Қазақ тілі сабақтарында жасанды интеллект құралдарын тиімді пайдалану, Авторы: Жұман Аяулым Азаматқызы

Қазақ тілі сабақтарында жасанды интеллект құралдарын тиімді пайдалану

Аннотация. Бұл мақалада қазақ тілі сабақтарында жасанды интеллект құралдарын тиімді пайдалану мүмкіндіктері қарастырылады. Жасанды интеллект білім беру сапасын арттыруға, оқушылардың оқу мотивациясын күшейтуге және мұғалімнің жұмысын жеңілдетуге ықпал етеді.

Қазіргі әлем ғылым мен техниканың үздіксіз дамуымен сипатталады. Әсіресе, жасанды интеллект (ЖИ) технологиялары адамзат өмірінің барлық салаларына енуде. ЖИ технологияларының адам өміріндегі орны мен әлеуеті жыл сайын артып келеді.

Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың стратегиялық құжаттарында цифрландыру және жаңа технологияларды енгізу маңызды бағыттардың бірі ретінде көрсетілген. «Жасанды интеллектті дамытудың 2024-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 24 шілдедегі № 592 қаулысында да білім беру саласында ЖИ-ді тиімді қолданудың маңыздылығы анықталған [1].

Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіне де заман талаптарына сай жаңа технологиялар енгізілуде. Білім беру жүйесінің қарқынды цифрлануы мен технологиялық даму дәуірінде жасанды интеллект құралдарын оқу үдерісіне тиімді енгізу – заман талабы. Цифрлық технологиялар мен ЖИ құралдарының дамуы оқыту процесіне, әдістеріне тың серпін беруде. Бұл өзгерістер оқытудың мазмұны мен формасын ғана емес, педагогтің рөлін, білім алушының оқу стилін де қайта қарастыруды қажет етеді. ЖИ білім берудің әртүрлі аспектілерінде, соның ішінде оқыту әдістерін жетілдіруде, оқу материалдарын әзірлеуде, білім алушылардың үлгерімін бағалауда және оқытуды жекелендіруде мол мүмкіндіктер ұсынады.

Негізгі орта білім берудің маңызды пәндерінің бірі болып табылатын «Қазақ тілі» пәнін оқытуда ЖИ технологияларын тиімді пайдаланудың жолдары мен әдістерін зерттеу және әдістемелік тұрғыдан негіздеу маңызды болып отыр.

Қазақ тілін оқытуда ЖИ технологияларын қолдану – пән мазмұнын заманауи тәсілдермен ұсынуға, оқу тапсырмаларын жекелендіруге, білім алушылардың тілдік және коммуникативтік құзыреттіліктерін дамытуға жол ашады. Осы әдістемелік ұсынымдар 5-9-сыныптарда қазақ тілін оқыту барысында жасанды интеллект негізіндегі құралдарды тиімді пайдалану жолдарын жүйелей отырып, педагогтерге практикалық көмек көрсетуді мақсат етеді.

Жасанды интеллекттің білім берудегі рөлі

Қазіргі цифрлық қоғамда жасанды интеллект (ЖИ) білім беру жүйесінің маңызды құрамдас бөлігіне айналып келеді. Жасанды интеллект – адамның ойлау, талдау, шешім қабылдау, үйрену сияқты интеллектуалдық әрекеттерін компьютерлік жүйелер арқылы орындауға мүмкіндік беретін технология. Бүгінде ЖИ білім беру сапасын арттыруға, оқыту үдерісін дараландыруға және мұғалімнің жұмысын жеңілдетуге кеңінен қолданылуда.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің кеңейтілген отырысында: «Жаңа технологиялық ахуалға сақадай сай тұруымыз қажет. Бұл – еліміздің бәсекеге қабілетін арттырып, тұрақты дамуына жол ашатын аса маңызды фактор. Жасанды интеллектіні дамыту алдыңғы қатарға шықты, соған байланысты технологиясы дамыған алып елдер арасында бәсеке қыза түспек» [2], - деді. Шындығында да, қазір цифрландыру дәуірі – төртінші өнеркәсіптік дәуір, ол адамзаттың күнделікті өміріне қалай әсер ететіні туралы пікірлер өте көп. Осы салада техрологияның дамуына сай түрлі жобалар жасалуда. ЖИ барлық салада денсаулық сақтау, білім беру және кәсіпкерлік, ауылшаруашылық салаларындағы қызметтің өнімділігі мен тиімділігін арттыруда сапаны жақсартуға әрекет етуде. Білім беру мен оқытуда әр білім алушының жеке қажеттіліктері мен қабілетіне сәйкес білім алуына оң мүмкіндіктер болуы мүмкін. ЖИ арқылы жаңа дағдылар мен тіл үйренуге болады. Жасанды интеллектінің дамуы қоғам үшін көптеген жақсы, оң мүмкіндіктер береді. Білім беру және оқыту жүйесінде бұл әр білім алушының қажеттіліктеріне бейімделген жеке білім беру тәсілдері болуы мүмкін. Сондайақ, ЖИ жаңа дағдылар мен тілдерді үйренуге көмектеседі.

