ЖИ көмекші
«Қазақ тілі » пәнінен 2-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары
9-сынып ТЖБ
|
Тапсырма |
Қамтылатын мақсаттар |
Тапсырмалар түрлері |
*Орындау уақыты, мин |
Балл |
|
1 |
9.1.2.1 қоғамдық-саяси, әлеуметтікэкономикалық, ғылыми тақырыптарға байланысты әртүрлі жанрдағы кең көлемді мәтіндердегі (дәріс, интервью) мақсатты аудитория мен көркемдегіш құралдардың рөлін талдау; 9.1.3.1 тыңдалған мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра білу; 9.1.5.1 мәтіндегі айтылған ойға өз көзқарасын білдіреді, сыни тұрғыдан баға беріп айту; |
Толық жауапты қажет ететін сұрақтар |
Тыңдалым мен айтылым сабақтан тыс, қосымша уақытта өткізіледі (әр білім алушыға 3-5 минут беріледі) |
10 |
|
2 |
9.2.5.1 мәтінде көтерілген мәселеге оқырманның қарым-қатынасын анықтауға арналған талқылау сұрақтарын құрастыру; 9.2.6.1 белгілі бір мақсат үшін оқылым тратегияларын тиімді қолдана білу. 9.4.4.1 құрмалас сөйлем жасалу жолдарын, түрлерін білу. |
Көп таңдауы бар сұрақтар Қысқа жауапты қажет ететін сұрақтар Толық жауапты қажет ететін сұрақтар |
15 |
10 |
|
|
9.3.4.1 эссе құрылымы мен даму желісін сақтап, көтерілген мәселе бойынша екіжақты пікірді немесе жағдаятты талқылау, біреуіне таңдау жасап, өз ойын дәлелдеп жазу (аргументативті эссе); 9.4.4.2 салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіру. |
Жазбаша толық жауапты қажет ететін сұрақтар |
25 |
10 |
|
|
|
|
минут |
30 |
Тыңдалым мен айтылым. Тапсырма. Мәтінді тыңдап, тапсырмаларды орындаңыз.
2-мәтін
Қазақстаным, тәуелсіз Қазақстаным!
Ақ қанат таңның көрдім мен ғажап ұшқанын.
Көрдім мен сенің мөп-мөлдір айдындарыңды,
Алатау, Алтай, Қаратау – айбындарыңды.
Ұлытауыңды көрдім мен Шыңғыстауыңды,
Абайдың жыры оқылған мың қыстауыңды.
Гүлденді қазір кең далам иесі болмаған,
Жамбылдың қызыл жолбарыс киесі қолдаған.
Алтын күн алтына далама құйыпты нұрын,
Желбіреп тұрған көк Туым – биік тұғырым.
Оралып батыр, билерім, хандарым ойға,
Іргеміз бүтін ел болдық, тәубә Құдайға!
Тапсырма. а) Мәтіндегі тірек сөздерді анықтаңыз.
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
ә) Мәтін кімдерге арналып айтылған? Аудиториясы кімдер?
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
б) Мәтіннен көркемдегіш құралдарды теріп жазыңыз.
Эпитет_
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Метафора
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Кейіптеу_
_______________________________________________________________________________________
Оқылым
Тапсырма. Мәтінді оқып, тапсырмаларды орындаңыз.
Қазақ хандығындағы әйелдер құқығы қандай болған?
Әйелді ренжіткен адам одан кешірім сұрауы тиіс, сұрамаған жағдайда арсыздығы үшін айып тағылған. Сондай-ақ ер-азаматқа жақын туысымен, өз руының қызымен некелесуге қатаң тыйым салынған. Ол үшін өлім жазасына кесіліп отырған немесе сол рудың талқысына берілген.
«Жеті жарғы» заңында күйеуі әйелімен еш себепсіз ажырасатын болса, онда балалар шешесінің қамқорлығына берілетін болған. Жесір қалған әйел қайтыс болған күйеуінің ағасына немесе інісіне әмеңгерлік жолмен әйелдікке берілген. Марқұмның балалары мен мал-мүлкі де бауырының жауапкершілігіне өтеді. Егер жесір әйел әмеңгерлік жолмен күйеуге шыққысы келмесе, онда балалары балиғатқа жеткенше, мал-мүлік, балаларына өзі бас-көз болған. Жесір әйелге мұраның сегізден бірі тиесілі болған. /балл/
1.Мәтінде көтерілген мәселеге байланысты 2 талқылау сұрағын құрастырыңыз.
