Қан топтары. Қан құю. Резус-фактор 8 сынып

Сабақтын тақырыбы: Қан топтары. Қан құю. Резус-фактор

Сабақтың мақсаты:

1. Оқушыларды қан топтарының түрлерімен , ерекшеліктері және қан құю әдістері, резус-фоктарлар туралы түсініктер беру.

2. Оқытудың оқу материалдарының мазмұнын өмірмен байланыстыру арқылы оқушылардың білім біліктігін дамыту.

3. Оқушыларды салауатты өмір сүруге тәрбиелу.

Сабақтың түрі: дәстүрлі

Сабақтың әдісі: баяндау, кестелер толтыру.

Сабақтың көрнекілігі: сызба-нұсқа, тірек-сызба

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру бөлімі.

Амандасу, сабақ құралдарын тексеру,

Үй тапсырмасын сұрау.

Иммунитет және оның түрлері

1. Туа пайда болған иммунитет.

2. Жүре пайда болған иммунитет.

3. Белсенді жасанды иммунитет.

4. Енжар жасанды иммунитет.

Жаңа сабақ.

1901 жылы австриялык ғалым К. Ландштейнер қанның төрт тобын ашты: I, II, III және IV топ. Осы еңбегіне байланысты 1930 жылы К. Ландштейнер Нобель сыйлығын алды. Эритроциттердің бірігіп қалуын агглютинация деп атайды. Агглютинциядан қан ұйып, ұсақ тамырлар бітеліп қалады да, адам өліп кетуі мүмкін.

Донор дегеніміз — өз еркімен кан беретін адам.

Реципиент- деп донордан қан алатын адамды айтады.

Әмбебап донор -I топ

Әмбебап реципиент-IV топ

Шамамен, адамдардың 40%-ы- I топ,

40%-ы — II топ,

14%-ы — III топ,

6%-ы — IV топ.

Резус – фактор (Rh - фактор) – адам мен макака – резус маймылының қанында болатын ерекше нәруыз. Резус – фактор  деп аталу себебі бұл нәруыз алғаш рет макака – резус маймылының қанынан табылған. Резус – фактор ұрпақтан ұрпаққа беріледі, өмір бойы өзгермейді. Егер резус – фактор қанда болмаса – «теріс Rh», болса – «оң Rh» делінеді. Адамдардың эритроциттерінің 85 % - ында резус – фактор болады, 15%-ында резус – фактор болмайды.

Бекіту сұрақтары:

1. Қан топтары қандай болады?

2. Қандай белгілеріне байланысты қанды топқа бөпеді?

3. Қандай жағдайда адамға қан құяды?

4. Резус-фактор дегеніміз не?

5. Өз қаныңның тобы мен резус-факторын білу не үшін қажет?

6. Агглютинация дегеніміз не?

7. Донор дегеніміз кім? Реципиент дегеніміз кім?

Қосымша

Адам қанының қай топқа жататыны арқылы да оның мінезін анықтауға болады:

• І топ: Бұл топқа жататын адамдар жігерлі, табанды, өмірдегі құбылыстарға көзін ашып қарайтын, шындықты ұнататын болып келеді.

• ІІ топ: Сезімтал сәл нәрсеге көңілі қалғыш, сырттай қарағанда байсалды көрінгенімен, жүйкесі жұқалау, өзіне-өзі талап қойғыш.

• ІІІ топ: Секемшіл, сенімсіздікпен қарайды, сары уайымға жиі салынады. Болған жайды көңіліне алмай, тез есінен шығарады.

• ІVтоп: Көздеген мақсатына жетуге ерік-жігерін аямайды.

Біздің қанымыз неге қызыл?

Бір қызығы, барлық тірі жандардың қаны бірдей қызыл емес. Теңіз құрттарының қаны жасыл, шаян, сегізаяқ, сарышаяндарда көгілдір болады. Неге екенін білесің бе? Біздің қанымызға гемоглобиннің құрамына кіретін темір қызыл түс береді. Шаян, сегізаяқ, сарышаянның мұндай нәруызының құрамына жез, ал теңіз құрттарының нәруызына - хлор кіреді.

Қорытынды.

1. Қанның ұюы – ағзаның қанды жоғалтпаудан қорғайтын реакциясы.

2. Иммунитет – ағзаны бөгде генетикалық ақпараттардан қорғайды, сол арқылы оның біртұтастығы және биологиялық ерекшелігі сақталады.

3. Адамның қаны 4 топқа бөлінеді. Қанның топтық қасиеттері иммунитет құбылысына тікелей қатысты. Қан топтарының ашылуына байланысты қан құю ережелері жасалынды.

Үйге§32 оқу

Оқушыларды бағалау.