Сабақ : Қазақстан териториасында темірдің игерілуі

Мектеп: Тұрар Рысқұлов атындағы №20

Мұғалімнің аты-жөні: Жмашов М.О.

Күні:

Сыныбы: 5 А

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар:

Сабаққа негізделген оқу мақсаты

5.4.2.2 – металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіру

Сабақтың мақсаты:

Барлық оқушылар

Металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіреді

Оқушылардың басым бөлігі:

Металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын әнгімелей алады

Кейбір оқушылар:

Темір дәуірінде қоғамда,шаруашылық және еңбек құралдарындағы өзгерістерді талдайды.

Бағалау критерийлері

• Темір дәуірі ұғымын түсіндіреді;

• Темір дәуірінің кезеңдерін сипаттайды

• Темір дәуірінде орын алған өзгерістерді талдайды;

Тілдік мақсаттар

Пәндік лексика мен терминология:

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер:

Мен келесі өзгерістерді байқадым....

Темір өңдіру адам өмірін өзгертті/өзгертпеді себебі....

Темір дәуірі мына кезеңдерге бөлінеді.....

Біздің топтың ойынша....

Негізгі сөздер мен тіркестер:

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:

Талқылауға арналған тармақтар:

Сіз неліктен ...екенін айта аласыз ба?

Жазылым бойынша ұсыныстар:

Алдыңғы оқу

Жоспар

Жоспарланған

уақыт

Жоспарланған жаттығулар (Төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басы

Амандасу. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Мозайка әдісі бойынша Оқушыларды 4 топқа қағаз қиындылары арқылы бөлу. Яғни, 1 топ – сәулетшілер, 2 топ – кеңшілер, 3 топ – археологтар, 4 топ – тарихшылар.

Серпілген сауал әдісі арқылы сұрақтар қоя отырып, өткен сабақтарда игерген білімдерін тексеру (сұрақ - жауап).

1. Адамзат тарихы неше кезеңге бөлінеді? (3: тас дәуірі, қола дәуірі, темір дәуірі)

2. Тас дәуірі қай кезеңдерді қамтиды? (б.з.б. 2,6 млн – б.з.б.3 мың жыл)

3. Тас дәуірі неше кезеңіге бөлінеді? (3: палеолит, мезолит, неолит)

4. Адамдардың ең алғаш қолданған металы? (мыс)

5. Мыс-тас ғасыры қалай аталды, кезеңі? (энеолит – б.з.б. 3000-1800 жыл)

6. Тас дәуіріндегі адамдардың негізгі шаруашылықтары? (аңшылық, терімшілік)

7. Малды қолға үйреткен кезең? (мезолит)

8. Қола дәуірі қай кезеңдерді қамтиды? (б.з.б.2 мың – б.з..б. 8 ғасыр)

9. Қола дәуірін зерттеген ғалымдарды ата (Қ.И.Сәтбаев, В.П.Алексеев, Ә.Х.Марғұлан)

10. Қола дәуірінің ескерткіштерін атап, картадан көрсет (Андронов мәдениеті, Беғазы-Дәндібай мәдениеті, Солтүстік Қазақстандағы Арқайым қонысы,  Шағалалы қонысы, Жетісу, Таңбалы тас, т.б. )

11. Алғашқы адамдардың көзқарастары  бойынша қандай түсініктер қалыптасты? (тотемизм, анимизм, фетишизм)

12. Жеке меншік қай дәуірде қалыптасты? (қола дәуірінде)

Тапсырма

Оқушыларға бір сөздер жасырынған анаграмма беріледі (тастан жасалынған еңбек құралының, бір қола дәуірі ескерткішінің, бір анықтама, бір ыдыс жасау түрі). Оқушылар анаграммада берілген әріптердің бір-бірімен орындарын ауыстыру арқылы көлденең жасырынған сөздерді тауып, оларға анықтама береді.

1. Петровка (репкатов)

2. Чоппинг (пинчпог)

3. Петроглиф (терголфип)

4. Құмыра (арықұм)

Ежелгі Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.Тұрлығұл, Ә.Төлеубаев, Қ.Құнапина. –Алматы: Атамұра, 2002. – 144 бет.

Ежелгі Қазақстан тарихы:

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.С. Садықов, Ә.Т. Төлеубаев, Ғ. Халидуллин, Б. Сәрсекеев. – алматы: Атамұра, 2006. – 160 бет.

Ежелгі Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.Тұрлығұл, Ә.Төлеубаев, Қ.Құнапина. –Алматы: Атамұра, 2002. – 144 бет.

Ежелгі Қазақстан тарихы:

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.С. Садықов, Ә.Т. Төлеубаев, Ғ. Халидуллин, Б. Сәрсекеев. – алматы: Атамұра, 2011. – 176 бет.

Ортасы

М Ал енді бүгінгі сабағымызға көшу үшін тақтаға назар аударайық.

