Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі

Абай облысы Білім басқармасы

«Көлік колледжі» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын

«Қазақстан тарихы» пәнінен

ЖҰМЫС ДӘПТЕРІ

Тақырыбы:

Орта ғасырдағы мемлекеттер

Орындаған: Ораз А.Ә

Әдістемелік кеңесінің отырысында қарастырылды және мақұлданды №___ «___» _____ ________жыл

Қоғамдық пәндер бірлестігінің отырысында қарастырылды №___ «___» _____ _______ жыл

Семей қаласы

2025 – 2026 оқу жылы

Кіріспе сөз

Осы жұмыс дәптері техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына, орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына, орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленді.

Жұмыс дәптері ҚР Білім және ғылым Министрлігінің кәсіби және техникалық оқу-әдістемелік кеңесінде 24 тамыз 2015 ж №3 хаттамасымен қаралып, бекітілген техникалық және кәсіптік білім саласына арналған үлгілік оқу бағдарламалары негізінде құрастырылды.

Жұмыс дәптердің мақсаты: тарих пен қоғамдық ойдың жаңа табыстарының негізінде еліміздің бүгінгі күнге дейінгі өткен тарихи оқиғаларын меңгерту арқылы бүгінгі заман талабына сай білім алушылардың ұлттық сана сезімін арттыру.

• Жас жеткіншектердің Отаны мен халық алдына жауапкершілікті сезінетін азаматтық позициясын қалыптастыру;

• Еліне қызмет етуге дайын Отансүйгіш, қазақ халқының тарихы мен мәдениетін және Қазақстанда өмір сүріп жатқан халықтардың тарихы мен мәдениетін құрметтейтін белсеңді азамат тәрбиелеу.

Бұл жұмыс дәптері, жұмыс бағдарламасының ІІ тарауына арналған Қазақстан аумағындағы VІ-XV ғасырлардағы мемлекеттердің дәуірдегі, мәдени даму барысы қамтылды.

Оқу жұмыс дәптері 10 сыныпқа арналған «Қазақстан тарихы» оқулығы және де Қазақстан тарихы кітабындағы мынандай авторлардан

Т. Тұрлығұл, С.Жолдасбаев, Л. Қожакеев авторларынан пайдаландым.

ІІ бөлім.

1.Түрік қағандығы

1.Бос жерлерге тиісті сөздерді қойып, түрік қағанаты шектесіп жатқан аймақтарды картадан көрсет.

Түрік қағанаты:

Батыста -

Шығыста -

О ңтүстік шығыста

Оңтүстік батыста

елдерімен шектесіп жатыр

2.Кестені толтырыңдар.

Қандай қаған басқарды? Қандай оқиғалар болды?

Бумын қаған

Қара- Еске қаған

Мұқан қаған

Тобо қаған

Иштеми қаған

3.Шаруашылығы.

Мал шаруашылығы

4.Мәдениеті

Бос жерлергетиісті сөдерді қойыңдар.

Түріктердің басты көлігі жылқы болды. Сондықтан олар ат әбзелдерінен –

___, _______ , _________, _________, ___________ сияқты қажетті жабдықтардың жасалуына ерекше көңіл бөлген. _________, _____________ , _________ , _________ , ______________ сияқты құралдарды пайдаланған.

6 03 жылы Түрік қағанаты бөлінді

2. Батыс Түрік қағанаты.

1.Бос жерлерге тиісті сөздерді қойып, Батыс Түрік қағанаты шектесіп жатқан аймақтарды картадан көрсет.

Батыс Түрік қағанаты:

О ңтүстік- шығыста

С олтүстік- батыста

Солтүстік- шығыста

Оңтүстік- батыста

ө зендеріне дейінгі

аймақты алып жатты.

А станасы

Ж азғы астана

2.Қағанаттың саяси жағдайы.

Кестені толтыр.

Қандай қаған басқарды? Қандай оқиғалар болды?

Тардуш қаған

Шегу қаған

Тон қаған

Ешбар Елтеріс қаған

3. Болған оқиғаны жазыңдар.

640 – 657 жылдары

6 59 жылы

7 04 жылы

7 41 жылы

4.Қағанаттың әлеуметтік құрылымы.Сызбаны толтыр.

3 .Түркеш қағандығы.

1.Бос жерлерге тиісті сөздерді қой.

Қағанаттың негізгі жер аумағы_______ болды. Сонымен қатар Орта Азияның оңтүстік шығысында _______ қаласынан Шығыс Түркістандағы _____ , ____ қалаларына дейінгі аралықты қамтыды. Орталығы _______ қаласы болды.

2. Тірек- сызбаны толтыр.

Сұлу қаған сырттан төнген қауіп- қатерді қалай шешті.? Түсіндіріп беріңдер.

