Презентация "Өмір белестері" 9 сынып

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Өмір шындықтан қаланғанда ғана нағыз өмір екендігін түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - ойдың, сөздің және істің бірлігі парасаттылықтың негізі екендігін ұғындыру;

Дамытушылық: - өз-өзіне адал болу, жақсыдан жаманды ажырата білуге баулу;

Тәрбиелік: - қарапайымдылыққа тәрбиелеу.

Сәлемдес

сабақтың мақсаты мен міндеті таныстырылады.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау Тазалық, Тәртіп, Татулық, Тыныштық, Талап.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену, «Нұрға бөлену».

2. Үй тапсырмасын тексеру.

- Жазғы демалысты қалай өткіздіңдер?

- Сағыныш дегенді қалай түсінесіңдер?

- Өз бойларыңнан қандай өзгеріс байқадыңдар?

- Өздерің бір жасқа есейгендеріңді қалай түсінесіңдер?

Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ -жауап

3. Дәйексөз

« Егер мақсатың болмаса, түк те тындыра

алмайсың, ал мақсатың мардымсыз болса,

ешқандай көрнекті нәрсе тындырмайсың.»

Д. Дидро

• Дәйексөздің мағынасын түсініп алыңыздар

4. Әңгімелеу Ахмет Байтұрсынов

Әдебиет танытқышы (үзінді)

Адам бала күнінде тысқы ғаламдағы көзге көрініп, денеге сезіліп тұрған нәрселерді ғана танумен болады. Есі әбден кіргенше өзгеден өзін айырмайды, өзгенің істегенін істеп, дегенімен болады . Есейген сайын өзінің өзгеден басқалығын біліп, өзіне ұнағанын істеп, ұнамағанын істемей, қиықтық(1) шығара бастайды. Ержеткен сайын дүниенің ісіне өзінше сүйініп, өзінше күйініп, өзінше жол тұтып, өзінше өміріне жол белгілеп, жақсылық , жамандық қа өз көзімен қарап, өзінше сынап, өзінше бағалап, өзінше пікірлейтін болады. Өз алдына мұңы, мұраты, мақсаты, мүддесі болып, сол мұрат-мақсатына жету талабына кіріс- кен жерде тысқы ғаламға(2) тиісті жердің шегіне келіп, ішкі ғалам мен тысқы ғалам екеуі кездесе ді. Сонда ішкі ғаламның ниетіне тысқы ғаламның шарттары тура келмей , екеуі ілінісіп, ұстаса кетеді. Задында(3), тіпті мүддесі жоқ адам болмайды. Адам болған соң, оның көңілі бір нәрсені тілемей тұрмайды, көңілі тілеуіне қарай бір нәрсе істемей тағы да тұрмайды. Көңілінің тілеуі де, ол тілеуінің жолында ғы ғамалы да адамына қарай түрлі болады, неғұрлым қайратты болса, соғұрлым мақсаты да зор болады. Ұсақ адам- ның мақсаты да ұсақ болады. Біреу жер жүзін өзіне қарату, бағындыру талабында болады , біреу дүниеге атағын жаю талабында болады; біреу дүние нің сырын танып, адамның көзін ашып, білімін арттыру талабында болып, сонымен өмірін өткізеді. Біреу адам бала сын теңгеріп, арасына әділдік орнатып дүниеден жұмақ жасау талабында болып, өмірін сонымен өткізеді. Біреулер тек дүние жию, бай болу мақсатпен өмір өткізеді; әйтеуір тілеусіз, мақсатсыз адам жоқ. Аз болсын, көп болсын әркім нің мұраты бар. Ұлы болсын, ұсақ болсын әркім нің мұраты бар. Тілеусіз, мақсатсыз адам болмаған соң, талас- сыз, тартыссыз да адам жоқ. Әркім әліне қарай таласады, тарты сады. Талас, тартыс – табиғаттың негізгі заңының бірі. Табиғат тас жүрек, қанша өтініп жалынсаң да, жағынсаң да, өзінің заңынан бұрылмайды. Табиғаттың заңы қатты, үкімі рақымсыз: жолы толып жатқан кер4 мен кедергі; ісі шынжыр қатар тіркес кен себеп пен салдар болып, алды-артыңды ораған шырмау. Өз еркім өзімде, өз ісіме өзім қожа, өзім себеппін деп жүрген адам тұрмыс ісінің орауы нан, шырмауынан әрі аса алмайды. Табиғат заңы мейірімсіз, мерзімсіз бір тағдыр: дауылды тоқтатуға, жазды ұзартуға, қысты қысқартуға, суды жоғары ағызуға еш адамның қолынан келмейді; сол сияқты табиғат заңы адамда, адам әлеуметінде де бар. Адам қанша дана, білімді болса да, қанша қаһарман, қайратты болса да, әлеумет оның мақсатын ұқпайтын болса, қайраткер қамалға жалғыз шапқан батырдай әлек болмақ.

1. Мәтіндегі «... тіпті мүддесі жоқ адам болмайды» деген тұжырымды қалай түсінесіздер? Жауаптарыңызды нақты мысал келтіріп, дәйектеңіздер.

2. Автордың «ішкі ғаламның ниетіне тысқы ғаламның шарттары тура келмей, екеуі ілінісіп, ұстаса кетеді» деген ойы нені білдіреді деп ойлайсыздар? Өз пікірлеріңізді ортаға салыңыздар.

3. «Ұсақ адамның мақсаты да ұсақ болады» деген пікірмен келісесіздер ме? Неліктен кейбір адамды ұсақ адам деп атайды?

4. Адам қандай қасиеттері арқылы өзінің өмір жолын белгілеп, жақсылық, жамандықты айырып, өзінше сынап, өзінше бағалай алады деп санайсыздар?

5. Сіздің ойыңызша, мәтінде қандай жалпыадамзаттық құндылықтар туралы айтылады? Аз болсын, көп болсын әркімнің мұраты бар. Ұлы болсын, ұсақ болсын әркімнің мұраты бар.

6. Адамның бойындағы қандай қасиеттері оның адамдық болмысын көрсетеді? Мысал келтіріңіз.

7. Өзіңіздің өмірлік мақсатыңыз қандай? Мақсатыңызға жетудің жолдары қандай деп санайсыз?

(1)Қитар

лық, қияң-

қылық.

(2) Бүкіл жер жүзі, әлем.

(3) Тегінде, негізінде.

5. Шығармашылық жұмыс

1 - тарсырма: . Қанатты сөздердi оқып, негiзгi ойын анықтап, бүгiнгi өмiрмен байланыстырып, өз ойларыңызды ортаға салыңыздар.

• Фалес: «Ең қиын іс – өзіңді-өзің тану, ең оңай іс – басқаға ақыл айту».

• И. Гете: «Өзіңді қалай танып білуге болады? Тіпті де құр түйсінумен емес, тек қана іс-әрекет арқылы. Өзіңнің борышыңды орындап көрсең болды, өзіңді тани кетесің».

• Абай: «Қашан бір бала ғылым-білімді махаббатпен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады»

. • М. Горький: «Мен армандағыш, ізденгіш, жаны тыным таппайтын кісілерді ұнатамын. Ал дегеніне жетісімен тоқтай қалған адамның мен үшін ешқандай қызығы жоқ».

• Л. Фейербах: «Күшіне сенген адам ғана мақсатына жете алады»

. • Б. Момышұлы: «Үміт өрге тартады, үмітсіздік көрге тартады».

2-тапсырма. Кестеде берілген ұғымдарға сәйкес мағыналарын табыңыздар.

3-тапсырма: Өмір жолын таңдаудың қаншалықты күрделі әрі жауапты екендігін түсіну үшін төменде берілген мәтінмен танысып шығыңыздар және «Өмір жолын таңдау» тақырыбы бойынша пікірталас ұйымдастырыңыздар. Пікірталас үшін сұрақтар дайындап, төмендегі нұсқауларды басшылыққа алыңыздар.

Пікірталасқа қатысушы үшін нұсқаулар:

1. Сөз сөйлер алдында, өз ұстанымыңызды нақты белгілеп алыңыз.

2. Мәселенің мәнін дұрыс түсініп тұрғаныңызды тексеріп алыңыз.

3. Қарсыласыңызды мұқият тыңдағаннан кейін ғана өз көзқарасыңызды білдіріңіз.

4. Дау туғызбайтын деректер ғана күшті дәйек болатынын ұмытпаңыз.

5. Қарсыласыңызды сендірудің ең жақсы тиесілі нақты дәйектеме мен мінсіз логика екенін ұмытпаңыз.

6. Әділ әрі шын жүректен бәстесіңіз, қарсыласыңыздың ойлары мен сөздерін бұрмаламаңыз.

7. Анық, нақты, қарапайым, түсінікті етіп, басқалардың емес, өз сөзіңізбен сөйлеңіз.

