Адам қанша тілде сөйлейді?

Картаға қарап, кейбір бағалаулар бойынша біздің планетамызда 6800 – ге жуық тілдер бар екені туралы ойланып көріңдер. Барлық

тілдердің тоқсан алты пайызында жер халқының 4% ғана сөйлейді. Әлемдегі сөйлеу тілдерінің нақты санын іс жүзінде анықтау мүмкін емес.

Бұл тілдерде қай жерде сөйлейді?

Этнологке сәйкес, Азияда шамамен 2200, Африкада -2060, Австралия мен Мұхит өңірінде – 1300 тілде сөйлейді, Солтүстік және Оңтүстік Америкада -1000 және Еуропада -230 тіл қолданылып жүр.

Әлем тілдерінің қолданылуы диаграммада көрсетілген.

Қолданылатын тілдердің ең көбі қай елдерде?

Әлемде белгілі тілдердің жартысын небәрі сегіз елдің халқы пайдаланады.

Неліктен тілдердің нақты санын анықтау қиын?

Біріншіден, көптеген тілдер жөнінде біз өте аз білеміз. Әлемнің көптеген бөліктерінде тілді зерттеу аяқталған жоқ. Кейбір тілдерді табу (ашу) әлі алда. Көптеген тілдер жеткілікті зерттелген жоқ. Бұл Азияның, Африканың, Австралияның, сондай – ақ Солтүстік және Оңтүстік Американың да көптеген тілдеріне қатысты.

Екіншіден, ұлттық болмыс пен өзара түсінісу нышандары үйлеспеуі мүмкін. Кейбір жағдайларда саяси нышандар лингвистикалық мәселелерден басым болып жатады. Мысалы, швед, дат және норвег тілдері өзара түсінісуге қиыншылық туғызбайды, дегенмен әр түрлі елдерде осы тілдерде сөйлейтін болғандықтан олардың үшеуі де өз алдына жеке тілдер болып саналады. Басқа жағынан алғанда, қытай тіліндегі көптеген диалектілер өзара түсініспейді, бірақ бір елде сөйленетіндіктен және бір жазу жүйесін қолданатындықтан, бір тілдің нұсқалары деп саналады.

Бір тілде қанша адам сөйлейтінін анықтау неге қиын?

Белгілі бір тілде сөйлейтін халық санын бағалаулардың едәуір айырмашылықтары болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер тек ана тілінде ғана сөйлейтіндерді есепке алады. Басқалары ана тілінде де, қарым – қатынас жасайтын тілде де сөйлейтіндерді қосады. «Этнолог» бүкіл әлемде ағылшын тілін қолданудың мынандай статистикасын келтіреді: бірінші тіл ретінде – 508 миллион адам қолданады.

Сұрақ 1: Әлем тілдері

Қай өңірде тілдер бәрінен аз?

А. Солтүстік және Оңтүстік Америка

В. Африкада

С. Еуропа

Д. Азия

Е. Австралия және Мұхит өңірі

Сұрақ 2: Әлем тілдері

«Барлық тілдердің тоқсан алты пайызындағы жер халқының 4% - ы ғана сөйлейді» (1 – ші азат жол)

Бұл нені білдіреді?

А. адамдардың көпшілігі тек бір тілде сөйлейді.

В. Кейбір адамдар көп тілдерде сөйлейді.

С. Көптеген әлем тілдерінде адамдар өте аз сөйлейді.

Д. Кейбір әлем тілдері қолданыстан шыққан.

Сұрақ 3: Әлем тілдері миллион адам, ал бірінші және екінші тіл ретінде -Оқырман бірінші беттің соңындағы кестеге, содан кейінгі екінші беттегі мәтіннің бірінші азат жолына қарап, былай деді: «Мақаланың бұл екі бөлігі бір – біріне қарама қайшы».

Ол не туралы айтты?

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Сұрақ 4: Әлем тілдері

Мақаланың екінші бетінде тілдердің нақты санын анықтау қиындығының бірнеше себебі аталады.

