Түркістан облысы

Төлеби ауданы білім бөлімі

«№1 мектеп-гимназия» КММ

Психодиагностикалық әдістемелер жинағы

Педагог-психолог: Г.Б.Агментаева

2024-2025 оқу жы

Мазмұны

1.Темпераментті анықтау тесті................................................................

2. Интроверсия-экстраверсия үшін суретті тест..................................

3. Тест: сіз интроверт, экстраверт немесе амбивертсіз ба?................

4. Г.Н.Казанцеваның «Өзін-өзі бағалау» тесті........................................

5. «Графикалық тест»..................................................................................

6. «Менің хал-ахуалым» тест......................................................................

7. В.Ф.Ряховскийдің «Қарым – қатынас компетенттілігін анықтауға арналған» әдістемесі........................................................................................

8.Тест: "Сіз эмоцияға жиі берілесіз бе?"......................................................

9. «МЕНІҢ СЫНЫБЫМ» ӘДІСТЕМЕСІ...................................................

10. Психикалық күйін, қобалжу, үрей, агрессиялық деңгейін анықтау диагностикалары. Айзенк тесті……………………………………………………….

11. «Ақпаратты қабылдау тесті»………………………………………….

12. Таным процестері мен интеллектуалдық қабілетті диагностикалау...................................................................................................

13. Зейіннің көлемін зерттеу Мюнстерберг әдістемесі.................................

14.Зейінді анықтауға арналған  «Қызыл-қара таблицалар» әдістемесі.

15.В. Капови, Т. Новак бойынша «Жанудың» экспресс-бағасы (келесі пайымдауларға «иә» немесе «жоқ» деп жауап беру қажет).......................

16. О. Гончарованың «Эмоционалды «жану» экспресс тесті............................

Кіріспе

Психодиагностика- тұлғаның потенциалдық қабілеттерін, психикалық үрдістердің даму деңгейін, сондай-ақ әрі қарай дамуды болжау немесе тиісті психологиялық түзету мен эмоционалдық тепе-теңдікті анықтауды өзінің мақсаты етіп қойған психология саласы

Психодиагностикалық зерттеудің негізгі сатылары:

1. Зерттеу мақсаттарына сәйкес деректер жинау;

2. Алынған нәтижелерді өңдеу және талдау;

3. Шешім қабылдау (диагноз және болжам)

Темпераментті анықтау тесті

Берілген пікірлердің ішінен өзіңізге тән дегенін белгілеңіз.

№	А	Б	В	Г
1	Мазасызбын, күйгелекпін	Көңілді, ақжарқынмын	Сабырлы, байсалдымын	Ұялшақ, қысылып-қымтырыламын
2	Ұстамсызбын қызбамын	Белсенді, істе ширақпын	Ретті, нақтымын	Жаңа ортада ыңғайсызданамын
3	Шыдамсызбын	Бастаған беті аяқсыз қалдырамын.	Сақ, парасаттымын	Жаңа адамдармен тіл табысу мені қиналдырады.
4	Қарым-қатынаста бірбеткей, тік мінездімін	Өзімді асыра бағалаймын	Шыдамдымын	Өз кушіңе сенбеймін
5	Батыл, белсендімін	Жаңашыл нәрсені тез қабылдаймын	Үндемеймін, көп сөйлегенді қаламаймын	Жалғыздықты ұнатамын
6	Бірбеткеймін	Ықылас бейімділігім тұрақсыз.	Аспай-саспай бір қалыпты сөйлеймін.	Сәтсіз жағдайларда үнжырғам түсіп, сасқалақтаймын.
7	Дау-дамайда тапқырмын	Сәтсіздік, көңілсіздікті тез жеңемін	Ұстамдымын, шыдамдымын	Өз ойыммен отырғанды қалаймын
8	Тәуекелге бейіммін	Әр түрлі жағдайларға тез бейімделемін	Бастаған істі аяғына дейін бітіремін	Тез шаршап қаламын
9	Іске анда-санда ғана араласамын	Кез-келген жаңа іске қызығушылықпен кірісемін	Күшімді бекерге жұмсамаймын	Тым әлсіз сөйлеймін, кейде тіпті естілмей қалады.
10	Қайтымы жылдам, секемшілмін	Тартымсыз болса, көңілім тез қалады	Қойылған күн тәртібін ұстанамын	Еріксіз әңгімелесушінің мінез-құлқына еліктеп кетемін.
11	Шапшаң, әсерлі, бірақ жиі тоқтап сөйлеймін	Жаңа іске тез кірісемін, басқа іске де араласып кетемін	Шапшаңдығыңымды басып отырамын	Істе шапшаңдық танытпаймын
Ұпай саны

Темпераментті анықтау тесттің кілті.

Әр нұсқаға «1» ұпай беріледі.

А) холерик — (ыстыққанды)

Б) сангвиник — (жеңілқанды)

В) флегматик — (суыққанды)

Г) меланхолик — (ауырқанды)

Қай нұсқаның балы көп болса, сол темперамент иесінің көрсеткіші.

Темперамент — жүйке саласының тума қасиеттерін туындайтын адамның жеке-дара өзгешелігі. Мәселен, қимыл-қозғалысы шапшаң, ұстамсыз, ылғи да күйіп пісуге дайын тұратын күйгелек адамдар болады. Мұндайлар істі бұрқыратып істейді, кейде қолын бір сілтеп сылқ түседі. Еті тірі, ойнақы, тынышсыз, шамданғыш, көңіл-күйі аумалы-төкпелі, жұртпен қарым-қатынаста тұрақсыз, пысық, бірақ бейқам келеді. Ғылымда бұлар холерик деп аталады.

Адамдардың енді бір тобы кісімен тез тіл табысады, өзін көңілді ұстайды, бұл ақкөңіл қызу істің адамдары. Қысылып-қымтырылмайды, кісіге қайырымды, еті тірі, бірақ істі бастап, кейін тастап кетеді. Мұндай адамдарды сангвиник темпераментінің өкілі дейді.

Енді біреулер сақ, байыпты, байсалды, ынтымақшыл келеді. Әр ісін ойлап істейді, тұрақты, бірқалыпты жүреді, орынсыз асып-саспайды. Бір істі бастаса, оны аяқсыз қалдырмайды. Мінезі ауыр, көрсеқызар емес, қимыл-қозғалыстары баяу. Бұл флегматик темпераментінің өкілі.

Меланхолик темпераментіне жататындар сәл нәрсеге ренжитін, өкпелегіш, тұйық, көп сөзі жоқ, пессимист,өте баяу қозғалатын жайбасар адам. Ол жасқаншақ, сіркесі су көтермейді, өте ынжық кісі «мен» деп ешқашан ұмтылмайды, өте ұялшақ, тартыншақ, жұрттан аулақ жүргенді жаны сүйеді.

Интроверсия-экстраверсия үшін суретті тест

Сіз интроверт немесе экстраверт екеніңізді білгіңіз келе ме? Қысқасы, экстраверттің назары ең алдымен сыртқы әлемге бағытталған, ал интроверттің назары ішкі. Интроверттерге бір нәрсеге шоғырлану оңайырақ деп саналады, яғни олар біздің сынақты оңай жеңе алады. Бұл сынақтан өту қиынға соғатындар онша ақылды немесе басқа нәрсе дегенді білдірмейді - жоқ! Бұл жай ғана бұл адамдардың экстраверт екенін білдіреді, ол да тамаша!

Мен сізге суреттерді мұқият қарап, жасырын заттарды табуды ұсынамын, нәтиже сіздің тұлғалық түріңізді анықтауға көмектеседі.

1. Қарапайымнан бастайық: круассан табыңыз

2.Медузалардың арасында ауа шары жасырылған

3. Ұлуды табуға тырысыңыз

4. Бұл жерде қиынырақ: түймені табыңыз

5. Бұл жерден көбелекті кез келген адам таба алмайды

6. Күрделендіреміз: Бұл суретте міндетті түрде бір шыны кофе бар.

7. Жапырақтардың арасына тасбақа тығылған

8. Финиш : балықтардың арасынан кәмпит табу

Нәтижелер:

Егер сіз жасырын нысандарды оңай таба алсаңыз, сіз интроверт ретінде жіктелуіңіз мүмкін. Сізде бір нәрсеге назар аударып, бөлшектерді байқай алатын ерекше бақылау қабілеті бар. Сіз шулы компанияның жалғыздығын ұнатасыз және эмоцияларды көрсетуге асықпайсыз.

Егер сіз объектілерді іздеуге қызығушылық танытпасаңыз және шыдамдылықты жоғалтсаңыз, онда сіз экстравертсіз. Сіз өте белсенді, әсерлі және эмоционалдысыз. Сізге бір орында отыру қиын, сіз әртүрлі адамдармен сөйлескенді ұнатасыз және назар аударуды білесіз.

