ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТ САБАҚТАРЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ

Автор: Сапарғалиев Қуандық Амангелдіұлы
«Лебяжье негізгі мектебі» КММ

Қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі

Аңдатпа

Бұл мақалада қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқушылардың сын тұрғысынан ойлау қабілетін дамыту жолдары қарастырылады. Оқыту үдерісінде заманауи әдіс-тәсілдерді тиімді қолдану арқылы білім алушылардың шығармашылық, талдау, салыстыру дағдыларын жетілдіру мәселелері талданады.

Тірек сөздер: сын тұрғысынан ойлау, әдіс-тәсілдер, қазақ тілі, әдебиет, оқыту, білім беру.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – бәсекеге қабілетті, өз ойын еркін жеткізе алатын, сыни ойлайтын тұлға қалыптастыру. Қазақ тілі мен әдебиет пәндері – оқушының тілдік, рухани және мәдени дамуына ықпал ететін негізгі пәндердің бірі. Сондықтан сабақ барысында оқушылардың тек білімін толықтыру емес, олардың ойлау қабілетін дамыту маңызды.

Негізгі бөлім

Сын тұрғысынан ойлау – ақпаратты талдау, салыстыру, қорытынды жасау, өз пікірін дәлелдеу сияқты күрделі дағдылар жиынтығы. Бұл қабілетті дамыту үшін мұғалім сабақта түрлі әдістерді қолдануы тиіс.

Мысалы, «INSERT» әдісі оқушыларға мәтінді түсініп оқуға көмектеседі. Оқушы мәтінді оқи отырып, таныс, жаңа, түсініксіз ақпаратты белгілейді. Бұл әдіс олардың мәтінмен жұмыс істеу дағдыларын дамытады.

Сонымен қатар, «Венн диаграммасы» әдісі арқылы екі кейіпкерді немесе екі шығарманы салыстыруға болады. Бұл оқушылардың салыстыру, талдау қабілеттерін арттырады.

Әдебиет сабақтарында «RAFT» әдісі тиімді. Бұл әдіс арқылы оқушы белгілі бір рөлге еніп, өз ойын шығармашылық тұрғыда жеткізеді. Мысалы, кейіпкер атынан хат жазу.

Тағы бір тиімді әдіс – дебат (пікірталас). Оқушылар белгілі бір тақырып бойынша өз көзқарастарын дәлелдеп, қарсы пікірлерге жауап береді. Бұл олардың сөйлеу мәдениетін және логикалық ойлауын дамытады.

Қазақ тілі сабақтарында грамматикалық тақырыптарды меңгертуде кластер әдісі, миға шабуыл, жұптық және топтық жұмыстар тиімді нәтиже береді.

Тәжірибелік бөлім

Өз тәжірибемде 7-сыныпта Абай Құнанбайұлының шығармаларын оқыту барысында «INSERT» және «RAFT» әдістерін қолдандым. Нәтижесінде оқушылар мәтінді терең түсініп, кейіпкерлерге сыни көзқараспен қарай бастады. Сонымен қатар, олардың жазбаша және ауызша сөйлеу дағдылары жақсарды.

Қорытынды

Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында сын тұрғысынан ойлауды дамыту – оқушылардың сапалы білім алуына негіз болады. Мұғалімнің шеберлігі – түрлі әдістерді тиімді таңдап, оларды сабақта орынды қолдануында. Осындай жұмыстар арқылы біз шығармашыл, ойы жүйелі, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелей аламыз.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы

2. Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер (әдістемелік құрал)

3. Мұғалімдерге арналған нұсқаулықтар