сырттан төнген қауіп

Сұлу қаған

қағанаттың тәуелсіздігін сақтап қалды

3.Сұлу қағанның тұсында арабтармен болған шайқас туралы

әңгіме жазыңдар.

4. Төмендегі даталарды пайдаланып, цифрлы диктант құрастырыңдар.

7 37 жылы

7 48 жылы

7 51 жылы

749 – 753 ж

5.Соғдылардың Жетісуға қоныс аударуы туралы пікірлерді жазыңдар.

Б іріншіден

Е кіншіден

Үшіншіден

6.Соғдылар туралы :

Қытай тарихшысы Сюань Цзянь өз күнделігінде не деп жазған?

Махмуд Қашғари:

7.Тестпен жұмыс.

1. Түркеш қағанаты қашан құрылды?

а ) 741 Ж

б) 704ж

в) 756 ж

г) 751 ж

2.Сұлу қаған орданы қай қалаға көшірді?

а ) Суяб қаласына

б ) Тараз қаласына

в) Баласағұн қаласына

г ) Испиджаб қаласына

3.Соғдылар Жетісуға қай ғасырда қоныс аударған?

а) ІІ –ІҮ ғ.

б) ҮІ – ҮІІІ Ғ

в) ІХ – Х ІІ ғ

г) ХІ – ХІІІ

4.Қарлұқ қағанаты. (756 -940 жылдар)

1.Деректер не дейді?

Қытай деректері :

Қытайдың әулеттік «Таншу» хроникасы :

Араб тарихшысы әл – Марвази :

2.Бос орындарға тиісті сөздерді жазыңдар.

Қарлұқтар ІХ 5асырдың басында өздерінің шығыстағы жауы __________ жеңіліс табады. Оларға қарсы күрес___________жылға жуық созылған. Ақыр аяғында бұл соғыста қарлұқтар__________біріге отырып, 840 жылы __________тас- талқан етіп жеңеді

3.Кестені толтырыңдар.

Қарлұқтардың арабтарға қарсы күресі екі кезеңге бөлінеді :

712 – 713жылдар

ҮІІІ ғ ІІ жартысы –

ІХ ғасырдың аяғы.

4.Қарлұқтардың шаруашылығы.

Оқулықпен жұмыс. 23 беттегі кестені пайдаланып, Қарлұқтардың шаруашылығы туралы әңгімелеңдер.

5.Қарлұқтардың шаруашылығы жөнінде кім не деген?

«Худуд әл-алам» анонимі:

Әл – Идриси :

6.Мәдениеті.

Материалдық Рухани

5. Оғыз мемлекеті.

1.«Оғыз» сөзінің пайда болуы туралы қандай пікірлер бар. Өзің қандай пікірді қолдайсың?

2.Оғыздардың тайпалық құрамы туралы деректер не дейді. Кестені толтырындар

Қытай деректері

Араб деректері

Мажмуд Қашғари

Әл-Марвази

3.Қоғамдық құрылысы:

1 .жоғарғы билік иесі

2.мұрагер

3 .мұрагерді тәрбиелеуші

4 . әскербасы

5 . жабғудың кеңесшілері

6 .шонжарлардың кеңесі

4.«Оғызнама» дерегінде оғыздардың көршіелдерге жорығы туралы не айтылады?

5.Оқулықпен жұмыс.

§30 беттегі тірек-сызба бойынша оғыздардың шаруашылығы туралы әңгіме құрастырыңдар.

6.Мәтінді оқып шығып, жаңа сөздерді теріп жазыңдар.

_ ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

6. Қимақ қағанаты.

Қимақ қағанатының құрылуы туралы деректер не дейді:?

1.Кестені толтырыңдар

Қытай жылнамалары

Қытай тарихшысы Сыма- Цянь

Парсы тарихшысы Гардизи

2.Қағанаттың қоғамдық құрылысы

3 .Қимақ қағанатының құлау себебі:

4.Шаруашылығы :

Кестені толтырыңдар :

Гардизи Махмуд Қашғари

5.Қимақтардың тұрмысы жайлы әңгіме құрастырыңдар

6.Тестпен жұмыс :

1.Қимақ қағанатының билеушісі қалай аталған?

а ) жабғу

б ) қаған

в ) хан

г ) шах

д ) имек байғу

2.Қимақ қағанатының құрамында жеті тайпа болғандығын жазған ортағасырлық тарихшы :

а ) Сымы- Цянь

б ) Гардизи

в ) Масуди

г ) Махмуд Қашғари

д )Жамал Карши

3.Қимақтар қай ғасырда ислам дінін қабылдайды?

а ) ҮІ ғасырда

б ) Х ғасырда

в ) ІХ ғасырда

г ) ҮІІІ ғасырда

д ) ХҮІ ғасырда.

7. Жартылай көшпелі және отырықшы мәдениеттердің өзара әсері.