1.____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2.______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________/2 балл/
2. Мәтіндегі қарамен берілген сөйлемдерді құрылысына, мағыналық түріне, жасалуына қарай талдаңыз.
|
Сөйлем |
Құрылысына қарай |
Мағыналық түріне қарай |
Жасалу жолына қарай |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/2 балл/
Жазылым
1. «Егеменді ел аясындағы менің құқықтарым» тақырыбында аргументативті эссе жазыңыз. (100-150 сөз) Жазылым жұмысында жанры мен стильдік ерекшеліктерін ескеріңіз. Көркемдегіш құралдарды, ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдерді орынды қолданып, орфографиялық, пунктуациялық нормаға сай жазыңыз.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/10 балл/ |
9-сынып 2-тоқсан ТЖБ қазақ тілі Балл қою кестесі
|
№ |
Дескриптор |
Балл |
|
Тыңдалым, айтылым |
||
|
1 |
-Мәтіндегі тірек сөздерді анықтайды; |
1 1 |
|
- Мәтіннің мақсатты аудиториясын анықтайды; |
1 1 |
|
|
-Мәтіннен көркемдегіш құралдарды теріп жазады: -эпитет; -теңеу; -метафора; -кейіптеу. |
1 1 1 1 |
|
|
Оқылым |
||
|
1 |
Мәтінде көтерілген мәселеге байланысты 2 талқылау сұрағын құрастырады: 1-сұрақ; 2-сұрақ; |
2 2 |
|
5 |
Қарамен берілген сөйлемдерді құрылысына, мағыналық түріне, жасалу жолына талдайды: |
1 |
|
Құрылысына қарай талдайды; |
2 |
|
|
Мағыналық түріне қарай талдау жасайды; |
1 |
|
|
|
Жасалу жолына қарай талдау жасайды. |
2 |
|
Жазылым |
||
|
1 |
-тақырыптың мазмұнын ашады |
1 |
|
-стильдік ерекшелігін сақтайды |
1 |
|
|
-Орфографиялық нормаға сай жазады |
1 |
|
|
-Құрылымын сақтайды |
1 |
|
|
-Өз ойын білдіреді |
1 |
|
|
-Деректер мен фактілер келтіреді |
1 1 |
|
|
-құрмалас сөйлем түрлерін қолданады |
1 1 |
|
|
- Сөз санын сақтайды |
1 |
|
|
Барлығы – 30 балл |
||
Ықтимал жауаптар
Тыңдалым мен айтылым. Тапсырма. Мәтінді тыңдап, тапсырмаларды орындаңыз.
2-мәтін
Қазақстаным, тәуелсіз Қазақстаным!
Ақ қанат таңның көрдім мен ғажап ұшқанын.
Көрдім мен сенің мөп-мөлдір айдындарыңды,
Алатау, Алтай, Қаратау – айбындарыңды.
Ұлытауыңды көрдім мен Шыңғыстауыңды,
Абайдың жыры оқылған мың қыстауыңды.
Гүлденді қазір кең далам иесі болмаған,
Жамбылдың қызыл жолбарыс киесі қолдаған.
Алтын күн алтына далама құйыпты нұрын,
Желбіреп тұрған көк Туым – биік тұғырым.
Оралып батыр, билерім, хандарым ойға,
Іргеміз бүтін ел болдық, тәубә Құдайға!
Тапсырма. а) Мәтіндегі тірек сөздерді анықтаңыз.
Тәуелсіз, кең далам, кие, көк Туым – биік тұғырым ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
ә) Мәтін кімдерге арналып айтылған? Аудиториясы кімдер?
Жалпы көпшілікке арналған, өйткені Тәуелсіздік ел үшін ортақ құндылық.
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
б) Мәтіннен көркемдегіш құралдарды теріп жазыңыз.
Эпитет_ тәуелсіз Қазақстаным, ақ қанат, мөп-мөлдір айдындарыңды, қызыл жолбарыс, алтын күн, алтына далама, көк Туым, биік тұғырым.
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Метафора
Көк Туым – биік тұғырым , _______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Кейіптеу_Ақ қанат таңның көрдім мен ғажап ұшқанын.