8. Сіздікі дұрыс болмаған жағдайда, қарсыласыңыздың дұрыс екендігін мойындауға батыл болыңыз.

9. Ешқашан дөрекі сөйлеп, қарсыласыңыздың намысына тиетін, оны қорлайтын сөздер айтпаңыз.

10. Сөзіңізді аяқтай келе, қорытынды шығарыңыз.

6. Топпен ән айту Сөзі: Арман Дүйсенбі

Арман жолдар Әні: Ұлықпан Жолдасов

Жол – жетелейді арман мен мұраттарға,

Жол – жауап жоқ алады сұрақтарға.

Сен адастырма, арманым, жол бастаған,

Үйреттің өмір сырын алғаш маған.

Сен – қиялы құсым сапарға алып ұшқан,

Сен – арман ару, жаралған сағыныштан.

Сен – жас дәуренім, жүзіндей ақ алмастың,

Мөп-мөлдір кәусарыңа қана алмаспын.

Сен – арман-қиял, жетелеп жас күнімді.

Сен – ұрлап алып кетпеші жастығымды.

Сен – қол жетпейтін тұратын сағымнансың,

Жолдарда жүріп өткен әнім қалсын.

7. Үй тапсырмасы.

1. Тоқтар Әубәкіров туралы түсірілген «Биіктерді бағындырған» атты деректі фильмді көріп, «Адамның еркі, тек қана берік адамның еркі – ғаламат күш» тақырыбында эссе жазыңыз («Ozin-ozi-tanu.kz» интернет-порталы)

2. . «Қыран қазақ» Нұртөре Жүсіп мәтінін оқып келу.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Дұрыс әрекет ақылдылардың құралы туралы түсінік беру.

Міндеттері: Білімділік: - басқалар туралы жамандық ойламауға үйрету ;

Дамытушылық: - зиянды әдеттерден аулақ болуға, өсек айтпауға шақыру; Тәрбиелік: - әділеттілікке тәрбиелеу.

Сәлемдесу,түгелдеу

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау Тазалық, Тәртіп, Татулық, Тыныштық, Талап.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену, «Нұрға бөлену».

2. Үй тапсырмасын тексеру.

«Қыран қазақ» Нұртөре Жүсіп мәтінін оқып келу тапсырылған, сұрақтарға жауап беру;

1. Мәтіндегі «Ер адамның ең басты серігі – сол тәуекел. Тәуекелге екінің бірінің жүрегі дауалай бермейтіні анық» деген тұжырымды қалай түсінесіздер? Саналы тәуекелдің адамның абыройымен, мақсатының орындалуымен қандай байланысы бар?

2. Адамның бойындағы қандай қасиеттері оны абырой биігіне көтеріп, дұрыс әрекетке жетелейді? Неліктен?

3. Автордың «Тоқтар Әубәкіров – Жаратушы мен Азаттық аңсаған халқының арасын жалғап жібергендей көрінеді де тұрады!» деген ойын қалай жалғастырар едіңіздер?

4. Мәтінде Тоқтар Әубәкіровтің бойынан қандай асыл құндылықтарды, кісілік пен адамгершілікті байқадыңыздар?

5. Өз өміріңізде мақсатқа жету үшін саналылықпен тәуекелге бел буған сәттеріңіз болды ма?

3. Дәйексөз

«Ақылды адам қателессе, өз басынан көреді.

Ақылсыз қателессе, жолдасынан көреді»

(Мақал)

• Дәйексөзді қалай түсінесің?

• Айтылған сөздерді, жадыңда сақтап, өміріңе пайдалан.

4. Әңгімелеу

Таңдау қиындығы

Бақытгүл Салыхова Шешім қабылдаудан шаршадыңыз ба? Маңызды мен маңызы жоқты, қауырттық пен жайбасарлықты, негізгі мен қосалқы нәрсені ажырата алмай басыңыз қатты ма? Әлбетте, өмір тест сұрақтарының жауабы емес, бір дұрыс жауапты таңдай алмайсыз. Сондықтан шешім қабылдаудың жылдамдығы мен сапасы сай келуі де, келмеуі де мүмкін. Бірақ өмір көп таңдау жасатады, сондықтан шешіміңізге өкінбейтіндей болуыңыз керек. Өмірінің бір кезеңінде тамақ, киім таңдаудан бастап, мамандық, өмірлік жар таңдау сияқты мәселелерде шешім шығару кезінде барлық адам бірдей қиналады. Өйткені салыстыр малы түрде, бірінен бірі жақсы, тіпті керемет нәрселерден таңдап алу қиын, оған қоса көп ойланған сайын шешім қабылдау да қиындай түседі, содан әйтеуір кез келгенін таңдай салып, соңын -да риза болмай, көңіл-күйің түсіп кететін кездер болады. Психоло гияда бұл «шешім қабылдаудан шаршау» деп аталады. Ал ол өз кезегінде таңдау нұсқаларының тым көп болуына және оны игере алмауымызға байланысты. Жиі таңдау жасау қажет болған сайын шешіміңіздің сапасы да нашарлай түседі, дейді мамандар. Ең басты мақсатты «табысқа жету» деп ойлайтын адам көбінесе мынадай үш сенімді басшылыққа алады екен: «мен міндеттімін», «мұның барлығы маңызды», «мен осының барлығын немесе екеуін де істей аламын». Сөйтіп жүріп өзіне тым көп жүктеме алып қойғанын байқамай қалады, дер кезінде тоқтап сараптауға да уақыты болмайды. Сондықтан көп шаруа атқарып жатқанымен ешнәрсенің түбіне дейін зерттеп, жете білетін маманы бола алмайды немесе ешқандай нәтижені көрмей бәрінен көңілі қалады, тығырыққа тіреледі. Ондай адамдар өте көп, бірақ тиімсіз жұмыс істейді. Осындай таптаурын5 ойдан арылып, «азырақ, бірақ жақсырақ» теориясын қабылдауды жазушы және психолог Грег МакКеон «эссенциализм» деп атайды және «Эссенциализм. Қарапайымдыққа жол» кітабында өз әдістемесі қалай жұмыс істейтінін сипаттайды. Эссенциализм – «көп нәрсені аз уақытта жасау туралы емес, істеуге тиіс нәрсені ғана жасау туралы», – дейді Грег МакКеон. Бұл үшін ең маңызды мәселелерді анықтап, бар күшті соны жүзеге асыру жолына жұмсау қажет. Сіз үшін не маңызды? Өз өміріңізде маңызды нәрселерді ретретімен қойма- саңыз, оны сіз үшін басқа адамдар жасайды да сіздің өміріңіз өзіңізге тиесілі болмай қалады. Сондықтан қандай жағдай болса да ойланып, өзіңізге қажетті басымдықты мақсат етіп қойыңыз, өміріңіздегі маңызды нәрселерге талдау жасаңыз. Қалай болғанда да басымдық қойып, маңыздыны таңдай білуге үйренуіміз керек, бұл тек уақыт үнемдеуге ғана септігін тигізбейді, өзіңіздің өмірлік миссияңызды дұрыс тауып, бақытты өмір сүруге мүмкін- дік береді. Ал өмірде бақытты өмір сүруден басқа қандай басым- дық болуы мүмкін? Қазір біздің алдымызда көп таңдау тұр. Бұл мемлекетке де, билікке де, қоғамға да, ұлтқа да қатысты. Осы сындарлы кезеңде таңдаулардың дұрыстығы бізді нығайтуға, алға жылжуға, дамуға айтарлықтай жәрдемін тигізетінін естен шығармағанымыз абзал.

5. Шығармашылық жұмыс

4-тапсырма: Өзіңіздің өмір жолыңызды таңдау жоспарын жасап, сыныптастарыңызбен ортаға салыңыз.

Жүсіпбек Аймауытов

5-тапсырма. Төмендегі сұхбатты оқып, сұрақтар бойынша өз шешімдеріңіз бен ой-тұжырымдарыңызды айтыңыздар.

Талғат Сүйінбайдың кітабында Елбасы мен Тоқтар Әубәкіровтің арасындағы әңгіме түйіні былай көрініс тапқан. «Қалайда осы қазір ұшуға тиіссің», – деді Елбасы. «Ұшамын!..» – дедім мен. «Қазағың үшін басыңды қауіп-қатерге тігесің». – деді ол. «Тігемін!..» – дедім...

• Тоқтардың орнында болсаңыз, қалай жауап берер едіңіз? Неліктен?

• Сертке адал болу адам бойындағы қандай құндылықтар мен қасиеттерді арттырады? Қалайша?

6-тапсырма: Ғарышкер Тоқтар Әубәкіровтің студенттермен болған кездесуде айтқан сөздерін оқып шығып, өзіңіздің мүмкіндіктеріңіз бен шынайы борышыңызды қалай түсінетініңізді ортаға салыңыз.

7-тапсырма: Өтілген тақырыпқа байланысты сөздерді еске түсіріп, «Өмір жолын таңдау» атты сөзжұмбақты шешіңіздер.