Төменде осы қиындықтың мүмкін екі себебі келтірілген.

Бұл мүмкін себептердің әрқайсысы мақалаға енгізілді ме? Жауап беру үшін «Ия» немесе «жоқ» сөздерінің бірін айналдыра сызыңыз.

Мен «алмасу оқушысы» бола аламын ба?

Мен де алмасу оқушысы бола аламын ба? Бұл ой мені қорқытады, бірақ, сонымен бірге өте қызығарлық. Егер мүлде қорықпасаңыз, бұл танданарлық болар еді.Ең бастысы – сіз мұны қалайтыныңыз және сіздің күтуіңіздің толық орындалуы.

Үміткерден не талап етіледі? Оқушылар алмасумен шұғылданатын әр түрлі ұйымдардың талаптарының айырмашылығы аз ғана, бірақ олардың барлығы үміткердің жасына, бітірген сынып санына, үлгеріміне және жеке басының қаситеттеріне нақты талаптар қояды. Әдетте жас шамасы 15 – тен 18- ге дейін. Оқушы негізгі мектепті (9 сынып) немесе 10 сыныпты бітіруі талап етіледі.

Оқушылар алмасу жұмысының алғашқы жылдарымен салыстырғанда, қазіргі кезде, үлгерім шешуші фактор емес. Көптеген жағдайларда, «орташа үлгерім» жеткілікті болады. Үлгерімнің біршама төмен деңгейінің есесі әңгіме өткізу кезінде оқушының жақсы әсер қалдыруымен қайтарылуы мүмкін. Көп жағдайларда мектептен немесе мұғалімнен мінездеме қажет болады. Бұдан басқа, өтінішіңізге сіздің мектептегі бағаларыңыз бар көшірмені қосу керек.

Тілді білу жиі жазба жұмыс (тест) арқылы және өте сирек ауызша экзамен арқылы бағаланады. Сірә, үміткердің шет тілінде жүгіртіп сөйлей білу талап етілмеуі тиіс, өйткені тіл біліктілігі мен дағдысын дамыту оның шетелге оқуға баруға әзірлену себептерінің ішінде бірінші орында тұр. Әңгімелескенде үміткерлер күнделікті өмірдегі қатынаста ең болмағанда өздерінің пікірі мен қалауын қарапайым сөздермен білдіру және қысқаша, жеңіл – желпі сөйлесе алуы ескеріледі.

Жақсы денсаулық міндетті шарт. Бірақ сізге өз еліңізде мектепке баруға ештеңе кедергі жасамаса, онда сіздің алмасу оқушысы болмайтыныңыздың себебі де жоқ. Кейбір созылмалы аурулар, мысалы, қатты аллергия, сіз бірге тұратын, лайықты отбасын іздеу уақытын көбейтуі мүмкін. Бірақ бұл сізді тоқтатпауы тиіс.

Барлық ұйымдар оқушының жеке басының қасиеттеріне ерекше көңіл аударады. Әсіресе, ісі мен әрекеттеріндегі сенімділік, жақсы әдеттер, көңілді мінез, қарым – қатынас жасай білу, бейімделе алу, ұжымда жұмыс істеу білу, кемелдену, оқуға ынтығу және ой өрісінің кең болуы маңызды деп есептеледі. Бұл қаситеттердің барлығы үміткермен жеке әңгімелесу барысында және мұғалім немесе мектеп әкімшілігі берген мінездеменің негізінде бағаланады.

Сұрақ 1: Мен «Алмасу оқушымы бола аламын ба?»

Бұл мақаланың басты ойы неде?

А. Оқушылар алмасатын жеке бағдарламаны жарнамалау

В. Алмасу бағдарламаларға қатысу қандай мүмкіндіктер беретінін түсіндіру.

С. Алмасу бағдарламасының мақсаттарын атап шығу.

Д. Алмасу бағдарламасына қатысу талаптарын сипаттау.