_______________________________________________________________________________________
Оқылым
Тапсырма. Мәтінді оқып, тапсырмаларды орындаңыз.
Қазақ хандығындағы әйелдер құқығы қандай болған?
Әйелді ренжіткен адам одан кешірім сұрауы тиіс, сұрамаған жағдайда арсыздығы үшін айып тағылған. Сондай-ақ ер-азаматқа жақын туысымен, өз руының қызымен некелесуге қатаң тыйым салынған. Ол үшін өлім жазасына кесіліп отырған немесе сол рудың талқысына берілген.
«Жеті жарғы» заңында күйеуі әйелімен еш себепсіз ажырасатын болса, онда балалар шешесінің қамқорлығына берілетін болған. Жесір қалған әйел қайтыс болған күйеуінің ағасына немесе інісіне әмеңгерлік жолмен әйелдікке берілген. Марқұмның балалары мен мал-мүлкі де бауырының жауапкершілігіне өтеді. Егер жесір әйел әмеңгерлік жолмен күйеуге шыққысы келмесе, онда балалары балиғатқа жеткенше, мал-мүлік, балаларына өзі бас-көз болған. Жесір әйелге мұраның сегізден бірі тиесілі болған. /балл/
1.Мәтінде көтерілген мәселеге байланысты 2 талқылау сұрағын құрастырыңыз.
- Жақын туысымен некелескен адамды жазалау дұрыс па?
- Әмеңгерлік жолмен әйелді некелестіру қаншалықты дұрыс?
1.____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2.______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________/2 балл/
2. Мәтіндегі қарамен берілген сөйлемдерді құрылысына, мағыналық түріне, жасалуына қарай талдаңыз.
|
Сөйлем |
Құрылысына қарай |
Мағыналық түріне қарай |
Жасалу жолына қарай |
|
1. «Жеті жарғы» заңында күйеуі әйелімен еш себепсіз ажырасатын болса, онда балалар шешесінің қамқорлығына берілетін болған. |
Құрмалас сөйлем |
Сабақтас құрмалас сөйлем Шартты бағыныңқы сабақтас |
-са шартты райдың жұрнағы арқылы жасалған. |
|
2. Жесір қалған әйел қайтыс болған күйеуінің ағасына немесе інісіне әмеңгерлік жолмен әйелдікке берілген.
|
Жай сөйлем |
Жақты сөйлем Жайылма сөйлем Толымды сөйлем
|
(бастауышы бар) (тұрлаусыз мүшелер қатысқан) (ойға қатысты мүшелер толық қатысқан). |
/2 балл/
Жазылым
1. «Егеменді ел аясындағы менің құқықтарым» тақырыбында аргументативті эссе жазыңыз. (100-150 сөз) Жазылым жұмысында жанры мен стильдік ерекшеліктерін ескеріңіз. Көркемдегіш құралдарды, ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдерді орынды қолданып, орфографиялық, пунктуациялық нормаға сай жазыңыз.
Құқық дегеніміз – мемлекет тарапынан заңдастырылған және қадағаланатын, жалпыға бірдей міндетті нормалар жүйесі.
Қазіргі уақытта құқықтық тәрбие беру өте қажет. Ол оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, ойлау қабілеттерін дамытады, өз пікірін айтуға, тұжырым жасауға үйретіп, патриоттық тәрбие береді. Әрбір адам өзінің құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын заңдарды білуі қажет. Ал заң адамға қандай міндеттер жүктейді?
Адамдар қоғамда өмір сүріп жатқандықтан, олардың өзара қатынастары сол қоғамның сапалы қызметінің нәтижесі болып табылатын өздерін ұстау ережеларімен реттеледі. Жалпыға бірдей міндетті осы ережелерді сол қоғамда өмір сүріп жатқан адамдардың бәрі сақтауға тиіс. Адамда өзін және әлемді тани білетін ақыл мен қабілет бар. Сондықтан ол өзінің және өзгелердің әрекеттеріне баға беріп, олардың салдарынан алдын ала көре алады.
