Қазақ сазгерлері . 7-сынып

Қазақ тілі, 7-сынып

Сабақтың тақырыбы : Қазақ сазгерлері

Грамматикалық тақырып — кірме сөздер

Сабақтың мақсаты: сазгерлік өнерінің өкілдері өмірі және шығармашылығымен танысу арқылы оқушылардың танымдық, сауатты сөйлеу қабілеттерін дамыту.
Сабақ міндеттері:
Білімділік: Құрманғазы өмірі мен шығармашылығы жайлы ақпарат алады, жаңа сөздермен танысады; қазақ сазгерлері туралы толық мәлімет беру,кірме сөздер тақырыбын пысықтау;
Дамытушылық: тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорын молайту, сауаттылыққа баулу, олардың ой-пікірін қалыптастыру;

Тәрбиелік: ел мәдениетін қадірлеуге, қазақ күй өнеріне қызығушылық туғызу. Бірлесіп жұмыс істеу арқылы ұйымдастырушылыққа, жауапкершілікке, бірін - бірі тыңдауға, сыйлауға және тұлғалық қабілеттерін дамытуға талпынады.
Сабақ түрі: Жаңа білімді меңгерту сабағы.
Сабақ технологиясы: СТО стратегиялары
Сабақ құрал - жабдығы: интербелсенді тақта, тапсырмалар парақтары , оқулық, аудиожазбалар, өзін-өзі бағалау парағы, тақырып бойынша құрылған сөздік

Әдісі — интербелсенді оқыту әдісі, сұрақ-жауап, топпен жұмыс, ізденіс, баяндау.

Типі — дәстүрлі емес.

Пәнаралық байланыс: ән мен күй, қазақ әдебиеті, тарих

Сабақ барысы:
I. Ұйымдастыру кезеңі. Сәлемдесу. 1. Кезекші есебі: Жыл мезгілі – қыс. Қыс айлары – желтоқсан, қаңтар, ақпан. Қыста күн суық, аяз болады. Боран соғады. Адамдар жылы киінеді.

Қыста балалар аққала жасайды, шаңғы, коньки тебеді. Хоккей ойнайды, шанамен сырғанайды.

Қыс мерекелері: Тұңғыш Президент күні 1 желтоқсан, Тәуелсіздік күні – 16 желтоқсан, Жаңа жыл мерекесі 1-2 қаңтар. 2. Түс таңдау арқылы 3 топтқа бөлінеді. Өзін-өзі бағалау парақтарын тарату. Топтағы жұмыс ережесімен таныстыру: сарапшының міндеті- қорытынды жасау, тілшінің міндеті-сөйлесуге шақыру, лингвисттің міндеті- сөздермен жұмыс, мәнерлеп оқушы- оқиды, аударуды ұйымдастырады.

Сабақтың тақырыбын жариялау. 1-ші слайд

Мағынаны тану. 2 слайд : Сабақтың тақырыбы

Мақсаты: жаңа ақпаратпен таныстыру./Тақтадан күн мен жаңа тақырыптың атын жаздырту./ Ұлы Абайдың сөздерін эпиграф ретінде аламыз.

Құлақтан кіріп, бойды алар

Әсем ән мен тәтті күй.

Әнді сүйсең менше сүй.

II. Үй тапсырмасын сұрау
«Блумның сұрақ қою өлшемі» стратегиясы
I топ - II топқа, II - топ III топқа, III топ - 1 топқа сұрақ қояды:
І топ

• Күй деген не?

• Күй музыкалық аспапта орындалатын шығарма.

• Күй өнері қалай аталады?

• Күй өнері күй аңыздары деп аталады?
  ІІ топ Халық әндері қандай аспаптармен орындалады?

Халық әндері домбырамен, қобызбен, сырнаймен орындалады.

• Ұлттық аспаптарды атай аласыңдар ма?

• Домбыра, қобыз...
  ІІІ топ

• Күйді шығарған кімдер?

• Күйді шығарған сазгерлер.

• Қандай күйшілерді білесіңдер?

• Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова, Шәмші Қалдаяқов тағы басқалар.
  III. Жаңа сабақ:

1. Қызығушылық ояту. Музыка сөзіне ассоциация құру.

2. Жаңа сөздер:
   алып – гигант, великий
   озбырлық – эксалуататор, угнетатель
   әділетсіздік – несправедливость
   қажымас – неустанный
   қайрат - сила

3.“Ой қозғау” стратегиясы. Баяндаманы тыңдау.
Құрманғазы Сағырбай ұлы кім?
Халық оны кім ретінде таниды?
Күйші -
Сазгер -
Домбырашы -
Классик -
4. Мәтінмен жұмыс.
Құрманғазы Сағырбайұлы (1806-1879) Топтарда ішінен оқу, аудару, сұрақтар дайындау.

