Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

Тақырып бойынша 11 материал табылды

Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

Материал туралы қысқаша түсінік
Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары Қазақстан – минералды ресурстарға өте бай елдердің бірі. Пайдалы қазбалар жер аумағында біркелкі таралмайды, олар белгілі бір заңдылықтарға байланысты орналасады. Таралу заңдылықтары: 1. Геологиялық құрылымға байланысты Минералды ресурстар жердің геологиялық құрылысына тәуелді. • Ежелгі тау жыныстары бар аймақтарда көбіне металл кендері кездеседі. • Жас шөгінді жыныстарда мұнай, газ, көмір сияқты пайдалы қазбалар болады. 2. Аймақтар бойынша таралуы: • Батыс Қазақстан – мұнай мен газға бай (Атырау, Маңғыстау) • Орталық Қазақстан – көмір және қара металл (Қарағанды) • Шығыс Қазақстан – түсті металдар (мыс, қорғасын, мырыш) • Солтүстік Қазақстан – темір кені (Қостанай) • Оңтүстік Қазақстан – уран, фосфорит 3. Табиғи жағдайларға байланысты Кейбір пайдалы қазбалар шөлді, таулы немесе жазық жерлерде жиі кездеседі. • Ел экономикасының дамуына әсер етеді • Өнеркәсіптің негізі болып табылады • Экспортқа шығарылады Қазақстанда мин
Материалдың қысқаша нұсқасы

Білім беру ұйымының атауы

Блтай батыр орта мектебі

Пәні:

География

Бөлім:

3. Физикалық география. 3.1. Литосфера

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Бурибаева Динара

Күні:

8.10.2025 ж

Сынып:9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

9. 3. 1. 4 Қазақстанның минералды ресурстарының таралу заңдылықтарын анықтайды

Сабақтың мақсаты

Оқушылар Қазақстан аумағында минералды ресурстардың таралу ерекшеліктерін анықтап, олардың геологиялық құрылымымен байланысын түсіндіреді.

ЕББҚ. Оқушы Қазақстан картасынан негізгі минералды ресурстардың орналасқан аймақтарын табады және қарапайым сөздермен қай жерде қандай пайдалы қазбалар кездесетінін айта алады.

Құндылық

Тәуелсіздік және отаншылдық

Апта дәйексөзі

«Туған жердей жерболмас, туғанелдей ел болмас»

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

2 мин






2 мин











3 мин



(Ұ) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасып, оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сыныпты түгелдеу, сыныптағы оқушылардың зейінін сабаққа аудару




«Картадан елдерді анықта» тренингі

Оқушы «карта бойынша елдерді анықта» әдісі арқылы мемлекеттерді анықтаңыз


Үй тапсырмасы

«Картамен жұмыс» әдісі

Оқушылар «Картамен жұмыс» әдісі арқылы Қазақ оронимдеріне байланысты елді – мекендердің ерекшеліктерін анықтайды

Мұғаліммен амандасып, кезекші оқушы сыныптағы оқушылардың санын баяндайды


Оқушылар«Картадан елдерді анықта» тренингі арқылы мемлекеттерді анықтайды




Оқушылар «Картамен жұмыс» әдісі арқылы өткен сабақ бойынша ақпараттарды зерделеп қазақ оронимдерін атайды

(ҚБ) мұғалім

1-10 балл аралығында бағалайды
















Дескриптор

Жалпы:2 балл

1.Қазақ оронимдерін анықтайды;






















Сабақтың ортасы

2 мин








2 мин












2 мин










9 мин


























2мин





10 мин






















6 мин

«Адал азамат»

бағдарламасы аясында жас ұрпақтың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған нақты мысал келтіріледі.

Тәуелсіздік және отаншылдық

«Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас»

дәйексөзіне мысалдар келтіріде


Жаңа сабақ

«Анимация» әдісі

Оқушылар «Анимация» әдісі арқылы сабақтың тақырыбын анықтайды

  • Бүгін сабағымыздың тақырыбы қандай болмақ?

