"Қазақ елінің қысқаша тарихы" авторлық курс

Ә.Т.Жұбанышев,

Ақтөбе қаласы,

Ақтөбе орта мектебінің

тарих пәнінің мұғалімі

Қазақ елінің қысқаша тарихы

Бағдарламаның 10 - класқа арналған базалық білім мазмұны

1.. I бөлім "Ежелгі Қазақстан тарихы" ( 10 сағат)

2 . "Тас дәуіріндегі Қазақстан" (4 сағат):

Ерте заманнан бергі Қазақстанның қазіргі кездегі тарихнамасы;

Өлкетану мұражайындағы ежелгі Қазақстан туралы экспанаттарға сипаттама, экскурсия өткізу; Тас дәуірінің кезеңдері.; Мысты тас дәуірі. Ботай мәдениеті.

3. "Қола дәуіріндегі Қазақстан" (2 сағат)

Қола дәуіріндегі Қазақстан; Қоланы өндірісте пайдалану; Андронов мәдениеті, оның дүниежүзілік өркениеттегі орны және Беғазы Дәндібай мәдениеті.

4. "Темір дәуіріндегі Қазақстан" (2 сағат)

Темір дәуірінің жалпы сипаттамасы; Тайпалық одақтар мен ертедегі мемлекет-тер.Сақтар.Үйсіндер.Қаңлылар.Ғұндар.Сарматтар және т.б.

5. "Шығармашылық өзіндік жұмыс" (2 сағат)

. Ғылыми-техникалық кітапханаға бару.Каталогтармен жұмыс жасау әдістері.Тақырып бойынша әдебиеттерді табу.Жаттығу түрінде тестілеу. Ежелгі Қазақстан тарихы бойынша мәнжазба жазғызу және қорғату.

6. ІІ бөлім. "Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы" (24 сағат)

7. "Орта ғасырдағы Қазақстанның тарихнамасы және деректемесі" (1 сағат)

Парсы,қытай, орыс деректері және кезеңнін тарихнамасы

8. "Ерте орта ғасырлардағы мемлекеттер" (2 сағат)

Ерте орта ғасырлық мемлекеттердің құрылуы мен жер аумағы. Халқы. Шаруашылығы.Басқару жүйесі.

9. " Қорытып қайталау " ( 1 сағат)

10. "Отырықшы және жартылай көшпелі мәдениет" (2 сағат)

.Көшпелі және отырықшы өркениеттер арасындағы байланыс. Түріктердің рухани мәдениеті.

11. "Дамыған орта ғасырлардағы мемлекеттер" (2 сағат)

Дамыған орта ғасырлық мемлекеттердің құрылуы мен жер аумағы .Халқы. Шаруашылығы.Басқару жүйесі.

12. "Ұлы Жібек жолы" (1 сағат)

Ұлы Жібек жолының қалыптасуы және тарихы маңызы.Ұлы жібек жолының Қазақстандағы сілемдері.

13. "IX-XIII ғасырдың басындағы Қазақстан мәдениеті" (3 сағат)

. Қалалық мәдениеттің дамуы ; Сәулет өнер мен құрылыстың дамуы; Діни нанымдар. Исламның таралуы.

14. " XIII-XV ғасырлардың бірінші жартысындағы Қазақстан " (3 сағат)

Монголдардың Қазақстан жеріне жорығы.Ұлыстардың құрылуы; .Алтын Орда. Ақ Орда. Моғолстан.Ноғай Ордасы.Әбілқайыр хандығы

15. "Қазақ халқының қалыптасуы" (2 сағат)

Антропология деректері бойынша қазақ халқының этногенезі ; «Қазақ» атауының шығуы. «Алаш» атауы мен жүздердің пайда болуы

16. " Біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы "(2 сағат)

.Қазақ хандығы құрылуының алғышарттары; Керей мен Жәнібек . Қазақ хандығының құрылуы, 550 жылдық мерейтой

17. (Қазақ хандығының XVI-XVII ғасырлардағы дамуы" (3 сағат)

Қасым хан.Хандықтың өрлеуі.Жер аумағының кеңеюі; Хақназар хан, Тәуекел хан, Есім хан кезіндегі хандықтың нығайуы; Тәуке хан және оның «Жеті жарғысы».

