Қазақ тілінен көркем шығарманы оқытуда кейіпкер бейнесін ашу

Әдістемелік құрал

Кіріспе

Бұл әдістемелік құрал қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында көркем шығарманы оқыту барысында кейіпкер бейнесін жан-жақты ашуға бағытталған. Кейіпкерді талдау – оқушының мәтінді терең түсінуіне, көркемдік ойлауын, тілдік талдау дағдыларын және сыни көзқарасын дамытуға мүмкіндік береді.

Құралдың негізгі мақсаты – мұғалімдерге кейіпкер бейнесін тиімді талдаудың жолдарын, әдіс-тәсілдерін ұсыну және оны сабақта қолдануға көмек беру.

1. Кейіпкер бейнесін ашудың теориялық негіздері

1.1 Кейіпкер ұғымы

Кейіпкер – көркем шығармадағы оқиғаға қатысатын, автордың идеясы мен көзқарасын танытатын негізгі тұлға. Кейіпкер арқылы өмір шындығы, қоғамдық қатынастар, адам мінезі бейнеленеді.

1.2 Кейіпкер түрлері

• Басты кейіпкер

• Қосалқы кейіпкер

• Жағымды кейіпкер

• Жағымсыз кейіпкер

• Типтік кейіпкер

1.3 Кейіпкер бейнесін ашу жолдары

• Авторлық мінездеме

• Кейіпкердің іс-әрекеті

• Кейіпкердің сөзі (монолог, диалог)

• Басқа кейіпкерлермен қарым-қатынасы

• Портреті мен ішкі жан дүниесі

2. Сабақта кейіпкер бейнесін талдаудың әдіс-тәсілдері

2.1 Дәстүрлі әдістер

• Сұрақ-жауап

• Мәтін бойынша жоспар құру

• Кейіпкерге мінездеме беру

2.2 Интерактивті әдістер

• «Кейіпкерге хат» әдісі

• Рөлдік ойын

• INSERT стратегиясы

• Венн диаграммасы (кейіпкерлерді салыстыру)

• Кейіпкер күнделігі

2.3 Сын тұрғысынан ойлау технологиясы

• Болжау

• Дәлелдеу

• Кейіпкер әрекетіне баға беру

3. Кейіпкер бейнесін ашуға арналған тапсырмалар үлгілері

3.1 Талдау тапсырмалары

• Кейіпкердің мінезін сипаттайтын 5 сөзді анықтаңыз.

• Кейіпкер әрекетіне әсер еткен жағдайларды көрсетіңіз.

3.2 Шығармашылық тапсырмалар

• Кейіпкер атынан эссе жазу

• Кейіпкерге мінездеме кестесін толтыру

• Кейіпкер бейнесін қазіргі заманмен байланыстыру

3.3 Топтық жұмыс

• Кейіпкерді қорғау немесе айыптау

• Постер жасау

4. Бағалау және кері байланыс

• Критериалды бағалау

• Өзін-өзі бағалау

• Рефлексия ("Екі жұлдыз, бір тілек")

Қорытынды

Кейіпкер бейнесін ашу – көркем шығарманы терең меңгертудің тиімді жолы. Ұсынылған әдіс-тәсілдер оқушының әдеби-танымдық қабілетін арттырып, қазақ тілі сабақтарының мазмұнын байытады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі

2. Көркем мәтінді талдау жолдары

3. Сын тұрғысынан ойлау технологиялары

«Ақмола облысы білім басқармасының Ерейментау ауданы бойынша

білім бөлімі Еркіншілік ауылының жалпы орта білім беретін мектебі» КММ

“Қазақ тілінен көркем шығарманы оқытуда кейіпкер бейнесін ашу”

тақырыбындағы әдістемелік көмекші құрал

Құрастырған:

қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі Саяси Алтынгуль

2026 жыл