Егер сіз қиындықтарға тап болсаңыз, бірақ әлі де сынақтан өткен болсаңыз, онда сіз амбивертсіз - бірегей икемді тұлға түрінің иесі. Сіз өте жан-жақты адамсыз, сіз жағдайға байланысты әртүрлі жағдайларға бейімделуді білесіз және барлығымен дерлік ортақ тіл таба аласыз.

Тест нәтижелері сіздің күткеніңізге сай болды ма? Достарыңызға викторинаны көрсетіңіз және олар туралы көбірек біліңіз. Және бұл жай ғана сынақ екенін ұмытпаңыз. Сіз әлдеқайда ерекше және қызықтысыз!

Тест: сіз интроверт, экстраверт немесе амбивертсіз ба?

№	Сипаттама	А	Б	В
1	1. Сізге танысу оңай ма?	Иә, жылдам, оңай	Жоқ, алдымен баптауым керек	Жағдайға байланысты
2	Сіз сезімтал адамсыз ба?	Жоқ	Иә, сен маған жұмсақ болуың керек	Кейде
3	Сіз шын жүректен күлуге бейімсіз бе?	Иә	Жоқ, бұл маған тән емес	Кейде, бірақ шулы компанияда емес
4	Адамдармен қалай дос болғанды ​​ұнатасыз?	Үлкен компанияңыз бар	1-2 жақын досыңыз болсын	Бірнеше жақын адамдарыңыз болсын
5	Кітаптарды қалай таңдайсыз?	Қызық болса	Кейіпкерлердің басынан кешкендерін сипаттай отырып	Ерекше сюжетпен
6	Жаман іс істегенде қандай сезімде боласыз?	Ешқандай, мен тез ұмытамын	Әрқашан өткір	Ұзақ уақыт бойы алаңдайтыным болады
7	Сіз өзіңізді қалай ойлайсыз?	Әңгімелегіш	Үнсіз	Сөйлесуді жалғастыра алады
8	Сіз ашық немесе жасырын адамсыз ба?	Керісінше, мен тікелей сөйлеймін	Құпия	Керек болса үндемеймін, керек кезде тіке айтамын
9	Сізде бизнесте тосқауыл бар, ал әріптесіңіз сіздің өміріңіз туралы үнемі әңгімелермен сізді алаңдатады.	Шынымды айтсам, уақытым жоқ	Әңгімені үзе алмаймын, тыңдаймын	Мен әңгімені тыңдаймын, оған терең бойламай, сонымен бірге жұмыс істеймін
10	Билетіңізде қабылдау жазылса да, дәрігер кабинетінде бір сағат кезекте тұрдыңыз.	Мен әкімшілікке барамын немесе кеңсеге барамын	Менің кезегім келген кезде кіремін	Кездесуден кейін әкімшілікке хабарласатын шығармын немесе бұл туралы қонақтар кітабына жазамын
	Ұпай саны

Тесттің кілті.

Әр нұсқаға «1» ұпай беріледі.

А- экстраверт - бар күшін сыртқа арнайтын адам. Ол – ашық -жарқын, белсенді. Өмірге көзқарасы тұрғысынан оптимист. Өзің көрсетуден шаршамайды. Экстраверттер адамдармен қарым-қатынастан бойына күш алады. Оның достары мен таныстары өте көп.

Экстраверттермен өткізге әр уақытыңыз көңілді болары сөзсіз. Ол жиі қонақ шақырады, адамдар толы ортады жиі уақыт өткізеді. 

Б-интроверт — бар қуаты ішке қарай бағытталған адам. Ол өзімен өзі қалудан жасқанбайды. Ол салмақты, зейінді сонымен қатар ойланып әрекет етеді. Интроверттер бір көргенде тұйық, ешкіммен сөйлесе бермейтін болуы мүмкін. Бірақ, олар тек жақындарымен ашылып сөйлеседі. Тек қоғаммен араласу олардың бойындағы күшін өздеріне тартып алады. Оның ең жақын адамдарының қатары тек 2-3 адаммен шектеледі. Көп сөйлей бермейтін ол, тек өзі сүйетін адамдармен сағаттап әңгіме айтуға бар.

Интроверттер үшін жалғыздық аса қорқынышты емес. Ол тіпті бірнеше адамның ортасында өзін жалғыз сезінуі әбден мүмкін. Жалғыз серуендеу, кітаппен өткізген кештер ғана оған күш береді.

В- амбиверт - сабырлы интроверт пен гиперактивті экстраверт арасындағы алтын орта. Нақты жағдайға байланысты олар интроверт ретінде де, экстраверт ретінде де әрекет ете алады. Егер олар ыңғайсыз болса - олар өздеріне батырылады, егер олар қоршаған жағдайларды ұнатса - амбиверттер барлығымен белсенді түрде араласады.

І. Г.Н.Казанцеваның «Өзін-өзі бағалау» тесті.

Нұсқау: «Сізге бірнеше тұжырымдамалар оқылады. Сіз сол тұжырымдаманың реттік санын жазып, жанына берілген үш жауаптың біреуін жазасыз. Жауаптар «иә» немесе «+», «жоқ»- «-», «білмеймін»-«?». Тез, ойланбай жауап беріңіз».

№	Тұжырымдама	Иә	жоқ	білмеймін
1	Өз ісімде мен әрқашан табысқа сенемін
2	Мен ұзақ уақыт көңілсіз күйдемін
3	Балалардың көбі меннен ақыл-кеңес сұрайды.
4	Өзіме деген сенім менде мүлде жоқ.
5	Басқа балалар сияқты менде тапқыр, қабілеттімін.
6	Кейде мен өзімді ешкімге керек емеспін деп сезінемін.
7	Мен әр істі жақсы істеймін.
8	Болашақта (мектеп бітіргеннен кейін) мен ештеңеге қол жеткізе алмайтын сияқтымын.
9	Әр істе мен өзімді алдамын деп есептеймін.
10	Келешекте өкінейтіндей істерді мен көп жасаймын.
11	Мен жақсы танитын біреулердің табысы, менің жеңілуім деп ойлаймын
12	Меніңше, айналамдағы адамдар маған айыптаумен қарайды.
13	Мені мүмкін болатын сәтсіздік мазаламайды.
14	Меніңше, маған тапсырылған істі сәтті орындау үшін әртүрлі кедергілер бөгет жасайды.
15	Болған іске мен өкінбеймін.
16	Менің айналамдағылар менен гөрі сүйкімді.
17	Менің ойымша, менің көмегім басқаларға жиі қажет сияқты.
18	Меніңше, мен басқалардан гөрі нашар оқимын.
19	Сәтсіздіктен гөрі менде табыстар көп.
20	Өмірде мен әлденеден әрқашанда қорқамын.

Нәтижені өндеу.

Тақ сандардағы сұрақтардың «иә» жауаптар саны;

Жұп сандардағы сұрақтардың «иә» жауаптар саны;

Бірінші нәтижеден екінші нәтижені алыңыз. Ең соңғы нәтиже – 10-нан +10-ға дейін болуы мүмкін.

Нәтижесінде:

– 10-нан -4-ке дейін— өзін-өзі бағалауы төмен.

–3-нан +3-ға дейін— өзін-өзі бағалауы орта.

+4-нан +10-ға дейін— өзін-өзі бағалауы жоғары.

«Графикалық тест»

баланың өзін-өзі бағалауын анықтайды

Жүргізілу барысы: мына төмендегі 8 шенбердің біреуін тандап ішін бояныз немесе белгі қойыңыз.

жоғары адекватты немесе дәл төмен

Интерпретациясы:

• Алғашқы екі шенбердің біреуін тандаған бала өзін жоғары бағалайды.

• Ең сонғы екі шеңбердің біреуін тандаған бала өзін төмен бағалайды.

• Ортасындағы төртеуінін біреуін тандаған бала өзін адекватты немесе дәл бағалайды.

ҮІ. «Менің хал-ахуалым» тест

Мақсаты: өзінің жеке ерекшеліктері, қылықтары туралы ойлануға мүмкіндік беру.

Нұсқау: төменде келтірілген бекітулерге «иә» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз. Шындықты айтуға тырысыңыз. Өйткені тестілеу қорытындысындағы ақпарат сіз үшін өте қажет. Тесттегі бекітулерді талқылағанда әдетте өзіңіз қолданатын қағидаларға сүйеніңіз, яғни осы бекіту сіздің қылығыңызды мінездегенде «иә» деп жауап беріңіз.

Тест сұрақтары:

1.Менің көңіл-күйім жиі жаман болып, мен жылаймын.

2.Адаммен кездескенде, оның көзіне тура қараудан қашқақтаймын.

3.Мен өте жиі ашуланып және басылып жүремін.

4.Мен білген және білетін көп адамдар менің көңілімді қалдырды.

5.Басқалар үшін өмірдегі өте маңызды мені қызықтырмайды (спорт, жұмыс, айналадағылар қатынасы).

6.Соңғы кезде мен көңілді болмай, мүлдем күлмеймін.

