2.1.Файлдармен жұмыс

№1. 5 жолдан тұратын мәтіндік файл құрып, файлдағы әрбір жолды бөлек шығаратын программа құрыңдар.

f=open("input.txt", "r") #файлды оку ушын ашу

a=f.readlines() #барлык жолды оку

print("Бырыншы катарды шыгару:", a[0], end="")

print("Екыншы катарды шыгару:", a[1], end="")

print("Ушыншы катарды шыгару:", a[2], end="")

print("Тортыншы катарды шыгару:", a[3], end="")

print("Бесыншы катарды шыгару:", a[4], end="")

№2.Бос мәтіндік файл ашып, оған Абайдың “Қыс” өлеңінің кез келген 4 жолын жазатын программа құрыңдар.

f=open("input.txt", "w") #файлды оку ушын ашу

s=''' Ак киымды денелы ак сакалды,

Сокыр, Мылкау, танымас тыры жанды.

Усты-басы ак кырау, тусы суык,

Баскан жеры сыкырлап, келып калды'''

f.write(s) #файлга жазу

f.close() #файлды жабу

2.2. Практикум. Файлдармен жұмыс

№1.Мәтіндік файлдан симвлдарды оқу. symbol.txt файылының 21-символдан бастап, қалған барлық символдан оқу.

f=open("symbol.txt","r") #файлды оку ушын ашу

f.seek (21) #21 позицияга курсорды кою

s=f.read() #сол позициядан бастап оку

print(s) #натижены экранга шыгару

f.close() #файлды жабу

№2.Файлды жол бойынша оқу. Мәтіндік файл құрып, 4 жолдан тұратын өлең енгізіңдер. Python программалау тілінде енгізілген өлеңнің бірінші және төртінші жолдарын оқитын программа құрыңдар.

f=open ("input.txt","w")

s=''' Ак киимди денели ак сакалды

Сокыр мылкау танымастири жанды

Усти басы ак кырау тси суык

Баскан жери сыкырлап келип калды'''

f.write(s)

f=open("input.txt","r")

a=f.readlines()

print ("катар 1:",a[0],end="")

print ("катар 4:",a[3],end="")

f.close()

Программа орындалуы:

№3 файлды жазу birthday.txt файлы құрылмаған болсын. Python программасын ашып, достарыңның туған күндеріне арнап, 2-3 сөйлемнен тұратын тілек жазылған birthday.txt файлын құратын программа жазыңдар.

Программа коды:

f=open("birthday.txt","w") #файлды жазу ушын ашу

s='''Туылган кунин кутты болсын!

Отбасын аман, денин сау болсын!'''

f.write(s)

f.close()

№4.Енгізілген санның тақ екенін анықтайтын программа құрыңдар.

Программа коды

import os

os.rename('birthday.txt', 'tomyfriend.txt')

2.3. Тармақталған алгоритмдерді программалау

№1.Енгізілген санның тақ екенін анықтайтын программа құрыңдар.

Санның тақ месе жұп екенін анықтау шарттары бар:

k%2==0	Жұп сан
k%2==1	Тақ сан
k%2!=0	Тақ сан
k%2!=1	Жұп сан

Программа коды:

n=int(input("n-?"))

if n%2==1:

print("так сан")

else:

print("жуп сан")

№2.С саны берілсін.Осы санның 5-тің еселігі екенін анықтайтын программа құрыңдар.

Программа коды:

c=int(input("c-?"))

if c%5==0:

print("5-ке болынеды")

else:

print("5-ке болынбейды")

2.4.Практикум. Тармақталған алгоритмдерді программалау.

№1.Алматы мен Көкшетаудың арақашықтығы 1614 км. Пойыз бірқалыпты қозғалып, 1 сағатта 50 км жол жүреді. Ол Алматыдан Көкшетауға қанша уақытта жетеді? Егер 24 сағаттан көп болса, онда “1 тәуліктен артық” хабарламасы шығуы керек.

Программа коды:

s=int(input("s-?"))

v=int(input("v-?"))

t=s/v

if t>24:

print("1 таулыктен артык")

print("t=", t)

else:

print("1 таулыктен кем")

№2. Бір сан берілген. Берілген санның [1,10] интервальна жататынын анықтайтын программа құрыңдар.