Жасанды интеллекттің басты артықшылықтарының бірі – әрбір білім алушының жеке ерекшеліктеріне бейімделген оқыту ортасын қалыптастыруы. Дәстүрлі оқытуда барлық оқушылар бірдей бағдарламамен білім алса, ЖИ әр оқушының білім деңгейін, қабілетін, оқу қарқынын талдап, соған сәйкес тапсырмалар ұсына алады. Бұл оқушылардың пәнді терең меңгеруіне және оқу мотивациясының артуына ықпал етеді.

Сонымен қатар, жасанды интеллект мұғалімдердің уақытын үнемдеуге көмектеседі. Мысалы, тест тапсырмаларын автоматты түрде тексеру, бағалау жүргізу, сабақ жоспарын құру, оқу материалдарын дайындау және оқушылардың үлгерімін талдау сияқты жұмыстарды ЖИ жылдам орындай алады. Нәтижесінде педагог шығармашылық және тәрбиелік жұмыстарға көбірек уақыт бөледі.

ЖИ білім беруде қашықтан оқыту жүйесінің де тиімділігін арттырды. Онлайн платформалардағы интеллектуалды көмекшілер тәулік бойы оқушылардың сұрақтарына жауап беріп, күрделі тақырыптарды түсіндіреді. Сонымен қатар, жасанды интеллект оқу барысында жіберілген қателерді анықтап, оларды түзету жолдарын ұсынады. Бұл білім алушының өздігінен білім алу дағдысын дамытуға мүмкіндік береді.

Білім беру саласында ChatGPT, Copilot, Gemini сияқты генеративті жасанды интеллект құралдарының маңызы артып келеді. Олар мәтін құрастыру, есеп шығару, бағдарламалау, аударма жасау, ғылыми ақпарат іздеу және сабаққа қажетті материалдарды әзірлеу сияқты көптеген міндеттерді орындауға мүмкіндік береді. Мұндай құралдар мұғалімнің де, оқушының да цифрлық құзыреттілігін дамытуға ықпал етеді [3].

Алайда жасанды интеллектті қолданудың белгілі бір қауіптері де бар. Кейбір білім алушылар дайын жауаптарға тым тәуелді болып, өз бетінше ойлау қабілетін төмендетуі мүмкін. Сонымен қатар, академиялық адалдық мәселесі, жеке мәліметтердің қауіпсіздігі және жалған ақпараттың таралу қаупі де өзекті болып табылады. Сондықтан жасанды интеллектті білім беру процесінде жауапкершілікпен әрі этикалық нормаларды сақтай отырып пайдалану қажет.

Қазақстанда да цифрландыру саясаты аясында білім беру ұйымдарында жасанды интеллект элементтерін қолдану кеңейіп келеді. Электрондық күнделіктер, цифрлық білім беру платформалары, онлайн оқыту ресурстары және интеллектуалды білім беру жүйелері білім сапасын арттыруға бағытталған. Болашақта жасанды интеллект мұғалімді алмастырмайды, керісінше оның кәсіби қызметін тиімді ұйымдастыруға көмектесетін маңызды құралға айналады.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект білім беру жүйесінің дамуындағы маңызды инновациялық бағыттардың бірі болып табылады. Ол оқытуды жекелендіруге, білім сапасын арттыруға, мұғалімнің жұмысын жеңілдетуге және білім алушылардың цифрлық дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Сондықтан жасанды интеллект мүмкіндіктерін тиімді пайдалану қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі саналады.

Пайдаланылған дереккөздердің тізімі

1. «Жасанды интеллектті дамытудың 2024 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 24 шілдедегі № 592 қаулысы

2. https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-ukimettin-keneytilgen-otyrysynda-soylegen-sozi-2801820

3. OpenAI. ChatGPT in Education