7.Мен жиі әлсіздік сезініп, жақындар мен таныстарға өмірімнің мұңын айтамын.

8.Қазіргі уақытта көп сұрақтар бойынша өзіндік позициям жоқ.

9.Мен әдетте ақырын сөйлеймін, сондықтан әңгіме барысында мені түсіну қиынырақ болады.

10.Мен өте жиі сөйлескен адамның сұрақтарына жауап бере алмағандықтан жай ғана иығыммен қағамын.

Тест кілті: әр «иә» деген жауапқа 1ұпайдан беріп, барлығын санаңыз.

1-2 ұпай — Өмірдің кейбір қиын жағдайларына қарамастан сіз өмірді жеңіл қабылдайсыз. Бұл жаман емес, бірақ та белгілі бір шектеуге дейін.

3-6 ұпай — Сіздің өмірге деген көзқарасыңыз нормаға сай, бірақ та біраз беллгілі күмәнділік байқалып, шаршағандық сезінеді. Бұл ерте емес пе?

7-10 ұпай — Өзіңізбен болып жатқан барлық жағдайларды теріс қабылдайсыз. Сіздің өміріңізде қуанышты сәттер болмаған ба?

Айтылған интерпретациялармен келіспеуіңізге болады, бірақ та алынған ақпараттар жөнінде ойланатын жағдайлар бар.

Егер ол қажет болса, алдыңызда тренингтер этюды бар, олар сізге өзіңізді өзгертуге, жақсы түсінуге көмектеседі.

В.Ф.Ряховскийдің «Қарым – қатынас компетенттілігін анықтауға арналған» әдістемесі

Бұл әдістеменің мақсаты: тұлғаның кәсіби маңызды ерекшеліктерін анықтауда қарым – қатынас негізгі саты болғандықтан, кәсіби және жеке тұлғалық дамудың перспективаларын және адамның коммуникативтілік деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.   Әдістеме 16 сұрақтан тұрады. Әдістеме нұсқауы: «Сіздің алдыңызға бірнеше қарапайым сұрақтар беріледі.Сіздің міндетіңіз тез және бірізді «иә», «жоқ», « кейде» деген нұсқауларға жауап қайтарыңыз. Әдістеменің бағалануы: «Иә» жауабына – 2 ұпай;  «кейде» жауабына – 1 ұпай,  « жоқ» жауабына- 0 ұпай беріледі.

№	Сұрақтар	Ия	Кейде	Жоқ
1	Сізге іскерлік кездесуге бару жүктелді: осы кездесу сізді толғандыра ма?	2	1	0
2	Шараларда, жиналыстарда халық алдында сөз сөйлеу сізді мазасыздандыра ма?	2	1	0
3	Дәрігерге баруды, соңғы кезге дейін шегересіз бе?	2	1	0
4	Сізге ешқешан болмаған қалаға  сапарға шығуды бұйырды, осы сапарға бармау үшін күш жұмсайсыз ба?	2	1	0
5	Өз бұйымыңызды біреумен бөліскенді ұнатасыз ба?	2	1	0
6	Даладағы бейтаныс адам сізден  көшені көрсетуді сұраса, бұл сізді заландыра ма?	2	1	0
7	Сіз «әке және бала» мәселесіндегі және әр кезек адамдарға бірін-бірі түсіну қиынға түсетіне  сенесіз бе?	2	1	0
8	Танысыңызға бірнеше ай бұры алған ақшаңызды қайтар деуге ұяласыз ба?	2	1	0
9	Мейрамханада немесе асханада сізге нашар тағам ұсынды. Сіз үндемей асыңыздан бас тартасыз ба?	2	1	0
10	Таныс емес адаммен жалғыз қалғанда сіз бірінші сөз бастайсыз, ал егер ол бірінші сөйлессе сіз ыңғайсызданасыз?	2	1	0
11	Сізді кез келген ұзын ретті тосу ашуыңызды туғызады, сіз қайтып кетудіқалайсыз ба, немесе  ары қарай күтесіз бе?	2	1	0
12	Қақатығыстық жағдайларды шешу комиссиясының  мүшесі болуға қорқасыз ба?	2	1	0
13	Сізде әдебиет, мәдениет, өнерді бағалауда өз жеке критерийлеріңіз бар ма?	2	1	0
14	Топта сіз жақсы білетін сұрақ бойынша  қате пікір айтылса үндемей қоюды қалайсыз ба?	2	1	0
15	Өз жұмысыңыз бойынша біреудің сізден көмек сұрауы сізді қайғырта ма?	2	1	0
16	Ауызшадан қарағанда өз ойыңызды жазбаша жеткізу сізге оңайға түсе ме?	2	1	0
	Ұпай саны

           Алынған ұпайлар классификациялау деңгейі бойынша анықталып, әр зерттелінуші өз категориясына ие болады.

            Әдістеме классификаторы:

            30-31 ұпай: Сіздің коммуникативтілік деңгейіңіз төмен, бұл сіздің ауыртпалығыңыз, өйткені бұдан  сіз ғана зардап шегесіз. Бірақта сіздің қоршаған ортаңызғада бұл оңайлыққа түспейді. Топтық жұмысты қажет ететін істе сізге сенудің қажеті жоқ.Өзіңізді қолда ұстауға және қарым – қатынасқа түсуге үйреніңіз.

            25-29 ұпай: Сіз тұйықсыз, сөйлеуге бейім емессіз, жалғыздықты қалайсыз, сондықтан да сізді қоршайтын адамдар өте аз. Жаңа жұмыс және жаңа байланыстар сізді мазасыздыққа әкеліп, өз қалпыңыздан көп уақытқа шығарады. Мұндай адамдар өзіне және қоршағандарға қанағаттанбайды. Осымен тоқтап қалмаңыз, бұл қасиеттерді жеңуге мүмкіндіктеріңіз бар.Кей сәттерде сізде толық коммуникативтілік пайда болады. Сондықтанда сізге сілкініс қажет.

            19-24 ұпай: Сіз қарым – қатынасқа оңай түсесіз және жаңа жағдайларда өзіңізді толық сенімді ұстайсыз. Жаңа сәтсіздіктер сізді шошытпайды.Сонда да жаңа адамдар мен тіл табысуда біраз қиналасыз, пікірталастарда және қақтығыстық жағдайларда көп қатыспайсыз.Сіздің пікірлеріңізде кей уақытта сарказм көптігі байқалады. Бұл жетіспеушілікті түзету мүмкін.

            14-18 ұпай: Сізде орташа коммуникативтілік. Сіз білім сүйгіш, қызықты тілдесіңізді тыңдауға бейім, қарым – қатынаста шыдамды, өз көз қарасыңызды ызаланусыз жеткізе аласыз. Таныс емес адамдармен кездесуге уайымсыз барасыз, бірақта шулы топтарды ұнатпайсыз. Экстровагантты қимылдар және көп сөздер сізді тітіркенушілікке әкеледі. [28, б.46-47].

            9-13 ұпай: Сіз қарым-қатынасты адамсыз. Әртүрлі сұрақтар бойынша пікір айтуға әзірсіз, кейде қоршаған адамдар ызаланулары да мүмкін.Зейін орталығында болуды ұнатасыз.орындай алмасаңызда ешкімнің сұраныстарына қарсылық білдірмейсіз. Тез ашуланып, тез қайтасыз. Сізге жетіспейтін бірізділік, шыдамдылық және күрделі мәселелерді шешуде өжеттілік. Бірақ, айтқаныңыздан қайтпайтын сәттеріңізде болады.

            4-8 ұпай: Сіз, өте өрен адамсыз. Қарым – қатынасқа түсушілігіңіз өте жоғары.Сіз үнемі бәрінен хабардарсыз.Сіз кез – келген пікірталастарға қатысасыз, бірақта қиын тақырыптар сізді мазасыздандырады.Кез – келген сұрақ бойынша жанама мәлімет білсеңізде, сөз аласыз. Кез – келген жерде өзіңізді қолайлы ұстайсыз. Кез-келген әрекетті  сәтсіз аяқталса да қолыңызға аласыз.Сондықтанда әріптестеріңіз және басшыңыз сізге сенімсіздікпен қарайды. Осы жайт жайлы ойланыңыз.

            3 және одан төмен ұпай:Сіздің коммуникативтілігіңіз ауру сипатқа ие. Сіз көп сөйлейсіз, өзіңізге мүлдем қатысы жоқ істерге араласасыз.Сіздің қоршауыңыздағы қақтығыстың қайнар көзі сіз болып табыласыз. Тез ренжисіз, ызаланғышсыз. Маңызды жұмыстар – сіз үшін емес. Адамдарға- жұмыста, үйде және барлық жерде сізбен күрделі.Сізге өзіңізбен және мінезіңізбен жұмыс жасау керек.Ең бастысы өзіңізде шыдамдылық пен белсенділікті, басқаларды сыйлай білуді тәрбиелеуіңіз қажет. 