Бірінші топ:

1-бөлім: Қазақтың күйші композиторы,домбырашы,халық аспаптар музыкасының алыбы әрі классигі. Құрманғазының бүкіл өмірі мен шығармашылығы әлеуметтік әділетсіздік пен озбырлыққа қарсы күрес жолында өтті.

Құрманғазы Сағырбайұлы кім?

Ол неге қарсы күресті?

Екінші топ:

Құрманғазы “Алатау”, “ Сарыарқа”, “ Адай”, “ Ақсақ киік”,

“ Түрмеден қашқан” , “ Балбырауын” сияқты күйлер шығарған. Бұл күйлерінде күйші халықтың арманы, қажымас қайрат-жігерін суреттеген.

Құрманғазы қандай шығармалар шығарған?

Күйлері нені суреттеген?

Үшінші топ:

Хамит Ерғалиев Құрманғазы атты поэма жазды.М.Кенбаев Құрманғазының портреттік бейнесін жасады.Алматыда қазақтың академиялық халық аспаптары оркестрі,консерватория,көне музыка мектебі Құрманғазы есімімен аталады.

Құрманғазы туралы қандай шығармалар бар?

Құрманғазы есімімен нелер аталған?

Дәптермен жұмыс
Тапсырма. Сөйлемдердегі кірме сөздерді теріп жаз, нүктелі сөздерге тиісті көптік жалғауларын қойып жазыңдар.
Жауап үлгісі: композитор, оркестрінің, дирижері, операсы, спектакль, кинофильмдерге, музыка.
Жылдар, аспаптары, жылдарында, әндері, спектакльдер, кинофильмдерге

IV. Қосымша мәліметтерді тыңдау, талқылау.

І топ. «Мен айтайын, сен тыңда» Дина Құрпейісова туралы баяндама.

Ортақ тапсырма - «Психологиялық тест» стратегиясы бойынша сөйлеу.
Құрманғазы дегенде домбыра ойға келеді. Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы екені білеміз. Домбыра неден тұратынын білесіңдер ме? Домбыраны бүгінгі сабақпен байланыстырар едіңдер? Айталық, домбыраның екі шегі, құлақ күйі, пернелері, тиегі болады. Сонда жалпы сабақ қалай байланыстыруға болады? Жалпы макеті, домбыраның өзі - білім мен тәрбие беріп отырған мектеп. Екі ішегі - бір - бірімен тығыз байланысты пән - қазақ тілі мен әдебиеті.
Тиегі – оқушы. Құлақ күйі - бағыт беруші, жол сілтеуші, «құлақ күйін бұраушы» мұғалім. Пернелері - 7 пернеден тұратыны секілді бүгінгі сабақ жеті тапсырмадан тұрады.

Бекіту, қорытынды жасау.

ы.

Жасырынды сұрақтарға жауап беру

Топтардан кезекпен фишканы таңдайды, шыққан сұраққа жауап береді

1.Құрманғазы Сағырбайұлы кім?

2.Құрманғазы Сағырбайұлының туған?

3.Құрманғазы Сағырбайұлының музыкаға қосқан

күйлерін ата?

4.Құрманғазы атты поэманы кім жазды?

5. Шәмші Қалдаяқов кім?

6.Дина Нұрпейісованың ұстазы кім?

7.Шәмші Қалдаяқовтың туған жылын ата?

8.Дина Нұрпейісова неше жасынан бастап домбыра

тартты?

9.Шәмшінің неше өлеңі бар?

10.Қазақ халқының кең тараған екі ішекті, көп пернелі аспабы?

11. Орыс халқының гусли аспабына ұқсайтын аспапты ата?

12.«Нағыз қазақ – қазақ емес,

Нағыз қазақ – домбыра» деген кімнің сөздері?

13.Ежелгі шекті аспап. домбыра сияқты ойнайды. Көлемі домбырадан көп кіші, бірақ сыртқы түрі қобызды еске салады.

14.Ежелгі шекті аспап. домбыра сияқты ойнайды. Көлемі домбырадан көп кіші, бірақ сыртқы түрі қобызды еске салады,

Ортақ тапсырма - «Психологиялық тест» стратегиясы бойынша сөйлеу.
Құрманғазы дегенде домбыра ойға келеді. Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы екені білеміз. Домбыра неден тұратынын білесіңдер ме? Домбыраны бүгінгі сабақпен байланыстырар едіңдер? Айталық, домбыраның екі шегі, құлақ күйі, пернелері, тиегі болады. Сонда жалпы сабақ қалай байланыстыруға болады? Жалпы макеті, домбыраның өзі - білім мен тәрбие беріп отырған мектеп. Екі ішегі - бір - бірімен тығыз байланысты пән - қазақ тілі мен әдебиеті.
Тиегі – оқушы. Құлақ күйі - бағыт беруші, жол сілтеуші, «құлақ күйін бұраушы» мұғалім. Пернелері - 7 пернеден тұратыны секілді бүгінгі сабақ жеті тапсырмадан тұрад