Қорытынды: Әрбiр адам өзiнiң өмiр жолын табуға талпына- ды, көпшiлiгi зор жетiстiкке жетудi армандайды. Бiрақ барлығы бiрдей ойлағанына жете алмайды. Бұл нелiктен? Себеп түрлiше. Көптеген адамдар қиындыққа кездескенде үмiтсiздiкке салына -ды , өмiрлiк жоспарынан оңай бас тартып, мүмкiндiктерiм сарқылды деп ойлайды. Ондай адамдар өздерiнiң дене және рухани күштерiн жете бағаламайды. Адам өз мүмкiндiктерiн жетiлдiрiп қана қоймай, оны байыта түсу керек екендiгiн де әрдайым есте ұстағаны абзал. Әр адам өзiмен жұмыс iстеудi неғұрлым ерте бастаса, соғұрлым iрi жетiстiкке жетедi, себебi адамның жас кезiнде икемдiлiгi, яғни өзгерiске және дамуға қабiлеттiлiгi жоғары болып келедi. Кейбiр адамдардың белгiлi бiр қызметтегi, ғылым мен өнер саласындағы таланттары мен қабiлеттерi кемел шақта да ашылып, дамуы мүмкiн. Сол себептi де өз бетiнше әрекет етiп, жетiстiкке жете бiлу еш уақытта да кеш болмайды. Дегенмен толық жеңiс үшiн бiлiм мен тiлек жеткiлiксiздеу, өйткенi бiлiм алуда, қайсар мiнез бен барынша дамыған ерiк жоқ болса, тiлек орындалмаған арман, қалықтап жүрген қиял боп қала бередi. Ештеңе де өзінен-өзі, ерік-жігерсіз, құрбандық пен еңбексіз келмейді. Адам еркі, тек қана берік адамның еркі – ғаламат күш. Ақыл еріктің жолын жарықтандыра ды, ал ерік дұрыс әрекетке әмірін жүргізеді. Осы айтылғандар дың бәрі адамның болмысын, мүмкіндіктерін барынша пайдала- ну оның өмірде жеке тұлға болып қалыптасуына, өз болашағына дұрыс таңдау жасап, өмірдегі дұрыс әрекеттеріне ықпал ететін- дігін көрсетеді.

6. Топпен ән айту

Ойлан балам С: Шөмішбай Сариев.

Ә: Кеңес Дүйсекеев.

Ойлан, балам, өмір деген өтпелі,

Бұл дүниеге кімдер келіп, кетпеді. Қайырмасы:

Қайта оралмас бұл өмірдің жаздары, Ойлан, балам!

Қайта оралмас бұл өмірдің көктемі. Тәтті өмірге талайлар

тоя алмаған

Ойлан, балам, алда үміт, арманың, Ойлан, балам!

Алда сенің нұрлы күнің, таңдарың.

Қайта оралмас жас шағымның көзіндей,

Қайта оралмас ғұмырымды жалғадың.

Ойлан балам, елің-жерің, салтың бар,

Мұратына жетер адам талпынған.

Таудай биік азаматы болсаң да,

Биікпін деп айтпа, балам, халқыңнан!

7. Үй тапсырмасы.

1. «Өмірдің мәні неде? Не үшін өмір сүремін?» тақырыбына эссе жазып, мазмұнына байланысты сурет салыңыздар.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Адамның жан дүниесі сүйіспеншілікке толы болса ол адамның жан дүниесі сұлу.

Міндеттері:

Білімділік: - адамдарға риясыз қызмет етуге үйрету ;

Дамытушылық: - кешірімді болуға, кеңшілік танытуға баулу;

Тәрбиелік: - шынайылыққа, жанашырлыққа тәрбиелеу.

Сәлемдесу,

түгелдеу,

.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау Тазалық, Тәртіп, Татулық, Тыныштық, Талап.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену, «Нұрға бөлену».

2. Үй тапсырмасын тексеру.

«Өмірдің мәні неде? Не үшін өмір сүремін?» тақырыбына эссе жазып, мазмұнына байланысты сурет салыңыздар.

3. Дәйексөз

Неге біз алға, үнемі алға ұмтыламыз?

Өйткені өмірдің мәні – тек жаңалық ашу ғой.

Л.Н.Толстой

• Дәйексөзді оқып, мағынасын түсініп алыңыздар

4. Әңгімелеу

Нағыз адам туралы Сламбек Тәуекел

1. «Мақсаттар, армандар, жоспарлар, өзін өнер тіршіліктері мен ағымдарынан басқа жерде елестету мүмкін емес… Не істеу керек? Тек ішіп жеу мен тыныстану үшін өмір сүрем бе? Жоқ! Бұл мен үшін емес! Мені ат үстінен аударып түсіру мүмкін емес!..» деген сөздер актердің қандай асыл қасиеттеріне дәлел болады деп ойлайсыздар?

2. Қиын тағдырлы актерді қызмет істеп, әлеуметке пайда келтіру іне оның бойындағы қандай құндылықтары мен қасиеттері жете -леді? Оның өмірінің мәні неде болды деп санайсыздар?

3. Актердің ұлы Ілиястың әкесіне деген сүйіспеншілігі оның

қандай әрекетінен көрініс табады? Нақты мысал келтіріп айтыңыз.

4. Айналаңызда өз мүмкіндіктері мен қабілетінің арқасында биік нәтижелерге қол жеткізіп, мағыналы өмір сүрген адамдарды білесіз бе? Мысал келтіріп, әңгімелеп беріңіз.

5. Өзіңіз өмірдің мәнін ұғыну жолыңда қандай адамгершілік ұстанымдарды басшылыққа аласыз? Неліктен?

5. Шығармашылық жұмыс

1 – тарсырма: Елбасының Әлемдік және дәстүрлі дін көшбасшыларының съезі қарсаңында қойылған «Өмірдің мәні неде?» деген сұраққа берген жауабын оқып шығыңыздар. Бұл сұраққа өздеріңіз қалай жауап берер едіңіздер? Айнұр Ракишева Baq.kz сайтынан Адамдардың барлығы өмірдің мәні неде екендігін білгісі келетіндігін айтқан Елбасы: – Мен аз өмір сүрген жоқпын, өмірлік тәжірибеме қарасам, өмірдің мәні туралы ойлай беру құр бекер іс. Өмірдің мәнін Жаратушымыз туғанымызда біздің генімізге салып берген және біздің қай уақытта не істейтіндігіміз жазылып қойған. Сондықтан да өмірдің мәнін түсінуге тырысудың қажеті жоқ. Тағдыр деген бар. Алайда тағдыр екен деп қарап отыруға болмайды. Адам су тасқыны болса, жер сілкінісі болса немесе қарама-қарсыңда көлік келе жатса жолдың шетіне шығып қауіптен қорғанамыз ғой. Яғни тағдырымыз жазылып қойылғанымен, ол өз қолымызда. Өткенде нені қате жасадық деп ойланып бұрыңғымен немесе 10-20 жылдан соң не болар екен деп болашақпен өмір сүруге болмайды. Бүгінмен өмір сүру қажет. Тіпті ертең не болатынын ешкім білмейді. Біздің жеріміз қарасаңыз галактиканың кішкентай ғана бір бөлігі. Оған қашанда космостан да, жер астынан да, бетінен де түрлі қауіп-қатер төніп тұрады. Адам басына да келетін нешетүрлі бәле бар. Оның барлығын ойласаң өмір сүре алмайсың. Алла бізге жан беретін кезде қашан өлетінін ешкімге айтқан жоқ. Оны білетін болсақ өмірдің өзі сұмдық болар еді ғой. Барлық діндерде Жаратқанға, Аллаға құлшылық ету керек делінген. Алайда өкінішке қарай барлығы олай істеп жатқан жоқ... Өмірдің мәні – жақсы өмір сүру, жақындарыңды, достарыңды, Отаныңды жақсы көру! Балалардың болашағы үшін жағдай жасау! – деді.

2-тапсырма. Мәтінді оқып шығып, адамның өзін-өзі тануы, өмірдің мәні туралы өз тұжырымдарыңызды жасаңыздар. Өмірмен байланысты мысалдар келтіріп, кестені дәптерге толтырыңыздар.

Ақселеу Сейдімбек Жерден бауырын көтерген адамзат әулеті өзін-өзі тануға талпынуын бір сәт тоқтатқан емес. Күн мен түннің, ыстық пен суықтың, ақ пен қараның, жер мен көктің кереғарлығы сияқты, таным жолында да даналық пен шалалық, махаббат пен ғадауат мәңгілік текетірес күй кешіп келеді. Сөз жоқ, көзді ашып, көкірекке сенім ұялатқан талайталай тарихи кезеңдер адамзат әулеті -нің басынан өтті. Өмірдің мәні мен сәні, адам-құдіреттің тарихи-әлеуметтік болмысы сараланып, талай шындықтың шалғайына қол тиді. Әрбір кез-кезең өзіндік сыр-сипатын көлденең тартады. Адам мен адам, адам мен қоғам, адам мен адамзат туралы әр уақыттың өзі шешер түйіндер бар. Әр кез-кезеңде уақыттың өзі тудырар махаббат пен ғадауаттың6, даналық пен шалалықтың бітіспес күресі бар.