Тест: "Сіз эмоцияға жиі берілесіз бе?"

Қаншалықты эмоцияға берілгіш адам екеніңізді анықтауға көмектесетін тест:

№	Сұрақнама	жиі	кейде	жоқ
1	Ашуланған кезде төбелесуге дейін баратын сәттеріңіз бола ма?	3	2	1
2	Деректі фильмдер мен телехикаяларды көрген кезде немесе махаббат туралы өлең оқып жатқан сәтте көзіңізге жас аласыз ба?	3	2	1
3	Көңіл –күйіңіздің еш себепсіз жиі өзгеріп тұратынын байқайсыз ба?	3	2	1
4	Өзге түгіл өзіңіз де тынышталдыра алмайтындай ашуланатын кездеріңіз бола ма?	3	2	1
5	Өзіңізді сабырлы адамдардың қатарына жатқызасыз ба?	1	2	3
6	Біреумен сөз таластырған кезде жиі жеңіліп қаласыз ба?	3	2	1
7	Біреумен ұрсысып жатқан кезде, төбелесіп немесе қолыңыздағы затты лақтырып жіберген кезіңіз болды ма?	1	2	3
8	Еш себепсіз күліп немесе жылап алатын кездеріңіз бола ма?	3	2	1
9	Шешімді қандай сезімде болған кезде қабылдайсыз?	Миым сергек кезде -1	Эмоцияға беріліп тұрған кезде-3	Барлығы сол «сәтке» байланысты-2
	Ұпай саны

Барлық ұпайларды қосып санап шығыңыз
Жинаған ұпай санына байланысты өзіңіздің қаншалықты эмоцияға берілгіш жан екеніңізді анықтаңыз.
9 – 14 ұпай
Шындығында, сырттай сабырлы да ұстамды болып көрінгенмен, өзіңіздің эмоцияға берілгіш әрі тез ренжитін адам екеніңізді жасырып қалғыңыз келеді. Жасандылық танытамын деп күйзеліске тап болуыңыз да мүмкін. Сол себепті аз уақытқа болсын бетпердеңізді шешкеніңіз жөн.
15 – 21 ұпай
Қанша жерден ашулансаңыз да, ойлау қабілетіңізді сергек күйінде ұстайсыз. Қажет болған жағдайда өзіңізді ұстай да білесіз әрі ішіңізде бұғып жатқан ашуды шығарудан да еш қысылмайсыз. Яғни сіздің мінезіңізде тұрақтылық пен тепе-теңдік бар.
22 – 27 ұпай
Сіз өте сезімтал әрі эмоцияға берілгіш адамсыз. Бір қызығы, осы мінезіңізбен қоршаған ортаңызға ұнайсыз. Қызығушықлықтарыңыз да аз емес. Өзіңіздің жақсы, жаман мінездеріңізді анықтаған соң, эмоцияыңызды бақылап үйренесіз.

Оқу мотивациясын тексеруге арналған сауалнама

/Н.Г.Лусканов бойынша/

10 сұрақтың жауаптары 0-ден 3 балға дейін бағаланады (теріс жауап – 0 балл, бейтарап – 1 балл, оң жауап – 3 балл). 30-25 балл жинаған оқушылар мектепке бейімделуінің жоғары деңгейін, 20 – 24 балл ортаңғы норманы, 15 – 19 балл ішкі мотивацияны, 10 – 14 балл және одан төменгі балл – мектепке деген теріс көзқарас, яғни мектеп дезадаптациясын көрсетеді.

 

Сауалнама сұрақтары

1. Саған мектеп ұнай ма немесе ұнамай ма?

2. Таңертең сен ұйқыдан тұрғанда мектепке қуанышпен барасың ба, әлде үйде қалғың келе ме?

3. Егер мұғалім мектепке ертең барлығыңның келуің шарт емес, келгісі келген оқушылар ғана келсін десе, сен сабаққа келесің бе, әлде үйде қаласың ба?

4. Кейбір сабақтың болмай қалуы саған ұнай ма?

5. Саған үй тапсырмасын бермегенін қалайсың ба?

6. Сен сабақта үзілістің көп болғанын қалайсың ба?

7. Сен ата-анаңа мектеп жайында жиі айтасың ба?

8. Саған мұғалімнің қатал болғаны ұнай ма?

9. Сенің сыныпта достарың көп пе?

10. Сыныптастарың саған ұнай ма?

Оқу мотивациясының динамикасын бағалау үшін сауалнамада сұрақтар қайталанып келеді. Оқу мотивация деңгейінің төмендеуі баланың мектеп дезадаптациясының көрсеткішін, ал оның жоғарылауы – оқудағы және дамудағы оң динамикасын білдіреді.

Жүргізілген зерттеулер оқушының мектепке бейімделуінің үш деңгейін бөліп көрсетеді:

Жоғары деңгей – оқушының мектепке қатынасы оң; берілген талаптарды адекватты қабылдайды, оқу материалдарын оңай меңгереді, мәліметтерді толық игерген, мұғалімнің айтқандарын мұқият тыңдайды, тапсырмаларды сыртқы бақылаусыз-ақ орындайды, өзіндік жұмысқа, барлық пәндерге қызығушылықпен қарайды, тапсырмаларды мұқият орындайды, сыныпта жоғары мәртебеге ие.

Ортаңғы деңгей -  оқушының мектепке қатынасы оң; оқу материалдарын түсінеді, бағдарламаның негізгілерін меңгереді, тапсырмаларды өзбетінше орындайды, оларды орындауда мұқия, бірақ бақылауды талап етеді, сабаққа қызығушылықпен дайындалады, сыныптағы көп оқушылармен достық қарым-қатынас жасайды.

Төменгі деңгей – оқушының мектепке қатынасы теріс, денсаулығының нашарлығына реніш білдіреді, көңіл-күйінің нашарлығын көрсетеді, тәртіп бұзады, оқу материалдарын фрагменталды меңгереді, өзіндік тапсырмаларға қызығушылық көрсетпейді, сабақтарға немқұрайлы дайындалады, бақылау мен көмекті қажет етеді, пассивті, сыныпта жақын достары жоқ.

«МЕНІҢ СЫНЫБЫМ» ӘДІСТЕМЕСІ
Оқушылардың назарына сыныбтың суреті салынған парақ көрсетіледі.



Нұсқау: «Балалар! Суретте сендердің сыныптарың көрсетілген. Ортанғы орындықта апайың (мұғалім) отыр, апайдың айналасындағы оқушылар өздерінің жұмыстарымен шұғылдануда. Ал, қалған балалар ауланың сыртында ойын ойнауда. Осы суреттегі оқушылардың ішінен өзіңді тауып алып белгілеп, жанына өзіңнің аты-жөніңді жаз. Өзіңді белгілеп болған соң суреттен өзіңнің досыңды тап та жанына аты-жөнін жаз».

Талдау нәтежесі:

1. 
   «Мұғалімнен алыста» позициясында тұрған болса – баланың сыныпұжымына бейімделуінде қиындықтардың бар екенін көрсетеді.

2. 
   Өзге баллармен өзін теңестіру, жұп болып тұруы, ойыншылармен бірге – баланың бейімделуі жақсы деңгейде.

3. 
   Мұғаліммен бірге: бала үшін мұғалімнің маңыздылығы ерекшеекендігі.

4. 
   Ойын позициясы: оқу позициясымен сәйкес келмейді.

Психикалық күйін, қобалжу, үрей, агрессиялық деңгейін анықтау диагностикалары.

Айзенк тесті

Мақсаты: Бұл сауалнама сыналушының психикалық күйін мойындау немесе жоққа шығаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар қобалжу, фрустация, агрессия және ригидтілік деңгейлерін анықтауға мүмкіндік береді.

Нұсқау: Әр тұжырымдарға қарама-қарсы келесі сандар көрсетілген: 2,1,0. Егер тұжырым сізге сәйкес болса, 2 санын шеңбермен қоршаңыз, егер толық сәйкес болмаса 1 санын, тіпті сәйкес болмаса – 0 санын белгілеңіз.