Тест

1. Кірме сөздер

А) самауыр, кітап В) білім, оқу С) отыр, тұр

2. Үрмелі аспап

А) домбыра В) сыбызғы С) дабыл

3. Шекті аспап

А) домбыра В) сыбызғы С) сазсырнай

4. «Сарыарқа» күйін жазған

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Дина Нұрпейісова

С) Нұрғиса Тілендиев

5. Дина Нұрпейісованың алғашқы ұстазы

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Ұзақ

С) Нұрғиса Тілендиев

6. «Әсемқоңыр», «Бұлбұл» күйлерінің авторы кім?

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Дина Нұрпейісова

С) Нұрғиса Тілендиев 

7. «Вальс королі» атанған сазгер

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Дина Нұрпейісова

С) Шәмші Қалдаяқов
Үйге тапсырма

Ахмет Жұбанов туралы диалог дайындау және оқулықтағы жазбаша тапсырманы орындау
V. Оқушылардың білімін бағалау

Өзін-өзі бағалау парақтарын жинау.

Бағалау - жұмыс топпен өтеді, бірақ бағалау әр оқушының білімі мен белсенділігіне байланысты қойылады.

Бағалау парағы

Оқушылар	сарапшы	тілші	лингвист	сөз шебері

Рефлексия. Оқушылар өздеріне қаншалықты сабақ ұнаса солай қарай сабақты «Ноталар» арқылы бағалайды.
Өте ұнады (жасыл), ұнады(қызыл), ұнамады(көк)

Кезекші есебі: Жыл мезгілі – қыс. Қыс айлары – желтоқсан, қаңтар, ақпан. Қыста күн суық, аяз болады. Боран соғады. Адамдар жылы киінеді.

Қыста балалар аққала жасайды, шаңғы, коньки тебеді. Хоккей ойнайды, шанамен сырғанайды.

Қыс мерекелері: Тұңғыш Президент күні 1 желтоқсан, Тәуелсіздік күні – 16 желтоқсан, Жаңа жыл мерекесі 1-2 қаңтар.

I . Топтағы жұмыс ережелері:

сарапшының (эксперт) міндеті: қорытынды жасау

тілшінің міндеті-сөйлесуге шақыру

лингвисттің міндеті- сөздермен жұмыс

сөз шебері міндеті - оқиды, аударуды ұйымдастырады.

Ұлы Абайдың сөздерін эпиграф ретінде аламыз.

Құлақтан кіріп, бойды алар

Әсем ән мен тәтті күй.

Әнді сүйсең менше сүй.

II. Үй тапсырмасын сұрау
«Блумның сұрақ қою өлшемі» стратегиясы
I топ - II топқа, II - топ III топқа, III топ - 1 топқа сұрақ қояды:

І топ

• Күй деген не?

• Күй музыкалық аспапта орындалатын шығарма.

• Күй өнері қалай аталады?

• Күй өнері күй аңыздары деп аталады?

ІІ топ Халық әндері қандай аспаптармен орындалады?

Халық әндері домбырамен, қобызбен, сырнаймен орындалады.

• Ұлттық аспаптарды атай аласыңдар ма?

• Домбыра, қобыз...
  
  

ІІІ топ

• Күйді шығарған кімдер?

• Күйді шығарған сазгерлер.

• Қандай күйшілерді білесіңдер?

• Құрманғазы Сағырбайұлы, Дина Нұрпейісова, Шәмші Қалдаяқов тағы басқалар.

III. Жаңа сабақ:

1. Музыка сөзіне ассоциация құру.

Ән, би, күй, аспаптар, саз әлемі...

2. Жаңа сөздер:
   алып – гигант, великий
   озбырлық – эксалуататор, угнетатель
   әділетсіздік – несправедливость
   қажымас – неустанный
   қайрат – сила

3.“Ой қозғау” стратегиясы. Баяндаманы тыңдау. Даша
Құрманғазы Сағырбай ұлы кім?
Халық оны кім ретінде таниды?
Күйші
Сазгер
Домбырашы
Классик

4. Мәтінмен жұмыс.
Құрманғазы Сағырбайұлы (1806-1879) Топтарда ішінен оқу, аудару, сұрақтар дайындау.

Бірінші топ:

1-бөлім: Қазақтың күйші композиторы,домбырашы,халық аспаптар музыкасының алыбы әрі классигі. Құрманғазының бүкіл өмірі мен шығармашылығы әлеуметтік әділетсіздік пен озбырлыққа қарсы күрес жолында өтті.

