«Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында тұлғаға бағытталған технологияны қолдану»

«Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында тұлғаға бағытталған технологияны қолдану»

(Алдамуратова Мария Бекзатқызы, казақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі, «М.Горький атындағы ЖББМ»ҚММ, Шардара қ, Түркістан облысы)

Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарындағы тұлғаға бағытталған технология оқушының жеке ерекшеліктерін, қызығушылықтары мен қажеттіліктерін ескере отырып, оның жан-жақты дамуына жағдай жасауға бағытталған. Бұл технология білім беруді ғана емес, сонымен бірге оқушылардың өз бетінше ойлау, ақпаратты талдау, өз ойлары мен сезімдерін білдіру қабілеттерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Қазақ тілі мен әдебиетін оқытудағы тұлғаға бағытталған технология әр оқушының жеке дамуының маңыздылығын көрсететін бірқатар теориялық тұжырымдамаларға негізделген.

Негізгі теориялық тәсілдер:

• Гуманистік педагогика: басты назар оқушының жеке басының дамуына, оның шығармашылық қабілеттеріне, өзін-өзі көрсетуге және өзін-өзі жүзеге асыруға аударылады. Мұғалім жеке тұлғаның еркін дамуына жағдай жасай отырып, фасилитатор рөлін атқарады.

• Конструктивизм: Білім дайын түрде берілмейді, бірақ белсенді әрекет процесінде оқушының өзі құрастырады. Мұғалім зерттеу жұмысына жағдай жасайды, оқушыны шешімдерді өз бетінше іздеуге ынталандыратын проблемалық жағдайлар.

• Белсенділік тәсілі: оқыту белсенді әрекет ретінде қарастырылады, оның барысында оқушы білім мен дағдыларды игереді. Мұғалім әртүрлі іс-шараларды ұйымдастырады: практикалық, шығармашылық, коммуникативті.

• Мәдени-тарихи теория: білім мен дағдылар әлеуметтік өзара әрекеттесу процесінде үйренеді. Мұғалім оқушылар арасындағы ынтымақтастық үшін жағдай жасайды, бұл қарым-қатынас дағдыларын дамытуға және командада жұмыс істеу қабілетіне ықпал етеді.

1-Схема. Тұлғаға бағытталған оқытудың негізгі принциптері

Тұлғаға бағытталған технологияны қолдану оқу процесін ұйымдастыруда айтарлықтай өзгерістерді қажет етеді. Мұғалім әр оқушының жеке ерекшеліктерін ескеруі керек: оның жұмыс қарқыны, ойлау стилі, білім деңгейі мен қызығушылықтары, сабақта сенім атмосферасын құру, онда әр оқушы өзін тыныш сезінеді және өз ойларын қорқынышсыз білдіре алады, ал оқушылар пассивті тыңдаушылар емес, оқу процесінің белсенді қатысушылары болады. Өз кезегінде мұғалімнің рөлі өзгереді. Бұл білім таратушы емес, оқу процесін бағыттаушы және оқушыларға өз білімдерін өз бетінше құруға көмектесетін болады. Мұғалім оқушылар арасындағы ынтымақтастық пен өзара әрекеттесуге ықпал ететін оқу жағдайларын ұйымдастырады, сонымен қатар оқушылардың танымдық белсенділігін ынталандыратын проблемалық жағдайларды жасайды.

Осылайша, қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында тұлғаға бағдарланған технологияны іске асыру кезінде мұғалім білім таратушы ғана емес, сонымен қатар мәдениет пен әдебиет әлеміне жол көрсетуші болып, әрбір оқушыға өз әлеуетін ашуға көмектеседі. Тұлғаға бағытталған технологияны қолдану мұғалімнен үнемі кәсіби өсуді және эксперименттерге дайын болуды талап ететінін атап өткен жөн. Мұғалім әр оқушының өзін жайлы сезінуі және өз әлеуетін ашуы үшін жағдай жасауы керек.