1 Көп жағдайларда мен өзіме сенімсізбін

2 Кейде шешімін табуға болатын жағдайлар негізсіз сияқты болып көрінеді

3 Көп жағдайларда нақты шешімдерді өзім қабылдаймын

4 Әдеттерімді өзгерту қиын

5 Болмайтын нәрселер үшін жиі қызарамын

6 Сәтсіздіктер мені қатты ренжітеді, ерік-жігерімді әлсіретеді

7 Кей кездері әңгіме барысында серіктесімнің әңгімесіне кедергі келтіремін

8 Менің бір істен екінші іске ауысуым қиын

9 Түнде ұйықтап жатып жиі оянамын

10 Ірі сәтсіздіктерде, тек өзімді кінәлі сезінемін

11 Мені ренжіту оңай

12 Өмірімдегі өзгерістерге өте сақпын

13 Уайымға жеңіл түсемін

14 Бақытсыздық пен сәтсіздіктер мені ешнәрсеге үйретпейді

15 Менің басқаларға жиі ескерту жасауыма тура келеді

16 Пікірталас барысында мені қайта сендіру қиын

17 Мені қиялдағы сәтсіздіктердің өзі мазасыздандырады

18 Пайдасы жоқ деп есептей отырып, күресуден жиі бас тартамын

19 Айналамдағылар алдында беделді болғым келеді

20 Кейде ойлауға тұрмайтын ойлар көп мазалайды

21 Мен өмірдегі қиындықтардан қорқамын

22 Кейде өзімді қорғаусыз сезінемін

23 Кез-келген істе азға қанағаттанбаймын

24 Мен айналамдағылармен қарым-қатынасқа жеңіл түсемін

25 Мен өз кемшіліктерімді жиі талдап отырамын

26 Кейде ғана көңілді жағдайда боламын

27 Ашу үстінде өз-өзімді ұстау мен үшін өте қиын

28 Өмірімдегі күтпеген өзгерістерді қатты уайымдаймын

29 Мені сендіру өте оңай

30 Қиын жағдайларда абыржып қаламын

31 Бағынғаннан гөрі басқаруды қалаймын

32 Кейде еш нәрседен қайтпайтынымды көрсетемін

33 Мені денсаулық жағдайым мазалайды

34 Кейде қиын сәттерде өзімді балаша ұстаймын

35 Менің ым – ишарам тіке, дөрекі

36 Мен еш нәрсеге қарамастан тәуекелге барамын

37 Күткенді ұнатпаймын және қиналамын

38 Менің ойымша, мен ешқашан өз кемшіліктерімді түзей алмаймын

39 Мен кекшілмін

40 Мені жоспардағы кейбір өзгерістердің өзі ренжітеді

Кілт

1	Қобалжу шкаласы	1	5	9	13	17	21	25	29	33	37
2	Фрустрация шкаласы	2	6	10	14	18	22	26	30	34	38
3	Агрессия шкаласы	3	7	11	15	19	23	27	31	35	39
4	Регидтілік шкаласы	4	8	12	16	20	24	28	32	36	40

Нәтижелерді өңдеу барысында кілтпен сәйкес келген 1 және 2 жауаптар саны анықталады. Кілтпен сәйкес келген 2 жауабы үшін 2 ұпай беріледі, 1 жауабы үшін –1 ұпай беріледі. Содан кейін әр шкала бойынша қосынды шығарылады. Әрбір шкала бойынша орташа ұпай -10. Одан жоғары болуы тұлға құрылымында сол қасиеттің басымдылығын көрсетеді.

Сауалнама бойынша зерттелетін қасиеттер сипаты:

Жеке даралық қобалжу - индивидтің үрейді уайымдауға бейімділігі

Фрустрация - шынайы немесе қиялдағы кедергілер салдарынан пайда болатын, мақсатқа жетуге кедергі болатын психикалық күй.

Агрессия - жоғары психологиялық белсенділік, басқа адамдарға қатысты күш көрсете отырып лидерлікке ұмтылу.

Ригидтілік-жоспарланған істі өзгертудегі қиындық

«Ақпаратты қабылдау тесті»

Ұсынылған сөйлемдерді оқып шығып, келіскен жауабыңызды белгілеп отырыңыз.

1. Бұлттар мен жұлдыздарды бақылағанды ұнатамын. 2. Іштей өлең айтып жүру жиі болады. 3. Әдеттен тыс сәнді мойындаймын. 4. Саунаға барғанды ұнатамын. 5. Мен үшін автокөліктің түсі маңызды емес. 6. Бөлмеге кімнің кіргенін аяғының дыбысынан-ақ білемін. 7. Диалектілерге еліктеу мазамды алады. 8. Өзімнің сырт келбетіме көп уақыт жұмсаймын. 9. Массажды ұнатамын. 10. Бос уақытымда адамдарды сырттай бақылағанды ұнатамын. 11. Күнделікті дене қозғалысын жасамасам, өзімді нашар сезінемін. 12. Көрмеден көйлек көрсем, маған жарасатынын біліп тұрамын. 13. Ескі әуенді естігенде, өткен шақты есіме аламын. 14. Тамақтанғанда жиі оқимын. 15. Телефонмен жиі сөйлесемін. 16. Толықтыққа бейіммін. 17. Өзім оқығанға қарағанда біреудің оқып бергенін ұнатамын. 18. Ауыр күннен кейін ағзам қысым күйінде болады. 19. Суретке бар ынтаммен және жиі түсіремін. 20. Таныстарым мен жолдастарымның маған айтқандарын ұзақ уақыт есімде сақтаймын. 21. Гүлдерге ақшамды оңай жұмсаймын. Өйткені олар өмірді көркейтеді. 22. Кешкісін ыстық ванна қабылдағанды ұнатамын. 23. Өзімнің жеке жұмыстарымды жазып жүруге тырысамын. 24. Өз өзіммен жиі сөйлесемін. 25. Көлікте ұзақ жүрсем, көпке дейін өзіме келе алмаймын. 26. Дауыс ырғағы адам жайлы көп нәрсені айтады. 27. Адамдарды киіміне қарап бағалаймын. 28. Дене жаттығуларын жасағанды ұнатамын. 29. Тым қатты немесе жұмсақ төсекті ұнатпаймын. 30. Мен үшін жайлы аяқ киім табу қиын. 31. Киноға барғанды жаным жақсы көреді. 32. Адамды бірнеше жылдан кейін көрсем де танимын. 33. Жаңбырдың тырсылы, жауын астында жүрген ұнайды. 34. Сынға құлақ аса білемін. 35. Би билегенді, спортпен, гимнастикамен шұғылданғанды ұнатамын. 36. Жанымда оятқыш шырылдап тұрса, ұйықтай алмаймын. 37. Менің стереоаппаратурам, наушниктерім жаман емес. 38. Әуен естісем, аяғымды ырғақпен үйлестіре ұрып отырамын. 39. Сәулет ескерткіштеріне қарап демалғанды ұнатамын. 40. Заттардың шашылып жатқанына шыдамаймын. 41. Синтетикалық маталарды ұнатпаймын. 42. Бөлмедегі жағдай жарыққа байланысты деп ойлаймын. 43. Концерттерге жиі барамын. 44. Қол алысудың өзі маған сол тұлға туралы көп мәлімет береді. 45. Галерея мен көрмелерге жиі барамын. 46. Байсалды пікір-талас жанды баурап алады. 47. Сөзге қарағанда, тұспалдап көп нәрсені жеткізуге болады. 48. Шулы жерде ойымды жинақтай алмаймын.

Белгілеген сандарыңыз қай типте көп екенін санаңыз.

А типі: 1, 5, 8, 10, 12, 14, 19, 21, 23, 27, 31, 32, 39, 40, 42, 45

В типі: 3, 4, 9, 11, 16, 18, 22, 25, 28, 29, 30, 35, 38, 41, 44, 47

С типі: 2, 6, 7, 13, 15, 17, 20, 24, 26, 33, 34, 36, 37, 43, 46, 48

Сіздің ақпаратты қабылдау типіңіз төмендегідей:

А типі (көру) –ВИЗУАЛ

Көрумен, бейнелермен, қиялмен байланысты сөздерді жиі пайдаланады. Мәселен, «оны көрмедім», «әдемі ерекшелікті байқадым». А типі үшін сөзге қарағанда суреттер, бейнелі суреттемелер, фотосуреттер көп нәрсені баяндайды. Бұл типке жататын адамдар түсі, түрі, сызықтар, үйлесімдіктер және тәртіпсіздіктер сынды көзбен көруге болатын нәрселерді тез арада есте сақтайды.

В типі (сезіну)- КИНЕСТЕТИК

Бұл типке басқа сөздер мен анықтамалар сәйкес. Мәселен «мұны түсінбеймін», «үйдегі ахуал адам төзгісіз», «оның айтқан сөздері мені қатты баурады», «сыйлық маған жылы жаңбырдай әсер етті». Осы типтегі адамдардың сөздері мен әсерлері ең алдымен жанасуға, ішкі сезімге, жорамалға қатысты келеді. Олардың сөздерінен өздерін іштей уайымдау байқалады.

С типі (тыңдау)- АУДИАЛ

«Айтқаныңды түсінбей тұрмын», «бұл маған белгілі», «мұндай қатты әуенді жаным сүймейді», міне, осы сияқты сөздер С типіндегі адамға тән. Олар үшін дыбыстар, сөз, әуен, шу, эффект сияқты барлық акустикалық заттар аса маңызды келеді.

