Қазіргі заман талаптарына сай информатикалық сауаттылықты дамыту бағдарламасы

«__» сынып

оқушысы

___________________

___________________

_______________

жұмыс дәптер

Оқушыларға арналған

жұмыс дәптері

2024-2025 оқу жылы

АЛҒЫ СӨЗ

Құрметті оқырмандар!

Қолдарыңыздағы бұл дәптер – қазіргі заман талаптарына сай информатикалық сауаттылықты дамытуға арналған оқу-тәжірибелік құрал. Бүгінгі таңда ақпараттық қоғамның дамуы әрбір азаматтан жаңа білім мен дағдыларды меңгеруді талап етеді. Компьютерлік технологиялар мен цифрлық құралдар өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Сондықтан информатиканы меңгеру – тек пәндік білім алу емес, сонымен қатар болашақта табысты тұлға болып қалыптасудың маңызды қадамы.

Бұл дәптер 6-сынып оқушыларына информатика пәні бойынша теориялық білімдерін жүйелеуге, алған білімдерін тәжірибеде қолдануға және өз бетімен ізденуге үйрету мақсатында дайындалды. Дәптер мазмұнында тақырыптар мектеп бағдарламасына сәйкес құрылып, әр бөлімде оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай қызықты тапсырмалар, логикалық сұрақтар мен тәжірибелік жұмыстар берілген.

Информатика сабағы тек компьютерді пайдалану дағдысын қалыптастырып қана қоймай, оқушыны ойлануға, талдауға, жүйелі шешім қабылдауға және ақпаратты тиімді қолдануға баулиды. Бұл қасиеттер қазіргі қоғамда ең құнды қабілеттердің бірі болып саналады. Дәптердегі тапсырмалар сіздердің шығармашылық ойлауыңызды дамытып, логикалық және алгоритмдік мәдениетті қалыптастыруға көмектеседі.

Білім мен жаңашылдық жолында бірге болайық!

Ізгі ниетпен

Бағдарлама авторы

Іске сәт!

Қазіргі заман талаптарына сай информатикалық сауаттылықты дамыту бағдарламасы

№	Тақырып атауы	Мақсаты
1	Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері	Бағдарламаның құрылымын және мақсатын түсіну
2	Информатика ұғымы	Ақпарат, дерек және информатика негіздерін меңгеру
3	Ақпараттың түрлері және қасиеттері	Мәтін, сан, бейне ақпарат түрлерін ажырата білу
4	Ақпаратты өңдеу кезеңдері	Ақпаратты енгізу, өңдеу және шығару процесін түсіну
5	Ақпараттық қоғам түсінігі	Ақпараттық қоғам және заманауи технологияны түсіну
6	Компьютердің негізгі құрылғылары	Жүйелік блок, монитор, пернетақта құрылғыларын ажырату
7	Енгізу және шығару құрылғылары	Тінтуір, сканер, принтер қолдану
8	Жедел және сыртқы жад	Жад түрлерін ажырату
9	Бағдарламалық қамтамасыз ету	Жүйелік, қолданбалы және сервистік бағдарламаларды тану
10	Операциялық жүйе ұғымы	Windows, Linux интерфейстерін түсіну
11	Қолданбалы бағдарламалар	Word, Excel, Paint қолдану дағдыларын меңгеру
12	Файлдар және бумалар	Файл, бума және каталогпен жұмыс
13	Ақпаратты сақтау және көшіру	Жадқа сақтау, көшіру, өшіру
14	Мәтіндік редакторда жұмыс	Теру, түзету, форматтау дағдыларын дамыту
15	Кестелік процессорға кіріспе	Ұяшық, формула, кесте ұғымдарын меңгеру
16	Графикалық редакторда сурет салу	Сурет, бояу, графика құралдарын қолдану
17	Компьютерлік ойындар және қауіпсіздік	Уақытты басқару және қауіпсіз ойын
18	Интернетке кіріспе	Интернет, браузерлерді қолдану
19	Іздеу жүйелері	Google, Yandex арқылы іздеу
20	Электронды пошта	e-mail, тіркеме және хат жіберу
21	Әлеуметтік желілер және мессенджерлер	Facebook, WhatsApp байланыс құралдары
22	Онлайн қауіпсіздік ережелері	Қауіпсіздік, пароль, құпиялылық
23	Ақпараттық мәдениет	Әдеп, жауапкершілік, ақпаратты дұрыс қолдану
24	Алгоритм ұғымы	Алгоритм, қадам, орындалу
25	Алгоритм түрлері	Сызықтық, тармақталу, цикл
26	Блок-схема құру	Сызба, шарт, әрекет
27	Бағдарламалау тіліне кіріспе	Scratch, Python, код
28	Scratch ортасында жұмыс	Спрайт, сценарий, анимация
29	Қарапайым бағдарлама құру	Код, нәтиже, бағдарлама
30	Өткен тақырыптарды қайталау	Бекіту, қорыту
31	Шығармашылық жобаға дайындық	Жоба, жоспар, дерек
32	Топтық жоба: «Менің цифрлық әлемім»	Жоба, презентация
33	Қорытынды тест жұмысы	Тест, бағалау
34	Қорытынды талқылау және таныстыру	Қорытынды, пікірталас

№1 сабақ. Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері

1-тапсырма. «Ой қозғау» әдісі

Теория:
Информатика — ақпаратты сақтау, өңдеу және жеткізу туралы ғылым.
Тапсырма:
Мына сұрақтарға жауап бер:

Информатика дегеніміз не?

Ақпарат дегеніміз не?

Неліктен информатика пәнін оқу маңызды деп ойлайсың?

Мысал:
Мысалы, сен смартфон арқылы интернеттен ақпарат іздейсің — бұл да информатикалық әрекет.

Дескриптор:

Сұрақтарға дұрыс жауап береді;

Түсінігін нақты мысалмен байланыстырады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Теория:
Информатикада негізгі ұғымдар бар: ақпарат, дерек, алгоритм, компьютер, бағдарлама.
Тапсырма:
Төмендегі ұғымдар мен анықтамаларды сәйкестендір:

Ұғым	Анықтама
Ақпарат	Қоршаған орта туралы мәлімет
Компьютер	Ақпаратты өңдейтін құрал
Алгоритм	Белгілі бір мақсатқа жету үшін орындалатын әрекеттер тізбегі
Бағдарлама	Компьютерге түсінікті командалар жиынтығы

Дескриптор:

Ұғымдарды дұрыс сәйкестендіреді;

Түсінігін дәлелдей алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық қадам» әдісі

Теория:
Информатикалық сауаттылық – компьютерді, бағдарламаларды, интернетті тиімді пайдалану қабілеті.

Тапсырма:
Компьютерде «Мен және компьютер» тақырыбына қысқаша мәтін тер.
Мысалы:

Мен компьютерді үйренуді жақсы көремін. Ол арқылы сурет саламын, ізденемін, ойын ойнаймын.

Дескриптор:

Компьютерде мәтін тере алады;

Пернетақтаны және Word бағдарламасын қолдана біледі.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№2 сабақ. Информатика ұғымы

1-тапсырма. «Миға шабуыл» әдісі

Теория:
Информатика – ақпаратты жинау, сақтау, өңдеу және пайдалану тәсілдерін зерттейтін ғылым.

Тапсырма:
Мұғалім сұрақтар қояды:

«Информатика» сөзін естігенде ойыңа не келеді?

Сен информатиканы қайда қолданасың?

Ақпарат деген не деп ойлайсың?

Мысал:
Мысалы, интернеттен мәлімет іздеу, музыка тыңдау, фото өңдеу – бәрі информатикамен байланысты.

Дескриптор:

Ойын еркін жеткізеді;

Мысал келтіреді;

Түсінігін нақтылай алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Топтастыру» әдісі

Теория:
Информатиканың негізгі ұғымдары: ақпарат, дерек, компьютер, бағдарлама, алгоритм.

Тапсырма:
Постер жасау:
Берілген ұғымдарды пайдаланып, «Информатика» ұғымын сипаттайтын сөздер бұлттарын (кластер) құра.

Мысал:
Информатика → ақпарат → компьютер → бағдарлама → интернет → қолдану

Дескриптор:

Информатикамен байланысты ұғымдарды дұрыс анықтайды;

Кластерді дұрыс толтырады;

Топта белсенді қатысады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Сұрақ – жауап» (интерактивті)

Теория:
Информатиканың қолдану салалары: білім беру, медицина, бизнес, көлік, ғылым, өнер, байланыс және т.б.