3-тапсырма. «Өмірдің мәні неде? Не үшін өмір сүремін?» тақырыбына эссе жазып, мазмұнына байланысты сурет салыңыздар.

Өмірдің мәні неде? Сағындық Ордабеков

Ия, өмірдің мәні неде? Не үшін өмір сүресің? Осы бір сұрақ төңірегінде ой қозғасақ, кім не айтпайды, тәйірі. Сұрақ біреу болғанымен әркім өзінің сана түйсігіне, ой-қиялына қарай жауабын сан жаққа жүгіртіп, әрқалай жауап беретіні белгілі. Ия, сонымен кім, не үшін өмір сүреді? Есімі тарихта қалған австриялық психоаналитик Виктор Франкл: «Біз өмірге айналадағы жұртты қуанту үшін ғана келдік. Қасыңдағы адамның түріне, жынысына, мәртебесіне, діни сеніміне, әлеуетіне қарамастан оған шаттық сезім сыйлау үшін ғана туылғанбыз», – дейді. В.Франкл дәрігер болып жүргенде мынадай сезімнің соңына түседі. Ол ақша табу үшін байларға ақылы қызмет көрсететін. Ал, түстен кейін жағдайы жоқ кедейлерге тегін қарасады. Яғни, оларды емдегені үшін ақы алмайды. Кедейлер оған риза болып, алғысты жаңбырша жаудырады. Франкл олардан алғыс алған . Менің пікірім Өмірмен байланысты мысалдар сайын бақытқа бөленетін. Кеудесі шаттыққа толып, бейне бір бұлттың үстінде қалқып жүргендей болады. Әрине, қалталы пациенттер де алғыс айтуды ұмытпаған. Бірақ еңбегіне ақы алған соң жанды балқытып тұратын ләззатты таба алмай өмір сүруге деген ынтығы азаяды. Клиникасының ақшаға тәуелді екенін біліп тұрса да, адамдардан алғыс есту үшін ақысыз қызмет көрсетуге құмартып алады. Жағдайы жоқ мұқтаж жандарға тегін қарасқан сайын оның өмірге құштарлығы арта береді. Осылай ша Франкл шыбын жанға толассыз шабыт сыйлайтын шаттық сезімді кеудес інен шығарып алмау үшін барлық адам ұрпағына риясыз қызмет ету керек тігін ұғына түседі. Сонымен, «Өмірдің мәні не?», «Бізді тіршілікке ғашық етіп, ажалмен айқасуға батылдық беретін қандай күш?» деген сұраққа Франкл: «Өмірдің мәні – өзгеге қуаныш сыйлау. Өмір жолында саған серік болған адамды қуанту. Оның көңіл-күйін шаттық сезімге толтыру. Адамдар- ға риясыз қызмет ету арқылы өзіңді де, оны да шаттыққа бөлеу», – дейді. «Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні – қартайып шау тартқанша адамдық борышың, адам ұрпағына қуаныш пен шаттық сыйлау. Кез келген адамға жаның ашып, оның нәсіліне, ұлтына, түріне, дініне, тіліне, жынысына қарамастан оларға адал қызмет етіп, еткен қызметіңе мақтау, бодау7, ақы күтпестен шаттық сезімге шомылып жүру – өмірдің негізгі мәні болып табылмақ». Бұл Виктор Франклдің өлер алдында берген ең соңғы жауабы.

6. Топпен ән айту

Өмір жолы Нұрбол Бимұрзаев

Өмір деген тылсым жол, таусылмайтын сырлары,

Белең алар бұл жолда, сан алуан қырлары,

Өткелі көп, баршылық, құздарымен шыңдары

Аяқ бассаң аңдамай, жетерлік өмір сындары.

Өмір жолы ол сынақ, шыңдайтұғын адамды,

Бейнеті де бары хақ, бейнетсіз ниғмет болмайды,

Тіпті мектеп баласы да, күн түн демей алдағы,

Емтиханды өту үшін дайындығын қамдайды.

Өмір жолы егістік, еккеніңді оратын,

Таңдау, талдау, сан шешім қабылдаудан тұратын,

Ексең егер жақсылық, бақыт құсы қонатын,

Жаман болса амалың, мәңгі азап тұнатын.

Өмір жолы дария уақыт ағыс сарнаған,

Адам кеме ондағы ағысында самғаған,

Өкініші өткеннің кеудені жеп жалмаған,

Үміт берер ертеңге мұрат мақсат сан арман.

Өмір жолы өте қысқа, мәңгі болмақ ахірет,

Қапы қалып ақиқаттан тартып жүрме қасірет,

Ата-ана мен ұстазыңның батасын ал, қыл құрмет,

Біліп білмей жасап қойған күнәларға тәубе ет!

7. Үй тапсырмасы.

Құрбы-құрдастарыңыздың арасында «Адамға ең қымбаты – өмір, өмір сүруге асығу керек» тақырыбында сауалнама жүргiзу.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Ішкі әлемнің тыныштығын сақтау көркем мінезділіктің негізі туралы түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - Ызақорлық; сараңдық; жалқаулықты қадағалай білуді үйрету ;

Дамытушылық: - өзін-өзі алдамауға ықпал жасау;

Тәрбиелік: - шыдамдылыққа, байсалдылыққа тәрбиелеу.

Сәлемдесу,

сабақтың мақсаты мен міндеті таныстырылады.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау Тазалық, Тәртіп, Татулық, Тыныштық, Талап.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену, «Орманға саяхат».

2. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Құрбы-құрдастарыңыздың арасында «Адамға ең қымбаты – өмір, өмір сүруге асығу керек» тақырыбында сауалнама жүргiзу, оны оқу.

3. Дәйексөз

4. Әңгімелеу

Артыма қараған уақытта екі нәрсеге қуанам

Жұлдыз Әбділда

1. Әңгіме кейіпкерінің өз мақсатына жетуіне адамның адами қасиеттері қалай әсер етті деп ойлайсыздар?

2. Атақты математиктің рухани-адамгершілік қасиеттері өмірде қалай көрініс тапты? Нақты мысал келтіріп, әңгімелеп беріңіз.

3. Өзіңіз күнделікті өмірде жоғарыда аталған адамгершілік қасиеттерді басшылыққа аласыз ба? Қалай?

4. Өз бойыңыздағы мүмкіндіктерді ашуға көмектескен жағдай болды ма? Ол мүмкіндіктерді толығымен пайдаланып жүрсіз бе

5. Абырой, өзінің қадір-қасиетін сезіну сияқты ұғымдар сіз үшін нені білдіреді?

Мәтінді оқып

Сұраққа –жауап беру.

5. Шығармашылық жұмыс

1 - тарсырма: Төменде берілген сөздер мен сөз тіркестерін пайдаланып, өмірі өнегелі, мағыналы тұлғаға мінездеме беріп, оның портретін жасаңыздар. Тапсырманы дәптерде орындаңыздар. Тиісті сөздер мен сөз тіркестері: мақсат, бейімділік, зеректік, қызығушылық, сүйіспеншілік, ізгілік, мүмкіндік, болашақ, рухани, игілік, адамзат бақыты, зерттеу, өзін-өзі жетілдіру, мәнді өмір, адам болу.

5-тапсырма: Мәтінді оқып, сыныптастармен пікір алысыңыздар.

Өмірдің бір сәті (Тәмсіл)

Әкесі ұлының жастық шағын бекер өткізіп жатқандығына қамығып, бала сын серуенге шақырады. Ашық та желсіз күн еді. Көлге келгенде әкесі ұлы- на: – Айналаңа көз салшы: аспан да, күн де, таулар да, барлығы суда көрінеді Қолын суға салады да, қолында қалған су тамшыларын жерге сілкиді. Ұлына жердегі тамшының біреуіне қарауын өтінеді: тамшыда қоршаған ортаның бәрі де көрінеді.. – Уақыт та осындай, ұлым, – дейді әкесі, – адамның өмірінің бір сәті барлық өмірдің көрінісі іспетті. Бір сәт сенің бір күніңнің көрінісі болса, бір күнің барлық өміріңнің көрінісі. Сондықтан өмірдің әрбір сәтін бағалай біл.

• Өзіңіз үшін өмірдің бір сәті не болып табылады? Неліктен?

• Өз өміріңіздің әрбір сәтін дұрыс бағалай білуге қандай қасиеттеріңіз көмектеседі?

6-тапсырма: Жоғарыда оқыған тәмсілдегі «... Бір сәт сенің бір күніңнің көрінісі болса, бір күнің барлық өміріңнің көрінісі» деген жолдарды басшылыққа алып, төмендегі рөлдерді қатыстырып, сахналау ұйымдастырыңыздар.