ФИО_____________________________________ КЛАСС____ дата_____________

Аудиал	2	6	7	13	15	17	20	24	26	33	34	36	37	43	46	48
Визуал	1	5	8	10	12	14	19	21	23	27	31	32	39	40	42	45
Кинестетик	3	4	9	11	16	18	22	25	28	29	30	35	38	41	44	47

• Ақпаратты қабылдаудың жетекші арнасын анықтауға арналған тест. Міне төрт мәлімдеме. Олар аяқталған жоқ. Олардың әрқайсысының астында төрт соңы бар. Сізге сәйкес келетін соңды 4 санымен көрсетіңіз, ол сізге сәл сәйкес келеді - 3 саны және т.с.с. сізге ең аз сәйкес келетін аяқтың алдына қойыңыз. Мұны төрт тұжырымның әрқайсысының астында жасаңыз. Әр топ бойынша жалпы балды есептеп, салыстырыңыз. Көптеген нүктелер қабылдаудың жетекші жүйесіне сәйкес келеді. Сәл аз - көмекші жүйе, яғни сізден ақпарат жинауға белсенді қатысатын жүйе. Үшінші және төртінші орындар сіз үшін төменгі деңгейлі жүйелер болады. Бірақ егер барлық әріптер үшін ұпайлардың қосындылары шамамен тең болса, сіз бір жүйеден екіншісіне шебер ауысасыз, оларды үйлесімді түрде біріктіресіз және нәтижесінде сіздің коммуникациялық мінез-құлқыңызды дұрыс құруға және басқаларды түсінуге мүмкіндік беретін қажетті ақпараттың максималды көлемін шығарасыз. (A) - дыбыстық (K) - кинестетикалық (B) - көрнекі (D) - дискретті

• 1. Сіз маңызды шешімдерді ... - сезім мен интуиция; (TO) - не жақсы естіледі; (ЖӘНЕ) - не жақсы және әдемі көрінеді; (AT) - барлық жағдайлар мен перспективаларды дәл және педантикалық зерттеу. (D) 2. Адаммен қақтығыс кезінде сізге көбінесе ... - дауыс ырғағы мен интонациясы әсер етеді; (ЖӘНЕ) - менің қолымнан келмесе де, басқа адамның көзқарасын айқын көру; (AT) - оның дәлелдеу логикасы; (D) - сіз оның сезімімен қаншалықты байланыстасыз, ол өзінің тәжірибесімен бөлісе ме. (TO) 3. Сіз өзіңізде не болатынын оңай түсінесіз ... - айнаға мұқият қарап, не киетіндігіңізді шешіңіз; (AT) - сезімдеріңізді ұстаңыз; (TO) - оны сөзбен жеткізіңіз; (D) - даусыңызды тыңдаңыз. (ЖӘНЕ)

• 4. Сіз үшін ең қарапайым нәрсе ... - стерео жүйесінен идеалды дыбыс пен дыбысты табу; (ЖӘНЕ) - оқылатын пәнге қатысты ең сәтті орындарды таңдай отырып, мәтінмен жұмыс; (D) - өте ыңғайлы жиһазды таңдаңыз. (TO) - тамаша түстер үйлесімін табу. (AT) 5. Ең жақсысы, есіңізде ... - әуендер мен дыбыстар; (ЖӘНЕ) - логикалық құрылымдар; (D) - хош иістер мен дәм; (TO) - беттер, түстер, суреттер. (AT) 6. Сіз ... - қоршаған ортадағы дыбыстарды баптау; (ЖӘНЕ) жаңа фактілер мен деректерді түсінуге шебер; (D) - сіздің киіміңіз тоқылған матаның теріңізге қалай әсер ететініне өте сезімтал; (TO) - әрдайым сіз өзіңіз тапқан бөлменің түсіне назар аударыңыз. (AT)

Таным процестері мен интеллектуалдық қабілетті диагностикалау.

Тапсырмалар:

1.Келесі жауаптардың қайсысы дұрыс?

Жабайы жануарлар:а.сиыр,б.арыстан.в.қой.

2.Артық сөзді тап?

Қасқыр,ешкі,түлкі

3. 5санынан кейін қандай сан келеді? --------------

4. 3пен 5 сандарының арасында қандай сан тұр? ----------

5.Артығын тап: а.пингвин . в.көбелек.г.раушангүл.

6.Келесі заттарды бір сөзбен ата : пиала,тарелка,стакан,қазан,табақ. ------------

7. «Ауырға»қарсы мағыналы сөз тап? ---------------

8.Дұрыс жауапты тап:Сейсенбіден кейін келетін күн?

а.дүйсенбі.б.сәрсенбі.в.жұма.

9.10-ға дейін сана?

10.Алтыдан көп,сегізден аз санды ата?

11.Артық сөзді тап? Түн,күндіз,бүгін,таңертең,кешқұрым.

12.Келесі жауаптардың ішінен дұрысын тап?Сенде көп.......бар.

А.дәптер,в.дәптерлер

13.Келесі жауаптардың төлдерін жаз:жылқы- ,сиыр- ,ешкі-

Қой- ,түйе-

14.Қандай сан алып кеткен?

1234 6 8 10.

15.Келесі жауаптардың қайсысы дұрыс?Дөңгелекке ұқсас ат

А.үстел. Б.табақ. В.паравоз. г. Доп .

16.Фигуралардың қайсысы артық?

А.телевизор.б.арыстан.в.тауық.г.балық.

17.Артық сөзді тап?

А.тез. б.жай. в. Ертең.

18. 1саны мен 5 санының қайсысы үлкен?

19.Дұрыс жауапты жаз? А.5:6; б.4:7; в.3+3:

20.Жыл мезгілдерін атап жаз?

21.Тәулік мезгілдерін атап жаз?

22.Аптаның күндері қалай аталады?

23.Аптадағы демалыс күні қалай аталады?

24.Артық сөзді тап? А.машина.б.ит.в.терезе.

25.Келесі заттарды бір сөзбен ата:алма,өрік,алмұрт –бұл нелер

Бағалау шкаласы:Орындаған тапсырма 1 баллмен бағаланады.

21-25балл-өте жақсы.

16-20 балл-жақсы.

10-15 балл-орта

6-9 балл-төмен

0-5 балл-өте төмен.

Есте сақтау қабілетін дамыту

Нұсқау: «Қазір сіздерге 12 екі таңбалы сандар жазылған плакат 30 сек. Уақыт көрсетіліп алынып тасталынады. Зейін салып мұқият қарап сол сандарды есте сақтауға тырысыңыздар. Плакат алынып тасталынған соң екі таңбалы сандарды еске түсіріп кез-келген қатарда парақтарыңызға жазасыздар».

34	23	54	68	97	50
64	47	77	38	19	76

Нәтижелерді өңдеу: Егер 8-9 сан дұрыс жазылса онда, бұл көру арқылы есте сақтаудың жақсы деңгейде екенін көрсетеді.

Осыдан кейін оқушылардың есту арқылы есте сақтауларын анықтау үшін диагностика жүргізіледі.

Нұсқау: «Қазір сіздерге 12 сөз оқылады. Сіздер зейін салып тыңдап, сол сөздерді есте қалдыруларыңыз керек. Мен белгі бернгенде параққа есте қалған сөздерді кез-келген қатарда жазыңыздар»

жарық	көңіл-күй	жұмыс
ауа-райы	қанжар	кітап
машина	үй	әйнек
ағаш	қасқыр	көру

Нәтижелерді өңдеу: Дұрыс қайта жаңғыртылған сөздер 8-9 болса, онда есту арқылы есте сақтау жақсы деп есептелінеді. Соңынан оқушылардан жауап парағын жин.ап алу.

Біздің әрқайсымыздың есте сақтау қабілетіміз әр түрлі. Біреуіміз көру арқылы жақсы есте сақтаймыз, ал екіншіміз есту арқылы жақсы есте сақтаймыз.

Белгілі бір нәрсені ұзақ уақыт есте сақтау үшін біздің соны әлденеше рет қайталауымыз қажет болады.

Уақыт өте келе олар ұмытыла бастайды. Ұмыту табиғи нәрсе. Кәдімгі адамның есте сақтау қабілеті осындай.

Ал өмірде есте сақтау қабілеті ерекше дамыған адамдар да кездеседі. Ондай адамдар бір көргенін, бір рет естігенін «бірден-ақ» есіне алып табан астында айтып береді және ұзақ уақытқа дейін есте сақтайды. Мысалы, тарихта Гай Юлий Цезарь есімі белгілі.

• Гай Юлий Цезарь – ол кім? (Римдік қолбасшы)

Оқушылардан жауап алғаннан кейін оларға Гай Юлий Цезарьдің 30000 солдатының түрін танып, аттарын шатастырмай білгенін айту.

Сондай-ақ А.С.Пушкиннің де есте сақтау қабілеті ерекше болған.

- Александр Сергеевич Пушкин кім? (орыстың ұлы ақыны)

Біз жаңа сирек кездесетін есте сақтау қасиеті бар әлемге әйгілі ғұлама тұлғалармен таныстық. Олардың осындай әлемге әйгілі болуына да осы ерекғше есте сақтау қабілеттерінің де себебі болған шығар. Олар табиғатынан дарынды болып туылған адамдар.