Тапсырма:
Мұғалім интерактивті тест немесе карточка түрінде сұрақтар қояды:

№	Сұрақ	Жауап
1	Информатика нені зерттейді?	Ақпаратты өңдеу тәсілдерін
2	Компьютер деген не?	Ақпаратты өңдеуші құрал
3	Информатика қай салаларда қолданылады?	Білім, медицина, бизнес, т.б.

Дескриптор:

Сұрақтарға дұрыс жауап береді;

Теорияны түсінгенін көрсетеді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№3 сабақ. Ақпараттың түрлері және қасиеттері

1-тапсырма. «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Теория:
Ақпарат – қоршаған орта туралы мәлімет.
Ол әртүрлі формада беріледі:

Мәтіндік

Сандық

Дыбыстық

Бейнелік

Графикалық

Тапсырма:
Кестені толтыр:

Ақпарат түрі	Мысал	Түсініктеме
Мәтіндік
Сандық
Дыбыстық
Бейнелік
Графикалық

Дескриптор:

Ақпарат түрлерін дұрыс ажыратады;

Мысал келтіре алады;

Кестені толық толтырады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Артық ақпарат» әдісі

Теория:
Ақпараттың қасиеттері:

Дәлдік — ақпараттың нақты және дұрыс болуы;

Толықтық — жеткілікті мәлімет беруі;

Түсініктілік — қабылдаушыға түсінікті болуы;

Өзектілік — уақытылы және маңызды болуы;

Пайдалық — қажетті мақсатқа жарамды болуы.

Тапсырма:
Берілген мысалдардан артық немесе дұрыс емес ақпаратты табыңдар:

«Бүгін Алматыда қар жауады» (жаз мезгілі болса).

«Мектепке сағат 7-де бару керек» (сабақ 8-де басталады).

«Қазақстан – Еуразия құрлығында орналасқан мемлекет».

«Аптаның күні – бейсенбі».

Дескриптор:

Ақпараттың қасиеттерін ажыратады;

Артық ақпаратты табады;

Түсіндіре алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық қадам» (Интерактивті тапсырма)

Теория:
Ақпараттың түрлерін өмірде қолдана білу — цифрлық сауаттылықтың негізгі бөлігі.

Тапсырма:
Оқушылар компьютерде 5 түрлі ақпарат мысалын табады (мәтін, сан, сурет, дыбыс, бейне) және оларды қалтаға сақтайды (мысалы: "Ақпарат түрлері" папкасына).

Мысал:

Word құжаты – мәтіндік ақпарат

Калькулятор нәтижесі – сандық ақпарат

Фото – бейнелік ақпарат

Ән файлы – дыбыстық ақпарат

Диаграмма – графикалық ақпарат

Дескриптор:

Әр ақпарат түріне мысал табады;

Папкаға сақтай алады;

Дұрыс ат қоя алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№4 сабақ. Ақпаратты өңдеу кезеңдері

1-тапсырма. «Түсін де ата» әдісі

Теория:
Ақпаратты өңдеу – ақпаратпен жұмыс істеудің кезеңдік процесі.
Негізгі кезеңдері:

Жинау (енгізу) – ақпаратты алу, қабылдау;

Сақтау – ақпаратты сақтау құрылғыларында ұстау (жад, диск);

Өңдеу – есептеу, талдау, түрлендіру;

Тарату – басқа адамға немесе құрылғыға жеткізу;

Пайдалану – алынған нәтижені қолдану.

Тапсырма:
Мына мысал бойынша ақпарат өңдеу кезеңдерін анықта:

Мысалы: Оқушы интернеттен «Қазақстанның табиғаты» туралы мәлімет іздеп, презентация жасайды.

Дескриптор:

Ақпарат өңдеу кезеңдерін дұрыс анықтайды;

Мысалмен байланыстырады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Сурет сөйлейді» әдісі

Теория:
Компьютер ақпаратты өңдеу процесін енгізу – өңдеу – шығару принципімен орындайды.

Тапсырма:
Берілген суреттерге қарап, ақпарат өңдеу кезеңдерін ата:

?️ – Пернетақтадан мәтін теру
? – Файлды сақтау
? – Есептеу бағдарламасы
? – Электрондық пошта арқылы жіберу
? – Нәтижені пайдалану

Дескриптор:

Сурет пен кезеңді сәйкестендіреді;

Дұрыс реттілікті анықтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық қадам» әдісі

Теория:
Ақпаратты өңдеу компьютерлік бағдарламалар арқылы жүзеге асады (мысалы: Word, Paint, Excel).

Тапсырма:
Компьютерде «Менің хоббиім» тақырыбында қысқаша мәтін жазыңдар:

Word бағдарламасында мәтінді теру (енгізу);

Файлды сақтау (сақтау);

Қажет болса, сурет немесе кесте қосу (өңдеу);

Flash-дискке көшіру (тарату);

Презентацияда көрсету (пайдалану).

Дескриптор:

Ақпаратты енгізу мен сақтау дағдысын қолданады;

Өңдеу элементтерін (сурет, кесте) қосады;

Дұрыс тізбекті сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№5 сабақ. Ақпараттық қоғам түсінігі

1-тапсырма. «Түсін және талқыла» әдісі

Теория:
Ақпараттық қоғам — бұл қоғамның дамуының жаңа кезеңі, мұнда ақпарат пен білім негізгі ресурс болып табылады.
Адамдар ақпаратты жинайды, сақтайды, өңдейді және таратады.
Ақпараттық қоғамның басты ерекшеліктері:

Ақпарат пен білімнің құндылығы;

Компьютер мен интернеттің кең таралуы;

Цифрлық технологиялардың дамуы;

Электрондық қызметтердің (банкинг, оқу, сауда) пайда болуы.

Тапсырма:
Мәтінді оқып, төмендегі сұрақтарға жауап бер:

Ақпараттық қоғам дегеніміз не?

Ақпараттың қоғам өміріндегі маңызы қандай?

Бүгінгі өміріңде ақпараттық технологиялар қандай рөл атқарады?

Мысал:
– Онлайн оқу, интернет арқылы байланыс, электронды пошта, цифрлық банкинг.

Дескриптор:

Ақпараттық қоғам ұғымын дұрыс түсіндіреді;

Мысал келтіре алады;

Сұрақтарға толық жауап береді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Салыстыр және анықта» әдісі

Теория:
Адамзат қоғамының даму кезеңдері:

Аграрлық (шаруашылық қоғам)

Индустриялық (өндіріс қоғамы)

Ақпараттық (білім мен технология қоғамы)

Тапсырма:
Кестені толтыр:

Қоғам түрі	Негізгі ресурс	Мысал
Аграрлық
Индустриялық
Ақпараттық

Дескриптор:

Қоғам түрлерін ажыратады;

Дұрыс салыстырады;

Ақпараттық қоғамның артықшылығын атайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Дәлелді пікір» әдісі

Теория:
Ақпараттық қоғамда өмір сүру үшін әр адам цифрлық сауатты, ақпаратты талдай және пайдалана білуі керек.

Тапсырма:
Сұрақтарға жауап бер және пікіріңді дәлелде:

Ақпараттық қоғамның артықшылықтары қандай?

Оның қандай қиындықтары бар?

Сен ақпараттық қоғамда қандай рөл атқара аласың?

Мысал:
– Артықшылығы: жылдам байланыс, білімге қолжетімділік.
– Қиындығы: жалған ақпарат, интернет тәуелділік.

Дескриптор:

Артықшылықтар мен кемшіліктерді нақты атайды;

Өз ойын дәлелдейді;

Ақпараттық қоғамдағы жеке рөлін сипаттайды.

• Тапсырманы Qr арқылы орында.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№6 сабақ. Компьютердің негізгі құрылғылары

1-тапсырма. «Суретпен таныс» әдісі

Теория:
Компьютер бірнеше негізгі құрылғыдан тұрады:

Құрылғы	Қызметі
Монитор	Ақпаратты экранда көрсетеді
Пернетақта	Мәліметті енгізуге арналған
Тінтуір (мышь)	Басқаруға арналған
Жүйелік блок	Негізгі құрылғы, барлық мәліметті өңдейді
Диск, флешка	Мәліметті сақтау үшін

Тапсырма:
Берілген суреттерді ата және қызметін сәйкестендір:

?️ — ?
⌨️ — ?
?️ — ?
? (жүйелік блок белгісі) — ?

Дескриптор:

Компьютер құрылғыларын дұрыс атайды;

Қызметін түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Топтастыр» әдісі

Теория:
Компьютердің құрылғылары 3 топқа бөлінеді:

Енгізу құрылғылары: пернетақта, тінтуір, сканер

Шығару құрылғылары: монитор, принтер, колонка

Сақтау құрылғылары: қатқыл диск, флешка

Тапсырма:
Берілген құрылғыларды тиісті бағанға орналастыр:
(пернетақта, монитор, флешка, сканер, принтер, тінтуір, қатқыл диск, колонка)

Енгізу құрылғысы	Шығару құрылғысы	Сақтау құрылғысы
пернетақта, тінтуір, сканер	монитор, принтер, колонка	қатқыл диск, флешка

Дескриптор:

Құрылғыларды дұрыс топтастырады;

Негізгі функциясын түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Компьютердің құрылғылары бірге жұмыс істеп, ақпаратты енгізу → өңдеу → шығару процесін орындайды.