  • Сабағымыздың мақсаты қандай болмақ?

Мағынаны тану

«Түртіп алу»әдісі

Бейнеролик: Қазақстанның пайдалы қазбалары

Оқушылар ЖИ мүмкіншілігімен жасалған бейнеролик арқылы Қазақстанның пайдалы қазбаларының пайда болуын атайды

  • Пайдалы қазбалардың қандай жолдармен пайда болады?


1.Тапсырма

«Картамен жұмыс»әдісі

(ЖЖ)Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар «Картамен жұмыс» әдісі арқылы қатпарлы аймақтардағы және платформадағы пайдалы қазбаларды анықтайды

Қатпарлы аймақтағы пайдалы қазбалар

Платформадағы пайдалы қазбалар




Қалыптасатын дағды:Оқушы картамен жұмыс істеу арқылы пайдалы қазбаларды географиялық аймақтармен байланыстырып, зерттеушілік және кеңістіктік ойлау дағдысын дамытады.


Қызық екен

Оқушылар Қазақстанда Темір кені және көмір кенінің ашылуын таныстырады



2.Тапсырма

«Кестемен жұмыс»әдісі

(ЖЖ) Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар «Кестемен жұмыс» әдісі арқылы пайдалы қазбалардың кен орындарын анықтайды

Пайдалы қазба

Кен орны

Облысы

Мұнай



Көмір



Темір



Мыс




Қалыптасатын дағды:Оқушы пайдалы қазбаларды, олардың кен орындарын және орналасқан облыстарын сәйкестендіру арқылы жүйелі ойлау мен ақпаратты жіктеу дағдысын дамытады.





3.Тапсырма

«Суретпен жұмыс»әдісі

(ЖЖ) Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар суретпен жұмыс әдісі арқылы пайдалы қазба түрін және пайдалы қазба кен орындарын анықтайды

  • 3.8.17.21.9 қандай пайдалы қазба белгіленген?

  • 1,6,10,15,19 қай кен орындарын білдіреді?

Апта дәйексөзі және құндылыққа байланысты нақты мысалдар келтіреді




Оқушыларға «Анимация» әдісі арқылы сабақтың тақырыбын табуға мүмкіндік беріледі.





Оқушылар «Түртіп алу» әдісі арқылы Қазақстанның пайдалы қазбаларының пайда болуын анықтайды




Оқушылар «Картамен жұмыс» әдісі арқылы Қазақстанның пайдалы қазбаларын анықтайды

Қазақстанның табиғи байлығын тану арқылы оқушыда елге деген мақтаныш пен отаншылдық сезімі қалыптасады.






Темір және Көмірдің ашылуын таныстырады


Оқушылар «кестемен жұмыс» әдісі арқылы пайдалы қазба кен орындарын анықтайды

Қазақстанның табиғи ресурстарын тану арқылы оқушыда туған жерге деген құрмет пен ел игілігіне үлес қосуға деген отаншылдық сезімі қалыптасады.


Оқушылар пайдалы қазба және кен орындарын анықтайды

«Жарайсың» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.






























Дескриптор

Жалпы:3 балл

1.Картамен жұмыс істейді және қатпарлы аймақ пен платформаларды ажыратады

2.Әр аймақтағы пайдалы қазбаларды дұрыс анықтайды

3.Табиғи байлықтың ел үшін маңызын түсіндіреді















Дескриптор

Жалпы:3 балл

1.Кен орындарын нақты сәйкестендіреді

2.Әр кен орнының орналасқан облысын дұрыс көрсетеді

3.Табиғи байлықтың ел дамуына әсерін түсіндіреді








Дескриптор

Жалпы:2 балл

1.Пайдалы қазба түрін анықтайды;

