Қазақ тілі сабағында дамыта оқытудың мәні

Бастауыш сынып оқушыларын біліммен қаруландыру ғана емес, олардың шығармашылық қабілеттерін дамыту да мұғалімнің маңызды міндеттерінің бірі болып табылады. Қазақ тілі пәні – оқушының тілдік, әдеби және шығармашылық қабілеттерін дамытуға зор мүмкіндік береді. Бұл пәнді оқытуда дамыта оқыту технологиясы, яғни оқушылардың өз бетінше ойлауы, ізденуі, сөйлеу және жазу дағдыларын қалыптастыру өте маңызды.Дамыта оқыту технологиясы – оқушының өз білімін жетілдіруіне, өз ойын еркін жеткізуіне мүмкіндік беретін әдіс-тәсілдер жиынтығы. Мұндай тәсілдер арқылы оқушының шығармашылық қабілеттерін дамытуға қол жеткізуге болады. Бұл мақалада қазақ тілі сабағында дамыта оқыту әдісін қолдану арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін арттыру жолдары қарастырылады.Қазақ тілі сабағында дамыта оқыту – оқушылардың ойлау қабілеттерін, сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған, сондай-ақ жазу, оқу, тыңдау сияқты тіл дағдыларын жетілдіруге бағытталған тәсілдер жиынтығы. Дамыта оқытуда мұғалімнің басты мақсаты – дайын білімді беру емес, оқушылардың шығармашылық әрекетке, сын тұрғысынан ойлауға, өз пікірін айтуға дағдыландыру.Мысалы: қазақ тілі сабағында әңгіме немесе мәтін бойынша сұрақтар қойылғанда, мұғалім оқушыларды жай ғана жауап беруге емес, сұраққа өз пікірін дәлелдеп жауап беруіне бағыттайды. Бұл олардың тілдік қорын молайтуға, сөз байлығын арттыруға, сөйлеу дағдысын жетілдіруге мүмкіндік береді.Оқу және жазу дағдыларын дамыту:Қазақ тілі сабағында оқу және жазу дағдыларын дамыту арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін қалыптастыруға болады. Мысалы, «Қазақ тіліндегі жұмбақтар мен мақал-мәтелдер» тақырыбында сабақты өткізу кезінде оқушыларға жұмбақтар құрастыру тапсырмасы беріледі. Оқушылардың шығармашылығын дамыту үшін мұғалім тапсырмаларды қиындатып, сыни ойлауды талап ететін тапсырмалар қоя алады.Мәтінмен.жұмыс: Әр сабақты мәтінмен жұмыс жүргізумен ұштастыру өте тиімді. Оқушылар мәтіннің мағынасына терең үңіліп, өз ойларын білдіруге үйренеді. Мысалы, «Табиғат» тақырыбындағы мәтінмен жұмыс кезінде оқушылар мәтіннің мазмұнын талқылай отырып, табиғатқа деген өз сезімдерін, пікірлерін жазады немесе ауызша айтып береді. Мұндай жұмыс олардың шығармашылық қабілеттерін дамытып, тіл байлығын арттырады.Мысалы, «Менің сүйікті жануарам» тақырыбында қысқа мәтін құрастыруды тапсырсаңыз, оқушылар өз жануарлары туралы ойларымен бөлісіп, шығармашылық тұрғыда жазу жаза алады.Қазақ тілі сабағында оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін түрлі тапсырмаларды қолдануға болады:

• Эссе жазу: Оқушыларға қазақ тілінде эссе жазу тапсырмасын беру, олардың ойлау қабілетін дамытып, жазу дағдыларын қалыптастырады.

• Өлең шығару: Оқушыларға тақырып беріп, өз өлеңдерін жазуды ұсыну олардың шығармашылық ізденісін арттырады. Мысалы, «Менің отбасым», «Менің болашақта кім болғым келеді?» тақырыптарында өлең жазу.

• Рольдік ойындар: Оқушыларға түрлі рөлдер мен кейіпкерлер беріп, солардың орнына түсіп сөйлеу немесе көрініс көрсету – олардың тілдік дағдыларын дамытудың тамаша тәсілі. Нәтижесінде оқушылардың сөйлеу дағдылары қалыптасады;шығармашылық ойлау қабілеттері дамиды; жазу мен оқу дағдылары жетіледі; өз ойларын еркін білдіру мүмкіндігі артады; оқушылардың қиялы мен танымдық белсенділігі жоғарылайды.