Қазақ мемлекетінің алғашқы хандары – Керей мен Жәнібек

Сабақтың тақырыбы:Қазақ мемлекетінің алғашқы хандары – Керей мен Жәнібек

Сабақта видео көрсетілім жасағаннан кейін оқушылармен сабақты талдау жүріледі

Ой қозғау бөлімі материалдары:

Қазақ аңыздары бойынша Әбілқайыр мемлекетінен бөлініп шыққан Керей мен Жәнібек хандар бастаған қазақ ру-тайпалары алдымен Ұлытау өңіріндегі Таңбалы тас деген жерге келіп, жеке мемлекеттің туын көтереді. Содан кейін көш басы

қарай жылжыйды.

Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и-Рашиди» еңбегінде келесі мәліметтерді келтірген: «Ол кезде Дешті Қыпшақты Әбілқайыр хан биледі. Ол Жошы әулетінен шыққан сұлтандарға күн көрсетпеді. Нәтижесінде Жәнібек пен Керей сұлтандар Моғолстанға көшіп кетті. Моғолстан билеушісі Есенбұға хан оларды құшақ жая қарсы алып, Моғолстанның батыс шегіндегі Шу мен Қозыбасы аймақтарын бөліп берді. Олар орналасқаннан кейін Әбілқайыр хан дүние салып, өзбек ұлысының шаңырағы шайқала бастады. Ел ішінде үлкен шиеленістер орын алып, халық Керей мен Жәнібек хандардың қол астына ағыла көшті. Осылайша аз уақыт ішінде сұлтандар маңына жиналған халықтың саны 200 мыңға жетті. Оларды өзбектер «қазақтар» деп атады. Қазақ сұлтандары 870 жылдан билік жүргізе бастады...».

Алғаш дербес мемлекеттің туын көтерген қазақ хандарының әулеті Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошы ханнан тарайды. Осы кезден бастап қазақ хандары тек Шыңғыс ханның ұрпақтарынан сайланып отырған. Олар қазақтың төре руын құраған. Керей мен Жәнібектің бергі атасы – Ақ Орданың атақты билеушісі Ұрыс хан. Хандықты Керей мен Жәнібек бірге басқарды. Алайда ресми түрде көне көшпенділердің дәстүрі бойынша жасы үлкен Керейді ақ киізге отырғызып, хан етіп сайлады. Керейден соң хандық билік Жәнібек ханға, содан кейін Бұрындық ханға көшті. Керей ханның ұлы Бұрындықтан кейін хандық билік Жәнібек ұрпақтарына көшті.

Керей мен Жәнібек хандар шежіресі

Сабаққа білім ленд бойынша сілтеме:

https://bilimland.kz/kk/subject/qazaqstan-tarihy/6-synyp/qazaq-xandyhynyng-quryluy--12791