ҚР Оқу-ағарту министрлігі

Қазақ тілінен БЖБ, ТЖБ жиынтығына

әдістемелік құрал

Авторы: Дауталиева Асель Едиловна

2024-2025 оқу жылы

Қазақ тілінен БЖБ (бақылау-жинақтау жұмыстары) тапсырмаларынан тұратын әдістемелік құрал жасау үшін төмендегі құрылым мен мазмұнды ұсынуға болады:

1. Кіріспе бөлім

• Әдістемелік құралдың мақсаты мен міндеттері

• БЖБ тапсырмаларының оқыту процесіндегі маңызы

• Құралдың құрылымы мен қолфдану әдісі

2. Қазақ тілінің грамматикалық негіздері

• Тақырыптар:

• Қазақ тілінің грамматикалық категориялары (етістік, сын есім, есімдер, шылаулар, т.б.)

• Сөйлемнің мүшелері (сабақтас, қосымша сөйлемдер)

• Сөздердің түбірі мен қосымшалары

• БЖБ тапсырмалары:

1. Грамматикалық талдау: Сөйлемнің құрамын бөліп көрсетіп, әр мүшесінің мағынасын талдаңыз.

2. Төмендегі сөздермен сөйлем құраңыз: (мысалы, жазушы, кітап, оқыған, шығармалар)

3. Синтаксис

• Тақырыптар:

• Сөйлемнің түрлері (жақты, жатыс, т.б.)

• Құрмалас сөйлем

• Сөйлемдегі сөздер арасындағы байланыс

• БЖБ тапсырмалары:

1. Сөйлемді түзеңіз: Қателерді тауып, сөйлемді дұрыс құрастырыңыз.

2. Құрмалас сөйлемді талдаңыз: Сөйлемді құрылымына қарай талдап, бағыныңқы және басты сөйлемдерге ажыратыңыз.

4. Лексика және мағына

• Тақырыптар:

• Сөздердің мағынасы мен қолданылуы

• Синонимдер, антонимдер

• Түрлі мағыналы сөздер

• БЖБ тапсырмалары:

1. Синонимдер мен антонимдер: Төмендегі сөздерге синонимдер мен антонимдер тауып жазыңыз.

2. Мәтінмен жұмыс: Мәтіннен түрлі мағынадағы сөздерді тауып, мағыналарын ашыңыз.

5. Орфография және пунктуация

• Тақырыптар:

• Жазу ережелері

• Үндестік заңы

• Тұрақты тіркестердің дұрыс жазылуы

• БЖБ тапсырмалары:

1. Қате жазылған сөздерді дұрыстаңыз: Мәтіннен қателерді тауып, түзетіңіз.

2. Пунктуацияны қойыңыз: Төмендегі сөйлемдерге үтір, нүкте және басқа тыныс белгілерін қойыңыз.

6. Сөз тіркестері мен мәтіндер

• Тақырыптар:

• Сөз тіркесінің мағынасы мен түрлері

• Мәтіндермен жұмыс

• БЖБ тапсырмалары:

1. Сөз тіркестерін құрастырыңыз: Төмендегі сөздерден сөз тіркестерін жасап, мағыналарын түсіндіріңіз.

2. Қысқа мәтін жазу: Берілген тақырып бойынша 5-7 сөйлемнен тұратын мәтін жазу.

Қазақ тілінен көрсетілген әдіс-тәсілдер арқылы берілген

БЖБ-ға 10 тапсырма:

1. Лексикалық тапсырма

Берілген сөздердің синонимдерін тауып жазыңыз:

• Көркем

• Мықты

• Қарапайым

2. Тілдің грамматикалық құрылымы

Берілген сөйлемдегі қате сөзді табыңыз:

• «Менің досым қалада жиі барып келеді.»

Қате сөзді түзетіңіз.

3. Сөз таптары

Төмендегі сөздердің қай сөз табына жататынын анықтап, сәйкесінше жазып шығыңыз:

• Ұстаз

• Көңіл

• Жылдам

4. Мәтінмен жұмыс

Қысқаша мәтін берілген. Осы мәтін бойынша 3 сұрақ құрастырыңыз.

• Мәтін: “Аяз ата балаларға сыйлықтар таратып берді. Балалар қуанып, әр сыйлықты бағалап ашып көрді.”