• Дәнекер (өмірмен байланыстырады).

• Сөз тапқыш (мәтіннен жүрекке жылы сөздерді тауып айтады).

• Сұрақ қоюшы (сұрақ қояды)

. • Реттеуші (реттеп отырады).

7-тапсырма: Құрбы-құрдастарыңыздың арасында «Адамға ең қымбаты – өмір, өмір сүруге асығу керек» (Н.А.Островский) тақырыбында төменде берілген сұрақтар бойынша сауалнама жүргiзiңіздер. Сауалнама нәтижесiн «Менің құрдастарым» жобасына сәйкестендіріп жазыңыздар.

1. Сіз не үшін өмір сүресіз? Сіз үшін өмірдің мәні неде?

2. Сіздің өміріңіз бүгінгі күнге қалай сәйкес келеді?

3. Қандай сәттерде шынымен өмір сүріп жатырмын деп ойлайсыз? Осы минуттар, сағаттар, күндер неден тұрады?

4. «Адамға ең қымбаты – өмір, өмір сүруге асығу керек» деген пікірмен келісесіз бе? Неліктен?

5. Кімді сүйесіз? Кімге немқұрайды қарайсыз және неліктен?

6. Сізді қатты толғандырған, ой салған не? Мүмкін ол сырт көзге білінбесе де, жаныңызды ауыртып, өміріңізді күрт өзгерткен нәрсе шығар?

7. Сіз әлемді қалай өзгертер едіңіз?

8. «Адамның өмірінде алға қойған мақсаты адамға кез келген жағдайда көмектеседі» деген тұжырымға қалай қарайсыз?

9. Байлық, жақсы жұмыс, отбасы адамды әрқашан да бақытты жасай ма?

10. Ақша мен билік адам өмірінің мәні бола ала ма? Ойланыңыз: байлық – өз арманыңның орындалып, мақсатқа жетудің құ ралы ма?

11. Өзбетіңізше ойланып, тиісті шешім қабылдай алатындығыңызға сенімдісіз бе?

12. Сіз өзіңізді тұлға деп санайсыз ба? Қандай жағдайда болсын тәуелсіз тұлға болып қалуға күшіңіз жете ме?

6. Топпен ән айту

Өмір жолы Нұрбол Бимұрзаев

Өмір деген тылсым жол, таусылмайтын сырлары,

Белең алар бұл жолда, сан алуан қырлары,

Өткелі көп, баршылық, құздарымен шыңдары

Аяқ бассаң аңдамай, жетерлік өмір сындары.

Өмір жолы ол сынақ, шыңдайтұғын адамды,

Бейнеті де бары хақ, бейнетсіз ниғмет болмайды,

Тіпті мектеп баласы да, күн түн демей алдағы

, Емтиханды өту үшін дайындығын қамдайды.

Өмір жолы егістік, еккеніңді оратын,

Таңдау, талдау, сан шешім қабылдаудан тұратын,

Ексең егер жақсылық, бақыт құсы қонатын,

Жаман болса амалың, мәңгі азап тұнатын.

Өмір жолы дария уақыт ағыс сарнаған,

Адам кеме ондағы ағысында самғаған,

Өкініші өткеннің кеудені жеп жалмаған,

Үміт берер ертеңге мұрат мақсат сан арман.

Өмір жолы өте қысқа, мәңгі болмақ ахірет

, Қапы қалып ақиқаттан тартып жүрме қасірет

, Ата-ана мен ұстазыңның батасын ал, қыл құрмет,

Біліп білмей жасап қойған күнәларға тәубе ет!

7. Үй тапсырмасы.

3-тапсырма: Берілген сөзтізбекте қажет әріпті орнына қойып, дұрыс шешсеңіздер, Абайдың қанатты сөзін оқуға болады.

8.Соңғы тыныштық сәті:

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Өмірде дұрыс әрекет жасау адамның басты қағидасы болып табылатынын түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - өмірде басқалар туралы жамандық ойламауға үйрету ;

Дамытушылық: - зиянды әдеттерден аулақ болуға баулу;

Тәрбиелік: - әділеттілікке тәрбиелеу.

Сәлемдес

сабақтың мақсаты мен міндеті таныстыру.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау Тазалық, Тәртіп, Татулық, Тыныштық, Талап.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену, «Нұрға бөлену».

2. Үй тапсырмасын тексеру.

3-тапсырма: Берілген сөзтізбекте қажет әріпті орнына қойып, дұрыс шешсеңіздер, Абайдың қанатты сөзін оқуға болады.

3. Дәйексөз

Адамның жақсы өмір сүруіне үш сапа негіз бола алады,

олар барлығынан басым болатын – адал еңбек,

мінсіз ақыл, таза жүрек. Шәкәрім

• Сен жақсы өмір сүру үшін не жасап жатырсың?

• Жасқсы өмір сүру дегенді қалай түсінесің?.

• Сенің бойыңда осы үшеуі бар ма?

4. Әңгімелеу

Парасатқа құштарлық Сағат Әшімбаев

1. Адамгершілік ұғымымен таныса отырып, өздеріңіз өмірлік қандай ой түйдіңіздер?

2. Сіздердің айналаңызда ойы, сөзі мен ісі бір, ерік-жігері мықты, кемелденген адамдар бар ма? Сіздер оларды неліктен үлгі тұтасыздар? Мысал келтіріңіздер.

3. Адамгершілік арқылы жалпыадамзаттық қандай құндылықтар көрініс табады?

4. Өзіңіздің өмірлік ұраныңыз ретінде қандай сөздерді таңдар едіңіз? Неліктен?

5. Өзіңіздің рухани дамуыңызға даңғыл жол неден басталады деп ойлайсыз?

5. Шығармашылық жұмыс

1 - тарсырма: Төменде берілген ой-тұжырымдарды оқыңыздар. Өздеріңіз үшін адамгершілік қағидаларын анықтап, ой-пікірлеріңізді дәйектеп айтыңыздар.

• Әл-Фараби: «Адам алдымен ойлы, парасатты болуға, ақыл-ойдың жан-жақты дамуына көңiл бөлуi қажет. Шын мағынасындағы бiлiмдiлiк – тамаша адамгершiлiк сипат».

• Махатма Ганди: «... адамның өзін-өзі тазарту жолы азапты да ауыр жол. Кіршіксіз тазалыққа жету үшін оның ойында, сөзі мен ісінде әділдік болып, махаббат пен ғадауат, жақындық пен жаттық секілді кереғар құмарлықтардан жоғары тұруы керек».

• Шәкәрім: «Адамға адамшылық неге керек? Адамшылықтың негізгі тірегі – рақымшылық, мейірім емес пе?! Ендеше рақымсыз, мейірім таратпай қалай өмір сүруге мүмкін? Біреуге жаны ашып, жәрдем қылмай өткен адам құлаған бір бәйтерек емес пе?!».

• Ыбырай Алтынсарин: «Адамгершілік жолындағы жеті жақсы қасиет: Бiрiншi: Имандылық. Екiншiсi: Жоғарғы әдiлдiк.

Үшiншiсi: Адалдық, ақкөңiлдiлiк. Төртiншiсi: Сыпайылық, момындық. Бесiншiсi: Адал ниетпен өсиет беру. Алтыншысы: Жомарттық, қайырымдылық. Жетiншiсi: Дұрыс заңдылық».

• Мырзагелді Кемел: «Адамгершілік деген – ұлы сөз. Адамның игі іс-әрекеті, еңбек, достық, татулық – осының бәрі адамның адамгершілік қасиеті. Адамгершiлiктің биіктігі адамдық ардың биіктігінен, адамдық ар-намысты ардақтай білуден, әр уақытта жақсылық жасауға ұмтылудан көрінеді».

2-тапсырма: «Ойға алғанның бәрін адамның ынта-жігерімен жүзеге асыруға болады» деген халық даналығын «көзқарас–себеп–мысал– қорытындылау» әдiсiмен талқылаңыздар.

6. Топпен ән айту

Ұстазым Аманжол Шамкенов

Тұлғаңды арманыма ұқсатқанмын Зердемді сен ашпасаң не етер едім,

Үлгіңді көңіліме қыстатқанмын. Өмірден сыбағасыз өтер едім.

Есімде әліппені жаттатқызып Ғажайып дүниенің сырын жайып

Ең алғаш қолға қалам ұстатқаның. Қияға қызықтырып жетеледің.

Қайырмасы:

Ұстазым, менің ұстазым,

Өзіңмен өткен қыс-жазым. Өзіңнен өмірге азық ала бердім,

Қалдырған ізің мәңгілік Ұшырып мені алысқа қала бердің.

Жадымда тұрар жаңғырып Бойымда отың кетті ұшқын атқан,

Ұстазым, менің ұстазым! Келеді жана бергім, жана бергім!

