Қазақтың халықтық географиялық терминдері

Тақырып бойынша 16 материал табылды

Қазақтың халықтық географиялық терминдері

Материал туралы қысқаша түсінік

Қазақтың халықтық географиялық терминдері Қазақ халқы ерте заманнан табиғатпен етене өмір сүрген. Сол себепті жер бедерін, су көздерін, ауа райын дәл сипаттайтын көптеген халықтық географиялық терминдер қалыптасқан. Бұл атаулар халықтың табиғатты жақсы танығанын көрсетеді. Халықтық географиялық терминдер – жергілікті жердің табиғи ерекшеліктерін білдіретін сөздер. Негізгі мысалдар: 1. Жер бедеріне байланысты терминдер: • Тау – биік жер • Төбе – аласа биіктік • Жазық – тегіс жер • Қырат – төбелі, көтеріңкі жер • Ойпат – төмен орналасқан жер 2. Су нысандарына байланысты: • Өзен – ағып жатқан су • Көл – тұйық су айдыны • Бұлақ – жер астынан шығатын су • Сай – жауын-шашын суы ағатын жыра 3. Табиғат ерекшеліктеріне байланысты: • Шөл – құрғақ аймақ • Дала – кең жазық жер • Құм – құмды жер • Орман – ағаш көп өсетін жер Бұл терминдер: • табиғатты дәл сипаттауға көмектеседі • жерді бағдарлауда маңызды • қазақ халқының өмір тәжірибесін көрсетеді

Материалдың қысқаша нұсқасы

Білім беру ұйымының атауы

Болтай батыр орта мектебі

Пәні:

География

Бөлім:

1 Географияны зерттеу тәсілдері. 1.1.Зерттеу және зерттеушілер

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Бурибаева Динара

Күні:

.10.09.2025 ж

Сынып:9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Қазақтың халықтық географиялық терминдері

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

9. 1. 1. 3 географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтайды

9. 1. 1. 4 қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын түсіндіреді

Сабақтың мақсаты

Оқушылар географиялық нысандар мен құбылыстарды дұрыс атау ерекшеліктерін түсінеді, қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын анықтап, өз түсініктерін дәлелдей алады;

ЕББҚ: Оқушы географиялық нысандар мен құбылыстарды дұрыс номинациялап, қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын түсінеді.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

2 мин

3 мин

2 мин

(Ұ) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасып, оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сыныпты түгелдеу, сыныптағы оқушылардың зейінін сабаққа аудару

Тренинг

«Ізде тап» жаттығуы»

Оқушылар power point бағдарламасы арқылы жасалынған карта бойынша Қазақстанның елді мекендерін анықтайды

Үй тапсырмасы

«Тыңдалым»әдісі

Оқушылар quizgecko.com сайты арқылы аудионы тыңдап сол бойынша сұрақтарға жауап береді

Мұғаліммен амандасып, кезекші оқушы сыныптағы оқушылардың санын баяндайды

Оқушылар«Елдерді тап» жаттығуы арқылы карталарданоқушылар мемлекеттерді анықтайды

Оқушылар «Тыңдалым» әдісі арқылы өткен тақырып бойынша ақпаратты талдайды

(ҚБ) мұғалім

1-10 балл аралығында бағалайды

«Домбыра» әдісі арқылы бағалау

Дескриптор

Жалпы:2 балл

1.Өзекті географиялық проблемаларды анықтайды;

Modern Geography: Interactions

Сабақтың ортасы

2 мин

10 мин

9 мин

«Адал азамат»

бағдарламасы аясында жас ұрпақтың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған нақты мысал келтіріледі.

«Еңбекқорлық және кәсіби біліктілік»

Қаныш Сәтпаев мысалында таныстырылады

Жаңа сабақ

«Мюнстенберг» әдісі

Оқушылар «мюнстенберг» әдісі арқылы сабақтың тақырыбын анықтайды

Shape1

ючсьдгеографиялықвлыалылонысандарменжфылрқұбылыстардывцузлаывардноминациялаурііваоываоылвар

Бүгін сабағымыздың тақырыбы қандай болмақ?

Бүгінгі сабағымыздың мақсаты қандай?

Мағынаны тану

«Түртіп алу»әдісі

Бейнеролик: Географиялық атаулар

Оқушылар тақырыпқа сәйкес ақпараттарды талдап географиялық атаулар тарихын талдайды

Топонимика дегеніміз не?
Жер су аттарының шығу тарихы?