Тақтада берілген суреттерге назар аударындар.

Балалар мына суреттерден нені көруге болады?

Балалар бұл суреттердің арасында қандай байланыс болуы мүмкін?

Сұрақ қойып, оқушылардың жауаптары арқылы сабақ тақырыбына шығу.

Ой қозғау: «Темір» дегенде ойымызға не келеді, көз алдымызға не елестейді? Әрқайсымыз жеке ойланып, одан соң жұпта талқылап дәптерімізге «Білемін. Білгім келеді. Білдім.» кестесін толтырайық.

БББ кестесі

Ал енді дәптерімізге жазғанымызды топпен ақылдасып, «Жүзім шоғын» жасаймыз және әр топ оқып, тақтаға ілеміз.

М Сабақтың тақырыбымен, оқу мақсаттарымен, бағалау критерийлерімен таныстырады.

М Балалар қалай ойлайсыздар:

• Ерте темір дәуірінде қандай өзгерістер орын алды?

• Ерте темір дәуірінің қандай ерекшеліктері болды?

• Көшпелі мал шаруашылығының қандай артықшылықтары бар?

Оқушылар төменде берілген сұрақтарға жауап береді.

М Бүгінгі сабағымыздың зерттеу сұрағы: Темір өңдіру адам өмірін қалай өзгертті?

Ж Презентацияны пайдалана отырып, темір дәуірі туралы қысқаша мағлұмат беріледі.

Мәтінмен жұмыс

Тапсырма (топтық жұмыс). Орындауға 10 мин, қорғауға 5 мин.

1 топ Сәулетшілер – темірді балқытқан пеш – көрікпеннің суретін не макетін салады, темір өңдіру әдісін түсіндіреді.

2 топ Кеңшілер - темір металына сипаттама береді, басқа металдармен салыстырады (қасиеті, сапасы және т.б.), қазіргі кездегі Қазақстан кен орындарын атап, картадан көрсетеді.

3 топ Археологтар – темірден жасалған қару – жарақ, әшекей бұйымдарды сипаттайды, жасалу жолдарын түсіндіреді.

4 топ Тарихшылар – темір дәуірі кезеңдерін және осы кезеңде Қазақстан территориясында өмір сүрген көшпелі тайпаларды атайды, орналасу аймақтарын картадан көрсетеді

Топ басшыларына берілетін бағалау парағы:

Тапсырма

Темірдің адам өміріне маңыздылығын анықтау үшін, маңыздылығына сәйкес төменнен жоғарыға дейін өсу ретімен орналастырыңыздар.

Тапсырма

Әр топқа бір мақал – мәтелден беріледі. Оқушылар осы мақал – мәтелдерді оқып, мағынасын түсіндірулері қажет

1 топ: «Темірді қызған кезде соқ»

2 топ: «Темірсіз адам, тұзсыз тағам болмайды»

3 топ: «Тепсе темір үзердей»

4 топ: «Темір сырын отта танытады»

Ежелгі Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.Тұрлығұл, Ә.Төлеубаев, Қ.Құнапина. –Алматы: Атамұра, 2002. – 144 бет.

Ежелгі Қазақстан тарихы:

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.С. Садықов, Ә.Т. Төлеубаев, Ғ. Халидуллин, Б. Сәрсекеев. – алматы: Атамұра, 2011. – 176 бет.

https://yandex.kz/images/search?text=темір%20дәуірі%20тайпалары%20карта&img_url

Ежелгі Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.Тұрлығұл, Ә.Төлеубаев, Қ.Құнапина. -–Алматы: Атамұра, 2002. – 144 бет.

https://yandex.kz/images/search?text=темір%20дәуірі%20тайпалары%20карта&img_url

Соңы

Оқушылар БББ кестесін аяқтайды.

Бекіту сұрақтары:

1. Балалар, қалай ойлайсындар темірдің қолданысқа ие болуына қандай себептер әсер етті?

2. Темірді қандай жолмен және қалай өндірген?

Қорытынды
Темір десек біздің көз алдымызға шойын мен болат келеді. «Жер бетінде темір жойылып кетсе, не болады деп елестетсек, көшелерде темір жол да, поездар да, машиналар да жоқ, көпірлер үйіндіге айналған, өсімдіктер семіп, өле бастаған. Адам денесіндегі 3г темір жойылса, тіршілігін тоқтатып, өліп қалар еді.», бұл көріністі суреттеген, темірдің маңыздылығын айтқан атақты минералог, академик А. Е. Ферсман.

Үйге тапсырма: темірге қатысты қосымша мәлімет қарап келу

Ежелгі Қазақстан тарихы:

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық

Т.С. Садықов, Ә.Т. Төлеубаев, Ғ. Халидуллин, Б. Сәрсекеев. – алматы: Атамұра, 2011. – 176 бет.

https://yandex.kz/images/search?text=темір%20дәуірі%20тайпалары%20карта&img_url