7. Үй тапсырмасы.

Өздеріңіз рухани кемелденген, өмірі мәнді деп ойлайтын адамдар (ата-анаңыз, туысқандарыңыз, ұстазыңыз, белгілі адамдар және т.б.) туралы альбом, слайд немесе қолдан шағын кітапша әзірлеңіздер.

8.Соңғы тыныштық сәті:

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Өмірдің кірпішін ақиқатпен қаласаң алынбайтын қамал болатындығын түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - барлығынан жақсыны көріп, жақсыдан жаманды ажырата білуге үйрету ;

Дамытушылық: - өз-өзіне адал болуға ықпал ету;

Тәрбиелік: - қарапайымдылыққа, шыншылдыққа тәрбиелеу.

Сәлемдесу,түгелдеу,

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау Тазалық, Тәртіп, Татулық, Тыныштық, Талап.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену, «Нұрға бөлену».

2. Үй тапсырмасын тексеру.

Өздеріңіз рухани кемелденген, өмірі мәнді деп ойлайтын адамдар (ата-анаңыз, туысқандарыңыз, ұстазыңыз, белгілі адамдар және т.б.) туралы альбом, слайд немесе қолдан шағын кітапша әзірлеген, қорғаймыз.

3. Дәйексөз

«Адамның бар өмірі өзін-өзі жұбату, өзін-өзі алдау»

Қадыр Мырза Әли

• Адам өмірде өзін-өзі қандай жағдайларда жұбатуы мүмкін, ол оған пайда бере ме? Неліктен?

• Қандай жағдайда өзін-өзі алдауы мүмкін?

• Жұбату мен алдаудың айырмашылығы мен ұқсастығы неде?

• Өзіңізді алдап, жұбатқан кезіңіз болды ма?

4. Әңгімелеу Татьяна Квашнина

Маңызды шешім (Өмірде болған оқиға)

1. Балалы әйел қарт кісіні неге өзімен бірге алып кетті?

2. Сіздің пікіріңізше, балалы әйелдің нақты шешім қабылдауына оның қандай қасиеттері әсер етті?

3. Жас келіншектің вокзалдағы әрекетін жалпыадамзаттық құндылықтар тұрғысынан қалай түсіндіресіз?

4. Сіздің өзіңіз осындай жылдам шешім қабылдаған кезіңіз болды ма? Ол қандай қажеттіліктен туған еді? Жауабыңызды мысал келтіріп, әңгімелеп беріңіз.

5. Шығармашылық жұмыс

1 - тарсырма: Көп нүктенің орнына мағынасына қарай тиісті сөздерді қойып, Ж.Баласағұнның өлеңін оқыңыз. Ақын дұрыс іс-әрекеттің мәнін қалай ашады? Сұраққа жан-жақты, толық жауап беріңіз. Қажет сөздер: жақсы, төзімділік, толық, ізгілік, зерек, ізгі, ақылдылық, білім.

Ізгілік пен ... қылық – амалы,

Мұнымен ер екі дүниені алады.

Сен ізгілік тілер болсаң, одан да,

Кел, ... қыл, сөзді доғар да.

Егер қолың ұзын болса – халыққа

Қылық, сөзді ... қылып, жарылқа!

Ерге керек ... , күш-қайрат,

Тұру керек Күн мен Айдай нұр жайнап.

Жомарттық һәм салмақтылық қажетті,

Білімділік, ... қажетті.

Ақыл керек ... таңдап аларға,

Білім керек іске жақсы қарарға

Жарамды мен жарамсызды аңдаса,

Керектіні керексізден бөлерге,

Барлық іске ... болса, парықтап,

Ала білсе өз керегін анықтап.

Сонда ... болар ісің, пішінің,

Білімді асты жейді баппен пісіріп.

Мұндай кісі тілегіне жетеді,

Қос жаһанда ісі оң боп өтеді.

5-тапсырма: Берілген ой-тұжырымды мұқият оқып шығыңыз. Сұрақтар бойынша өз пікіріңізді білдіріп, «Менің құрдастарым» жобасының күнделігіне жазып қойыңыз.

Адам тек өз қарабасының қамы, мұң-мұқтажы жайлы ғана емес, бақытты өмір сүрсем деген жұпыны талап-тілегінен бастап, өз ортасы, төңірегі, елі, жері, жарық дүние, бүкіл әлем тағдыры туралы ойланған. Зейнолла Серікқалиұлы

• Ал сізді толғандыратын басты мәселе қандай?

Өмірде өзіңізді қатты толғандырып, ой салған не?

Мүмкін ол сырт көзге білінбесе де, жаныңызды ауыртып, өміріңізді күрт өзгерткен нәрсе шығар?

• Бұл мәселені шешудің жолдары туралы ойландыңыз ба? Өзбетіңізше ойланып, тиісті шешім қабылдай алатындығыңызға сенімдісіз бе?

• Ойыңыздың, сөзіңіз бен ісіңіздің бір жерден шығуы үшін қандай қасиеттердің болуы тиіс деп санайсыз?

6. Топпен ән айту Сөзі: Мөлдір Айтбай

Бір ел болса Әні: Ұшқын Жамалбек

Жазира кең байтақ қазақтың даласы,

Сыр менен Еділдің арасы.

Арманы тауындай асқақ қой қарашы,

Қалдырған ержүрек бабасы.

Шүкір деп жазылды көбінің жарасы,

Ешкімнің жоқ оған таласы.

Осынау далада жыламай анасы,

Өссе екен қазақтың баласы.

Қ-сы: Бір ел болса біздей болсын Алатаудай айбары,

Көгіндегі қыран құстай желбіреген байрағы.

Бір ел болса біздей болсын азаттықтың айғағы,

Татулық пен берекенің бұзылмаған қаймағы.

Көліне, шөліне, көгіне тамсанам,

Жүректің үнімен ән салам.

Сағынып жете алмай Отанын аңсаған

Шетте жүр қаракөз қанша адам

Әр қазақ жалғызым деп бүгін жар салам,

Әніммен жететін жол салам.

Әлемде кім қазақ бауырмын мен соған,

Құшақтай айғара қарсы алам.

7. Үй тапсырмасы.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Оқушыларғдың бақыт жолындағы сүйіспеншілік құндылығының мәнін ашу.

Міндеттері:

Білімділік: - өмір бақытының кілті Кішіпейіл, кешірімдіде екндігін үйрету;

Дамытушылық: - өмірде риясыз қызмет етуге, бақыт сыйлай білуге баулу;

Тәрбиелік: - жанашырлыққа, шынайылыққа тәрбиелеу.

Сәлемдесу,түгелдеу,

Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі:

Тыныштық сәті: «Су астына саяхат» шығамыз.

2. Үй тапсырмасын тексеру.

Музыка қойылады

3. Дәйексөз

Әр халықтың өміріндегі терең имандылық пен рухани

негіздерге – дәстүрлерге назар аудару керек. Оның

халық өміріндегі рөлі еш даусыз.

Нұрсұлтан Назарбаев

• Дәйексөзді оқып, мағынасын түсініп алыңыздар.

4. Әңгімелеу

Бұқардың соңғы өсиеті («Ел аузынан» кітабынан)

• Бұқарды бүкіл ел неліктен асқан құрметпен сыйлаған? Қандай қасиеттері үшін деп ойлайсыздар?

• 2. «Тілегі бір, көңілі түзу, бірақ аяғы жетпеген кәрі, жасқа менен сәлем айтыңдар! Мына қу тірлікте бұқарама айтқан артықкем сөзім болса кешсін» деген сөздерінен қарт жырау- дың қандай ізгі қасиеттері көрініс береді?

• 3. Бұқардың сөздерінен жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтардың өзара әрекеттестігін байқауға бола ма? Қалайша? Нақты мысал келтіріп, түсіндір.

• 4. Адамның өзінің ішкі жан дүниесінің сарқылмас, мөлдір бұлақтарына нені жатқызасыздар?

• 5. Сіздің өзіңізді-өзіңіз тәрбиелеу мен кемелденуіңіз үшін жыраудың өсиетінің рухани мәні неде?

• 6. Сіздіңше, дұрыс әрекет құндылығы адамның қандай қасиеттері арқылы көрініс табады?

5. Шығармашылық жұмыс

1-тапсырма: Даналық туралы өсиет сөздермен танысып, өз ойларыңызды білдіріңіздер. Израиль патшасы Дәуіттің ұлы Сүлейменнің өсиеттері (үзінділер)

1. Ұлым менің! Сөзіме тоқтап, менің өсиетімді ұға біл:

2. Тұла бойыңа даналық дарып, ақыл-ойды жүрегіңмен қабылдасаң;

3. Білім нәрімен сусындап, парасатпен пайымдасаң;

4. Соны асыл тас, қазына деп білсең;

5. Сонда сен ақиқатты, әділдікті, турашылдықты, ізгі бағытыңды табасың.