Сұрақ 2: Мақалада не жазылғаны туралы айтуға болады (оның мазмұны туралы)

Мақала қалай жазылғаны туралы айтуға болады (оның стилі туралы)

Мақаланың авторы келешекте алмасуға қатыса алатын оқушылардың назарын аудару үшін. Оны осындай мәнерде жазуға тырысты.

Қалай ойлайсыңдар, бұл оның қолынан келді ме? Жауаптарыңызды растайтын мысал келтіріңіз.

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Сұрақ 3. Мақаладағы мәліметті пайдаланып, неліктен сізер таңдаған талап алмасу агенттігі үшін сонша маңызды екенін түсіндіріңіз.

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

PISA тапсырмаларын оқу әрекетіне кіріктіру тәжірибесінде пайдаланудың тиімділігі

Оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуда оқу бағдарламасындағы әрбір пәннің рөлі зор. Соның ішінде қазақ тілі мен әдебиетінің алатын орны ерекше. Осы ретте, оқушыға халықтың қоғамдық өмірін, арман-мүддесін танытуда, оларға идеялық-саяси, рухани-адамгершілік, этикалық-эстетикалық т.б. тәрбие беруде, дүниеге көзқарасын, мінезін, жалпы мәдениетін қалыптастыруда көркем әдебиетті қуатты құралдардың бірі ретінде пайдалану – әдебиет пәнінің басты мақсаты болып есептелсе, тіліміздің өзіндік қалыптасқан нормаларын үйрету – қазақ тілінің басты міндеті болып танылады.

Нұрсұлтан Назарбаев : «Бәсекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек.

Қазіргі әлемде жай ғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз болып қалғалы қашан. Біздің азаматтарымыз үнемі ең озық жабдықтармен және ең заманауи өндірістерде жұмыс жасау машығын меңгеруге дайын болуға тиіс.

Сондай-ақ балаларымыздың, жалпы барлық жеткіншек ұрпақтың функционалдық сауаттылығына да зор көңіл бөлу қажет. Балаларымыз қазіргі заманға бейімделген болуы үшін бұл аса маңызды.»

Болашақ азамат өз ұлтының тілі мен әдебиетінің асыл мұрасымен сусындау арқылы туған халқының тарихымен, мәдениетімен жете танысып, білімін кеңейтеді. Қазақ тілінің грамматикасын терең меңгерген оқушы, қоғамның кез келген саласында қиналмай жұмыс істеп, өзінің функционалдық сауаттылығын көрсете алады.

Жалпы білім беретін орта мектептегі оқушыны жеке тұлға ретінде және оның ұлттық сана-сезімін, өзіндік, дүниетанымын, азаматтық ұстанымын, рухани құндылықтарын қалыптастыруға негіз болатын әлемдегі аса бай, мазмұнды, көркемдік деңгейі жоғары әдебиеттердің қатарындағы қазақ әдебиеті пәнін жүргізудің өзіндік қыры сан қилы.