Тапсырма:

Компьютерді қосып, Word бағдарламасын аш;

Мәтін тер (мысалы: «Компьютердің негізгі құрылғылары»);

Мәтінді сақта;

Мәтінді ашып, оқып шық.

Мысал:

Енгізу – пернетақта арқылы мәтін теру;

Өңдеу – мәтінді түзету;

Шығару – экранда көрсету.

Дескриптор:

Компьютерді дұрыс қолданады;

Ақпаратты енгізу, өңдеу және шығару кезеңдерін орындайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№7 сабақ. Енгізу және шығару құрылғылары

1-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Теория:
Компьютер құрылғылары қызметіне қарай екіге бөлінеді:

Енгізу құрылғылары	Шығару құрылғылары
Пернетақта, тінтуір, микрофон, сканер	Монитор, принтер, проектор, колонка

Тапсырма:
Берілген суреттерді енгізу және шығару құрылғыларына сәйкестендір:

?️ – ?
⌨️ – ?
?️ – ?
? – ?
?️ – ?
?️ – ?

Дескриптор:

Құрылғыларды дұрыс сәйкестендіреді;

Әр құрылғының қызметін түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Топтастыр» әдісі

Теория:

Енгізу құрылғылары – компьютерге ақпарат енгізуге арналған.
(мысалы: пернетақта – мәтін, тінтуір – басқару, микрофон – дыбыс)

Шығару құрылғылары – ақпаратты пайдаланушыға жеткізеді.
(мысалы: монитор – бейне, принтер – қағаз, колонка – дыбыс)

Тапсырма:
Берілген құрылғыларды дұрыс топқа орналастыр:
(тінтуір, монитор, пернетақта, принтер, микрофон, колонка, сканер, проектор)

Енгізу құрылғылары	Шығару құрылғылары
тінтуір, пернетақта, сканер, микрофон	монитор, принтер, колонка, проектор

Дескриптор:

Құрылғыларды дұрыс топтастырады;

Неліктен сол топқа жататынын түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Компьютер енгізу және шығару құрылғыларының өзара байланысы арқылы жұмыс істейді:

Енгізу → Өңдеу → Шығару

Тапсырма:
Компьютерде келесі әрекеттерді орында:

Пернетақта арқылы мәтін тер;

Мәтінді сақта;

Принтерге шығарып көр (немесе экранда көрсет).

Мысал:

Енгізу – мәтін теру;

Өңдеу – сақтап, түзету;

Шығару – экранда немесе қағазда көру.

Дескриптор:

Ақпаратты енгізу, өңдеу және шығару кезеңдерін орындайды;

Компьютер құрылғыларын дұрыс қолданады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№8 сабақ. Жедел және сыртқы жад

1-тапсырма. «Түсін және салыстыр» әдісі

Теория:
Компьютер жадтары екіге бөлінеді:

Жад түрі	Мысалы	Қызметі
Жедел жад (RAM)	Операциялық жады	Компьютер жұмыс істеп тұрған кезде уақытша ақпарат сақтайды
Сыртқы жад	Қатты диск, флешка, CD, бұлт	Ақпаратты ұзақ уақытқа сақтайды

Тапсырма:

Берілген сипаттамаларды тиісті жад түрімен сәйкестендір:

Уақытша сақтайды → ...

Ұзақ сақтайды → ...

Компьютерді өшірсең, өшіп кетеді → ...

Қайта қоссаң да сақталады → ...

Дескриптор:

Жад түрлерін ажырата алады;

Сипаттаманы дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Салыстыру кестесі» әдісі

Теория:
Жедел жад пен сыртқы жадтың айырмашылығын түсіндіру.

Тапсырма:
Кестені толтыр:

Критерий	Жедел жад (RAM)	Сыртқы жад
Ақпарат сақтау уақыты
Мысал
Компьютер өшкенде не болады?
Қызметі

Дескриптор:

Екі жад түрін салыстырады;

Кестені толық және нақты толтырады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№9 сабақ. Бағдарламалық қамтамасыз ету

1-тапсырма. «Ойлан – жұптас – бөліс» әдісі

Теория:
Бағдарламалық қамтамасыз ету (БҚ) – бұл компьютердің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін және пайдаланушының әртүрлі тапсырмаларын орындайтын бағдарламалар жиынтығы.

БҚ түрлері:

Жүйелік бағдарламалар – компьютердің жұмысын басқарады (мысалы: операциялық жүйе – Windows, Linux).

Қолданбалы бағдарламалар – нақты тапсырмаларды орындайды (мысалы: Word, Excel, Paint).

Қызметтік бағдарламалар – компьютерді қорғау және баптау үшін (мысалы: антивирус, архиватор).

Тапсырма:
Мәтінді оқып, келесі сұрақтарға жауап бер:

Бағдарламалық қамтамасыз ету дегеніміз не?

Оның түрлерін ата.

Қай бағдарламаларды өзің жиі қолданасың?

Мысал:
Word – қолданбалы, Windows – жүйелік, Avast – қызметтік бағдарлама.

Дескриптор:

Бағдарламалық қамтамасыз етуді анықтайды;

Түрлерін ажыратады;

Мысал келтіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Тапсырма:
Бағдарламаларды түрлеріне қарай сәйкестендір:

Бағдарламалар	Түрі
Windows	?
Microsoft Word	?
Paint	?
Avast Antivirus	?
WinRAR	?

Дескриптор:

Бағдарламаны түріне қарай дұрыс сәйкестендіреді;

Түсінігін дәлелдей алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Бағдарламалық жасақтама компьютерде түрлі мақсатта қолданылады.
Мысалы: мәтін жазу, сурет салу, есеп шығару, қорғау, интернетке қосылу.

Тапсырма:

Компьютерде келесі бағдарламаларды аш: Paint, Word, Excel.

Әрқайсысында қысқаша әрекет орында:

Paint – сурет сал;

Word – бір сөйлем жаз;

Excel – 2 бағаннан тұратын кесте құр.

Бағдарламаның қай түріне жататынын анықта.

Мысал:
Paint → қолданбалы
Word → қолданбалы
Excel → қолданбалы

Дескриптор:

Бағдарламаларды іске қосады;

Олардың түрін ажыратады;

Нәтижесін дұрыс сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№10 сабақ. Операциялық жүйе ұғымы

1-тапсырма. «Ойлан – тап» әдісі

Теория:
Операциялық жүйе (ОЖ) — компьютердің барлық құрылғыларын басқаратын және адам мен компьютер арасындағы байланысты қамтамасыз ететін негізгі бағдарлама.

Негізгі қызметтері:

Құрылғыларды басқару;

Бағдарламаларды орындау;

Ақпаратты сақтау және өңдеу;

Қолданушыға ыңғайлы орта құру.

Тапсырма:
Мына сұрақтарға жауап бер:

Операциялық жүйе не үшін қажет?

ОЖ болмаса не болады?

Қандай операциялық жүйелерді білесің?

Мысал:
– Windows – кең таралған ОЖ.
– Android – телефондарға арналған ОЖ.
– macOS – Apple құрылғыларында.

Дескриптор:

Операциялық жүйе ұғымын түсіндіреді;

Қызметін сипаттайды;

Мысал келтіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Салыстыр және анықта» әдісі

Теория:
Әртүрлі операциялық жүйелердің ерекшеліктері:

ОЖ атауы	Ерекшелігі	Қолдану аймағы
Windows	Ең танымал, қолдануға ыңғайлы	Компьютер, ноутбук
Linux	Ашық кодты, тегін	Сервер, мамандар
macOS	Apple құрылғыларына арналған	Ноутбук, iMac
Android	Сенсорлы құрылғыларға арналған	Телефон, планшет

Тапсырма:
Кестені қарап, мына сұрақтарға жауап бер:

Қай ОЖ сенің телефоныңда немесе компьютеріңде орнатылған?

Сен қолданатын ОЖ-нің қандай артықшылықтары бар?

Жауап үлгісі:

Менде Windows орнатылған. Артықшылығы — ыңғайлы, көптеген бағдарламалар жұмыс істейді.

Дескриптор:

Әртүрлі операциялық жүйелерді ажыратады;

Өз ойын мысалмен жеткізеді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Операциялық жүйенің негізгі бөлігі — жұмыс үстелі (Desktop). Онда белгішелер (ярлыктар), мәзір (Start), тапсырмалар тақтасы (Taskbar) орналасқан.