Қазақстан мемлекеті тәуелсіздігін алғалы өз құқықтары пайда болды. Мемлекеттік тарапынан бақылауға алынған нормативтік актілерде нақтыланған, орындалу тетігі қалыптастырылған жиынтық болғандықтан құқық ережелерін сақтау мемлекеттің барлық азаматтары үшін міндетті болып табылады. Ол әрбір жеке адамға ғана емес, тұтас адамдар тобына да қатысты. Құқық нормаларымен реттелетін қатынастарға түсе отырып, адамдар мен олардың ұйымдары сол нормаларды бұзбауға тиіс. Өмірдің қай саласында болса да адамдар арасындағы қатынастарда реттілік орнатуға бағытталады. Мысалы, өмір сүру құқығы, денсаулық сақтау құқығы, білім құқығы, т. б. бар. Соның ішінде жас ұрпақ денсаулық сақтау құқығы мен білім құқығын орындауға міндетті. Денсаулық сақтау құқығын орындау үшін салауатты өмір салтын сақтауымыз қажет. Ол дегеніміз – ішімдік, нашақорлықтан аулақ болып, айналамызға қамқорлық жасау. Ондайлардың дертіне дұрыс жол сілтеу арқылы қоғам дертін емдеуге үлес қосу болып табылады. Біздің жас ерекшелігімізге сайы білім құқығын орындау. Білім құқығын қорғауға атсалысуымыз үшін мұғалімнің берген білімімен сусынып қана қоймай, жан-жақты іздену әрекетін бойымызға сіңіру қажет. Ол үшін интернет жүйесіндегі мол ақпараттың ең маңыздысын, қажеттісін алу. Ғалымдар мен философтардың зерттеулеріне жүгіну арқылы сауыт ашу және білімізді жетілдіру.
Қорыта келгенде әр мекеменің өзінің талаптарын, яғни мектебіміздің талабына қазірден немқұрайлы қарамай, орындалуына белсене қатыссақ болашақта да құқық міндеттерін орындай аламыз. Әр бала мектеп жасынан осы заңдылықтарды санасына құйса ғана жауапкершілікті сезіне алады. Бұл болашақ ұрпақ Қазақстанның да құқықтарын орындауға міндеттейді.
Жүктеу
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
11 Желтоқсан 2024
1210Қазақ тілі » пәнінен 2-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары 9-сынып ТЖБ
«Қазақ тілі » пәнінен 2-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары
9-сынып ТЖБ
|
Тапсырма |
Қамтылатын мақсаттар |
Тапсырмалар түрлері |
*Орындау уақыты, мин |
Балл |
|
1 |
9.1.2.1 қоғамдық-саяси, әлеуметтікэкономикалық, ғылыми тақырыптарға байланысты әртүрлі жанрдағы кең көлемді мәтіндердегі (дәріс, интервью) мақсатты аудитория мен көркемдегіш құралдардың рөлін талдау; 9.1.3.1 тыңдалған мәтіндегі ақпаратты өмірлік мәселелермен байланыстыра білу; 9.1.5.1 мәтіндегі айтылған ойға өз көзқарасын білдіреді, сыни тұрғыдан баға беріп айту; |
Толық жауапты қажет ететін сұрақтар |
Тыңдалым мен айтылым сабақтан тыс, қосымша уақытта өткізіледі (әр білім алушыға 3-5 минут беріледі) |
10 |
|
2 |
9.2.5.1 мәтінде көтерілген мәселеге оқырманның қарым-қатынасын анықтауға арналған талқылау сұрақтарын құрастыру; 9.2.6.1 белгілі бір мақсат үшін оқылым тратегияларын тиімді қолдана білу. 9.4.4.1 құрмалас сөйлем жасалу жолдарын, түрлерін білу. |
Көп таңдауы бар сұрақтар Қысқа жауапты қажет ететін сұрақтар Толық жауапты қажет ететін сұрақтар |
15 |
10 |
|
|
9.3.4.1 эссе құрылымы мен даму желісін сақтап, көтерілген мәселе бойынша екіжақты пікірді немесе жағдаятты талқылау, біреуіне таңдау жасап, өз ойын дәлелдеп жазу (аргументативті эссе); 9.4.4.2 салалас құрмалас сөйлемдердің мағыналық түрлерін ажырата білу, түрлендіру. |
Жазбаша толық жауапты қажет ететін сұрақтар |
25 |
10 |
|
|
|
|
минут |
30 |
Тыңдалым мен айтылым. Тапсырма. Мәтінді тыңдап, тапсырмаларды орындаңыз.