Әдебиет – оқушыға беймәлім өмірді танытатын қуатты құрал. Әдебиет арқылы біз оқушыларға ұлттық болмысымызды, асыл қасиеттерімізді танытамыз. Адамға тәрбие беруші әуелі, ата-ана, сонан соң ұстаз, мектеп, қоршаған орта екені баршамызға белгілі. Өнер, ғылым бар жұртта өскелең ұрпақ тәрбиені ата-анадан да, мектептен де, араласатын ортасынан да, өздері оқып жүрген қазақ әдебиетіндегі түрлі аңыз-ертегілерден де аларына ешкім шүбә келтірмейді. Әдебиет адамға өмірді танытып қана қоймайды, ол адамды тәрбиелейді. Адамның өмірге көзқарасын танытады, мінез-құлқына ықпал етеді, күллі тіршілігіне әсер етеді. Қазақ әдебиетіндегі көркем туындыларды оқыған сайын өмір сырын, Отан, ерлік, елдік, жақсылық, жамандық, секілді ұғымдардың мәнін оқушы терең аңғарады. Олар өнерді сүйетін, одан рухани ләззат ала білетін, көркемдік талғамы бар, адамгершілікті, нәзік сезімді болып өседі. Дөрекілікке, бойкүйездікке, жамандыққа аяқ баспайды. Пән мұғалімі оқушының назарын аудару үшін сабақ кезінде әртүрлі тақырыптық, пәнаралық, сыныпаралық байланыс орнатып, қызықты әңгімелерді сахналық көрініс ретінде өтуді ұйымдастыра білуі қажет. Сондықтан, түрлі көрнекілік құралдарын қолдану, сұрақ-жауап, талдау, жинақтау, ажырату, тақтаға жазу, айтқан ойды мысалдармен дәлелдеу, сөздікпен жұмыс, проблемалық мәселелерді шешу, нақтылы және жалпылама тапсырмалар беріп, шағын шығармашылық жұмыстарды орындату, оқушының бірін-бірі сынауы, өзіндік пікір білдіруі, баяндама жасауы, ғылыми зерттеу жазып қорғауы т.б. алуан түрлі әдіс-тәсілдерді қолданған жөн. Осындай әдіс-тәсілдерді түрлендіріп, жүйелі түрде пайдаланатын мұғалімнің шәкірттері өздігінен жұмыс істеуге тез үйренеді. Орта буын оқушыларының арнайы ереже дәптерлері, альбомдар, сөздіктері, канспектілері, хронологиялық кестелері болуға тиіс. Сонымен бірге, шығармашылық дәптері бөлек болғаны дұрыс. Оған оқушы өздеріне ұнаған мақал-мәтелдерді, афоризмдерді, шешендік сөздерді де жазып алып жүруге баулу керек. Осы ретте, шығармашылыққа жақын кейбір оқушылар сол дәптерге қысқа әңгіме, мақала, күнделік, пікір жазып үйренуіне мүмкіндік туады.

Тіл мәселесі, әсіресе, небір бұлыңғыр күндерді, тар жол, тайғақ кешулерді бастан өткерген қазақ тілінің мәселесі қашан да өткір әрі өзекті болмақ. Қазақ тілі мен әдебиетінің мектепте оқытылу жайы әркімде де толғандыруы тиіс.

Қазақ тілін оқыту алдына үлкен міндеттер, оқушыларға түсіндірудің тиімді әдіс-тәсілдерін іздестіру қажеттілігі қазіргі таңда да қарастырылып келе жатқан мәселе. Демек, тіл ғылымының үздіксіз дамуының нәтижесінде, адам баласы ой-санасының, дүниетанымының өсуіне байланысты оқыту әдістемесі де қатар жетіліп байып отыр. Өйткені, озат мұғалімдер тәжірибелерінен толығып оның мазмұны мен жүйесі, құрылысы, кеңейіп, байып отырады. Қоғам ілгері дамыған сайын оқыту мазмұны да күнделікті жаңарып, жетіліп отырады.

Озық ойлы адамдар заманның, қоғамның дамуына, өзгеруіне өз үлесін қосады. Осындай қоғамдық, әлеуметтік, мәдени өзгерістер дамулар мектептің оқыту процесіне әсер етеді. Соңғы жылдары жеке тұлғаны қалыптастыруды дамыту мен оған жан-жақты терең білім беру мақсатында көптеген технологиялар ұсынылуда.Жаңа технологияның басты мақсатының бірі – баланы оқыта отырып оның еркіндігін, белсенділігін қалыптастыру, өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру.

Яғни, ғылыми негізде білім беру үшін жаңа технологияларды меңгере отырып, оны сабаққа енгізу педагогтар алдындағы өзекті мәселе екені анық.