Тапсырма:
Компьютерде келесі әрекеттерді орында:

«Жұмыс үстеліндегі» белгілерді ата;

«Бастау (Start)» мәзірін аш;

«Мой компьютер» → «Құжаттар» бетін қарап шық;

Өз атыңмен жаңа қалта аш.

Мысал:
– "Мой компьютер" – компьютер құрамын көрсетеді.
– "Пуск" – бағдарламаларды іске қосуға мүмкіндік береді.

Дескриптор:

ОЖ интерфейсін қолданады;

Негізгі мәзір мен қалталарды қолдана алады;

Ақпаратты дұрыс сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№11сабақ. Қолданбалы бағдарламалар

1-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Теория:
Қолданбалы бағдарламалар — пайдаланушылардың нақты тапсырмаларын орындауға арналған бағдарламалар.

Негізгі түрлері:

Мәтіндік редакторлар — Word, Writer;

Кестелік процессорлар — Excel, Google Sheets;

Графикалық редакторлар — Paint, Photoshop;

Презентация жасау бағдарламалары — PowerPoint, Canva.

Тапсырма:
Бағдарламаларды түрлерімен сәйкестендір:

Бағдарлама	Түрі
Word	Мәтіндік редактор
Excel	Кестелік процессор
Paint	Графикалық редактор
PowerPoint	Презентация құралы

Дескриптор:

Бағдарламаны дұрыс сәйкестендіреді;

Түрін ажырата біледі.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Топтастыр және түсіндір» әдісі

Теория:
Әр бағдарлама белгілі бір мақсатқа қызмет етеді.

Тапсырма:
Төмендегі тапсырмаларды оқып, қай бағдарламада орындауға болатынын анықта:

Тапсырма	Бағдарлама
Мәтін теру	Word
Сурет салу	Paint
Есептеу, кесте жасау	Excel
Презентация жасау	PowerPoint

Мысал:
«Мен сурет салғым келсе, Paint қолданамын. Себебі онда сурет салуға арналған құралдар бар.»

Дескриптор:

Әр тапсырмаға сәйкес бағдарламаны анықтайды;

Таңдауын түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Тапсырма:

Компьютерде келесі бағдарламалардың бірін аш:

Paint – сурет салу

Word – мәтін теру

PowerPoint – 2 беттен тұратын шағын таныстырылым

Өз қалауыңмен шағын жұмыс орында (мысалы, “Менің мектебім”).

Мысал:

Paint: мектеп бейнесін салу;

Word: мектеп туралы 3 сөйлем жазу;

PowerPoint: “Менің мектебім” презентациясы.

Дескриптор:

Бағдарламаны іске қосады;

Қарапайым тапсырманы орындайды;

Жұмысын сақтайды.

• Тапсырманы Qr арқылы орында.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№12 сабақ. Файлдар және бумалар

1-тапсырма. «Түсін және ажырат» әдісі

Теория:

Файл – компьютерде сақталатын ақпараттың бірлігі (мәтін, сурет, бейне, дыбыс және т.б.).

Бума (папка) – бірнеше файлды немесе басқа бумаларды сақтауға арналған орын.

Мысал:
? Мектеп → ? Сынып_сабақ.docx, ? Сурет.png, ? Есеп.xlsx

Тапсырма:
Берілген мысалдардан қайсысы файл, қайсысы бума екенін анықта:

? “6А сыныбы”

? “Сабақ жоспары.docx”

? “Формула.xlsx”

? “Математика”

Дескриптор:

Файл мен буманы ажыратады;

Мысал келтіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Теория:
Файлдар мен бумаларға әртүрлі әрекет жасауға болады:

Жасау (Ctrl + Shift + N)

Атауын өзгерту (F2)

Жою (Del)

Көшіру (Ctrl + C → Ctrl + V)

Жылжыту (Ctrl + X → Ctrl + V)

Тапсырма:
Төмендегі әрекеттерді тиісті командамен сәйкестендір:

Әрекет	Пернетақта командасы
Жаңа бума жасау	Ctrl + Shift + N
Файлды көшіру	Ctrl + C
Файлды қою	Ctrl + V
Атауын өзгерту	F2
Жою	Del

Дескриптор:

Командаларды дұрыс сәйкестендіреді;

Негізгі пернелерді біледі.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Файлдар мен бумалар компьютердегі ақпаратты реттеуге көмектеседі.

Тапсырма:

Компьютерде жаңа бума аш: «Менің сабақтарым»;

Оның ішінде 2 ішкі бума жаса: «Математика», «Информатика»;

Әр буманың ішінде бос файлдар аш (Word және Paint арқылы);

Файлдарды тиісті бумаға жылжыт.

Мысал:
? Менің сабақтарым
 ├── ? Информатика
 │ └── ? Сабақ.docx
 └── ? Математика
  └── ? Есеп.png

Дескриптор:

Жаңа бума құрады;

Файл жасайды және сақтайды;

Файлды жылжытады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№13 сабақ. Ақпаратты сақтау және көшіру

1-тапсырма. «Түсін және мысал келтір» әдісі

Теория:
Ақпаратты сақтау құрылғылары:

Қатты диск (HDD, SSD) — негізгі сақтау құрылғысы.

Флешка (USB drive) — ақпаратты алып жүруге арналған.

CD/DVD диск — файлдарды көшіруге арналған ескі әдіс.

Бұлттық сақтау (Google Drive, OneDrive) — интернет арқылы ақпарат сақтау тәсілі.

Тапсырма:

Әр құрылғының қасына оның сипаттамасын сәйкестендір:

Құрылғы	Қызметі
Флешка	Ақпаратты оңай тасымалдау
Қатты диск	Компьютердегі мәліметті ұзақ сақтау
Бұлт	Интернет арқылы файл сақтау
CD/DVD	Фильмдер мен музыка көшіруге арналған

Дескриптор:

Сақтау құрылғыларын ажыратады;

Дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Қадамдық әрекет» әдісі

Теория:
Компьютерде ақпаратты көшіру және жылжыту бірнеше жолмен орындалады:

Көшіру: Ctrl + C → Ctrl + V

Жылжыту: Ctrl + X → Ctrl + V

Өшіру: Delete

Атауын өзгерту: F2

Тапсырма:

«Суреттер» бумасынан бір файлды «Жаңа папкаға» көшіру.

Басқа файлды жылжыту.

Бір файлдың атауын өзгерту.

Бір буманы флешкаға көшіру (егер мүмкіндік болса).

Мысал:
? Суреттер → ? Менің жобам
→ файл көшіру → файл атауын “Сынып суреті.png” деп өзгерту.

Дескриптор:

Файлды көшіру, жылжыту және қайта атау дағдысын көрсетеді;

Пернетақта комбинацияларын қолдана алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Ойлан – тап» әдісі

Тапсырма:
Мына жағдайлар бойынша шешім қабылда:

Сен сабақ жоспарын басқа компьютерге апарғың келеді. Қай құрылғыны қолданасың?

Досыңмен файл бөліскің келеді, бірақ флешка жоқ. Не істейсің?

Компьютерде көп орын жоқ. Не істеу керек?

Жауап үлгісі:

Флешка қолданамын.

Бұлттық сақтау (Google Drive).

Артық файлдарды өшіріп немесе бұлтқа көшіремін.

Дескриптор:

Сақтау және көшіру тәсілдерін өмірлік жағдайға қолданады;

Өз шешімін түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№14 сабақ. Мәтіндік редакторда жұмыс

1-тапсырма. «Түсін және ата» әдісі

Теория:
Мәтіндік редактор (Microsoft Word) – мәтінді теруге, түзетуге және пішімдеуге арналған бағдарлама.

Негізгі элементтері:

Құжат терезесі

Құралдар тақтасы

Мәзір жолы

Пішімдеу тақтасы

Жұмыс аймағы

Тапсырма:
Мына элементтердің атауын сәйкестендір:

Элемент суреті	Атауы
?️	Құралдар тақтасы
?	Құжат аймағы
?	Пішімдеу тақтасы
☰	Мәзір жолы

Мысал:
Мәзір жолында – «Файл», «Кірістіру», «Көру» командалары бар.

Дескриптор:

Мәтіндік редактордың бөліктерін біледі;

Олардың қызметін түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Мәтінді теру және пішімдеу тәсілдері:

Шрифт өлшемін өзгерту

Қалың, курсив, асты сызылған мәтін

Туралау (сол, оң, орта, екі жақ)

Түсті өзгерту

Тапсырма:

Microsoft Word бағдарламасын аш.