Құрманғазы Сағырбайұлы кім?

Ол неге қарсы күресті?

Екінші топ:

Құрманғазы “Алатау”, “ Сарыарқа”, “ Адай”, “ Ақсақ киік”,

“ Түрмеден қашқан” , “ Балбырауын” сияқты күйлер шығарған. Бұл күйлерінде күйші халықтың арманы, қажымас қайрат-жігерін суреттеген.

Құрманғазы қандай шығармалар шығарған?

Күйлері нені суреттеген?

Үшінші топ:

Хамит Ерғалиев Құрманғазы атты поэма жазды.М.Кенбаев Құрманғазының портреттік бейнесін жасады.Алматыда қазақтың академиялық халық аспаптары оркестрі,консерватория,көне музыка мектебі Құрманғазы есімімен аталады.

Құрманғазы туралы қандай шығармалар бар?

Құрманғазы есімімен нелер аталған?

Дәптермен жұмыс
Тапсырма. Сөйлемдердегі кірме сөздерді теріп жаз, нүктелі сөздерге тиісті көптік жалғауларын қойып жазыңдар.
Жауап үлгісі: композитор, оркестрінің, дирижері, операсы, спектакль, кинофильмдерге, музыка.
Жылдар, аспаптары, жылдарында, әндері, спектакльдер, кинофильмдерге

IV. Қосымша мәліметтерді тыңдау, талқылау.

І топ. «Мен айтайын, сен тыңда» Дина Құрпейісова туралы баяндаманы тыңдау.

Бекіту, қорытынды жасау.

Жасырынды сұрақтарға жауап беру

Топтардан кезекпен фишканы таңдайды, шыққан сұраққа жауап береді

Выбирают фишки, открываются вопросы.

1.Құрманғазы Сағырбайұлы кім?

2.Құрманғазы Сағырбайұлының туған жылы?

3.Құрманғазы Сағырбайұлының күйлерін ата?

4.Құрманғазы атты поэманы кім жазды?

5. Шәмші Қалдаяқов кім?

6.Дина Нұрпейісованың ұстазы кім?

7.Шәмші Қалдаяқовтың туған жылын ата?

8.Дина Нұрпейісова неше жасынан бастап домбыра

тартты?

9.Шәмші Қалдаяқов Мемлекеттік ... авторы

10.Қазақ халқының кең тараған екі ішекті, көп пернелі аспабы?

11. Орыс халқының гусли аспабына ұқсайтын аспапты ата?

12.«Нағыз қазақ – қазақ емес,

Нағыз қазақ – домбыра» деген кімнің сөздері?

13.Ежелгі шекті аспап. домбыра сияқты ойнайды. Көлемі домбырадан көп кіші, бірақ сыртқы түрі қобызды еске салады.

14. Бұл аспапта көбіне бақташылар мал бағып жүрген кезде

жалғыздықты жеңу үшін ойнаған

Ортақ тапсырма - «Психологиялық тест» стратегиясы бойынша сөйлеу.
Құрманғазы дегенде домбыра ойға келеді. Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы екені білеміз. Домбыра неден тұратынын білесіңдер ме? Домбыраны бүгінгі сабақпен байланыстырар едіңдер? Айталық, домбыраның екі шегі, құлақ күйі, пернелері, тиегі болады. Сонда жалпы сабақ қалай байланыстыруға болады? Жалпы макеті, домбыраның өзі - білім мен тәрбие беріп отырған мектеп. Екі ішегі - бір - бірімен тығыз байланысты пән - қазақ тілі мен әдебиеті.
Тиегі – оқушы. Құлақ күйі - бағыт беруші, жол сілтеуші, «құлақ күйін бұраушы» мұғалім. Пернелері - 7 пернеден тұратыны секілді бүгінгі сабақ жеті тапсырмадан тұрады. 7 нот

Тест

1. Кірме сөздер

А) самауыр, кітап В) білім, оқу С) отыр, тұр

2.Үрмелі аспап

А) домбыра В) сыбызғы С) дабыл

3. Шекті аспап

А) домбыра В) сыбызғы С) сазсырнай

4.«Сарыарқа» күйін жазған

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Дина Нұрпейісова

С) Нұрғиса Тілендиев

5.Дина Нұрпейісованың алғашқы ұстазы

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Ұзақ

С) Нұрғиса Тілендиев

6.«Әсемқоңыр», «Бұлбұл» күйлерінің авторы кім?

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Дина Нұрпейісова

С) Нұрғиса Тілендиев 

7.«Вальс королі» атанған сазгер

А) Құрманғазы Сағырбайұлы В) Дина Нұрпейісова

С) Шәмші Қалдаяқов