18." Көшпелілердің рухани мәдениеті " (1сағат )

Қазақ даласының ғұламалары және тарихи шығармалар.

19. " Қорытынды қайталау" (1 сағат)

Бағдарламаның 11 - класқа арналған базалық білім мазмұны

20. ІІІ бөлім " Жаңа замандағы Қазақстан " (11 сағат)

21. " Қазақ-жоңғар қатынастары " (2 сағат)

Жоңғар агрессиясының салдары; Жоңғарларға қарсы азаттық күрестің ұйымдастырылуы.Бұланты, Аңырақай шайқастарының тарихи маңызы

22. "Қазақстан Ресей империясының құрамында (3 сағат)

Кіші жүздің Ресейге қосылуы. ; Тарихи тұлға.Әбілқайыр хан; Патша өкіметінің әкімшілік –саяси басқару жүйесінің еңгізілуі және Қазақстанды отарлауы

23. " XVIII ғасырлардағы ұлт-азаттық көтерілістер " (2 сағат)

Қазақтардың Е.И.Пугачев басқарған шаруалар соғысына қатысуы.Сырым Датұлы басқарған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі; К.Қасымұлы.,И.Тайманұлы.,Ж.Нұрмұхамедұлы басқарған көтерілістің себептері , барысы және нәтижесі.

24. " XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік –экономикалык және саяси жағдайы."(2 сағат)

. XIX ғасырдың 60 жылдарындағы әкімшілік реформалардың еңгізілуі және ерекшелігі; XIX ғасырдың 80-90 жылдарындағы әкімшілік реформалар.

25. "XIX ғасырдың екінші жартысындағы мәдени өмір."(2 сағат)

Оқу –ағарту ісі; .Ы.Алтынсарин .,Ш.Уәлиханов., А.Құнанбаевтардың өмірі мен қызметі.

26. ІҮ бөлім. "Қазіргі замандағы Қазақстан" (23 сағат)

27. "Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт -азаттық көтеріліс" ( 2 сағат)

.Көтерілістің басталуі және оның барысы; Көтеріліс ошақтары, жеңілу себептері және тарихи маңызы.

28. " Ақпан буржуазиялық-демократиялық революциясы "(1 сағат)

Ақпан революциясының алғышарттары. Барысы. Нәтижесі.

29. " Қазан төңкерісі.Кеңес өкіметінің орнауы "(1 сағат)

Қазан төңкерісі жылдарындағы Қазақстан. Өлкеде Кеңес билігінің орнауы.

30. " Шетелдік интервенция және азамат соғысы (1918-1920)" (1 сағат)

Азамат соғысының алғышарттары. Барысы. Әскери коммунизм саясаты. Нәтижесі.Салдары

31. " Қазақстан тоталитарлық жүйенің жылдарында ."(3 сағат)

ЖЭС-тағы өзгерістер.ЖЭС-тің белгілері.; ЖЭС-тың нәтижелері.1921-1922 жылдардағы ашаршылық; Жер – су реформасы. Қазақ жерлерінің Қазақ АКСР құрамына біріктірілуі; Голощекин геноциді. «Кіші қазақ» идеясы. Қазақстандағы индустрия және оның нәтижесі.Тарихи әдебиеттердегі ұжымдастыру жағдайы.

32. "30-жылдардағы қоғамдық – саяси өмір" (1 сағат)

Сталинизмнің орнығуы.Жазалау шараларының күшеюі. Жазалау шараларының құрбандары. Лагерьлер жүйесінің құрылуы.

33. "Қазақстан Ұлы Отан соғысы кезеңінде (1941-1945 ж.ж.)"(2 сағат)

Соғыстың басталуы.Экономиканы соғысқа бейімдеп қайта құру. Ірі шайқастар.; Қазақстандық батырлар.Соғыс қорытындысы. Тыл еңбеккерлерінің ерлігі.

