – пирамида
биіктігінің табаны болса, онда мұндай
пирамиданы дұрыс
пирамида
деп атайды.
Барлық
қырлары өзара тең үшбұрышты пирамиданы
тетраэдр
деп атайды.
Ап
А3
А2
А1
Р
Ап
А3
А2
А1
Р
Н
Пирамиданың
төбесін табанының төбелерімен қосатын
кесінділер PA1;
PA2
;
РA3,…,
PAn,
пирамиданың бүйір қырлары деп аталады.
Пирамиданың
беті табаны мен бүйір жақтарынан тұрады.
Әрбір бүйір жағы үшбұрыш PA1A2,
PA2A3,…,
PAnA1,.
Пирамиданың табаны A1A2…An
көпбұрышы.
Пирамиданың
биіктігі деп пирамиданың төбесінен
табан жазықтығына түсірілген
перпендикулярды атайды РН.
Сурет
бойынша белгілеулерге түсінік:
α
– бүйір қыры мен табан жазықтығының
арасындағы бұрыш;
β
– табанының екі жақты бұрышы ( бүйір
жағы мен табанының арасындағы бұрыш);
γ
– төбесіндегі жазық бұрышы;
δ
– бүйір қырындағы екі жақты бұрышы;
h
– биіктігі;
l
– бүйір
қыры;
m
– апофемасы;
r;
R – табанына
іштей, сырттай сызылған шеңбер радиустары;
Кез
келген пирамида үшін формулалар:
S
бүй
=
;
Si
– бүйір
жағы ауданы
V
=
Sтаб
∙h
Sтол.беті
=
Sтаб.
+
Sбүй
Дұрыс
пирамида үшін формулалар:
Sбүй
=
P ∙ m; P - табанының
периметрі
; m - апофемасы
;
V
=
Sтаб
∙h
Sтол.беті
=
Sтаб.
+
Sбүй
Мысалдар:
№1.
Дұрыс
үшбұрышты пирамиданың табан қабырғасы
8 см, ал төбесіндегі жазық бұрышы
– ге тең пирамиданың биіктігін табыңдар.
Шешуі:
ΔBCD
үшбұрышынан косинустар теоремасы
бойынша DC қабырғасын табамыз:
,
,
,
Енді
ΔCDO
-
нан
пирамида биіктігін табамыз, ол DO=H
=
. OC-
табанына
сырттай сызылған шеңбер радиусы.
Синустар
теоремасы бойынша
= 2 OC;
OC
=
.
DO
= H =
= 4 ∙
= 4 ∙
= 4∙
= 4 ∙
= 4 ∙
Жауабы:
4
∙
.
Өзіндік
жұмыстар
Дұрыс
үш бұрышты птрамида бүйір бетінің
ауданы 96
см2,
ал толық бетінің ауданы 112
см2тең.
Пирамиданың табан қабырғасын және
биіктігін табыңыздар.
Жауабы:
8см;
13,7см.
Дұрыс
n
бұрышты
пирамиданың бүйір қыры
b – ге,
төбесіндегі жазық бұрышы α- ға тең.
Бүйір бетінің ауданын табыңыздар.
Жауабы:
nb2sinα,
α <
Пирамиданың
табаны – қабырғалары 6 дм және 15 дм тік
төртбұрыш, барлық бүйір қырларының
ұзындықтары тең, пирамиданың биіктігі
4 дм – ге тең. Пирамиданың бүйір бетінің
ауданын табыңыздар.
Жауабы:
126 дм2
Пирамиданың
табаны параллель қабырғалары 4 см және
9 см тең болатын тең бүйірлі трапеция,
пирамиданың табан қабырғаларындағы
екі жақты бұрыштардың бәрі тең, үлкен
бүйір қыры 7,5 см- ге тең. Пирамиданың
толық бетінің ауданын табыңыздар.
Жауабы:
117 см2