БИОЛОГИЯ 7 -СЫНЫП
Бөлім: Тұқымқуалаушылық мен өзгергіштік
Сабақтың тақырыбы:
§48. Белгілердің тұқым
қуалаудағы ДНҚ-ның рөлі
§48. 169 бет

7.2.4.1 -адам ағзасындағы тұқымқуалайтын
және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
7.2.4.2 үздік және үздіксіз өзгергіштіктің
мысалдарын келтіру
ОҚУ МАҚСАТЫ:

СӘТТІКҮНБОЛСЫН!!!

СУРЕТТЕННЕБАЙҚАДЫҢЫЗДАР ?

ТҰҚЫМҚУАЛАУШЫЛЫҚ ЖӘНЕ
ӨЗГЕРГІШТІК
Барлық тірі ағзаларға тән
жалпы қасиет.

Тұқымқуалаушылық дегеніміз-
ағзалардың өз ататегіне ұқсау
қабілеті.

ӨЗГЕРГІШТІК
–ағзалардыңөзататегінен
ерекшеленуқасиеті.Бұлқасиет
бүкілтіршілікформасынатән.

ҰСАҚБІРЖАСУШАЛЫ БАКТЕРИЯЛАРДАН
БАСТАП, ЖОҒАРЫҚҰРЫЛЫМДЫ ЖАНУАРЛАР
МЕНГҮЛДІӨСІМДІКТЕРМЕН АЯҚТАЛАДЫ.

Көп балалы отбасында ағасы-інісі және
әпкелі-сіңлілер арасында белгілі бір
ұқсастық, ерекшеліктері де бар. Бала ата-
анасына ұқсайды, бірақ ерекше де болады.
Тіпті тіршіліктің жасушасыз формалары –
вирустар да ірі молекулаларға ұқсайды
және жасушадан тыс тіршілік қасиеті
байқалмайтындар да тұқымқуалаушылық
пен өзгергіштік қасиетке ие. Осы екі
қасиетті не қамтамасыз етеді? Осы «бір
нәрсе» кез келген тіршілік ішінде болуы
керек қой.

ДНҚ ТУРАЛЫ8 АҚПАРАТ
1. ДНҚ –кезкелгентіріжасушақұрамында
міндеттітүрдеболатынхимиялықзат.
2. ДНҚ (жәнесоғанұқсасзат–РНҚ)
тіршіліктіңжасушасызформасы–вирустарда
да бар.
3. ДНҚ-да ағзаныңбүкілтұқымқуалау
ақпаратыжазылған. Егербұлкөпжасушалы
ағзаболса, мысалы, пілнемесееменболса,
оныңбарлықжасушасындабірдейДНҚ
молынанболады. Олтамыр, жапырақнемесе
сабақжасушаларыболсада бәрібір.
4. Ағзаларнеғұрлымжақынтуысболса,
олардыңДНҚ молекуласыныңқұрамы
соғұрлымұқсас. Бірақбіртүржәнежақын
туысағзалардаДНҚ абсолюттітүрдебірдей
емес.

5. ДНҚ тұқымқуалауақпаратынсақтапқана
қоймайды, оны көбейгенкездекелесіұрпаққа
тасымалдайды. Осы біржасушанемесетұтасағза
көбейеме, бәрібір. ДНҚ-сызкөбеюмүмкінемес.
6. ДНҚ өздігіненекіеселенеді–өзін-өзікөшіреалады.
Осы үдеріскебайланыстыағзадаДНҚ ешқашан
таусылмайды. ӘрбіркөбеюалдындаДНҚ-ныңжаңа
үлесібар молекуланыңдәлкөшірмесітүзіледі. Олар
түзіліпжатқанжасушанемесеағзалардыңкелесі
ұрпағынаберіледі.
7. ДНҚ молекуласыөзгеруімүмкін. Мұндайөзгерістер
мутация депаталады. Егерөзгерсе, ондақандайда бір
тұқымқуалаушылыққасиетіөзгереді.
8. ДНҚ –химиялықзат. Одантұқымқуалауғажауап
беретінқұрылымдар–денешіктертұрады. Бұл–
жасушаядросындаболатын, ал бактерияларда
цитоплазмадаболатынхромосомалар.

ДНҚ ДЕГЕНІМІЗНЕ? ВИДЕОҒАНАЗАР
АУДАРЫҢЫЗДАР

ДНҚҚҰРЫЛЫСЫ ТУРАЛЫ ВИДЕО

ГЕНДЕГНІМІЗ
Ген(грек. genos—
тұқым, тек) —
тұқымқуалаудың
қандайда бір
элементар
белгісін
қалыптастыруға
жауапты
материалдық
бірлік.

ТАПСЫРМА. «СӘЙКЕСІНТАБЫҢЫЗ»
1. Ағзалардыңөз
ататегіненерекшелену
қасиетінатаңыз?
А. Химиялық
2.ДНҚ тұқымқуалауға
жауапберетінқұрылым
недентұрады?
Б. Дж. Уотсон мен Ф.
Крик, М. Уилкинс
3.ДНҚ молекуласының
құрылысынашқанкім?
В. Өзгергіштік
4.ДНҚ қандайзат? Г. Хромосома
5.Тұқымқуалаушылық
затынатаңыз?
Д. ДНҚ

РЕФЛЕКСИЯ:
Рефлексия: жетондағы жазбалар
Мен білдім
Жеңіл болды
Қиын болды
Маған ұнады

ҮЙГЕТАПСЫРМА

Оқушы аты-
жөні___________________________________
Тапсырмалар:
(а) ДНҚ түсінігіне анықтама беріңіз.
...........................................................................................
...........
(ә) Тұқымқуалау ақпаратына анықтама беріңіз.
Жауаптарыңызды дәлелдеңіз
...........................................................................................
...........

ҮЙГЕТАПСЫРМА:
«Daryn.online» платформасы ар қылы тест
тапсырмаларын орындау