Тұлғаға бағытталған оқытуда бағалау ерекше рөл атқарады. Ол қол жеткізілген нәтижелерді жазып қана қоймайды, сонымен қатар оқушыларды ынталандыру және дамыту құралы ретінде қызмет етеді.

2-Схема. Бағалаудың негізгі принциптері

Бағалау критерийлері келесі аспектілерді қамтуы мүмкін:

Білім:

• грамматикалық ережелер мен лексиканы меңгеру.

• қөркем әдебиет мәтіндерін түсіну.

• қазақ әдебиеті мен мәдениетінің тарихын білу.

Дағдылар:

• әр түрлі күрделіліктегі мәтіндерді оқып, түсіну.

• әр түрлі мәтіндер жазу (эссе, эссе, пікірлер).

• қазақ тілінде әртүрлі тақырыптарда сөйлеу.

• әдеби шығармаларды талдау.

• өз ойлары мен сезімдерін қазақ тілінде білдіру.

• топта жұмыс істеу.

• әртүрлі ақпарат көздерін пайдаланыңыз.

• өз жұмысының нәтижелерін ұсыну.

• оқу міндеттерін өз бетінше қою және қойылған мақсаттарға жету.

Жеке қасиеттер:

• шығармашылық.

• сыни тұрғыдан ойлау.

• қарым-қатынас.

• тәуелсіздік.

• жауапкершілік.

• әр түрлі тапсырмалар үшін бағалау критерийлерінің мысалдары:

Тапсырмалардың мысалдары

Қазақ тілі:

• Қазақ тілін қолдана отырып, өз отбасы туралы презентация жасау.

• «Менің сүйікті мерекем» тақырыбында эссе жазыңыз.

• Қазақ жазушысы немесе ақыны туралы шағын баяндама дайындау.

Қазақ әдебиеті:

• Қазақ жазушысының шығармасынан үзінді сахналау.

• Халық ертегісі негізінде комикс жасаңыз.

• Сүйікті шығармаңыздың жалғасын жазыңыз.

Тұлғаға бағытталған бағалаудың артықшылықтары:

• Оқушылардың ынтасын арттырады.

• Тәуелсіздік пен жауапкершіліктің дамуына ықпал етеді.

• Мұғалімге әр оқушыны жақсы түсінуге көмектеседі.

• Әр оқушының жеке дамуына жағдай жасайды.

Оқу процесіне тұлғаға бағытталған технологияны енгізу-бұл күрделі және көп қырлы процесс. Мұғалім ретінде мен бұл тапсырмаға тап болған кезде бірқатар қиындықтарға тап болдым. Мысалы, уақыттың жетіспеушілігі: қазіргі білім беру стандарттары шектеулі уақыт ішінде игерілуі керек материалдың үлкен көлемін қамтиды. Жаңа әдістемелерді енгізу сабақтарды дайындауға және өткізуге қосымша уақытты қажет етеді.

Есте сақтау маңызды: тұлғаға бағытталған технология тек әдістер жиынтығы ғана емес, мұғалімнен үнемі өзін-өзі жетілдіруді және өзгеруге дайын болуды талап ететін оқытудың жаңа тәсілі.

Пайдаланылған Интернет көздері

https://ust.kz/word/qazaq_tili_men_adebieti_sabaqtarynda_tulgaga_bagyttalgan_pedagogikalyq_tehnologiyalardy_qoldany_jumys_tajiribesinen-345196.html «Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында тұлғаға бағытталған педагогикалық технологияларды қолдану» (жұмыс тәжірибесінен

https://infolesson.kz/bayandama-aza-tili-men-aza-debiet-sabatarinda-zhaa-tehnologiyalardi-oldanu-1784913.html Баяндама "Қазақ тілі мен қазақ әдебиет сабақтарында жаңа технологияларды қолдану"

https://vestnik-kafu.info/journal/34/1384/ Қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда жаңа ақпараттық технологияларды пайдаланудың тиімділігі

https://ziatker.kz/docx/qazaq_tili_men_adebieti_sabaqtarynda_janga_tehnologiyalardy_paidalany_22295.html Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында жаңа технологияларды пайдалану