34. "Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде (1946-1960)" (3 сағат)

Қираған халық шаруашылығын қалпына келтіру. Өндірісті бейбіт жолға көшіру; .Халықтың тұрмыс деңгейі.Қоғамның партиялық бақылауға алынуы; Тың жерлерді игеру және оның салдары.

35." 70-80 жылдардағы әлеуметтік- экономикалық дамудағы қайшылықтар"( 2 сағат)

Қоғамның саяси дамуы .Қазақ КСР жаңа Конституциясы. Ақмола жастарының наразылығы. Ауылшаруашылық өндірісіндегі қайшылықтар; Халықтың тұрмыс деңгейі.Экологиялық проблеманың өрістеуі.

36. "Қазақстан қайта құру кезеңінде" ( 2 сағат)

Дағдарыс алдындағы қоғамның жағдайы. Қайта құру бағытының қарама – қайшылығы.; Желтоқсан оқиғасы. Барысы . Нәтижесі.Тарихи маңызы. Жаңа Өзен және Қарағандыдағы халық наразылықтары.

37. " Тәуелсіз Қазақстан Республикасы. (1991-2015 ж.ж)" (4 сағат)

КСРО-ның ыдырауы. Қазақстанның тәуелсіздік алуы және оның Ата Заңдарының қабылдануы; Қазақстан Республикасының рәміздері. Ұлттық теңгенің айналымға еңгізілуі; Тәуелсіз ел экономикасы; Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты.және халықаралық жағдайдағы жетістігі

38. Қорытынды (1 сағат)

Түсінік хат

Қазақстан Республикасының білім беру саласында отандық тарих ғылымын оқытуға ерекше көңіл бөлініп отыр. Бұл мемлекеттің білім беру саясаты, мемлекеттік идеялогияға негізделуіне байланысты. Сонымен бірге білім берудің мазмұнының түпкілікті өзгеруіне байланысты, бұл өзгеріс тарих ғылымына да қатысты болып отыр.Ол көп жыл бойы идеологтардың дөрекі түрде оқиғаларды бұрмалауынан да болған. Тарих тек қана білім беру, тәрбие беру мәнінде ғана оқытылмайды, сонымен қатар жас ұрпаққа идеологиялық және патриоттық тәрбие берудің негізгі құрылымы болып табылады.

Бағдарламаның мазмұны: 10-класс Ежелгі Қазақстан тарихы (10 с), Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы (24 с), 11- класс Жаңа замандағы Қазақстан тарихы (11 с), Қазіргі замандағы Қазақстан тарихы (23 с).Көрсетілген сағаттарға оқушылардың шығармашылық жұмыстары мен тестілеу тапсырмалары да кіреді.

Курс мақсаты: негізінен оқушылардың мүмкіндіктерін толық ашу, рухани және моральдық көзқарастарын қалыптастыру, азаматтық борышын түсінуге және мемлекетіміздің саясат – экономика және мәдениеттегі жеткен жетістіктеріне қызығушылығын ояту болып табылады.

Қазақстан тарихы курсының міндеттері:

1. Қазақстан тарихы пәніне қызығушылығын арттыру және білімдерін бекіту.

2. Оқушылардың Қазақстан тарихы пәнін тереңдетіп және білім дәрежесін

кеңейтіп оқыту.

3. Қазақстан Республикасы азаматтарын саяси сауатты және әлеуметтік белсенді, дүние жүзі халықтарының тарихы мен мәдениетін құрметпен қарайтын етіп тәрбиелеу.

4. ҰБТ-ке дайындау.

Бағдарламаның негізгі ерекшелігі сонда қазіргі уақыттағы жоғарғы класс оқушыларының мектеп бағдарламасына енгізілмеген материалдармен қамтылған. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының маңызды мемлекеттік құжаттары, Қазақстанның басқа мемлекеттермен әртүрлі байланыстары және тағы басқалары оқытылады.