Мәтінді тер:

«Мен информатика пәнін жақсы көремін.
Бұл пән маған көп нәрсе үйретеді!»

Мәтіннің түсін көкке өзгерт;

Шрифт өлшемін 14 қыл;

«Жұмыс_14» деген атпен сақта.

Дескриптор:

Бағдарламаны ашады және мәтін тереді;

Шрифт пен түсті өзгертеді;

Құжатты сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Қателерді тап» әдісі

Теория:
Мәтінмен жұмыс жасағанда жиі кездесетін қателер:

Орфографиялық қате (қызыл сызық);

Аралық (пробел) дұрыс қойылмауы;

Тыныс белгілерінен кейін бос орын қалдырмау.

Тапсырма:
Берілген мәтіннен қателерді тауып түзет:

Менин аты. м Аяжанменин мектебим жаксы

Дұрыс нұсқа:

Менің атым – Аяжан. Менің мектебім жақсы.

Дескриптор:

Қателерді табады және түзетеді;

Дұрыс тыныс белгілерін қояды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№15 сабақ. Кестелік процессорға кіріспе

1-тапсырма. «Түсін және тап» әдісі

Теория:
Кестелік процессор – сандар мен мәтіндерді бағандар мен жолдар түрінде өңдеуге арналған бағдарлама.
Мысалы: Microsoft Excel.

Негізгі ұғымдар:

Ұяшық (cell) – кестенің ең кіші элементі.

Баған (column) – тік бағыттағы бөлік (A, B, C...).

Жол (row) – көлденең бағыттағы бөлік (1, 2, 3...).

Формула жолы – есептеулер жазылатын орын.

Тапсырма:
Төмендегі терминдер мен анықтамаларды сәйкестендір:

Термин	Анықтама
Баған	Тік бағыттағы бөлік
Жол	Көлденең бағыттағы бөлік
Ұяшық	Баған мен жолдың қиылысуы
Формула жолы	Есеп жазуға арналған аймақ

Дескриптор:

Кестелік процессордың негізгі элементтерін біледі;

Анықтамаларды дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Кесте құр» әдісі

Теория:
Excel-де әр ұяшыққа мәтін, сан, формула енгізуге болады.
Кесте жасау үшін:

Ұяшықты таңдау;

Мәлімет енгізу;

Шекара орнату;

Қолайлы пішім қолдану.

Тапсырма:

Microsoft Excel бағдарламасын аш.

Мынадай кесте құрастыр:

№	Оқушының аты	Баға
1	Айдана	5
2	Ернар	4
3	Аяжан	5

Барлық кестеге шекара қой, баған атауларын қалың әріппен жаз.

Дескриптор:

Excel бағдарламасын ашады;

Кесте құрады;

Ұяшықтарды пішімдейді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Есепте!» әдісі

Теория:
Excel-де қарапайым есептеулер формула арқылы орындалады.
Формула әрқашан = таңбасынан басталады.
Мысалы:
=5+3 (нәтиже: 8),
=A1+B1 (екі ұяшықтағы сандарды қосу).

Тапсырма:

Кесте жаса:

A	B	C
2	5	?
4	3	?

C бағанында формула жаз:

1-ші жолда: =A1+B1

2-ші жолда: =A2*B2

Дескриптор:

Формула енгізуді біледі;

Нәтижені дұрыс есептейді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№16 сабақ. Графикалық редакторда сурет салу

1-тапсырма. «Таны және түсіндір» әдісі

Теория:
Графикалық редактор (Paint) – сурет салуға, бояуға, өңдеуге және дайын суреттер жасауға арналған бағдарлама.

Негізгі құралдары:

Құрал	Қызметі
✏️ Қарындаш (Pencil)	Қолмен сызық сызады
?️ Қылқалам (Brush)	Әртүрлі қалыңдықтағы сызықтар сызады
? Пішіндер (Shapes)	Геометриялық фигуралар сызады
? Бояу шелегі (Fill color)	Түспен бояйды
? Өшіргіш (Eraser)	Суретті өшіреді
? Мәтін (Text)	Жазу енгізеді

Тапсырма:
Құрал атауы мен қызметін сәйкестендір.

Дескриптор:

Paint құралдарын таниды;

Әр құралдың қызметін түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Практикалық жұмыс» әдісі

Теория:
Paint бағдарламасын іске қосу жолы:
Бастау → Барлық бағдарламалар → Аксессуарлар → Paint

Тапсырма:

Paint бағдарламасын аш;

Пішіндер мен сызықтар арқылы үй, күн, ағаш бейнеленген сурет сал;

Әр элементті бояумен толтыр;

Суретті «Менің суретім.bmp» деп сақта.

Дескриптор:

Paint бағдарламасын ашады;

Құралдарды дұрыс қолданады;

Суретті бояйды және сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Суретті аяқта» әдісі

Теория:
Paint бағдарламасында дайын суреттерді де өңдеуге және толықтыруға болады.

Тапсырма:
Мұғалім алдын ала дайындалған суретті (мысалы, үйдің сұлбасы) береді.

Суретті аш;

Терезе, есік және күн элементтерін қос;

Суретті өз қалауыңмен боя.

Мысал:
Дайын сурет → оқушы терезе мен есік қосады → суретті түрлі түспен бояйды.

Дескриптор:

Дайын суретті ашады;

Қосымша элементтер салады;

Бояу құралын тиімді қолданады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№17 сабақ. Компьютерлік ойындар және қауіпсіздік

1-тапсырма. «Пайдалы ма, зиян ба?» әдісі

Теория:
Компьютерлік ойындар — бос уақытты өткізу мен логикалық ойлауды дамыту құралы, бірақ шектен тыс ойнау денсаулыққа және оқу үлгеріміне кері әсер етуі мүмкін.

Пайдалы әсерлер:

Логикалық ойлау мен зейінді дамыту;

Командалық ойындарда ынтымақтастық;

Стратегиялық ойлау қабілетін арттыру.

Зиянды әсерлер:

Көру қабілетінің төмендеуі;

Уақытты бос өткізу;

Агрессивті мінез қалыптастыру.

Тапсырма:
Төмендегі әрекеттерді "пайдалы" немесе "зиянды" деп ажырат:

Әрекет	Бағалау
Ойын арқылы ағылшын тілін үйрену	Пайдалы
Ұйқы алдында 3 сағат ойнау	Зиянды
Командалық стратегия ойнау	Пайдалы
Үй тапсырмасын тастап ойын ойнау	Зиянды

Дескриптор:

Ойын әрекеттерін дұрыс ажыратады;

Пікірін дәлелдей алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Қауіпсіздік ережелерін тап» әдісі

Теория:
Интернет пен ойын кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау маңызды:

Бейтаныс адамдармен сөйлеспеу;

Жеке ақпаратты жарияламау (аты-жөні, мекенжай, пароль);

Бейтаныс сілтемелерді баспау;

Уақытты шектеумен пайдалану (күніне 1 сағаттан аспау);

Дене мен көзге үзіліс жасау.

Тапсырма:
Мұғалім суреттер көрсетеді (қауіпсіз және қауіпті жағдайлар).
Оқушылар суретке қарап, қайсысы дұрыс, қайсысы бұрыс екенін анықтайды.

Мысал:
? Баланың ойын ойнап отырғанда камераны қосып отырған суреті → Қауіпті
? Бала ата-анасымен бірге ойнап отыр → Қауіпсіз

Дескриптор:

Қауіпсіздік ережелерін біледі;

Қауіп тудыратын жағдайларды анықтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Ережелер кодексі» әдісі

Теория:
Компьютерлік ойындарды ойнау кезінде балалар мен жасөспірімдерге арналған жеке кодекс болу керек.

Тапсырма:
Топқа бөлініп, "Жауапты ойыншы ережесін" жаса:
Мысалы:
1️. Ойыннан бұрын үй тапсырмасын орында.
2️. Күніне тек 1 сағат ойна.
3️. Әр 30 минут сайын үзіліс жаса.
4️. Көзді, денені демалдыр.
5️. Қауіпсіз сайттар мен лицензиялы ойындар таңда.

Дескриптор:

Ережелер жазады;

Топпен жұмыс жасайды;

Өз ережесін сынып алдында қорғайды.

• Тапсырманы Qr арқылы орында.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№18 сабақ. Интернетке кіріспе

1-тапсырма. «Түсін және ата» әдісі

Теория:
Интернет – бұл бүкіл әлем бойынша компьютерлер мен құрылғыларды байланыстыратын ғаламдық желі.

Интернеттің негізгі қызметтері:

? Ақпарат іздеу (Google, Yandex)

? Электрондық пошта арқылы хат алмасу

? Әлеуметтік желілер мен хабар алмасу

? Бейне көру, музыка тыңдау

? Онлайн оқу және жұмыс жасау

Тапсырма:
Берілген суреттерге қарап, олардың интернеттегі қызметін ата:

? – ?