2-мәтін
Қазақстаным, тәуелсіз Қазақстаным!
Ақ қанат таңның көрдім мен ғажап ұшқанын.
Көрдім мен сенің мөп-мөлдір айдындарыңды,
Алатау, Алтай, Қаратау – айбындарыңды.
Ұлытауыңды көрдім мен Шыңғыстауыңды,
Абайдың жыры оқылған мың қыстауыңды.
Гүлденді қазір кең далам иесі болмаған,
Жамбылдың қызыл жолбарыс киесі қолдаған.
Алтын күн алтына далама құйыпты нұрын,
Желбіреп тұрған көк Туым – биік тұғырым.
Оралып батыр, билерім, хандарым ойға,
Іргеміз бүтін ел болдық, тәубә Құдайға!
Тапсырма. а) Мәтіндегі тірек сөздерді анықтаңыз.
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
ә) Мәтін кімдерге арналып айтылған? Аудиториясы кімдер?
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
б) Мәтіннен көркемдегіш құралдарды теріп жазыңыз.
Эпитет_
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Метафора
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Кейіптеу_
_______________________________________________________________________________________
Оқылым
Тапсырма. Мәтінді оқып, тапсырмаларды орындаңыз.
Қазақ хандығындағы әйелдер құқығы қандай болған?
Әйелді ренжіткен адам одан кешірім сұрауы тиіс, сұрамаған жағдайда арсыздығы үшін айып тағылған. Сондай-ақ ер-азаматқа жақын туысымен, өз руының қызымен некелесуге қатаң тыйым салынған. Ол үшін өлім жазасына кесіліп отырған немесе сол рудың талқысына берілген.
«Жеті жарғы» заңында күйеуі әйелімен еш себепсіз ажырасатын болса, онда балалар шешесінің қамқорлығына берілетін болған. Жесір қалған әйел қайтыс болған күйеуінің ағасына немесе інісіне әмеңгерлік жолмен әйелдікке берілген. Марқұмның балалары мен мал-мүлкі де бауырының жауапкершілігіне өтеді. Егер жесір әйел әмеңгерлік жолмен күйеуге шыққысы келмесе, онда балалары балиғатқа жеткенше, мал-мүлік, балаларына өзі бас-көз болған. Жесір әйелге мұраның сегізден бірі тиесілі болған. /балл/
1.Мәтінде көтерілген мәселеге байланысты 2 талқылау сұрағын құрастырыңыз.
1.____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2.______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________/2 балл/
2. Мәтіндегі қарамен берілген сөйлемдерді құрылысына, мағыналық түріне, жасалуына қарай талдаңыз.
|
Сөйлем |
Құрылысына қарай |
Мағыналық түріне қарай |
Жасалу жолына қарай |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/2 балл/
Жазылым
1. «Егеменді ел аясындағы менің құқықтарым» тақырыбында аргументативті эссе жазыңыз. (100-150 сөз) Жазылым жұмысында жанры мен стильдік ерекшеліктерін ескеріңіз. Көркемдегіш құралдарды, ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдерді орынды қолданып, орфографиялық, пунктуациялық нормаға сай жазыңыз.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/10 балл/ |
9-сынып 2-тоқсан ТЖБ қазақ тілі Балл қою кестесі
|
№ |
Дескриптор |
Балл |
|
Тыңдалым, айтылым |
||
|
1 |
-Мәтіндегі тірек сөздерді анықтайды; |
1 1 |
|
- Мәтіннің мақсатты аудиториясын анықтайды; |
1 1 |
|
|
-Мәтіннен көркемдегіш құралдарды теріп жазады: -эпитет; -теңеу; -метафора; -кейіптеу. |
1 1 1 1 |
|
|
Оқылым |
||
|
1 |
Мәтінде көтерілген мәселеге байланысты 2 талқылау сұрағын құрастырады: 1-сұрақ; 2-сұрақ; |
2 2 |
|
5 |
Қарамен берілген сөйлемдерді құрылысына, мағыналық түріне, жасалу жолына талдайды: |
1 |
|
Құрылысына қарай талдайды; |
2 |
|
|
Мағыналық түріне қарай талдау жасайды; |
1 |
|
|
|
Жасалу жолына қарай талдау жасайды. |
2 |
|
Жазылым |
||
|
1 |
-тақырыптың мазмұнын ашады |
1 |
|
-стильдік ерекшелігін сақтайды |
1 |
|
|
-Орфографиялық нормаға сай жазады |
1 |
|
|
-Құрылымын сақтайды |
1 |
|
|
-Өз ойын білдіреді |
1 |
|
|
-Деректер мен фактілер келтіреді |
1 1 |
|
|
-құрмалас сөйлем түрлерін қолданады |
1 1 |
|
|
- Сөз санын сақтайды |
1 |
|
|
Барлығы – 30 балл |
||
Ықтимал жауаптар
Тыңдалым мен айтылым. Тапсырма. Мәтінді тыңдап, тапсырмаларды орындаңыз.