№1.Тапсырма

«Кім жылдам»әдісі

(ЖЖ)Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар карталар бойынша топоним түрлерін ажыратады. Анимация бойынша жасалған карталарда

Географиялық атаулар туралы ғылым – топонимика
Бір тілдегі атауларды басқа тіл әріптерімен беру – транслитерация
Әкімшілік – аумақтық бірліктердің атаулары – хоронимдер
Жер бедері (рельеф) формаларының атауы (тау, ойпат, үстірт) – оронимдер
Су нысандарының атауы (өзен, көл, мұздық, бұлақ) – гидронимдер
Елді мекендер атауы (қала, кент, ауыл) – ойконимдер
Қалаішілік нысандардың атауы (көше, алаң, мұражай, театр, фирма) – урбонимдер
Көлік жолдарының атауы (теңіз, теміржол, автомобиль, керуен жолдар) – дромонимдер
Жалқы есімдердің пайда болу тарихы мен өзгерістерін зертейтін тіл білімінің бөлімі – ономастика
Өсімдіктердің атаулары – фитоним
Жануарлар мен хайуанаттар атаулары – зооним
Галактикалық және ғарыштық денелердің, жұлдыздар, жұлдыз шоғырының атаулары – космоним
Халықтың ұлттың атаулары – этноним

Тапсырма бойынша:Оқушылар карталарды пайдаланып, әртүрлі топоним түрлерін ажырата білу, талдау және салыстыру дағдысын меңгереді.

№2. Тапсырма

«Аудио және видео үзінді» әдісі

(ЖТ)Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар тақырыпқа сәйкес видео және аудио үзінділер бойынша географиялық атауларды номинациялау ерекшеліктерін ажырады.

Тапсырма бойынша:Оқушылар видео мен аудио үзінділерді тыңдау және көру арқылы әртүрлі топоним түрлерін ажырата білу дағдысын меңгереді. Сонымен қатар, олар ақпаратты талдай білуге, салыстыруға және есте сақтауға үйренеді, яғни сыни ойлау және визуалды-тестілеу дағдылары дамиды.

№3. Тапсырма

(ЖТ)Жеке тапсырма

«Антоним»әдісі

Оқушылар ЖИ мүмкіншілігін пайдаланып қазақ халқының географиялық терминдерінің мағынасын ашады

Қаратау, Қырғызтау, Шатқал, Сарқырама, Тастақ, Жырақ, Үстірттік, Құз, Орталық ойпат, Құмды дала, Қыртыс, Саздық, Бөренелік, Шоқжыра, Белдем

Тапсырма бойынша:Оқушылар күрделі географиялық терминдерді ажырата білу, олардың мағынасын түсіну, салыстыру және есте сақтау дағдыларын меңгереді. Сонымен қатар, олар ақпаратты талдай білу, топонимдер мен рельефтік ерекшеліктерді сыни түрде бағалау қабілетін дамытады.

Апта дәйексөзі және құндылыққа байланысты нақты мысалдар келтіреді

Оқушыларға «Мюнстенберг» әдісі арқылы сабақтың тақырыбын табуға мүмкіндік беріледі.

Оқушылар «түртіп алу» әдісі арқылы географиялық дереккөздерді анықтайды

Оқушылар карта бойынша географиялық объектілерді топоним түрлеріне ажыратады.

(ЕББҚ)

Оқушылар әр тапсырманы мұқият орындау арқылы жүйелі еңбек етуге, деректерді дәл жинауға және талдауға үйренеді; бұл олардың кәсіби біліктілігін арттырып, география ғылымында жауапкершілікпен жұмыс жасау қабілетін қалыптастырады.

Оқушылар видео және аудио үзінді бойынша топоним ерекшеліктерін анықтайды

Оқушылар видео мен аудио материалдарды мұқият қарап, тыңдап, дұрыс талдау жасап, ақпаратты жүйелі түрде жазып отыру арқылы жауапкершілік пен жүйелі еңбек ету қабілетін дамытады. Бұл олардың кәсіби біліктілігін арттырып, география саласында тиімді жұмыс жасау құндылығына жетуге мүмкіндік береді.

Оқушылар тақырыпқа сәйкес географиялық терминдердің мағынасын ашады.

«Жарайсың» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.

Дескриптор

Жалпы:3 балл

1.Географиялық номинациялау ерекшеліктерін анықтайды;

2.Дәлел келтіреді;

3.Географиялық атаулардың мағынасын түсініп, олардың классификациясын дәл сипаттай алады;

Дескриптор

Жалпы:3 балл

1.Географиялық номинациялау ерекшеліктерін анықтайды;

2.Топоним түрін ажыратады;

Дескриптор

Жалпы:2 балл

1.Терминдердің мағынасын түсіндіреді;

2.Нақты мысалдарды картадан көрсетеді;

ChatGPT

Сабақтың соңы

5 мин

Кері байланыс

"ҚҚҚ" әдісі

Оқушылар тақырыпқа сәйкес ҚҚҚ кестесін толтырады

Қызық	Құнды	Қиын

Үйге тапсырма

Атамұра 2025 жыл:§2

Алматы кітап баспасы 2025 жыл §3

Оқушы жаңа тақырыпты қорытындылап бүгінгі сабаққа кері байланыс орнатады

Мұғалім оқушылардың тапсырмаларды орындауына байланысты

1 – 10 балл аралығында бағалайды

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

География Ашық сабақ 9 сынып

24.03.2026

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Жариялаған:

Бурибаева Динара Дилдабековна

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

Қазақтың халықтық географиялық терминдері

Қазақтың халықтық географиялық терминдері

Химия пәні

Тарих пәні

Биология пәні

Ағылшын тілі пәні

География пәні

Информатика пәні

Мектепке дейінгі білім беру

«Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті»

Дене шынықтыру

Білім алушылардың білім сапасын арттыру

Инклюзивті білім беру