Қазақстан Республикасының Ғылым жəне Жоғары Білім министрлігі əл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті

Факультеті: «Философия және Саясаттану » Кафедрасы: «Дінтану және Мәдениеттану»

МАҚАЛА

Тақырыбы: “ Қазақ тілінің қазіргі ахуалы және оның мәдениетпен байланысы”

Орындаған: Сәлімжанқызы Ж.

Тексерген: Кудерина А.Н.

Қазақ тілі – қазақ халқының ұлттық болмысы мен рухани құндылықтарын сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін маңызды мәдени мұра. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі ретінде қазақ тілі қоғамдық өмірдің барлық саласында қолданылуға тиіс. Тәуелсіздік жылдарында мемлекеттік тілді дамыту бағытында көптеген заңдар мен бағдарламалар қабылданып, оның қолданылу аясын кеңейтуге ерекше көңіл бөлінді. Соған қарамастан, қазақ тілінің қазіргі ахуалы қоғамда өзекті мәселелердің бірі болып қала береді. Бұл мәселе тек тілдік саясатпен ғана емес, ұлттық мәдениет, рухани құндылықтар және қоғамдық сана мәселелерімен де тығыз байланысты.

Бүгінде қазақ тілінің қолданыс аясы білім беру, мемлекеттік басқару, бұқаралық ақпарат құралдары және мәдениет салаларында біртіндеп кеңейіп келеді. Мемлекеттік мекемелерде іс жүргізу қазақ тілінде жүзеге асырылып, мектептер мен жоғары оқу орындарында мемлекеттік тілде білім алушылардың саны артып келеді. Сонымен қатар интернет кеңістігінде қазақ тіліндегі ақпараттық ресурстардың, цифрлық платформалардың және әлеуметтік желілердегі қазақтілді контенттің көбеюі тілдің дамуына оң әсер етуде.

Дегенмен, қазақ тілінің қоғамдағы орнына қатысты бірқатар мәселелер де сақталуда. Кейбір қалалық ортада орыс тілінің басымдығы байқалады, ал халықаралық қатынастарда ағылшын тілінің ықпалы күшейіп келеді. Бұл жағдай жастардың күнделікті қарым-қатынасында бірнеше тілді қатар қолдануына алып келеді. Мұндай үрдіс жаһандану жағдайында заңды құбылыс болғанымен, мемлекеттік тілдің қоғамдық беделін арттыру қажеттілігі өзектілігін жоғалтпайды.

Тіл – мәдениеттің негізгі құрамдас бөлігі әрі халықтың тарихи жадын сақтайтын маңызды құрал. Қазақ халқының салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, ауыз әдебиеті, мақал-мәтелдері, шешендік өнері мен ұлттық дүниетанымы ең алдымен тіл арқылы ұрпаққа жетеді. Сондықтан қазақ тілінің сақталуы ұлттық мәдениеттің өміршеңдігімен тікелей байланысты.

Қазақтың бай фольклоры, эпостары, жыраулар поэзиясы мен классикалық әдебиеті тілдің көркемдік мүмкіндігін айқын көрсетеді. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуезов сияқты ұлы тұлғалардың еңбектері қазақ тілінің ғылыми, әдеби және мәдени әлеуетін дамытуға зор үлес қосты. Олардың шығармалары арқылы ұлттық құндылықтар, адамгершілік қағидалар және тарихи сананың қалыптасуына ықпал етілді.

Қазіргі уақытта мәдениет саласында ұйымдастырылатын әдеби кештер, театр қойылымдары, ұлттық мерекелер, кітап көрмелері және мәдени фестивальдер қазақ тілінің кеңінен қолданылуына мүмкіндік береді. Мұндай іс-шаралар жастардың мемлекеттік тілге деген қызығушылығын арттырып, ұлттық мәдени мұраны насихаттауға қызмет етеді.

Қазақ тілінің болашағы ең алдымен жастардың тілге деген көзқарасына байланысты. Қазіргі жастар әлеуметтік желілерде, подкасттарда, бейнежобаларда және түрлі цифрлық платформаларда қазақ тіліндегі сапалы контентті көбейтуге үлес қосып келеді. Бұл мемлекеттік тілдің заман талабына сай дамуына ықпал етеді.

Сонымен қатар жастардың кітап оқуға, ғылыми зерттеулер жүргізуге және кәсіби қызметте қазақ тілін қолдануға деген қызығушылығын арттыру маңызды. Жоғары оқу орындары мен мәдени орталықтарда өткізілетін пікірсайыс клубтары, Speaking Club кездесулері, шығармашылық байқаулар және мәдени жобалар мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтудің тиімді тетіктерінің бірі болып табылады.

Қазақ тілі – ұлттық бірегейліктің, мәдениеттің және рухани құндылықтардың негізі. Мемлекеттік тілдің дамуы тек мемлекеттік саясатқа ғана емес, қоғамның әрбір мүшесінің белсенді ұстанымына байланысты. Қазақ тілін күнделікті өмірде, білім беру жүйесінде, ғылымда, мәдениетте және цифрлық кеңістікте кеңінен қолдану – ұлттық мәдениетті сақтаудың және елдің тұрақты дамуының маңызды шарты. Сондықтан қазақ тілін құрметтеу, оны дамытуға үлес қосу және мәдени құндылықтармен ұштастыра насихаттау – әрбір азаматтың ортақ міндеті. Тек осындай жағдайда ғана қазақ тілі заман талабына сай дамып, ұлттық мәдениеттің басты тірегі ретінде өз мәртебесін нығайта түседі.

Қолданылған әдебиеттер

• Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Астана, 2022.

• «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. – Алматы: Юрист, 1997 (өзгерістер мен толықтырулармен).

• Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 1992.

• Құнанбайұлы А. Қара сөздер. – Алматы: Атамұра, 2020.

• Әуезов М. Әдебиет тарихы. – Алматы: Ана тілі, 1991.

• Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі. Қазақ тілін дамыту жөніндегі мемлекеттік саясат құжаттары. – Астана, 2023.