5. Қосымша сөздер

Берілген сөйлемде қосымшаның қай түрі қолданылғанын анықтап, мысал келтіріңіз:

• «Анасы оны еркелетіп, баулыды.»

6. Сөздікті қолдану

«Жауапкершілік» сөзінің мәнін түсіндіріңіз және сөйлемде қолдана отырып, оның мағынасын көрсетіңіз.

7. Етістік түрлерін анықтау

Берілген сөйлемдердегі етістіктің қай түрге жататынын анықтаңыз:

• «Ол кітап оқып отыр.»

• «Мен саған хат жаздым.»

8. Фразеологиялық тіркестер

Берілген фразеологиялық тіркестің мағынасын түсіндіріп, сөйлемде қолданыңыз:

• Қолды бір сілтеу

• Етек жеңін жинау

9. Тыныс белгілері

Берілген мәтінде тыныс белгілерін қойыңыз:

• “Мен бүгін мектепке барамын сен қайда барасың”

10. Мәтіннің тақырыбы мен негізгі идеясын анықтау

Берілген мәтіннен тақырып пен негізгі идеяны бөліп шығарыңыз:

• Мәтін: “Қазақ халқының дәстүрі мен мәдениеті өте бай. Ата-бабаларымыздан қалған мұраларды ұрпаққа жеткізу маңызды.”

Бұл тапсырмалар білімнің әртүрлі аспектілерін тексеруге бағытталған және оқушының тіл білімін жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді.

Бұл әдістемелік құралдың құрылымы оқушыларға қазақ тілін терең меңгеруге, грамматикалық дағдыларды дамытуға, және мәтіндермен дұрыс жұмыс жасауға көмектеседі.

Қазақ әдебиетінен көрсетілген әдіс-тәсілдер арқылы

берілген ТЖБ-ға 10 тапсырма:

1. Сөз таптарын анықтау:

Берілген сөйлемдердегі сөз таптарын анықтаңыз:

• Асан мектепке барады.

• Кітап үстелде тұр.

2. Көсемше мен есімше:

Көсемше мен есімшенің түрлерін анықтап, олардың қай сөздермен байланысты екенін көрсетіңіз:

• Жаңбыр жауып тұрған кезде біз саябақта болдық.

• Кітапты оқыған соң мен демалдым.

3. Сөздіктер мен анықтамалар:

Берілген сөздерге анықтама жазыңыз:

• Арман

• Тәуелсіздік

• Құндылық

4. Тұрлаулы мүшелер:

Сөйлемдегі тұрлаулы мүшелерді (бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш) анықтаңыз:

• Мұғалім балаларға кітап тапсырды.

• Мен үйде болдым.

5. Синонимдер мен антонимдер:

Синоним мен антоним сөздерін келтіріңіз:

• Синонимдер: Сүю, Махаббат

• Антонимдер: Ашық, Қараңғы

6. Етістіктің шақтары:

Берілген сөйлемдерде етістіктің шақтарын анықтаңыз:

• Мен кітап оқып отырмын. (қазіргі шақ)

• Мен кітап оқыдым. (өткен шақ)

• Мен кітап оқимын. (келер шақ)

7. Дара және күрделі сөйлемдер:

Берілген сөйлемдерді дара және күрделі сөйлемдерге бөліңіз:

• Балалар ойын ойнады.

• Менің апам ән айтты, ал мен рояльде ойнадым.

8. Морфология:

Берілген сөздерді синтаксистік құрамына бөлініп, олардың түрін анықтаңыз:

• Қала (зат есім, жалпылауыш)

• Кітапшы (зат есім, мамандық)

9. Шылаулар:

Шылаулардың түрлерін және олардың сөйлемдегі рөлін түсіндіріңіз:

• мен, бірақ, немесе, егер, сондықтан

10. Қосымша сұрақтар:

Берілген сөйлемдер бойынша қосымша сұрақтар құрыңыз:

• Жас ұрпақ білім алып жүр.

• Адамдар кітап оқуды жақсы көреді.

Бұл тапсырмалар оқушылардың қазақ тіліндегі грамматикалық және синтаксистік білімін тексеруге көмектеседі.