? – ?

? – ?

? – ?

? – ?

Дескриптор:

Интернет қызметтерін біледі;

Оларды мысалмен ажыратады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Теория:
Интернет – әртүрлі сайттардан тұратын үлкен ақпараттық кеңістік.
Сайтқа кіру үшін браузер қажет (мысалы: Google Chrome, Edge, Firefox).

Тапсырма:
Төмендегі ұғымдарды олардың сипаттамасымен сәйкестендір:

Ұғым	Сипаттама
Браузер	Интернетке шығуға арналған бағдарлама
Сайт	Белгілі бір тақырыптағы веб-бет жиынтығы
Сілтеме	Басқанда басқа бетке өтетін жазба
Іздеу жүйесі	Ақпарат табуға арналған құрал (Google, Bing)

Дескриптор:

Интернет терминдерін біледі;

Дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Қауіпсіздік кеңесі» әдісі

Теория:
Интернетті қолдануда қауіпсіздік ережелері маңызды:

Жеке мәліметтерді (аты-жөні, мекенжай, пароль) жариялама.

Бейтаныс адамдардан келген сілтемелерді ашпа.

Тек сенімді сайттарды пайдалан.

Онлайнда өткізетін уақытты шекте.

Ата-анамен кеңесіп қолдан.

Тапсырма:
Топқа бөлініп, «Интернеттегі қауіпсіздік ережелері» атты постер жаса.
Постерде кем дегенде 3 ереже және сурет болуы тиіс.

Мысал:
? Парольді ешкімге айтпа.
?‍♂️ Бейтаныс адамдармен сөйлеспе.
? Уақытында компьютерден демал.

Дескриптор:

Қауіпсіздік ережелерін біледі және түсіндіреді;

Өз постерін қорғайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№19 сабақ. Іздеу жүйелері

1-тапсырма. «Сәйкестендір» әдісі

Теория:
Іздеу жүйесі — интернеттен ақпарат табуға арналған бағдарлама.
Ол кілт сөздер арқылы сайттардан сәйкес мәліметтерді іріктейді.

Негізгі іздеу жүйелері:

? Google — ең танымал іздеу жүйесі

? Yandex — Ресей және ТМД елдерінде кең таралған

? Bing — Microsoft компаниясының өнімі

? Yahoo — АҚШ-та кеңінен қолданылады

Тапсырма:
Төмендегі атауларды сипаттамасымен сәйкестендір:

Іздеу жүйесі	Сипаттама
Google	Ең танымал және жылдам іздеу жүйесі
Yandex	ТМД елдеріне арналған іздеу жүйесі
Bing	Microsoft компаниясына тиесілі
Yahoo	Ескі, бірақ танымал іздеу жүйесі

Дескриптор:

Іздеу жүйелерін біледі;

Оларды сипаттамасымен дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Іздеу жаса!» практикалық әдісі

Теория:
Іздеу тиімді болуы үшін дұрыс сұраныс енгізу керек.
Мысалы:
❌ «Маған информатика туралы бәрін айт»
✅ «Информатика пәнінің негізгі бөлімдері»

Тапсырма:

Компьютерде немесе мұғалім ұсынған браузерде келесі сұраныстарды орында:

«Қазақстандағы ең биік тау»

«Интернеттің пайда болу тарихы»

«Мұхтар Әуезов өмірбаяны»

Әр нәтижеден 1 нақты деректі дәптерге жаз.

Мысал:

Іздеу сұранысы: "Қазақстандағы ең биік тау"
Нәтиже: Хан-Тәңірі – 6995 метр

Дескриптор:

Дұрыс кілт сөз енгізеді;

Дерек көзінен нақты ақпарат табады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Қауіпсіз іздеу кеңесі» әдісі

Теория:
Интернеттегі ақпараттың бәрі шынайы бола бермейді. Сондықтан:

Тек сенімді сайттарды пайдалану керек (.edu, .org, .gov);

Ақпараттың дереккөзін тексеру;

Күмәнді сілтемелерге өтпеу;

Бейтаныс жарнамалар мен хабарламаларға сенбеу.

Тапсырма:
Топпен жұмыс:

“Қауіпсіз іздеу ережелері” атты постер немесе қысқаша ереже құрастыр.
Мысалы:
1️. Сенімді сайттардан ақпарат ізде.
2️. Әрқашан дереккөзін тексер.
3️. Сілтемені басарда ойланып ал.

Дескриптор:

Қауіпсіз іздеу ережелерін біледі;

Өз идеясын топпен қорғайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№20 сабақ. Электронды пошта

1-тапсырма. «Түсін және сәйкестендір» әдісі

Теория:
Электронды пошта (E-mail) – интернет арқылы хат, сурет, құжат және басқа файлдарды жіберуге мүмкіндік беретін қызмет.

Электронды поштаның құрылымы:
Мысалы:
? dana2008@gmail.com
→ dana2008 – қолданушы аты
→ @gmail.com – пошта домені

Тапсырма:
Төмендегі ұғымдарды сипаттамасымен сәйкестендір:

Ұғым	Сипаттама
Электронды пошта	Интернет арқылы хат алмасуға арналған қызмет
Қолданушы аты	Пошта иесінің жеке атауы
Домен	Пошта қызметінің атауы (мысалы: gmail.com, mail.ru)
Хат	Электронды түрде жіберілетін мәтін немесе файл

Дескриптор:

Электронды поштаның құрылымын біледі;

Негізгі ұғымдарды сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Хат жаз!» практикалық әдісі

Теория:
Электронды хат үш бөліктен тұрады:
1️. Кімге (To) – хат алушының мекенжайы
2️. Тақырып (Subject) – хаттың қысқаша мазмұны
3️. Мәтін (Message) – хаттың негізгі бөлігі

Тапсырма:
Microsoft Outlook, Gmail немесе Mail.ru сайтында хат үлгісін жазыңдар:

Мысал:

Кімге: teacher@example.com

Тақырып: Сәлемдесу хаты

Мәтін:

Сәлеметсіз бе, ұстаз!
Мен сізге электронды пошта арқылы сәлем жолдап отырмын.
Ізгі тілекпен, Аяжан.

Дескриптор:

Хатты дұрыс құрылыммен жазады;

Тақырып пен мәтін мазмұнын сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Қауіпсіз хат алмасу» әдісі

Теория:
Электронды поштаны қауіпсіз пайдалану ережелері:
1️. Бейтаныс адамдардан келген хатты ашпа.
2️. Күмәнді сілтемелер мен файлдарды жүктеме.
3️. Пароліңді ешкімге айтпа.
4️. Хатты сыпайы және мәдениетті түрде жаз.
5️. Электронды хаттарда жеке ақпарат берме.

Тапсырма:
Төмендегі жағдайларды оқып, қайсысы қауіпсіз, қайсысы қауіпсіз емес екенін анықта:

Жағдай	Қауіпсіз бе?
Бейтаныс адамнан келген “Сыйлық ұтып алдың!” хатын ашу	Қауіпсіз емес
Мұғалімге үй тапсырмасын жіберу	Қауіпсіз
Хатта өз пароліңді жазу	Қауіпсіз емес
Сыпайы сәлемдесу хатын жазу	Қауіпсіз

Дескриптор:

Қауіпсіз және қауіпті жағдайларды ажыратады;

Хат алмасу мәдениетін түсінеді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№21 сабақ. Әлеуметтік желілер және мессенджерлер

1-тапсырма. «Сәйкестендір және таны» әдісі

Теория:
Әлеуметтік желі – адамдардың интернет арқылы қарым-қатынас жасауына, ақпарат алмасуына арналған орта.
Мысалы: Instagram, Facebook, TikTok, ВКонтакте.

Мессенджер – хабарлама, бейне немесе аудио арқылы байланысуға арналған бағдарлама.
Мысалы: WhatsApp, Telegram, Messenger, Signal.

Тапсырма:
Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді сәйкестендір:

Әлеуметтік желілер	Мессенджерлер
Instagram	WhatsApp
TikTok	Telegram
Facebook	Messenger
ВКонтакте	Signal

Дескриптор:

Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді ажыратады;

Мысал келтіре алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Артықшылығы мен қаупі» әдісі

Теория:
Артықшылықтары:
✅ Қарым-қатынас жасау жеңіл;
✅ Ақпарат алмасу жылдам;
✅ Оқу және шығармашылыққа мүмкіндік береді.

Қауіптері:
⚠️ Уақытты тиімсіз пайдалану;
⚠️ Жеке ақпараттың таралуы;
⚠️ Кибербуллинг және алаяқтық қаупі.