Сабақты ұйымдастыру және оқыту барысында әртүрлі формалармен, әдіс тәсілдер қолданылады. Мысалға: семинар, дәріс, конференция, мұражайға, кітапханаға экскурсиялар, маңызды тарихи оқиғалардың куәгерлерімен кездесулер.

Бағдарлама екі жылға оқытуға есептелген (34 с – 10кл., 34 с-11 кл.,) – 68 сағат.

Оқушылардың білімін бақылаудың әртүрлі формалары қарастырылған: шығармашылық жұмыс, мәнжазба, баяндама, тестілеу, ауызша немесе жазбаша сынақтар. Курсты оқыту барысында тек қана ғылыми ғана емес, көркем әдебиеттерді де оқыту қарастырылған. Оқыту барысында дүние жүзі тарихы, жағрафия, қолданбалы экономика пәндерімен тығыз байланыс жүзеге асырылуға тиіс.

Курс оқыту нәтижесінде оқушылар білуі және пайдалануы қажет: Қазақстан Республикасының маңызды кезеңдерін білуі қажет. Қазақстан тарихы - әлем тарихының құрамдас бөлігі екендігін дәлелдей білу қажет. Тарихи оқиғалардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын салыстыра білу керек. Хронологиялық және синхрондық кестелер құрастыру, қазақ халқының қалыптасу эволюциясы, көшпенділер өркениетінің әлем тарихындағы рөлін сипаттай білуі тиіс. Ұлт азаттық көтерілістердің басшыларының қызметіне баға бере білуге үйрету. Жаппай ұжымдастыру және қуғын сүргін жылдарындағы өрескел саясатты өз бетімен талдауға, өз пікірін айта білуге үйрету. Оқушылар оқу карталарымен, архив құжаттарымен, каталогтармен, мұражайлардағы экспонаттармен жұмыс жасай білуі және мерзімді баспасөзді пайдалана білуі қажет.

Әдебиеттер тізімі

1. Артықбаев Ж..О., Сабданбекова Ә.Ә.,Әбіл Е.А. Қазақстан тарихынан әгімелер: Оқулық..

Алматы: Атамұра, 2015.-144 бет.

2. Ә.Т. Төлеубаев., Б. Сарсекеев., Ғ. Іргебаев., Ежелгі Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық..Алматы: Атамұра, 2015.-224 бет.

3. Т.С. Садықов., Жолдасбаев С. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін

мектептің 7-сыныбына арналған оқулық . Алматы: Атамұра, 2012. – 240 бет.

4. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т. Қазақстан тарихы (ХҮІІІ ғасыр – 1914 жыл). Жалпы білім

беретін мектептің 8 – сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2012.-344 бет.

5. Қозыбаев М., Қазақстан тарихы (1914-2004 жж,): Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына

арналған оқулық ., Алматы: «Мектеп» баспасы, 2013.- 240 бет.

6. Ә. Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, Қойгелдиев,т.б. Қазақстан тарихы. Орта мектептің 10-сыныбына арналған оқулық. – Алматы: «Мектеп», 2014. -368 бет.

7. Т. Тұрлыгұл, С. Жолдасбаев, Л. Кожакеева, Г. Жусанбаева. Қазақстан тарихы. Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Мектеп» баспасы, 2015. -192 бет.

8. Қазақстан тарихы . (Көне заманнан бүгінге дейін). 5 томдық. 1-2-3 томдар. А., 1996,1998.

9. Қазақстан тарихы очерктер. Алматы 1994.

10. Айдаров Ғ. Орхон ескерткіштері. А., 1990.

11. Ақселеу Сейдімбек. Қазақ әлемі. А., 2000.

12. Әбілғазы. Түрік шежіресі. А., 1992.

13. Ежелгі Қазақстан. Балалар энциклопедиясы. А., 2002.

14. Есенберлин І. Көшпенділер: Тарихи трилогия. А., 1976.