1.Мал шаруашылығы

Анықтамасын жазыңдар :

а )Көшпелі мал шаруашылығы дегеніміз

б ) Жартылай көшпелі мал шаруашылығы дегеніміз

в ) Жартылай отырықшы мал шаруашылығы :

2.Қала мәдениетінің дамуы :

Қалалардың атын жазып, сөйлемді аяқта.

Оңтүстік Қазақстанда отырықшылық мәдениет орталығы _______, ______, ______, _____, _____ сияқты тағы басқа қалалар да болған. Ал Жетісу аймағында _____, _____, _____, _____ қалаларының болғаны белгілі.

3.Оқулықпен жұмыс.

Ортағасырлық қалалардың құрылыс жүйесі туралы әңгімелеп беріңдер.

4. Сауда және ақша айналымы. Тірек – сызбаны толтырыңдар

С ауданың жандануы

.

8. Архитектура және өнер. (ҮІ-ІХ ғ)

1.Анықтамасын жаз.

Архитектура латын сөзі - « » мағына береді.

2.Кестені тотырыңдар.

Ақыртас ғимараты Білеулі ғимараты Сардоба

3.Оқулықпен жұмыс.

42 беттегі «Діни сәулет өнері» тақырыбын оқып, Дың ескерткіші туралы әңгімелеп бер.

4.Өнер.

Кестені толтырыңдар.

Бейнелеу өнері Мүсін өнері Қолданбалы өнер.

9. Түріктердің рухани мәдениеті.

1.Оқулықпен жұмыс.

Көне түріктердің жазба мәдениеті тақырыбын оқып шығып , мына сұрақтарға жауап бер :

1. Түрік әліпбиінде неше әріп болған ?

2. Түрік жазуы қалай аталады?

3. Түрік жазуының пайда болған мерзімі жайлы қандай пікірлер бар ?

2.Әдеби тілдің және жазба әдебиеттің дамуы.

Кестені толтырыңдар.

«Күлтегін» Қорқыт ата «Оғызнама»

«Тоныкөк» жазулары кітабы

3.Түріктер табынды :

1 .

2 .

3.

4 .

3.Венн диаграммасы.

Бүгінгі қазақтар мен көне түріктердің діни наным- сенімдерінде қандай ұқсастықтап мен айырмашылықтар болғанын жаз.

Дамыған орта ғасырлардағы мемлекеттер.(Х – ХІІІ )

10. Қарахан мемлекеті.

1.Кестені толтырыңдар.

Құрылу мерзімі

Жер аумағы

Негізін қалаған

Хан

этникалық

құрамы

2.Қоғамдық құрылысы.

1.

2 .

3 .

4 .

3.Жер иеленудің түрлері.

Сөйлемді аяқта:

1.Жер иеленудің бір түрі « ____» болды. Иқтаның мәні ______________ __________________

2. Дінбасыларға, діни мекемелерге берілген жерлер __________ деп аталды, ол жерлерден_________

4.Мемлекеттің саяси жағдайы.

Кестені толтырыңдар.

Қандай хан басқарды? Қандай оқиғалар болды ?

Қарахан мемлекетінің әлсіреуі. Қарахан мемлекеті екіге бөлінді. Кестені толтырыңдар

Шығыс хандық : Батыс хандық

Жер аумағы: Жер аумағы

Астанасы: Астанасы

5.Төмендегі жылдарда қандай оқиға болғанын анықтап, жаз.

1040 жылы

1 089 жылы

1 141 жылы

1 212 жылы

6. Шаруашылығы.

Тірек – сызбаны толтыр.

Мал шарауашылығының қай түрі? Қандай аймақ айнылысты

Көшпелі

Жартылай көшпелі

Жартылай отырықшы

Тестпен жұмыс.

1.Қарахан мемлекетінің құрылуында басты рөлді қай тайпа атқарды ?

а ) жікіл тайпасы

б ) яғма

в ) қарлұқ

г ) оғыз

2.Мемлекеттің негізін кім қалады ?

а ) Білге- күл Қадырхан

б ) Сатұқ Боғра хан

в ) Оғұлшақ

г ) Арслан

3.Ислам діні қай жылы мемлекеттік дін болып жарияланды ?

а ) 955 жылы

б ) 987 жылы

в ) 960 жылы

г ) 1043 жылы.

11. Наймандар. Керейіттер. Жалайырлар.

1.Картамен жұмыс.

Наймандардың, Керейіттердің, Жалайырлардың жер аумағын картадан көрсет.

2.Кестені толтырыңдар.

Қандай хан басқарды? Қандай оқиғалар болды?

3.Не себепті Шыңғысхан наймандарды оңай басып алды? Өз ойыңды жаз

4.Керейіттер

Жер аумағы Астанасы Хандары Тайпалары Күшейген кезі Әлсіреуі

5. Жалайырлар.