6. Жүрегіңнің түкпіріне даналық қонса, жаның біліммен рахат табады.

7. Сол кезде ақыл мен парасат сені қорғайтын болады:

8. Жауыздың жолынан, өтірікті айтатын адамнан;

9. Жауыздықты жасауға үйірлерден, азғындыққа тамсанатындардан; 10. Жолы қисық, адасқандардан сақтайды.

2-тапсырма: Мәтінді көңіл қойып оқып шығып, берілген сұрақтарға жауапты дәптерде орындаңыздар. «Әлемге деген соңғы сый»

• Г. Маркес айықпас дертке ұшырағанын сезінгеннен кейін, өзі үшін қандай жаңалық ашты?

• Бұл хат неліктен ұлы шебердің «Әлемге деген соңғы сыйы» деп аталады? Бұл сыйдың адамзат үшін құндылығы неде?

• Әрбір адамға «осында» және «қазір» өмір сүру қажеттігін хатта не дәлелдейді?

• «Шынайы бақыт оны таудан түсерде күтіп тұрғанын білмей, әркім таудың шыңында өмір сүргісі келеді» дегенді қалай түсінесіз?

3-тапсырма: Сөзтізбекті дұрыс шешсеңіз, Жүсiп Баласағұнның қанатты сөзін оқи аласыз

6. Топпен ән айту Сөзі: Т. Әшімов

Қазағымның дәстүрлері-ай Әні: Н. Адамбеков

Қайта оралды қазағыма бүгін дәстүрлері-ай,

Көптен күткен халқымыздың асығып арман еді-ай.

Берекелі қазақ жері - ел мерекелі,

Дәстүрлерін жоғалтпаған қазағымның бұл ежелгі.

Қ-сы: Шілдехана, бесік той,

Тұсау кесер, сүндет той,

Ай, шіркін-ай.

Құда түсіп, сырға салу,

Беташарым-ай.

Алтыбақан аясында сұлу бойжеткен,

Қыз-бозбала кең даланы

Әнімен елітіп тербеткен.

Ер жігітке жарасады озып шықса бәйгеден,

Қыз балаға жарасады алқа, шашбау, сәукеле.

Жоғалмасын дәстүріміз, ұмытылмасын,

Ата-баба көзіндей қылып сақтайық қазақ дәстүрін.

7. Үй тапсырмасы.

1.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Жаратылыстағының барлығын өзіңдей жақсы көріп сүйіспеншілігімізді арнағанда үйлесімді қарым-қатынас болатынын түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - адамдарға риясыз қызмет ету керектігін үйрету;

Дамытшылық: - айналамен қарым-қатынаста шынайылықта болуға шақыру;

Тәрбиелік: - жанашырлыққа тәрбиелеу.

Сәлемдесу,түгелдеу,

Сабақтың барысы:

2. Ұйымдастыру кезеңі:

Тыныштық сәті: «Су астына саяхат» шығамыз.

2. Үй тапсырмасын тексеру.

«Сүйіспеншілік елінде» тақырыбына эссе жазып, коллаж, салған суреттерін қорғайды.

Музыка қойылады

Үй тапсыр масын

тексеру

3. Дәйексөз

Адам ақылды, кішіпейіл, әділ, батыл да қайырымды

болуға тиіс. Тек сонда ғана оның осынау адам деген

мәртебелі атпен аталуға құқы болады.

• Дәйексөздің мағынасын түсіндіріңдер.

Оқушылар

пікірлерін білдіреді.

4. Әңгімелеу

Қазақ қазынасы Қорғанбек Аманжол

1. Ата-бабаларымыздың көшпенділер өркениетінің қымбат құндылықтарын «жеті қазына» деп бөлек құрметтеуінің себебі неде деп ойлайсыздар?

2. Автордың «Күн мен ай, аспан мен жер, от пен су жалпыадамзаттық жеті қазынаның ішінде» деген пікірін қалай түсінесіздер?

3. Мәтін авторының «Ал енді бір сәт қазіргі замандағы қазақ қазынасы хақында ойлансақ қайтер еді? «Қазына» сөзінің байыбына барып жүрміз бе?» деген сұрақтарына қалай жауап берер едіңіздер?

4. «Қазынаның үлкені адамның өз бойында, басты қазына адамның жүрегінде» деген пікірге көзқарасыңыз қандай?

5. Өз өміріңізде рухани құндылықтардың алатын орны қандай? Жауабыңызды мысалдар келтіріп, дәйектеп түсіндіріңіз.

5. Шығармашылық жұмыс

1-тапсырма: «Жылу» Серік Үсенұлы мәтінді рөлдерге бөліп оқып, әңгімені қалай аяқтауға болатынын ойластырыңыздар.

2-тапсырма: Өтілген тақырыпқа байланысты сөздерді еске түсіріп, «Даналық» сөзжұмбағын шешіңіздер.

6-тапсырма. «Даналық» тақырыбына синквейн жазыңыз. Синквейн – бес жолдық өлең түрі, оның құрылымы төмендегідей:

1-жол – сипатталатын нәрсе, зат есім;

2-жол – сол зат есімді сипаттайтын 2 сын есім;

3–жол – осы зат есімнің әрекетін білдіретін 3 етістік;

4-жол – зат есімнің мағынасы туралы негізгі ойды білдіретін 4-6 сөзден тұратын сөйлем;

5-жол – зат есімнің синонимі.

7-тапсырма: Атақты суретші Н. Хлудовтың картинасының репродукциясын қарап, халықтың өмір салты, тұрмысы, дәстүрлері жөнінде ойыңызды білдіріңіз.

6. Топпен ән айту Сөзі: Т. Әшімов

Қазағымның дәстүрлері-ай Әні: Н. Адамбеков

Қайта оралды қазағыма бүгін дәстүрлері-ай,

Көптен күткен халқымыздың асығып арман еді-ай.

Берекелі қазақ жері - ел мерекелі,

Дәстүрлерін жоғалтпаған қазағымның бұл ежелгі.

Қ-сы: Шілдехана, бесік той,

Тұсау кесер, сүндет той,

Ай, шіркін-ай.

Құда түсіп, сырға салу,

Беташарым-ай.

Алтыбақан аясында сұлу бойжеткен,

Қыз-бозбала кең даланы

Әнімен елітіп тербеткен.

Ер жігітке жарасады озып шықса бәйгеден,

Қыз балаға жарасады алқа, шашбау, сәукеле.

Жоғалмасын дәстүріміз, ұмытылмасын,

Ата-баба көзіндей қылып сақтайық қазақ дәстүрін.

Мұғалім әнді оқушылар мен бірге орындайды

7. Үй тапсырмасы.

1.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп, жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Жаратылыстағының барлығын өзіңдей жақсы көріп сүйіспеншілігімізді арнағанда үйлесімді қарым-қатынас болатынын түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - адамдарға риясыз қызмет ету керектігін үйрету;

Дамытшылық: - айналамен қарым-қатынаста шынайылықта болуға шақыру; Тәрбиелік: - жанашырлыққа тәрбиелеу

Сәлемдесу,түгелдеу,

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі:

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену «Нұрға бөлену»

2.Үй тапсырмасын тексеру.

Музыка қойылады

3. Дәйексөз

«Адамның адамшылығы ақыл, ғылым, жақсы ата,

жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады.»

Абай

• Дәйексөзді оқып, мағынасын түсініп алыңыздар

4. Әңгімелеу

Менің досым Бейбіт Қойшыбаев

1.Әженің әңгімелері адамды қандай әрекеттерге жетелейді деп ойлайсыздар? Олардан жалпыадамзаттық қандай құндылықтарды байқауға болады?

2. «Ол Русланды аяйтын көрінеді. Естимісіз, аяйды! Ал, ендеше! Руслан мұны шыбын құрлы көрмейді, ал ол... Күлемісіз, күлмеймісіз?!» деген жолдардан Көбей мен Русланның қандай қасиеттерін көресіздер?

3. Әңгіме кейіпкерінің «... робот адамгершілік сабағына мұқтаж емес... Қажет нәрсенің бәрі бағдарламаланған...» деген ойын тарқатып түсіндіріп беріңіздер.

4. Әженің аңыздарын қайта оқып шығуға Көбейде қандай қажеттілік болды деп санайсыздар?

5. Адам бойындағы қандай қасиеттер оның жеке басын сыйлы етеді? Неліктен?

6. Адамның өзін және өзгелерді сыйлауының мәні неде деп ойлайсыз?

7. Өзіңіз көпшілік алдында қандай қасиеттеріңізбен сыйлы болып жүрсіз? Қандай қасиеттеріңізден арылғыңыз келеді?

Сұрақ –жауап(пікірталас)

5. Шығармашылық жұмыс

1-тапсырма: Төменде берілген қанатты сөздерді мұқият оқып шығып, ой-пікірлеріңізді ортаға салыңыздар. Өзіңіз үшін қандай қасиеттерді иемденгіңіз келеді? Неліктен?