Тапсырма:
Кестені толтыр:

Артықшылықтар	Қауіптер
...	...
...	...

Мысал:
Артықшылық – Достармен байланыс
Қауіп – Бейтаныс адамнан хат алу

Дескриптор:

Артықшылық пен қауіпті ажыратады;

Өз мысалын келтіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Қауіпсіздік ережесін жаса» әдісі

Теория:
Интернеттегі қауіпсіз мінез-құлық ережелері:
1️. Бейтаныс адамдармен сөйлеспе.
2️. Жеке суреттер мен мекенжайды жариялама.
3️. Уақыт шектеуін сақта.
4️. Әдепті және сыпайы бол.
5️. Күмәнді сілтемелерді ашпа.

Тапсырма:
Топпен жұмыс.
Тақырып: «Әлеуметтік желідегі қауіпсіздік ережелері» атты постер жаса.

Мысал ереже:
? “Түнде телефон пайдаланба”
? “Профильді жабық күйде ұста”
? “Тек таныс адамдармен жазыс”

Дескриптор:

Қауіпсіздік ережесін біледі және жазады;

Топтық жұмысқа белсенді қатысады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№22 сабақ. Онлайн қауіпсіздік ережелері

1-тапсырма. «Түсін және ажырат» әдісі

Теория:
Интернеттегі негізгі қауіп-қатерлер:

? Фишинг – жалған сайт арқылы жеке деректерді ұрлау.

? Вирус – компьютерді зақымдайтын бағдарлама.

?‍? Хакерлік шабуыл – аккаунтқа заңсыз кіру.

? Кибербуллинг – интернет арқылы қорқыту, кемсіту.

Тапсырма:
Қауіп түрін сипаттамамен сәйкестендір:

Қауіп түрі	Сипаттамасы
Фишинг	Жалған хат немесе сайт арқылы парольді алу
Вирус	Компьютердің жұмысын бұзатын бағдарлама
Кибербуллинг	Әлеуметтік желідегі қорқыту, мазақтау
Хакерлік шабуыл	Аккаунтқа заңсыз кіру

Дескриптор:

Негізгі интернет қауіптерін біледі;

Сипаттамасын дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Қауіпсіздік кеңесі» әдісі

Теория:
Интернеттегі қауіпсіздік ережелері:
1️. Бейтаныс сілтемелер мен файлдарды ашпа.
2️. Жеке мәліметті жариялама (аты-жөні, мекенжай, пароль).
3️. Құпия сөзді күрделі қылып қой.
4️. Антивирусты үнемі жаңартып отыр.
5️. Әдепті және сыпайы бол.

Тапсырма:
Берілген сөйлемдердің ішінен дұрыс қауіпсіздік ережелерін таңда:

Паролімді достарыма айта саламын.

Бейтаныс сілтемені баспаймын.

Интернетке жеке фотоларымды саламын.

Қауіпсіздік үшін антивирус қолданамын.

Кибербуллингке жауап ретінде ұрысамын.

Дескриптор:

Дұрыс ережелерді таңдайды;

Қауіпсіздік нормаларын түсінеді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Қауіпсіз интернет» постері (топтық жұмыс)

Тапсырма:
Топтарға бөлініп, «Онлайн қауіпсіздік ережелері» атты постер жаса.
Постерге кем дегенде 4 ереже және 1 сурет болу керек.

Мысал:
? Парольді ешкімге айтпа!
? Бейтаныс сілтемені ашпа!
? Мәдениетті түрде жаз!
?‍♂️ Тек таныс адамдармен сөйлес!

Дескриптор:

Қауіпсіздік ережелерін біледі;

Постер мазмұнын дұрыс құрастырады;

Өз жұмысын қорғайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№23 сабақ. Ақпараттық мәдениет

1-тапсырма. «Түсін және мысал келтір» әдісі

Теория:
Ақпараттық мәдениет — бұл ақпаратты дұрыс қабылдау, қолдану, сақтау және тарата білу қабілеті.
Яғни адам интернетті, компьютерді және басқа да құралдарды жауапкершілікпен пайдалана білуі керек.

Мысал:
✅ Ақпаратты тексеріп барып қолдану.
❌ Өтірік немесе расталмаған мәліметті тарату.

Тапсырма:
Төмендегі әрекеттерді “ақпараттық мәдениетке сай” және “сай емес” деп бөліңіз:

Әрекет	Бағалау
Достарыма жалған ақпарат жіберу	Сай емес
Суретті рұқсатпен жариялау	Сай
Көшіріп алу кезінде дереккөзін көрсету	Сай
Басқаның паролін қолдану	Сай емес

Дескриптор:

Ақпараттық мәдениеттің маңызын түсінеді;

Дұрыс және бұрыс әрекетті ажыратады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Топта талқыла» әдісі

Теория:
Ақпараттық мәдениетке ие адам:

Ақпаратты тексеріп пайдаланады;

Басқаның ойын құрметтейді;

Интернетте этиканы сақтайды;

Өз сөзінің салдарын түсінеді.

Тапсырма:
Топқа бөлініп, келесі сұрақтарды талқыла:
1️. Интернеттегі мәдениеттілік деген не?
2️. Әдепсіз пікір жазудың салдары қандай?
3️. Ақпаратпен бөлісудің ережелері қандай болуы керек?

Мысал жауап:

Интернеттегі мәдениеттілік — сыпайы сөйлеу, басқаны ренжітпеу.

Әдепсіз пікір достыққа және беделге зиян келтіреді.

Дескриптор:

Топпен талқылауға қатысады;

Мәдениеттілік ұғымын түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Менің ережем» әдісі

Теория:
Ақпараттық мәдениеттің басты қағидалары:

Әдепті болу

Сенімді ақпаратты қолдану

Авторлық құқықты сақтау

Киберқауіпсіздікті сақтау

Тапсырма:
Оқушылар өздерінің “Ақпараттық мәдениет ережелерін” жазады (5 тармақ).

Мысал:
1️. Әр ақпараттың шынайылығын тексеремін.
2️. Интернетте әдепті сөз қолданамын.
3️. Басқаның ойын рұқсатсыз көшірмеймін.
4️. Жеке деректерімді жарияламаймын.
5️. Ақпаратты дұрыс мақсатта пайдаланамын.

Дескриптор:

Ақпараттық мәдениет қағидаларын жазады;

Өз ойын нақты жеткізеді.

• Тапсырманы Qr арқылы орында.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№24 сабақ. Алгоритм ұғымы

1-тапсырма. «Түсін және анықта» әдісі

Теория:
Алгоритм — белгілі бір мақсатқа жету үшін орындалатын іс-әрекеттердің реттелген тізбегі.

Мысал:
Шай дайындау алгоритмі:
1️. Су қайнату
2️. Шай салу
3️. Қант қосу
4️. Ішу

Алгоритм қасиеттері:

Реттілік (әрекеттер нақты тәртіппен орындалады)

Түсініктілік (әр адам түсіне алатындай болуы керек)

Аяқталушылық (нәтижеге жету керек)

Тапсырма:
Күнделікті өмірдегі әрекеттерге байланысты алгоритм құрастыр:
Мысалы: «Мектепке бару алгоритмі».

Жауап үлгісі:
1️. Тұру
2️. Жуыну
3️. Таңғы ас ішу
4️. Киіну
5️. Мектепке бару

Дескриптор:

Алгоритм ұғымын түсінеді;

Орындалу реттілігін сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Қате алгоритмді тап» әдісі

Теория:
Алгоритм дұрыс нәтиже беру үшін реттілік бұзылмауы керек.

Тапсырма:
Төмендегі алгоритмдердің бірінде қате бар. Қайсы екенін тап:

1️. Қолды жуу:

Сабындау

Суды ағызып қою

Қолды шаю

Суды жабу
✅ Дұрыс

2️. Ас дайындау:

Тамақты жеу

Дайындау

Табаққа салу
❌ Қате (реті бұзылған)

Дескриптор:

Қате алгоритмді анықтайды;

Дұрыс реттілікті ұсынады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Сурет бойынша алгоритм құр» әдісі

Теория:
Алгоритм тек сөзбен емес, графикалық түрде де бейнеленеді.
Мысалы: блок-схема, сурет немесе бағыт сызығы түрінде.

Тапсырма:
Төмендегі әрекеттердің суреттеріне қарап, алгоритмді жаз:
(Суреттерде: алма жинау, компьютер қосу, тіс тазалау т.б.)

Мысал:
? Компьютерді қосу алгоритмі:
1️. Компьютердің кабелін розеткаға қос.
2️. Түймені басып, қосылуын күт.
3️. Пароль енгіз.
4️. Жұмысты баста.