2-мәтін
Қазақстаным, тәуелсіз Қазақстаным!
Ақ қанат таңның көрдім мен ғажап ұшқанын.
Көрдім мен сенің мөп-мөлдір айдындарыңды,
Алатау, Алтай, Қаратау – айбындарыңды.
Ұлытауыңды көрдім мен Шыңғыстауыңды,
Абайдың жыры оқылған мың қыстауыңды.
Гүлденді қазір кең далам иесі болмаған,
Жамбылдың қызыл жолбарыс киесі қолдаған.
Алтын күн алтына далама құйыпты нұрын,
Желбіреп тұрған көк Туым – биік тұғырым.
Оралып батыр, билерім, хандарым ойға,
Іргеміз бүтін ел болдық, тәубә Құдайға!
Тапсырма. а) Мәтіндегі тірек сөздерді анықтаңыз.
Тәуелсіз, кең далам, кие, көк Туым – биік тұғырым ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
ә) Мәтін кімдерге арналып айтылған? Аудиториясы кімдер?
Жалпы көпшілікке арналған, өйткені Тәуелсіздік ел үшін ортақ құндылық.
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
б) Мәтіннен көркемдегіш құралдарды теріп жазыңыз.
Эпитет_ тәуелсіз Қазақстаным, ақ қанат, мөп-мөлдір айдындарыңды, қызыл жолбарыс, алтын күн, алтына далама, көк Туым, биік тұғырым.
_______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Метафора
Көк Туым – биік тұғырым , _______________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________
Кейіптеу_Ақ қанат таңның көрдім мен ғажап ұшқанын.
_______________________________________________________________________________________
Оқылым
Тапсырма. Мәтінді оқып, тапсырмаларды орындаңыз.
Қазақ хандығындағы әйелдер құқығы қандай болған?
Әйелді ренжіткен адам одан кешірім сұрауы тиіс, сұрамаған жағдайда арсыздығы үшін айып тағылған. Сондай-ақ ер-азаматқа жақын туысымен, өз руының қызымен некелесуге қатаң тыйым салынған. Ол үшін өлім жазасына кесіліп отырған немесе сол рудың талқысына берілген.
«Жеті жарғы» заңында күйеуі әйелімен еш себепсіз ажырасатын болса, онда балалар шешесінің қамқорлығына берілетін болған. Жесір қалған әйел қайтыс болған күйеуінің ағасына немесе інісіне әмеңгерлік жолмен әйелдікке берілген. Марқұмның балалары мен мал-мүлкі де бауырының жауапкершілігіне өтеді. Егер жесір әйел әмеңгерлік жолмен күйеуге шыққысы келмесе, онда балалары балиғатқа жеткенше, мал-мүлік, балаларына өзі бас-көз болған. Жесір әйелге мұраның сегізден бірі тиесілі болған. /балл/
1.Мәтінде көтерілген мәселеге байланысты 2 талқылау сұрағын құрастырыңыз.
- Жақын туысымен некелескен адамды жазалау дұрыс па?
- Әмеңгерлік жолмен әйелді некелестіру қаншалықты дұрыс?