Ал біз өз есімізді қалай дамытуымызға, жетілдіруімізге болады? Біз ол үшін түрлі ережелерге, жаттығуларға суйенуімізге тура келеді (плакатқа жазылған ережелерді оқушыларға оқып беріп талдау жасау).

Есте сақтау ережелері:

1. Жаттағанда білу және есте қалдыру ниетімен жатта.

2. Ұзақ есте қалдыруды мақсат ет.

3. Материал ұмытыла бастағанға дейін қайталай баста.

4. Аз мөлшерде жаттап қайтала.

5. Матеметикадан соң тарихты, физикадан соң қазақ әдебиетін оқы; ес түрлілікті қалайды.

6. Оқыған кезде бұрынғы білгендеріңмен салыстыр.

7. Толық жаттауды күтпей-ақ, кітапты жауып қойып еске түсіруге тырыс.

8. Егер тапсырманы сейсенбі күні алсаң, жұма күні жауап беру керек болса, бейсенбіні күтпе, дереу жатта, жақындағанда тек қайтала.

Есте сақтау заңдылығына тоқталайық:

(көрнекілікті пайдалану)

• Есте сақтау үшін дұрыс әсер алуға тырысу қажет. Мысалы фотоаппарат тұманды ауа-райында дұрыс фотобейне жасамайтыны секілді біздің санамыз да үстірт, тұманды әсерлерді есте сақтай алмайды.

• Сезім органдарының неғұрлым бәрімен де әсер алуға тырысыңыз. Мысалы, бір нәрсе есте сақтағың келсе, дауыстап та, оқып, козбен де көріп, яғни көзбен де, құлақпен де әсер алуға ұмтылу керек.

• Ең алдымен көзбен әсер алуға тырысу керек, оның ықпалы күшті. Құлақ пен миды жалғайтын жүйкеге қарағанда көз бен миды жалғайтын жүйкенің 25 есе қалаң екені анықталған.

• Есте сақтаудың екінші заңы – қайталау. Мысалы, адамдар Құранды, көлемді-көлемді сүрелерді жатқа біледі. Олар оны қайталау арқылы игереді. Біз кез-келген нәрсені жаттай аламыз, тек оны белгілі бір деңгейде жиі қайталау керек.

• Есте сақтаудың үшінші заңы – ассоциация. Фактіні есте сақтаудың жалғыз әдісі – оны басқа бір фактімен үйлестіру.

Нәижені бағалау

10 ұпай – бала барлық тапсырманы 45 сек-тан аз уақыт ішінде орындады.

8-9 ұпай – бала барлық тапсырманы 45-тен 50 сек. арасында орындады.

6-7 ұпай – бала берілген барлық тапсырманы 50 мен 60 сек. аралығында орындады.

4-5 ұпай – бала барлық тапсырманы 60 – 70 сек-та орындады.

2-3 ұпай – бала барлық тапсырманы 70-80 сек. аралығында орындады.

1. ұпай – бала барлық тапсырмаға 80 сек-тан астам уақыт орындады.

СУБТЕСТ 2. Ерекше белгілерді айыру

Бұл субтестің әр тапсырмасында бір негізгі сөз және оған қатысы бар басқа 5 сөз берілген. Осы бес сөз ішінен негізгі сөзбен ерекше байланысы бар бір сөзді тауып, оның индексін жауап парағында белгілеуі керек.

1 – мысал

Бақ: а/ бағбан. б/ өсімдік. в/ қора. г/ ит. д/ су.

Дұрыс жауап «өсімдік», өйткені, өсімдіксіз ешқандай бақтың болуы мүмкін емес, ал бақ бағбансыз, қорасыз, итсіз тіпті біршама уақыт сусыз да өмір сүре алады.

2- мысал

Қала: а/ автомобиль. б/ көше. в/ велосипед. г/ зауыт. д/үй.

Дұрыс жауап «зауыт», өйткені, қалғанының бәрі ауылда бар.

2 А тапсырмалар.

1. Концерт: а/ қол соғу. б/жүргізуші. в/ артист.

2. Аурухана: а/ дәрі егу. б/ дәрігер. в/ градус өлшегіш. г/керует. д/ палата.

3. Сөз: а/ түсінік. б/ әріп. в/ дыбыс. г/ кітап. д/ сөздік.

4. Көл: а/ су. б/ толқын. в/ қайық. г/ балық. д/ қамыс.

5. Көбейту: а/көбейгіш. б/ өсу. в/ көбейтінді.

6. Поэзия: а/ сөз. б/ ақын. в/ рифма. г/ кітап. д/ сын.

7. Ән айту: а/ дауыс. б/ тыныс алу. в/ ән. г/ әуен. д/ әнші.

8. Өсімдік: а/ үлкен. б/жасыл. в/ тікенді. г/ әдемі. д/ тірі.

9. Етістік; а/ сөз. б/ сөйлем. в/грамматика. г/ сөз табы. д/ іс.

10. Газет: а/ қағаз. б/ жаңалықтар. в/ фото. г/ текст. д/ сурет.

11. Шаршы: а/ бұрыш. б/ сызба в/ қағаз. г/ сызғыш. д/ сурет.

12. Терек: а/ жапырақ. б/ дің. в/ ағаш. г/ түбір. д/ орман.

13. Дала: а/ түлкі. б/ жазықтық. в/ ағаш. г/ тышқан. д/ өзен.

14. Жіктеу: а/ өзгерту. б/ сөз. в/ септік. г/ етістік. д/ грамматика.

15. Спорт: а/ медаль, б/оркестр. в/ стадион. г/жарыс. д/ қазы.

СУБТЕСТ 3: Ұқсастық.

Үш сөз берілген. Бірінші және екінші сөздердің арасында белгілі бір байланыс бар. Үшінші сөз бен таңдауға берілген бес сөздің біреуінің арасындағы дәл осындай байланысты тауып, дұрыс жауап индексін жауап парағында белгілеуі керек.

1 – мысал.

Мектеп – оқу; аурухана - ?

а/ дәрігер. б/ оқушы. в/ мекеме. г/ емдеу. д/ ауру.

Мұндағы дұрыс жауап « емдеу», өйткені, мектепте оқытады, ал ауруханада емдейді.

2 – мысал

Центнер: тонна; сантиметр - №

а/ дециметр. б/ метр. в/ миллиметр. г/ литр. д/километр.

Дұрыс жауап – дециметр, өйткені, тонна центнерден 10 есе көп, және дециметр сантиметрден 10 есе көп.

3 А тапсырмалар.

1. сағат – уақыт; термометр - ?

а/ прибор. б/ өлшеу. в/ сынап. г/ жылу. д/ температура.

2. Пышақ – құрыш; үстел - ?

а/ шанышқы. б/ ағаш. в/ орындық. г/ тағам. д/ дастархан.

3. аяқ – етік; қол - ?

а/ кебіс. б/ жұдырық. в/ қолғап. г/ саусақ. д/ шынтақ.

4. паровоз- вагон; ат - ?

а/ поезд. б/ жылқы. в/ сұлы. г/ арба. д/ ат қора.

5. нан – наубайшы; үй - ?

а/ вагон. б/ қала. в/ тұрақ. г/ құрылысшы. д/ есік.

6. шалғы – шөп; ұстара - ?

7. тон – түйме; туфли - ?

а/аяқ киім бауы. б/ тігінші. в/дүкен. г/ аяқ. д/ қалпақ.

8. Ай – Жер; Жер-?

а/ марс. б/ жұлдыз. в/ күн. г/ ауа. д/ планета.

9. жүгіру – тұру; айқайлау - ?

а/ үндемеу. б/ өрмелеу. в/ шулау. г/ шақыру. д/ жылау.

10. қасқыр – азу; құс - ?

а/ауа. б/ бұлбұл. в/ жұмыртқа. г/ сайрау. д/ тұмсық.

11. темір – ұста; ағаш - ?

а/ дің. б/ ағаш ұстасы. в/ ара. г/қабық. д/ шыбық.

12. киім – мата; үй - ?

а/ баспалдақ. б/ кірпіш. в/ қора. г/ машина. д/ аула.

13. терезе – үй; көз - ?

а/ ерін. б/ мұрын. в/ көзілдірік. г/ бас. д/ есік.

14. шеге – балға; шуруп - ?

а/ қысқыш. б/ гайка. в/ отвертка. г/ резьба. д/тақтай.

15. жіктеу – зат есім; жаққа бөлу- ?

а/ етістік. б/ үстеу. в/ тіл. г/ қосу. д/ сабақ.

ЖАУАП ПАРАҒЫ А Б

ОҚДАТ

Мектеп Сынып Толтырылған уақыты « »

Фамилиясы, аты

Субтест №1 Субтест № 2 Субтест № 3 Субтест № 4

1. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

2. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

3. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

4. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

5. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

6. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

7. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

8. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

9. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

10. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

11. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

12. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

13. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

14. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

15. а б в г д а б в г д а б в г д а б в г д

Зейіннің көлемін зерттеу Мюнстерберг әдістемесі.