2.Пайдалы қазба кен орындарын анықтайды;
























https://youtu.be/VGIUnUCkYWY





























































Сабақтың соңы

5 мин

Кері байланыс

«БББ» әдісі – арқылы сабақты қорытындылайды

Үйге тапсырма

Тақырыпты оқу


Оқушы жаңа тақырыпты қорытындылап бүгінгі сабаққа кері байланыс орнатады

Мұғалім оқушылардың тапсырмаларды орындауына байланысты

1 – 10 балл аралығында бағалайды




ДЕҢГЕЙЛІК ТАПСЫРМА

1.Тапсырма салыстыру

Оқушылар өз қалауы бойынша литосфералық тақталардағы қозғалыстарды салыстырып мысал келтіріңіз

Субдукция

Ұқсастығы

Коллизия

 

 

 



2.Тапсырма

ТЕСТ

  1. Грек тілінен аударғанда – Құрылуы, құраушы деген мағына білдіреді?

А) Мантия В) Ядро С) Тектоника Д)Дрейф Е) Литосфера

  1. Тектоникалық қозғалыстың және деформациялануы әсерінен жер қыртысы құрылымының өзгерісін зерттейтін геология ғылымының бір саласы?

А) Мантия В) Ядро С) Тектоника Д)Дрейф Е) Литосфера

  1. Материктік қайраңның қабығы континент типтес болғандықтан құрамына кіреді?

А) Мұхит В) Материк С) Жазық Д)Шұңғыма Е) Жанартау

  1. Мұхит пен материктің екеуінің аралық белдеуі?

А) Шұңғыма В) Қалқан С) Қайраң Д)Континеттік беткей Е) Жанартау

  1. Жер қыртысындағы неғұрлым терең жарылыстардың жиынтығы?

А) Шұңғыма В) Қалқан С) Қайраң Д)Континеттік беткей Е) Рифт

  1. Жер қыртысының тұрақты, қозғалмайтын бөлігі?

А) Платформа В) Қалқан С) Қайраң Д)Континеттік беткей Е) Рифт

  1. Платформалардың табанының жер бетіне шыққан тұрақты бөліктері?

А) Платформа В) Қалқан С) Қайраң Д)Континеттік беткей Е) Рифт

  1. Платформаларды бүркеніш жабуы (чехол) бар шеті?

А) Платформа В) Қалқан С) Тақта Д)Континеттік беткей Е) Рифт

  1. Ірі литосфералық тақталардың саны? А) 5 В) 4 С) 3 Д)10 Е)7

  2. Кіші тақталардың шамамен саны? А) 5 В) 4 С) 3 Д)10 Е)7

  3. Мұхит табанының жер бедерін жазыңыз?

  1. Литосфералықтақталаржылынақозғалады? А) 10 см В) 2 – 5 см С) 10 – 15 см Д)4 – 20 см Е) 1 см

  2. Материктердің жүзіп жүру мүмкіндігі туралы болжамының (Континенттік дрейф гипотезасы) негізін қалаушы неміс астрономы, геофизик, океанолог және метеоролог?

А) А.Вегенер В) Л.С Берг С) Б.Алисов Д)А.Гумбольдт Е) А. Вернадский

  1. Мұхиттанушы – зерттеушілер орталық мұхиттық жоталар жүйесін анықтады. Оның жалпы ұзындығы?

А) 45000 км В) 75000 км С) 55000 км Д)60000 км Е)70000 км

  1. Тектоникалық белсенді аймақ?

А) Тақталардың шегарасы В) Платформа С) Шұңғымалар Д)Материктер Е)Тақталардың үсті

  1. Тектоникалық белсенді аймақ?

А) Тақталардың шегарасы В) Платформа С) Шұңғымалар Д)Материктер Е)Тақталардың үсті

  1. «Ғаламдық жаңа тектоника», «Литосфералық тақталар тектоникасы» жаңалықтардың авторлары ?