Программа коды:

n=int(input("n-?"))

if 1<=n<=10:

print("1..10 аралыкка жатады")

else:

print("1..10 аралыкка жатпайды")

№3.Екі сан берілген. Егер екі сан да оң болса, онда олардың арфиметикалық оратсын табатын программа құрыңдар.

Программа коды:

n=int(input("n-?"))

n=int(input("m-?"))

if n>0 and m>0:

print("Арфиметкалык ортасы:", (n+m)/2)

№4. Екі сан берілген. Егер екі сан да теріс болса, онда олардың квадраттарының қосындысын табатын программа құрыңдар.

Программа коды:

n=int(input("n-?"))

n=int(input("m-?"))

if n<0 and m<0:

print(n**2+m**2)

№5. Үшбұрыштың қабырғаларының мәні берілген. Үшбұрыштың периметрінің мәні тақ сан болса, оны 3 есе арттыратын программа құрыңдар.

Программа коды:

a=int(input("a-?"))

b=int(input("b-?"))

c=int(input("c-?"))

p=a+b+c

if p%2==1:

print(p**3)

else:

print(p)

№6.Шаршының ауданы белглі. Егер шаршы қабырғасының сандық мәні жұп болса, онда шаршы ауданын 2 есе кемітетін программа құрыңдар.

Программа коды:

s=int(input("Шаршы ауданы="))

a=s**(1/2)

print("Шаршынын кабыргасы=", a)

if a%2==0:

print(s/2)

№7.Пернетақтадан екі сан енгізіңдер. Егер олар тең болмаса, онда нәтижесінде “yes” мәнін шығаратын программа құрыңдар.

Программа коды:

a=int(input("a-?"))

b=int(input("b-?"))

if a!=b:

print("Yes")

№8. Пернетақтадан екі сан енгізіңдер. Егер олар бір-біріне тең болса, ода олардың әрқайсысынан 5 есе арттыратын программа құрыңдар.

Программа құрыңдар:

a=int(input("a-?"))

b=int(input("b-?"))

if a==b:

a=5*a

b=5*b

print("a=", a, "b=", b)

№9. Екі үшбұрыштың қабырғаларының мәндері берілген: a, b, c, және d, e, f. Осы үшбұрыштардың периметрлері тең немесе тең емес екенін анықтайтын программа құрыңдар.

Программа коды:

a,b,c=map(int,input("Бырыншы ушбурыштын кабыргалары:").split())

d,e,f=map(int,input("Екыншы ушбурыштын кабыргалары:").split())

p1=a+b+c

p2=d+e+f

if p1==p2:

print("Периметрлеры тен")

else:

print("Периметрлеры тен емес")

2.5. Кірістірлген шарттарды программалау

№1. Үш сан берілген. Берілген есептің блок-сызбасы бойынша олардың ішінен ең кішісін тауып мәнін нәтижеге шығару керек.

Программа коды:

a,b,c=map(int,input("a,b,c").split())

if a<b:

if a<c:

min=a

else:

min=c

else:

if b<c:

min=b

else:

min=c

print("min=",min)

№2 Сан берілген. Егер берілген сан оң болса, онда санды 5-ке арттыру керек, ал егер теріс болса, онда 10 –ғакеміту керек. Егер енгізілетін сан 0 – ге те болатын болса, онда «0 – ден басқа сан енгіз» деген хабарлама шығаратын программа құрыңдар

a=int(input('a-?'))

if a>0:

print(5+a)

elif a<0:

print(a-10)

else:

print ('0-den baska san engiz')

№3. Сан берілген. Егер берілген сан тақ болса, онда санды 5 есе арттыру керек, ал егер жұп болса, онда 2 есе кеміту керек. Егер енгізілген сан 0-ге тең болатын болса, онда “0-ден басқа сан енгіз” деген хабарлама шығаратын программа құрыңдар.

Программа коды:

a=int(input("a-?"))

if a%2==1:

print(a/2)

elif a%2==1:

print(5*a)

else:

print("0-ден баска сан енгыз")

№4. Үшбұрыштың қабырғаларының мәндері берілген. Қабырғаларының енгізілген мәндері бойынша үшбұрыштың теңқабырғалы немесе теңқабырғалы еместігін анықтайтын программа құрыңдар.