• Конфуций: «Адамгершіл кісіде мына бес қасиет болуы керек: кісіге шын құрмет, кеңпейілділік, шыншылдық, зеректік, мейірбандық. Біріншісі – жарамсақтануға жол бермейді; Екіншісі – барлығын бағындырады; Үшіншісі – адамдардың көңіліне сенім ұялатады; Төртіншісі – жеңіске жетуге мүмкіндік береді; Бесіншісі – адамдарды басқаруға мүмкіндік туғызады».

• Ахмет Ясауи: «Адамға ащы татпай тәтті қайда? Тер төгіп тапқан абзал адал пайда. Әркімді жаратпаған тәңір жайға Өлшемі адамшылық, туралықта!»

• М. Пришвин: «Асқан ұлы бақыт – өзін ерекше санамай, барлық адамдар сияқты болу».

• Т. Фонтане: «Қарапайымдылық – ең тәуір нәрсе ғана емес, сонымен бірге ең ізгі нәрсе де».

2-тапсырма: Кестеде берілген ұғымдар мен олардың анықтамаларын салыстырып, әрбір ұғымның өзіне сәйкес келетін анықтамасын табыңыздар.

3-тапсырма: «Қарапайымдылық дегеніміз – өзінің адамдық қадірқасиетін түсіну» (П. Буаст) деген қанатты сөзді «көзқарас – себеп – мысал – қорытындылау» әдісімен талқылап, мәнін түсіндіріңіздер.

4-тапсырма: Берілген жағдаятпен танысып шығып, сұрақтарға жауап беріңіздер. Өзіңіздің ой-тұжырымдарыңызды «Менің құрдастарым» жобасының күнделігіне толтырып жазыңыз.

6. Топпен ән айту

«Сен маған сүюді үйреттің» Әні-Ербол Байырбеков,

Сөзі-Ақмарал Леубаева)

 Сен маған сүюді үйреттің,

Ұмытып кеткен едім.

Басымды июді үйреттің,

Тәкаппар өктем едім ...

Шынайы күлуді үйреттің,

Нөсерлі көктем едім.

Өмірді сүруді үйреттің,

Ұстазсыз мектеп едім.

 Қ-сы: Сен маған ұшқанды үйреттің,

Тордағы бұлбұл едім.

Сезіммен құшқанды үйреттің,

Күдікшіл құмбыл едім. (2 рет)

 Кім дос, кім дұшпанды үйреттің,

Уайымшыл бір мұң едім.

Иіскеп қысқанды үйреттің,

Құшақсыз бір гүл едім.

7. Үй тапсырмасы.

8.Соңғы тыныштық сәті: (Баяу музыка)

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп,жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Ар-ұжданмен өмір сүру, өмірде күресе білу абройын сақтаған адам, айналасына қиянат жасамайтынды ғын түсіндіру

Міндеттері:

Білімділік: - қоғам меншігін қамқорлауға үйрету;

Дамытушылық: - қоршаған ортаны қорғауды міндетім деп түсінуге баулу;

Тәрбиелік: - толеранттылыққа (кеңпейілділікке), ақжарқын -дылыққа тәрбиелеу.

Сәлемдесу,түгелдеу,

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау.

Тыныштық сәті: Жағымды күйге ену «Нұрға бөлену»

2.Үй тапсырмасын тексеру.

Музыка қойы лады

4. Әңгімелеу

Ұлы ұстаздың соңғы лекциясы Өтеген Күмісбаев

1. Мұхтар Әуезовтің рухани өзін-өзі жетілдіруінің мәнін қалай түсіндіресіздер?

2. Ұлы ұстаздың өмірінде риясыз сүйіспеншілік қалай көрініс табады?

3. Кемелденген, толық адам, ақылды, парасатты деп қандай адамдарды атайды? Мұндай тұлғаның бойынан қандай қасиеттерді атап өтесіздер?

4. Қарым-қатынастағы өзара сыйластық, түсінушілік адам бойындағы қандай құндылықтардың көрінісі?

5. Өмірде адамның шынайы адамдық табиғаты қалай көрінеді?

6. Автордың өзін және өзгені тануы мен бағалауы арқылы қандай құндылықтарды байқадыңыздар?

7. Автордың «... бірегей, бітімді бәйтерек қашанда халықпен бірге жасайды» деген тұжырымына қатысты өз ойыңызды ортаға салыңыз.

8. Өзіне сенімнің, риясыз сүйіспеншіліктің күнделікті өмірдегі көріністерінен нақты мысалдар келтіре аласыз ба?

Сұрақ –жауап(пікірталас)

5. Шығармашылық жұмыс

1-тапсырма: (68-беттегі) Cөздер шоғырын мұқият қарап шығы ңыздар. Оларды мағынасына қарай орнын тауып қойсаңыздар, заманымыздың заңғар жазушысы Мұхтар Әуезов туралы екі сөйлем оқуға болады. Бұл қандай сөйлемдер? Айтылған ойды одан әрі өрбітіп, бүгінгі өмірмен байланыстырыңыздар.

2-тапсырма: Мақалдарды аяқтап жазыңыздар және оларды біріктіретін идеяны табыңыздар

• Адамның ұяты бетінде , ... .

• Қайырымдылық жасасаң, ... .

• Адамгершілік болмай, ... .

• Айырылмастай досыңа, ... .

• Өзіңді өзің сыйламасаң, ... .

• «Сіз» деген – әдеп, ... .

• Ұлық болсаң, ... .

• Кішіпейілділік – ... .

3-тапсырм:. Атақты педагог В. Сухомлинскийдің ұлағатты сөзін мұқият оқып, мағынасын түсіндіріңіздер: «Адам бойында кішіпейілділікті басқа қасиеттерден оқшау қалыптастыру мүмкін емес: кішіпейілділік, сыр мінезділік – еңбекті кісілік сипатына, рухани өмірінің бір саласына айналдырған адамның ғана қолынан келеді».

4-тапсырма: «Кішілік пен кісілік – ұлылықтың белгісі» (Махмұд Қашқари) тақырыбында пікірталас өткізіңіздер. Жеке тұлғаның мәдениеті адамның адамгершілігінің көрінісі екендігін, адамдардың үйде, ұжымда, қоғамда бірін-бірі түсінуіне не кедергі жасайтынын талқылаңыздар.

5-тапсырма: Төмендегі әңгіме үзіндісін оқып шығыңыздар. Сыныптастарыңыздың күнделікті өмір тынысы, демалысы, қызығушылықтары туралы өздеріңіз байқаған деректерді «Менің құрдастарым» жобасына сәйкестендіріп, Жоба күнделігіне толтырыңыз.

6. Топпен ән айту Сөзі: Айсәуле Бейсенхан

Құштармын Әні: Данияр Сағынтаев

Күлімдесе көкжиектен шыққан күн

Қабағымды жадыратар қысқа мұң.

Піспегіне қарай бергім келеді,

Жылы жақтан келе жатқан құстардың.

Шағаладай шаттық жырын сыйлаған,

Бірін-бірі мұңайтуға қимаған

Достарымды аялағым келеді,

Жарық күннен тек жақсылық жинаған.

Қ-сы: Әуеніне әуен қосып құстардың,

Қанат байлап мен де биік ұшқанмын.

Жанарынан жан сәулесі төгілген,

Жүзі нұрлы адамдарға құштармын,

Жүзі нұрлы адамдарға құштармын.

Талаптанып үміттеніп бақ қудым,

Қайырмасын айта берем гәккудің.

Жер бетіне махаббатын тілеймін,

Адалдықтан айнымайтын аққудың.

7. Үй тапсырмасы.

1. «Әйелдің жүрегі – әлемнің тірегі» тақырыбында эссе жазыңыздар.

8.Соңғы тыныштық сәті:

Бүгінгі сабақтан игерген жақсы қасиеттерді бойларыңызға сіңіріп,жүректеріңізге түйіп алыңыздар.

Сабақтың мазмұны

Ресустар

Сабақтың мақсаты: Әрбір сөзінде, ісінде жауапкершілікті сезіне білуді дұрыс әрекет құндылығымен жасағанда нәтижелі болатынын түсіндіру.

Міндеттері:

Білімділік: - өміріне жауапкершілікпен қарай отырып басқа- лар туралы жамандық ойламауға үйрету;

Дамытушылық: - отбасындағы, мектептегі парызын орындау әрбір оқушы міндетім деп тануға ықпал жасау;

Тәрбиелік: - ұқыптылық пен жауапкершілік егіз деп танып, тәрбиелеу.

Сәлемдесутүгелдеу,

сабақтың мақсаты мен міндеті таныстырылады.

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі: 5 «Т» ережесін сақтау: Тәртіп ,Талап

Тыныштық,Тазалық, Татулық

Тыныштық сәті: «Су патшалығына ойша саяхат»

2.Үй тапсырмасын тексеру.