Оқулықпен жұмыс.

61 беттегі мәтінді оқып, төмендегі сұрақтарға жауап бер.

Жалайырдан шыққан Жамұқа кім? Ол монғолдардың ханы Шыңғысханмен қандай қарым – қатынаста болды?

6,Тайпалардың қоғамдық құрылысы.

Тірек- сызбаны толтыр.

Ұлыстар Сайлады

Сайлады

7.Мәтінді оқып, ондағы бос жерлерге қажетті сөздерді жазыңдар.

Наймандар, Керейіттер, Жалайырлар негізінен _______айналысқан. Әсіресе керейіттерде________өсіру басым болған. Мал өсіру___________

_____________негізделген. Тайпалардың көшіп қонуының__________түрі байқалған.

12. Қарақытайлар (1125 – 1212 ж)

1.Қарақытайлардың Жетісуға қоныс аударуының екі себебін жазыңдар.

Бірінші себеп Екінші себеп

2.Қоғамдық құрылысы.

Салыстыр.

Қарахандардың қоғамдық құрылысы мен қарақытайлардың қоғамдық құрылысында қандай ұқсастық пен қандай айырмашылықтар болды ?

3.Оқулықпен жұмыс.

65 беттегі Алым- салық жүйесі» тақырыбын оқып, қарақытайлардың алым- салық жүйесі туралы әңгімелеп бер.

4.Сыртқы жағдайы.

Мына даталарда қандай оқиғалар болғанын жаз.

1 137 жылы.

1 141 жылы

1 171 – 1172 жылдары

1 198 – 1204 жылдары

1208 жылы

1 210 жылы

1212 жылы

13. Қыпшақтар

1.Картадан көрсет

Қыпшақтар:

ш ығыста

б атыста

солтүстікте

о ңтүстікте

шектесіп жатты

2.Бос жерлерге тиісті сөздерді қой.

Қыпшақтар ________ мен_______ ,_______ ,_______ өңірінде көшіп қонып жүрген. Олар________мен________ қыстап, жаз айларында ________, _____ , _____, _______, _______ өзендерінің аңғарларын жайлаған.

3.Қыпшақтардын этникалық құрамы VІІ-VІІІ ғ

Тірек-сызбаны толтырыңдар.

Қ ыпшақтардың этникалық құрамы

Батыс Шығыс

Қанша тайпадан тұрды? Қанша тайпадан тұрды?

4.Қыпшақтардың қоғамдық құрылысы

астанасы

Әскери

б асқару

ж үйесі

астанасы

5 .Қыпшақтарда мүлік теңсіздігі болғанын дәлелдеп, мысалдар жаз.

6.Қыпшақтардың саяси жағдайы.

Кестені толтыр.

Қыпшақтардың басып алған жерлері

7.Қыпшақтардың шаруашылығы жөнінде кім не деген ?

П.Корпини мен Г.Рубрук

И бн Баттута

Е врей тарихшысы Петахья

Ә л Омаи

Қолданылған әдебиеттері:

1. К. Рысбай. Қазақстан Республикасының тарихы. А, 2005

2. Х.К. Ермұханова. Қазақстан тарихы. А., Шың кітабы, 2007

3. Н.Р Күнқожаева. Тәуелсіз Қазақстан тарихы. А, 2006

4. Г.Қ. Кәдірқұлова. Қазақстан тарихы. А., ҚазАқпарат, 2005

5. Г.В. Кан. Қазақстан тарихы. А., Дәуір, 2002

6. Анықтама. Қазақстан тарихы. А., Өнер, 2001

7. Асфендияров С.Д. История Казахстана. А., 2003

8. Ежелгі Қазақстан. Энңиклопедия. А., Аруана, 2005

9. Қазақстан тарихы (ежелгі заманнан осы уақытқа дейін) 5 томдық

А., Атамұра. 2010

10. З.А. Жандосова Қазақстан тарихы. А., Мектеп 2019

Мазмұны

1. Кіріспе...................................................................................................................2

3. Түрік қағандығы..................................................................................................3

2. Батыс Түрік қағанаты..........................................................................................4

3. Түркеш қағандығы...............................................................................................7

4. Қарлұқ қағанаты..................................................................................................9

5. Оғыз мемлекеті..................................................................................................11

6. Қимақ қағанаты..................................................................................................13

7. Жартылай көшпелі және отырықшы мәдениеттердің өзара әсері................15

8. Архитектура және өнер.....................................................................................16

9. Түріктердің рухани мәдениеті..........................................................................17

10. Қарахан мемлекеті................................................................................... .......18

11. Наймандар. Керейіттер. Жалайырлар............................................................20

12. Қарақытайлар...................................................................................................22

13. Қыпшақтар.......................................................................................................23

14. Әдебиеттер.......................................................................................................25