Программа коды:

a,b,c=map(int, input("a,b,c енгыз").split())

if a==b and b==c:

print("Тен кабыргалы")

else:

print("Тен кабыргалы емес")

2.6.Практикум. Кірістірілген шарттарды программалау

№1. Пернетақтадан енгізілген сан мен аралығында жататын болса, онда сөзін, кері жағдайда сөзін шығаратын программа құру қажет.

n=int(input("n-?"))

if n>=1:

if n<=20:

print("Yes")

else:

print("No")

else:

print("No")

№2. Үшбұрыш және оның бұрыштарының мәндері берілген. Бұрыштарына қарай үшбұрыштың сүйір үшбұрыш, тікбұрышты үшбұрыш немесе доғал үшбұрыш екенін анықтайтын программа құру қажет.

Программа коды:

a=int(input("a-?"))

if a>=1 and a<=89:

print("Суйыр")

elif a==90:

print("Тык")

elif a>=91 and a<179:

print("Догал")

else:

print("1..180 арасында енгыз")

№3. x санының табасын анықтайтын программа құрыңдар. Егер х>0 болса, онда signx=1; x<0 болса, онда signx=-1; erep x=0 болса, онда signx = 0.

Кіріс ақпараттары:бір сан енгізіледі.

Шығыс ақпараттары:енгізілген санның таңбасы таңбасы шығарылады.

Мысалы:

№	Кіріс ақпараттары	Шығыс ақпараттары
1	15	1
2	-10	-1
3	0	0

Программа коды:

a=int(input())

if a>0:

print(1)

elif a<0:

print(-1)

else:

print(0)

№4. Үш са берілген. Олардың арасында бір-біріне тең неше сан ар екенін анықтаңдар. Егер бір-біріне тең сандар саны үшеу болса, онда 3; екі сан тең болса, онда 2; ал тең болмаса, онда 0 мәнін шығаратын программа құру керек.

Кіріс ақпараттары:үш сан енгізіледі.

Шығыс ақпараттары:есеп шартына сәйкес мән шығарылады.

Мысалы:

№	Кіріс ақпараттары	Шығыс ақпараттары
1	1 2 3	0
2	1 1 1	3
3	1 1 5

Программалау коды:

x=int(input("x=?"))

y=int(input("y=?"))

z=int(input("z=?"))

if x==y and y==z:

print(3)

elif x==y or y==z or z==x:

print(2)

else:

print(0)

№5. Сен Қазақстанның Х қаласына қыдырып келдің. Бұл қалада жол жүру билетінің құны түрлі тариф бойынша сатылады:

1 реттік жол жүру құны: 40 теңге.

20 реттік жол жүру құны: 600 теңге.

60 реттік жол жүру құны: 1500 теңге.

Сенің жоспaрың бойынша n рет жол жүруің керек.Ең азақша жұмсау үшін әртүрлі тарифтен қанша билет алу керек? Билеттердің жалпы саны n-нен кем болмауы керек.

Кіріс ақпараттары: n саны енгізіледі.

Шығыс ақпараттары: программа 1, 20, 60 рет дол жүру билеттерінің қажетті 3 санын шығару керек.

Программа коды:

n=int(input("n=?"))

alpis=n//60

n=n%60

jiyrma=n//20

n=n%20

print (alpis, jiyrma, n)

2.7.Күрделі шарттарды программалау

№1. Үш сан берілген. Үш санның да оң сан екенін тексеретін программа құрыңдар. Программа құру барысында логикалық амалдарды қолданыңдар.

Программа коды:

a=int(input("a-?"))

b=int(input("b-?"))

c=int(input("c-?"))

if a>0 and b>0 and c>0:

print("Он сандар")

else:

print("Арасында терыс сан бар")

№2. Сан берілген. Енгізілген санның екі таңбалы сан екенін анықтайтын программа құрыңдар. Мысалы, 42 - екі таңбалы сан.

a=int(input("a=?"))

if a>=10 and a<=99:

print("Екы танбалы")

else:

print("Екы танбалы емес")

№3. x, y сандары берілген. Егер x пен y теріс сан болса, онда әрқайсысының мәнін модульдерімен алмастыру қажет. Ал егер х пен у мәндерінің біірі теріс болса, онда екі мәнді де 5-ке арттыру керек. Егер x пен y мәндері оң болса, онда олардың мәндерін 10 есе арттыратын программа құрыңдар.