 

Зейінді анықтауға арналған  «Қызыл-қара таблицалар» әдістемесі.

   Бұл әдістеме зейінді анықтауға арналған. 1 минут. Құрлымы: Сізге қызыл –қара сандары бар таблица берілді. Сіз қызыл, қара сандар 25-тен 1 дейін. Қара сандар 1- ден 24 дейін. Ең бастысы санның жанында жазылған әріпті жазып отыру керек. Жұмыс уақыты - 5 минут

Мысалы: Қызыл сан 25, Р деп жазамыз, Қара сан 1, В әрпін жазамыз, Қызыл сан 24,И әрпін жазамыз, Қара сан 2, Н әрпін жазамыз, осылайша жауап парағында қатар бойынша әріптер пайда болады.

 

Р

В

И

Н

..............

        Әдістеме дұрыс тапқан әріптердің саны бойынша бағаланады.

  «Қызыл-қара» таблица әдістемесінің материалы.

 Аты-жөны:

8  К	24  У	13  М	7  Ф	22 Б	12 И	5  Б
8  І	14 Ф	14  Р	17 Ш	15 Д	6Г	3  Е
19  К	3  К	18 Ч	23 К	16 Р	18 І	17 Р
21  Р	13 А	1 Р	22 Ш	11 Р	23 Г	20 Г
5  М	10 С	4  Ф	25  Р	21 Ц	2  Т	19 Ж
12  Ж	6 Б	16  У	20 М	4 С	10  Б	9  А
2  Н	7 Н	11  Л	15  У	9  К	24 Н	1  В

 Қызыл сан:25-1   Қара сан:24-1 дейін

В. Капови, Т. Новак бойынша «Жанудың» экспресс-бағасы (келесі пайымдауларға «иә» немесе «жоқ» деп жауап беру қажет)

№	Пайымдау	иә	жоқ
1	Жексенбі күні жұмыс туралы еске алу қалған демалыстың шырқын бұзады
2	Егер менің зейнетке шығу мүмкіндігім болса (еңбек сіңірген жылдар бойынша), мен оны кешіктірместен іске асырар едім
3	Қызметтес әріптестерім менің ашуымды келтіреді – ылғи бір сарынды әңгімеге шыдау мүмкін емес
4	Оқушылардың ата-аналары менің шыдамымды тауысады
5	Соңғы 3 ай бойына мен біліктілікті арттыру курстарына, конференцияларға, жиналыстарға және т. б. қатысудан бас тартып келемін
6	Мен әріптестеріме (ата-аналарға) ойша қолданатын жәбірлеуші лақап аттар ойлап таптым
7	Жұмыс істеріне мен аса күш- жігерімді жұмсамаймын
8	Менің жұмысым туралы ешкім де бір жаңа нәрсе айта алмайды
9	Жұмыс туралы еске алу теріс эмоция тудырады
10	Соңғы үш айда өзімнің кәсіптік қызметіме арналған жаңа бір нәрсе алатындай, бір де бір кітап оқымадым

Нәтижелері:

0–1 жауаптар «иә» – жану белгісі сізге қауіп төндірмейді;

2–6 жауаптар «иә» – сізге демалыс алып, жұмыстан көңіл сергітуіңіз керек;

7–9 жауаптар «иә» – шешім қабылдайтын: не жұмысыңызды, не (ең дұрысы) өмір сүру стиліңізді өзгертетін уақыт келді;

10- жауаптар «иә» – жағдай тым күрделі, бірақ бәрін түзеуге болады.  

О. Гончарованың «Эмоционалды «жану» экспресс тесті

Біз жұмысқа байланысты сезімдер мен тәжірибелер туралы 15 пайымдауды ұсынамыз. Әрбірін мұқият оқып шығыңыз, егер сипатталған сезім сізге тән болмаса , жауап формасында 0 — "ешқашан" позициясын белгілеңіз. Егер бұл Сізге тән болса, оның қаншалықты жиі болатынын көрсетіңіз.

Мұны істеу үшін, сұраққа қарама-қарсы, белгілі бір сезімнің пайда болу жиілігіне сәйкес келетін ұпай қойыңыз.

№	Пайымдаулар	Ешқашан	Сирек	Кейде	Жиі	Әрқашан
1	Соңғы кездері мен өзімді сығылған лимондай сезінемін	0	1	2	3	4
2	Менің нашар жұмыс істей бастағаным мені алаңдатады (өнімділігі төмен, сапалы, баяу)	0	1	2	3	4
3	Соңғы кездері мен қасымдағы әріптестеріме де қаталдық танытып жүрмін	0	1	2	3	4
4	Кей кезде жұмыстағы қарапайым қарым-қатынас жағдайлары менде тітіркенуді тудырады	0	1	2	3	4
5	Мен оңаша қалып, бәрінен дем алғым келеді	0	1	2	3	4
6	Мен жұмыста қатты шаршағандықтан, үйде мүмкіндігінше аз сөйлесуге тырысамын	0	1	2	3	4
7	Кейде менің жұмысымның нәтижелері мен жұмсаған күш-жігерге тұрарлық емес деп ойлаймын	0	1	2	3	4
8	Мен өзімді эмоционалды түрде шаршағандай сезінемін	0	1	2	3	4
9	Жұмыста мен үнемі физикалық немесе психологиялық шамадан тыс жүктемелерді сезінемін	0	1	2	3	4
10	Соңғы кезде адамдармен жұмыс істеу мені аз қанағаттандырады	0	1	2	3	4
11	Мен кейбір әріптестеріммен заттар сияқты сөйлесіп жатқандай сезінемін (оларға жылулық пен жанашырлық жоқ)	0	1	2	3	4
12	Мен жұмыспен байланысты уайымдардан жақсы ұйықтай алмайтын кездер болып тұрады	0	1	2	3	4
13	Менде өмірден түңілу көбейіп барады	0	1	2	3	4
14	Таңертең оянғанда мен өзімді шаршаңқы сезінемін	0	1	2	3	4
15	менде болашаққа жоспарым көп, бірақ олардың орындалуына сенбеймін	0	1	2	3	4
Қойылған ұпайларыңызды қосып, санап жауабын жазыңыз
Барлығы

Ұпай саны:

0-8: Сізде жақсы көрсеткіштер бар, шаршау жоқ

9-17: сізде эмоционалды жану дамымаған, бірақ кейбір белгілер байқалады

18-34: эмоциялық жану қалыптасу кезеңінде, алдын алу шаралары туралы ойлануға тұрарлық

35-44: эмоциялық жану қалыптасу кезеңінде , шұғыл әрекет қажет

45-60: шаршаудың қалыптасқан фазасы, жеке жетістіктердің төмендеуі, тұлғасыздану

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Мұқанова, Ғ.К., Алтынбекова, О.А., Жақыпова, Г.Ж., Құдайбергенова, С.К. (2015). Психодиагностика. Оқу құралы. Алматы: Қазақ университеті. Оқу құралында психодиагностиканың теориялық негіздері, әдістемелері және практикалық аспектілері қарастырылған.

2. Айзенк, Г. (2001). Измерения личности. СПб.: Ювента. Бұл кітап жеке тұлғаны зерттеудің әртүрлі тәсілдерін, сауалнамаларды, тесттерді және басқа да әдістерді қолдану ерекшеліктерін қарастырады.

3. Равен, Дж., Курт, Дж., Равен, Дж. (1999). Руководство к прогрессивным матрицам Равена и словарным шкалам. М.: Когито-Центр. Бұл нұсқаулық Равеннің прогрессивті матрицалары мен сөздік шкалаларын қолдану және интерпретациялау ерекшеліктерін түсіндіреді.

4. Спилбергер, Ч.Д. (ред.). (1976). Anxiety: Current trends in theory and research. Vol. 1. New York: Academic Press. Бұл жинақ қорқынышты зерттеудің теориялық және эмпирикалық аспектілерін қамтиды, қорқынышты өлшеу әдістерін қарастырады.

5. Роджерс, К. (2002). Взгляд на психотерапию. Становление человека. М.: Прогресс. Бұл кітап клиентке бағытталған психотерапияның негізгі идеяларын, эмпатияны, қабылдауды және шынайылықты қолдану ерекшеліктерін қарастырады.

6. Бендас, Т.В. (2009). Психология лидерства. СПб.: Питер. Бұл кітап көшбасшылықтың психологиялық аспектілерін, көшбасшылық қасиеттерін және көшбасшылықты дамыту әдістерін қарастырады.

7. Немов, Р.С. (2003). Психология. Книга 3. Психодиагностика. Введение в научное психологическое исследование с элементами математической статистики. М.: Владос. Психодиагностиканың негізгі принциптері мен әдістерін сипаттайды.