Түйін сөз: Оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту – бүгінгі заман талабы. Осы ретте, қазақ тілі мен әдебиеті пәнін дұрыс меңгерте білудің маңызы зор. Педагогтың шеберлігі, яғни шығармашылық пен жауапкершілікті ұштастырып сабақ өткізу- заман талабынан туындап отырған мәселе. Жоғары деңгейде сабақ беретін оқытушының алдынан шыққан оқушы – өмір айдынындағы өз жолын адаспай табады, азамат болып қалыптасады. Бұл ұстаз үшін абыройдың үлкені, әрбір мұғалім осыған ұмтылса ұрпақ алдындағы қарыздың өтелгені.Сыныптан тыс оқу бағдарламасындағы «Абайдың әңгімесі» шығармасын осы PISA талаптарына сай танытудың үлгісін ұсынамын.

Абайдың әңгімесі

-Менің Әбдрахман деген балам бар еді.Оны ерте жасынан Семейдегі орыс мектебіне түсірдім.Оны бітірген соң,Петерборға жібердім.Қыс оқып,жазда демалысқа үйге келді.Баламның ғалымдығын сынап білейін деген оймен әңгіме үстінде : «Қалқам,Әбіш,осы әлемдегі жаратылыста ақ зат асыл ма ,қара зат асыл ма ?»-деп сұраған едім. Ол іркілместен :

-Ақ зат асыл ғой,-деді.

-Неге,қара зат асыл емес пе?

Әбіш бетіме қарап күліп:

-Қараны қалай асыл дейсіз?-деді.

-Біріншіден,адам баласы барлық дүниедегі жаратылысты көзбен көреді емес пе?-дедім мен.-Бірақ көздің ағы көрмейді.Ортасындағы кішкене қарашығы ғана көреді.Екіншіден,қағаз-ақ,одан адам оқып білім ала алмайды,үстіне қара сиямен жазғаннан өнер-білім алады.Үшіншіден ,жас шақта адамның сақал-шашы қара болады.Қартайғанда адамның шаш-сақалы ағарады.Ал,адамда ,білім,қайрат та азаяды,сондықтан қараны асыл ма деп ойлаймын,-дедім,

-Оның бәрін қалай білдіңіз?

-Ақылмен білдім.

-Олай болса ,ақыл мида болмай ма,ал ми ақ зат емес пе? Екіншіден ,ақыл-нұр,жарық зат.Ал жарық ол да аққа ұқсамай ма?-деді Әбіш.

Ұлымның тауып айтқан сөзіне риза болып,маңдайынан сипадым.

1.Психологиялық көңіл –күй тудыру. Абайдың «Көзімнің қарасы» әнін тыңдату.Мұғалім әрекеті .Сұрақ-жауап арқылы:- Бұл әнді тыңдағанда қандай ой келеді. Оқушыларға сұрақ бере отырып тақырыпты ашу. Яғни тақырып «Абайдың әңгімесі».

2. Операциялық кезең . Мәтінді мұқият оқу.

1. «Қолжетімділік және үзінді» аспектісі бойынша мына сұрақ қойылады.

Мәтінде не туралы айтылған?

А. Баласы әкесін құрметтеуге лайық

Ә. Әкесі баласын сынады

Б. Баласы әкесінің махаббатына ие бола алмады.

В. Баласы әкесін аяды.

2. «Біріктіру және түсіндіру» аспектісі бойынша мына сұрақ қойылады.

А) Абай Әбдрахманды неліктен сынағысы келді?

Жауабыңызды дәлелдеп жазыңыз. Осы жерде «қысқа сөйлемдер» стратегиясын қолданыңыз.

Ә)Мәтінді бірлесе оқып ,қажетті белгілерді қойыңыздар.

Код белгілері

Белгі мағыналары

Сіз үшін жаңа мәлімет немесе жаңа сөз,сөз тіркесі болса

_____________

Маңызды ақпараттың астын сызыңыз

+

Келіскен пікірдің жанына немесе үстіне белгі қойыңыз

Х

Келіспеген пікірдің жанына немесе үстіне белгі қойыңыз

?

Түсінбеген мәліметтің қасына қойыңыз

Ұқсас ақпаратты байланыстыру үші

Сабақтан көрініс