Программа коды:

x=int(input("x=?"))

y=int(input("y=?"))

if x<0 and y<0:

x=abs(x)

y=abs(y)

elif x>0 and y>0:

x=10*x

y=10*y

else:

x=x+5

y=y+5

print("x=", x, "y =", y)

№4 Үш сан берілген. Осы үш санның ішіндегі мәндері ең кіші және ең үлкен сандарды табатын программа құрыңдар.

Программа коды:

a,b,c = map(int,input().split())

if a>b:

max=a

min=b

else:

max=b

min=a

if max<c:

max=c

if min>c:

min=c

print("max=",max,"min=",min)

Практикум. Таңдауды ұйымдастыру

№1 Пойыздың плацкарт вагонындағы қандай да бір орынның нөмірі берілген. Осы орынның үстіңгі немесеастыңғы, негізгі немесе жаанындағы орын екенін анықтайтын программа құрыңдар.

n=int(input())

if n>=1 and n<=36 and n%2==2:

print('negizgi, uctingi')

elif n>=1 and n<=36 and n%2==1:

print ('negizgi, actungi')

elif n>=37 and n<=54 and n%2==0:

print ('janunda, uctungi')

elif n>=37 and n<=54 and n%2==1:

print ('janunda, actungi')

else:

print('1..54 araluguda engiz')

№2 Берілген теңдеулердің шешімін табуға арналған программа құрыңдар. а бүтін саны берілегн. у мәнін есептеңдер. Егер а>0 болса, онда y=a²-5, басқа жағдайда y=a⁴

x=int(input("x-?"))

if x>2:

y=1/(x**2+4*x+5)

else:

y=x**2+4*x+5

print("y=", y)

№4. Берілген теңдеулердің шешімін табуға арналған программа құрыңдар. z бүтін саны берілген. у мәнін есептеңдер. Егер z>5 болса, онда у=z² -15, басқа жағдайда y=z+15

Программа коды:

z=int(input("z-?"))

if z>5:

y=z**2-15

else:

y=z+15

print("y =", y)

№5, Берілген теңдеулердің шешімін табуға арналған программа құрыңдар. b бүтін саны берілегн. у мәнін есептеңдер. Егер b>10 болса, онда y=b+b/3, басқа жағдайда y=b²-4b

b=int(input("b-?"))

if b>10:

y=b+b/3

else:

y=b**2-4*b

print("y =", y)

№6. Төмендегі есептерге Python программалау тілінде тармақталған алгоритм құрып, программасын жазыңдар: натурал сан берілген. Берілген санның тең екенін анықтаңдар.

n=int(input("n-?"))

if n%2==0:

print("zhup san")

else:

print("tak san")

№7 Төмендегі есептерге Python программалау тілінде тармақталған алгоритм құрып, программасын жазыңдар: Натурал сан берілген. Берілген санның тақ және 5-ке еселік екенін анықтаңдар.

n=int(input("n-?"))

if n%2==1 and n%5==0:

print("Yes")

else:

print("No")

№8 Төмендегі есептерге Python программалау тілінде тармақталған алгоритм құрып, программасын жазыңдар: Натурал сан берілген. Берілген санның оң және 7-ге еселік екенін анықтаңдар.

n=int(input("n-?"))

if n>0 and n%7==0:

print("Yes")

else:

print("No")

№9 Төмендегі есептерге Python программалау тілінде тармақталған алгоритм құрып, программасын жазыңдар: Натурал сан берілген. Берілген санның теріс және 4-ке еселік екенін анықтаңдар.

№10 Төмендегі есептерге Python программалау тілінде тармақталған алгоритм құрып, программасын жазыңдар.

Тоғыз қабатты үйдің әр қабатында 5 пәтер бар. Пәтерлер өсу реті бойынша орналасқан және нөмірлеу сол жақтан басталады. Әр қабаттың оң жағында

1 пәтер, ортасында , ортасында 3 пәтер, сол жағында 1 пәтер бар. Пәтер нөмірін енгізу арқылы пәтердің қай қабатта орналасқанын анықтайтын программа құрыңдар.

Енгізілген пәтер қай қабатта және қайда (оң жақта, сол жақта, ортада) орналасқан.

a=int(input("a-?"))

if a>=1 and a<=45 and a%5==0:

print(a//5, "etazh")

elif a>=1 and a<=45 and a%5!=0:

print((a//5) +1, "etazh")

else:

print("1..45 engiz")

if a >= 1 and a <= 45 and a%5==1:

print("sol zhak")

elif a >= 1 and a <= 45 and (a%5==2 or a%5==3 or a%5==4):

print("orta")

elif a >= 1 and a <= 45 and a%5==0:

print("on zhak")

№11 Төмендегі есептерге Python программалау тілінде тармақталған алгоритм құрып, программасын жазыңдар.

Анасы Әлинұрды 2л сүт, 10 жұмыртқа және 3 нан алып келу үшін дүкенге жұмсады. Дүкенде 1л сүт  320 теңге, 1 жұмыртқа 36 теңге, 1 нан 100 теңге тұрады.Анансының Әлинұрға беретін ақшасын пернетақтадан енгізіңдер.

а) Әлинұр дүкеннен анасының айтқан барлық заттарын алып келуі үшін қолындағы қшасы жете ме?

ә) Егер жетпейтін болса, онда Әлинұрдың ақшасы айтылған заттардың әрқайсысынан бір дана алуға жететініне қалай көз жеткізуге болады?

s=int(input("s=?"))

nan=100

sut=320

jum=36

sum=2*sut+3*nan+10*jum

zat1=sut+nan+jum

zat2=2*(sut+nan+jum)

if s>=sum:

print("zhetedi")

elif zat1<=s<zat2:

print("1 zattan aluga zhetedi")

elif zat2<=s<sum:

print("2 zattan aluga zhetedi")

else:

print("Zhetpeidi")

2.10. Мәселені қалыптастыру

№1. Мектеп әкімшілігі 7-9 сыныптар арасында үлгілі оқшыларды іріктеу мақсатында байқау жариялады. Байқау шарты бойынша оқушының сабақ үлгерімінде 1-5 аралығындағы балдар болмауы 6-7 балл саны 2 ден артық болмауы керек. Оқушының енгізілген баллына қарай оның үлгілі оқушы қатарына жататынын немесе жатпайтынын тексеру қажет.

n1=int(input("Algebra:"))

n2=int(input("Kazakhstan tarixu:"))

n3=int(input("Kazak tili:"))

n4=int(input("Orus tili:"))

n5=int(input("Shet tili:"))

n6=int(input("Informatika:"))

k=0

s=0

if n1<6 or n2<6 or n3<6 or n4<6 or n5<6:

print("Ulgili okushiga zhatpaidi")

else:

if n1<=7:

k=k+1

else:

s=s+1

if n2<=7:

k=k+1

else:

s=s+1

if n3<=7:

k=k+1

else:

s=s+1

if n4<=7:

k=k=1

else:

s=s+1

if n5<=7:

k=k+1

else:

s=s+1

if n6<=7:

k=k+1

else:

s=s+1

if k<=2:

print("Ulgili okushi")

else:

print("Ulgili okushiga zhatpaidi")

№2. Үшбұрыш берілген. АВ, АС және ВС қабырғаларының ұзындықтары берілген. Үшбұрыштың қабырғаларына қарай теңқабырғалы, теңбүйірлі, немес қабырғалары әртүрлі үшбұрыш екендігін анықтаңдар.

AB=int(input("AB-?"))

BC=int(input("BC-?"))

AC=int(input("AC-?"))

if AB==BC or BC==AC or AC==BC:

print("Tenkaburgali")

elif AB==BC or BC==AC or AC==BC:

print("Tenbuirli")

else:

print("Artyrli ushburush")

№3. Ірі кәсіпорынға қызметкерлерді таңдау жүріп жатыр.Жұмысқа қабылдаудың басты шарты - қызметкердің кем дегенде 10 жылдық еңбек өтілі болуы керек және жасы 35 тен кем болмауы керек. Берілген есептің шартын құрыңдар. енбек өтілі мен жасы пернетақтадан енгізіледі.

staj=int(input("Enbek otilin engiz:"))

jasy=int(input("Zhasun engiz:"))

if staj>=10 and jasy>=35:

print("Zhumuska kabuldandi")

else:

print("Zhumuska kabuldanbadi")staj=int(input("Enbek otilin engiz:"))

jasy=int(input("Zhasun engiz:"))

if staj>=10 and jasy>=35:

print("Zhumuska kabuldandi")

else:

print("Zhumuska kabuldanbadi")

2.1. Алгоритмді әзірлеу

№1. Ас үй мен қонақ бөлмесіне жөндеу жұмыстарын жүргізіп, түсқағаздарын алмастыру керек. Бөлмелердің биіктігі мен ендерінің ұзындықтары пернетақтадан енгізіледі. Екі бөлменің ауданын есептеп, қай бөлмеге түсқағаз көбірек керек екенін анықтаңдар.

a=int(input("As bolmenin 1 kaburgasu:"))

b=int(input("As bolmenin 2 kaburgasu:"))

c=int(input("As bolmenin buiktigi:"))

a1=int(input("Konak bolmenin 1 kaburgasu:"))

b1=int(input("Konak bolmenin 2 kaburgasu:"))

c1=int(input("Konak bolmenin buiktigi:"))

S=2*c*b+2*a*c

S1=2*c1*b1+2*a1*c1

print("As bolmenin audani:", S)

print("Konak bolmenin audani:", S1)

if S>S1:

print("As bolmenin audani ulken")

else:

print("Konak bolmenin audani ulken")

№2. Медеу - Шымбұлақ аспалы жолын қолдануға арнайы жеңілдіктер қарастырылған. Мысалы, 5 жасқа дейінгі балаларға жұмыс күндеріде демалыс күндері де жол жүру тегін. Зейнеткерлерге демалыс күндері ғана жол жүру тегін. 11-23жас аралығындағы демалушыларға 50% жеңілдік қарастырылған. 24 жастан жоғары демалушылар жолақысын толық төлейді. Пернетатадан жұмыс күннің номері ( мысалы, 1 дүйсенбі, 2 сейсенбі, ..., 7 жексенбі) мен демалушының жасын енгізу арқылы жеңілдікті ескере отырып, Медеу - Шымбұлақ аспалы жолын қолдану ақысын есептейтін программа құрыңдар.

jas=int(input("Jas engiz:"))

kun=int(input("Kundi engiz:"))

if jas<5:

print("Tegin")

elif jas>=24 and jas<=23:

print("50%")

elif jas>=24 and jas<63:

print("100%")

elif jas>=63 and (kun==6 or kun==7):

print("Tegin")

else:

print("100%")

2.12.Алгоритмді программалау

№1. Табиғат туралы қандай мақал білесіңдер? Пернетақтадан 1-5 аралығында сандарды енгізіп, егер 1 саны болса, жан - жануар, 2-де жер -су, 3- тау мен тас, 4-те орман, 5-те өсімдік туралы кем дегенде 3 мақал шығаратын программа құрыңдар.

n=int(input("n-?"))

if n==1:

print("Semizdikti koi koterer")

elif n==2:

print("Jauinmen jer kogeredi, Batamen el kogeredi.")

elif n==3:

print("Tauli jer bulaksiz bolmas, Suli jer kuraksuz bolmas.")

elif n==4:

print("Jalguz agash orman bolmas, Jalguz kirpish korgan bolmas.")

elif n==5:

print("Baiterek butagimen, Adam urpagimen jasaidi.")

else:

print("1..5 aralugunda engiz")

Практикалық программалау

№1.x,y анымалыларының әртүрлі мәндері үшін мына логикалық өрнектің мәндерін (True, False) анықтаңдар.

А.(x >= 0) and (y * y <>4)

B. (x >= 0) or (y * y <> 4)

C. (x * y <> 0) and (x > y)

D. (x * y <>0) or (x < y)

E. (not (x * y > 0) and (y > x)

F. (not (x * y < 0) or (y < x)

Программа коды:

x=1

y=5

print((x >= 0) and (y * y != 4))

print((x >= 0) or (y * y != 4))

print((x * y != 0) and (x > y))

print((x * y != 0) or (x < y))

print(not (x * y > 0) and (y > x))

print(not (x * y < 0) or (y < x))