1.____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________2.______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________/2 балл/
2. Мәтіндегі қарамен берілген сөйлемдерді құрылысына, мағыналық түріне, жасалуына қарай талдаңыз.
|
Сөйлем |
Құрылысына қарай |
Мағыналық түріне қарай |
Жасалу жолына қарай |
|
1. «Жеті жарғы» заңында күйеуі әйелімен еш себепсіз ажырасатын болса, онда балалар шешесінің қамқорлығына берілетін болған. |
Құрмалас сөйлем |
Сабақтас құрмалас сөйлем Шартты бағыныңқы сабақтас |
-са шартты райдың жұрнағы арқылы жасалған. |
|
2. Жесір қалған әйел қайтыс болған күйеуінің ағасына немесе інісіне әмеңгерлік жолмен әйелдікке берілген.
|
Жай сөйлем |
Жақты сөйлем Жайылма сөйлем Толымды сөйлем
|
(бастауышы бар) (тұрлаусыз мүшелер қатысқан) (ойға қатысты мүшелер толық қатысқан). |
/2 балл/
Жазылым
1. «Егеменді ел аясындағы менің құқықтарым» тақырыбында аргументативті эссе жазыңыз. (100-150 сөз) Жазылым жұмысында жанры мен стильдік ерекшеліктерін ескеріңіз. Көркемдегіш құралдарды, ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты салалас құрмалас сөйлемдерді орынды қолданып, орфографиялық, пунктуациялық нормаға сай жазыңыз.
Құқық дегеніміз – мемлекет тарапынан заңдастырылған және қадағаланатын, жалпыға бірдей міндетті нормалар жүйесі.
Қазіргі уақытта құқықтық тәрбие беру өте қажет. Ол оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, ойлау қабілеттерін дамытады, өз пікірін айтуға, тұжырым жасауға үйретіп, патриоттық тәрбие береді. Әрбір адам өзінің құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын заңдарды білуі қажет. Ал заң адамға қандай міндеттер жүктейді?
Адамдар қоғамда өмір сүріп жатқандықтан, олардың өзара қатынастары сол қоғамның сапалы қызметінің нәтижесі болып табылатын өздерін ұстау ережеларімен реттеледі. Жалпыға бірдей міндетті осы ережелерді сол қоғамда өмір сүріп жатқан адамдардың бәрі сақтауға тиіс. Адамда өзін және әлемді тани білетін ақыл мен қабілет бар. Сондықтан ол өзінің және өзгелердің әрекеттеріне баға беріп, олардың салдарынан алдын ала көре алады.
Қазақстан мемлекеті тәуелсіздігін алғалы өз құқықтары пайда болды. Мемлекеттік тарапынан бақылауға алынған нормативтік актілерде нақтыланған, орындалу тетігі қалыптастырылған жиынтық болғандықтан құқық ережелерін сақтау мемлекеттің барлық азаматтары үшін міндетті болып табылады. Ол әрбір жеке адамға ғана емес, тұтас адамдар тобына да қатысты. Құқық нормаларымен реттелетін қатынастарға түсе отырып, адамдар мен олардың ұйымдары сол нормаларды бұзбауға тиіс. Өмірдің қай саласында болса да адамдар арасындағы қатынастарда реттілік орнатуға бағытталады. Мысалы, өмір сүру құқығы, денсаулық сақтау құқығы, білім құқығы, т. б. бар. Соның ішінде жас ұрпақ денсаулық сақтау құқығы мен білім құқығын орындауға міндетті. Денсаулық сақтау құқығын орындау үшін салауатты өмір салтын сақтауымыз қажет. Ол дегеніміз – ішімдік, нашақорлықтан аулақ болып, айналамызға қамқорлық жасау. Ондайлардың дертіне дұрыс жол сілтеу арқылы қоғам дертін емдеуге үлес қосу болып табылады. Біздің жас ерекшелігімізге сайы білім құқығын орындау. Білім құқығын қорғауға атсалысуымыз үшін мұғалімнің берген білімімен сусынып қана қоймай, жан-жақты іздену әрекетін бойымызға сіңіру қажет. Ол үшін интернет жүйесіндегі мол ақпараттың ең маңыздысын, қажеттісін алу. Ғалымдар мен философтардың зерттеулеріне жүгіну арқылы сауыт ашу және білімізді жетілдіру.
Қорыта келгенде әр мекеменің өзінің талаптарын, яғни мектебіміздің талабына қазірден немқұрайлы қарамай, орындалуына белсене қатыссақ болашақта да құқық міндеттерін орындай аламыз. Әр бала мектеп жасынан осы заңдылықтарды санасына құйса ғана жауапкершілікті сезіне алады. Бұл болашақ ұрпақ Қазақстанның да құқықтарын орындауға міндеттейді.
Жүктеу 
Жүктеушағым қалдыра аласыз
Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген
