Қазақ
тілі сабақтарында бастауыш сынып
оқушыларында функционалдық сауаттылықты
қалыптастыру әдіс-тәсілдері
Функционалды
сауаттылық дегеніміз
- адамның сыртқы ортамен қарым-қатынасқа
түсуі және оған тезірек бейімделіп,
жұмыс істеуі.
Тұлғаның
функционалды сауаттылығының критерийлері.
10
жастағы баланың бойында қандай қасиеттер
болуы керек?
1.
Қоршаған ортамен өзара әрекеттесуге
дайын болу, сенімді бейімделу.
2.
Оқу және тұрмыстық мәселелерді өз
бетінше шеше білу.
3.
Шағын әлеуметтік топта, атап айтқанда,
мектеп сыныбында қарым-қатынас құру
мүмкіндігі.
4.
Рефлексия дағдыларын, өзіңізге сырттан
қарау, өз жұмысыңызды бағалау дағдыларын
меңгеру.
«Қауіпті
жерлер» әдісі
Мақсат
- «қауіпті жерлерді» табу. Бала қазақ
тіліне тән әріптерді көруді осылай
үйренеді. Бұл жұмысты жарыс түрінде де
өткізуге болады. Жарыс оқушылардың
іс-әрекетін ұйымдастырудың бір түрі
бола алады. «Сабақтың тақырыбы бойынша
мәтіндегі барлық тән әріптерді кім
көреді?».
«Қатені
ұста!» әдісі
Мақсат
- мәтінде әдейі жіберілген қателерді
табу және түзету.
Бірінші
және екінші сыныптардағы қазақ тілі
сабақтарында тапсырманы орындауда
қателік жіберген ертегі кейіпкерлерін
қолданған дұрыс.
Бірақ
үшінші және төртінші сыныптарда бұл
техниканы викториналарда, жарыстарда,
сайысында қолдануға болады.
Сауатты
жазуды қалыптастырудың маңызды элементі
- сөздік жұмысы және қателіктермен
жұмыс.
Сөздік
жұмыс күнделікті жүзеге асырылады және
оқушылар сөздікпен жұмыс жасау барысында
таңдайтын ассоциацияларға негізделеді.
«Таңқалдыр!»
және «Жарқын дақ!» әдістері
Мақсаты
- баланың ақыл-ой әрекетін белсендіру.
Бұл техникалар инновациялық болып
саналса да, олар бұрыннан белгілі және
қолданылып келеді. Әдістерді сабақтың
басында қолданған жақсы, бұл тәсіл сабақ
барысында тақырыпқа назар аударуға
мүмкіндік береді.
«Проблемалық
жағдай» әдісі
Мақсаты
- баланы қиындықтардан шығу жолын өз
бетінше іздеуге ынталандыру.
«Өз
тірегі», «Негізгі сөздер» әдістері
Мақсаты
- баланы ақпаратпен жұмыс істеуге, сызба,
жазбалар жасауға үйрету.
Оқушылар
өздігінен тірек конспектін немесе
сызбасын құрастырады. Мұндай тірек
конспектілер топтық жұмысты ұйымдастыруға
арналған материал бола алады, мұнда
олардың оң және теріс жақтары көрініп,
кемшіліктері түзетіледі. «Негізгі
сөздер» әдісі жеке де, топтық жұмыс үшін
де қолданыла алады, мысалы мына
тақырыптарда, «Мектеп», «Менің отбасым»
және т.б.
Түсініп
оқу функционалдық сауаттылықты
қалыптастырудың негізгі технологиясы
Жылдам
оқу дағдыларын дамыту бойынша О.Н.
Ткачеваның тренингтері
«Кері
оқу»
«Араластырылған
әріптер»
«Аяғымен
жоғары»
«Сөздерді
жартысымен оқу»
«Тормен
оқу»
«Тұтас
мәтін»
«Суреттермен
мәтін»
«Ысырма»
«Тәртіп
жоқ»
«Өзіңе
іштей сұрақтар қойып оқу» әдісі
Мақсат
- өзіне барған сайын күрделі сұрақтар
қоя отырып, мәтінді ойлана оқуға үйрету.
Әдісті
жүргізу алгоритмі:
1.
Бірінші абзацты оқу. Сұрақтар қойылады.
2.
Екінші абзацты ішінен оқу. Жұппен жұмыс.
Бірі сұрақ қояды, екіншісі жауап береді.
3.
Үшінші абзацты оқу. Рөлдермен ауысады.
Сұрақтар қойып, жауап береді.
«Кідіріспен
оқу» әдісі
Мақсат
- мәтінді оқып жатқанда оны түсіну
процесін бақылау.
Әдісті
жүргізу алгоритмі:
Мәтінді
кідіріп оқу кезінде сұрақтар
қойылады.Олардың кейбіреулері түсінуді
тексеруге, басқалары келесі үзіндінің
мазмұны туралы болжам жасауға бағытталған
сұрақтар.
«Түртіп
ала отыра ішінен оқу» әдісі
Мақсат
- оқылған мәтінді түсінуді бақылау және
оған сыни талдау жасау.
Бұл
әдіс көбінесе күрделі ғылыми мәтіндермен
жұмыс істеу үшін қолданылады. Оқушылар
оқу кезінде түртіп алып отырады:
түсінемін, түсінбеймін, талқылау керек.