А) А.Вегенер В) Л.С Берг С) Б.Алисов Д)А.Гумбольдт Е) А. Вернадский G)Г.ХессH) Р.Диц

  1. Mұхиттық ойыстардың базальтты қабаты мұхиттың ортасында қалыптасып, жан – жаққа және шетіне қарай ығысатынлығын жариялады. Бұл құбылысты – Спредингті жайылма, Созылмалы құбылыс екенін дәлелдегендер?

А) А.Вегенер В) Л.С Берг С) Б.Алисов Д)А.Гумбольдт Е) А. Вернадский G)Г.Хесс H) Р.Диц

  1. Егер қарсы орналасқан тақталардың бір – бірімен соқтығысу жылдамдығы жылына 6 –см-ден төмен болған жағдайда?

А) Жас қатпарлы тау түзіледі В) Платформа түзіледі С) Шұңғымалар түзіледі Д)Материктер түзіледі Е)Кәрі тақталар түзіледі

  1. Үндістан мен Азия тақтасының соқтығысуынан түзілді?

А) Тянь - Шань В) Алтай С) Памир Д)Гималай Е)Анд

  1. Созылу деформациясына байланысты екендігі палеомагниттік зерттеудің нәтижесінде дәлелденген аймақ ? А) Суэц В) Каспий С) Аппенин Д)Қара теңіз Е) Қызыл теңіз G)Байкал H) Арал

  2. Жер қыртысының жаңа тегі құрылып жатыр?

А)Субдукция В)ЫғысуС)СпредингД)Коллизия Е)Рифт

  1. Литосфераның кейбір блоктары төмен түсіп, мантия қабатындағы заттар мен араласып жатады бұл процесс? А) Субдукция В) Ығысу С)Спрединг Д)Коллизия Е)Рифт

  2. Мұхиттық терең шұңғымалар пайда болатын аймақ?

А) Субдукция В) Ығысу С)Спрединг Д)Коллизия Е)Рифт

  1. Мұхиттық шұңғымалар көбінесе кездесетін мұхит?

А) Атлант В)Үнді С)Тынық Д)Солтүстік мұзды мұхит Е)Тетис

  1. Егер жекелеген шұңғыма мұхиттың шетінде орналасса, оның ар жағында көбінесе кездеседі?

А) Шөл В)Жазық С)Көл Д)Қатпарлы тау Е)Ойпат

  1. Ежелгібіртұтас материк? А) Африка В)Еуразия С)ГондванаД)Лавразия Е)Пангея

  2. Пангея 2 бөліндіқандай?

А) Африка В)Еуразия С)Гондвана Д)Лавразия Е)Африка G) Оңтүстік АмерикаH) Аустралия

  1. Лавразия құрамындаболды? А) Африка В)Еуразия С)Антарктида Д)Солтүстік Америка Е)Азия G) Оңтүстік АмерикаH) Аустралия

  2. Гондвана құрамында болды? А) Африка В)Еуразия С)Антарктида Д)Солтүстік Америка Е)Азия G) Оңтүстік АмерикаH) Аустралия

  3. Жарылған жерлер арқылы аққан магма есебінен мұхит түбінің өсу үдерісі?

А) Субдукция В) Ығысу С)Спрединг Д)Коллизия Е)Рифт

  1. Құрлықтық және мұхиттық тақталардың соғысуы?

А) Субдукция В) Ығысу С)Спрединг Д)Коллизия Е)Рифт

  1. Екіқұрлықтықтақтаныңсоғысуы? А) Субдукция В) Ығысу С)Спрединг Д)Коллизия Е)Рифт

  2. Литосфералық тақталардың қозғалысының түрін жазыңыз?

1._______________,2._______________,3._______________



Жүктеу
bolisu
Бөлісу
ЖИ арқылы жасау
Файл форматы:
docx
24.03.2026
0
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз!
Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі.
Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы
Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз!
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз!
Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз!
Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз!
Министірлікпен келісілген курстар тізімі