Дескриптор:

Суретке сәйкес алгоритм жазады;

Әрекеттер ретін сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№25 сабақ. Алгоритм түрлері

1-тапсырма. «Теорияны түсін» әдісі

Теория:
Алгоритмнің 3 түрі бар:

1️. Сызықтық алгоритм — командалар бірінен соң бірі орындалады.
Мысалы:

Дайындал

Мектепке бар

Сыныпқа кір

2️. Тармақталған алгоритм — белгілі бір шарт орындалса, әртүрлі бағытта жалғасады.
Мысалы:

Егер жаңбыр жауса – қолшатыр ал,
әйтпесе – жай бар.

3️. Циклдік алгоритм — бір әрекет бірнеше рет қайталанады.
Мысалы:

Таңертең күн сайын тісіңді тазала.

Тапсырма:
Төмендегі мысалдарды сәйкестендір:

Мысал	Алгоритм түрі
Достарыңмен күн сайын сәлемдесу	Циклдік
Егер сабақ онлайн болса, компьютерді қос	Тармақталған
Ас ішіп, кітап оқып, ұйықтау	Сызықтық

Дескриптор:

Алгоритм түрлерін ажыратады;

Дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Өмірден алгоритм құра» әдісі

Тапсырма:
Өмірлік жағдайдан мысал келтіріп, әртүрлі типтегі алгоритм жазыңдар.

Мысал:

Сызықтық:

Компьютерді қос → Құжат аш → Жазуды бастау

Тармақталған:

Егер интернет қосулы болса – іздеу жаса, әйтпесе – тексер

Циклдік:

Әр таң сайын жаттығу жаса

Дескриптор:

Әр алгоритм түріне мысал келтіреді;

Қадамдарды ретті жазады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Алгоритмді тап!» ойыны

Тапсырма:
Мұғалім 3 түрлі алгоритмді оқиды, оқушылар оның түрін анықтайды.

1)Құжат аш → Мәтін жаз → Сақтау

2)Егер жарық жанбаса – шамды қос, әйтпесе – ештеңе істеме

3)10 рет отыру жаттығуын жаса

Қосымша сұрақ:
– Егер «Пицца пісіру» процесінде қадамдар қайталанса, ол қай алгоритмге жатады?

Дескриптор:

Алгоритм түрін дұрыс анықтайды;

Мысал арқылы дәлелдейді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№26 сабақ. Блок-схема құру

1-тапсырма. «Теорияны түсін» әдісі

Теория:
Блок-схема – алгоритмді графикалық түрде көрсету тәсілі.

Блок-схема арнайы фигуралармен бейнеленеді:

Фигура	Мағынасы
⬛ Төртбұрыш	Орындау (әрекет)
⬭ Параллелограмм	Мәлімет енгізу немесе шығару
⬣ Ромб (бұрышты фигура)	Тармақталу (шарт)
⭘ Эллипс	Бастау және аяқтау

Мысал:
☑ Мектепке бару алгоритмі

Бастау → Ояну → Жуыну → Таңғы ас ішу → Мектепке бару → Аяқтау

Блок-схемамен:

Эллипс – “Бастау”

Төртбұрыш – “Ояну”

Параллелограмм – “Таңғы ас ішу”

Эллипс – “Аяқтау”

Тапсырма:
Блок-схеманың элементтерін ата және не үшін қолданылатынын жаз.

Дескриптор:

Блок-схема элементтерін біледі;

Әр фигураның қызметін түсіндіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Алгоритмді сызбаға айналдыр» әдісі

Тапсырма:
Берілген мәтіндік алгоритм бойынша блок-схема құрастыр:

“Компьютерді қосу”
1️. Қосқышты токқа жалғау
2️. Қосу батырмасын басу
3️. Экранда жүйенің ашылуын күту
4️. Жұмысқа кірісу

Жауап үлгісі:
Эллипс (Бастау) → Төртбұрыш (Қосқышты токқа жалғау) → Төртбұрыш (Батырманы басу) → Төртбұрыш (Жүйенің ашылуын күту) → Эллипс (Аяқтау).

Дескриптор:

Алгоритм ретін сақтайды;

Фигураларды дұрыс пайдаланады.

3-тапсырма. «Шартты блокты қолдан» әдісі

Теория:
Тармақталған алгоритм блок-схемада ромб (шарт фигурасы) арқылы көрсетіледі.

Мысал:

Егер ауа райы жаңбырлы болса → қолшатыр ал,
әйтпесе → жай бар.

Блок-схема түрінде:
Бастау → Шарт (Жаңбыр жауып тұр ма?)

Иә → Қолшатыр алу

Жоқ → Қолшатыр алмау
→ Аяқтау

Тапсырма:
Мына мәтінді блок-схемаға айналдыр:

Егер сабақ онлайн болса – компьютерді қос, әйтпесе – мектепке бар.

Дескриптор:

Тармақталған алгоритмді түсінеді;

Блок-схеманы дұрыс сызады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№27 сабақ. Бағдарламалау тіліне кіріспе

1-тапсырма. «Түсін және салыстыр» әдісі

Теория:
Бағдарламалау тілі — компьютерге түсінікті командалар жүйесі.
Оның көмегімен адам компьютерге қандай әрекеттер орындау керегін жазады.

Мысал:
Python тілінде:

print("Сәлем, әлем!")

Бұл команда экранға "Сәлем, әлем!" деген жазуды шығарады.

Танымал бағдарламалау тілдері:

? Scratch — визуалды тіл, балаларға арналған.

? Python — қарапайым және көп қолданылатын тіл.

? C++ — күрделі есептер мен ойындар жасауға қолданылады.

Тапсырма:
Төмендегі мәліметтерді сәйкестендір:

Бағдарламалау тілі	Қолдану саласы
Scratch	Визуалды кодтау, ойын жасау
Python	Оқу, есеп шығару, жасанды интеллект
C++	Бағдарлама және ойын әзірлеу

Дескриптор:

Бағдарламалау тілдерінің түрлерін ажыратады;

Қолдану саласын анықтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Кодты тап!» әдісі

Тапсырма:
Мұғалім төмендегі үш мысалды көрсетеді, ал оқушылар оның не істейтінін анықтайды.

1️. print("Сәлем, әлем!")
2️. print(5 + 3)
3️. print("Мен информатиканы жақсы көремін!")

Сұрақтар:
– Бұл командалар не істейді?
– Олардың барлығы қандай сөзден басталады?

Дескриптор:

Командалардың мағынасын түсіндіреді;

Код құрылымын таниды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Алгоритмді кодқа айналдыр» әдісі

Тапсырма:
Күнделікті өмірдегі әрекетті компьютерге арналған командалар түрінде жазыңыз.

Мысал:
Мақсат: “Шай дайындау”
Алгоритм:
1️. Шайнекке су құй
2️. Қайнат
3️. Шай мен қант қос
4️. Іш

Python тілімен жазсақ:

print("Су құю")

print("Қайнату")

print("Шай мен қант қосу")

print("Ішу")

Тапсырма:
Оқушылар өздері қарапайым алгоритм таңдап (мысалы: таңертең тұру, сабаққа бару), 4–5 командалы код жазады.

Дескриптор:

Алгоритмді командалар түрінде жаза алады;

Тәртіп пен реттілікті сақтайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№28 сабақ. Scratch ортасында жұмыс

1-тапсырма. «Танысу және зерттеу» әдісі

Теория:
Scratch — блоктық бағдарламалау ортасы.
Ол арқылы ойындар, анимациялар және мультфильмдер жасауға болады.

Scratch интерфейсі бөліктері:
1️. Сахна (Stage) – нәтиже көрсетілетін аймақ;
2️. Сценарийлер (Scripts) – код жазылатын блоктар бөлімі;
3️. Кейіпкер (Sprite) – қозғалыс жасайтын объект;
4️. Блоктар палитрасы – командалар жиынтығы (қозғалыс, сыртқы түр, оқиға т.б.).

Тапсырма:
Scratch ортасының бөліктерін сурет бойынша атаңыз.

Жауап үлгісі:

Сахна

Блоктар

Кейіпкер

Код аймағы

Дескриптор:

Scratch интерфейсін біледі;

Негізгі элементтерді ажыратады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Қозғалатын мысық» практикалық жұмысы

Тапсырма:
1️. Scratch аш.
2️. Кейіпкер (Cat Sprite) таңда.
3️. “Қозғалыс” блоктарынан келесі кодты жина:

When green flag clicked

Move 10 steps

Turn 15 degrees

4️. Жасыл туды басып, нәтижені бақыла.

Түсіндіру:
Бұл бағдарлама – мысық 10 қадам алға жүріп, 15° бұрылады.

Қосымша:
Оқушылар “Forever” (қайталану) блогын қосып, қозғалысты үздіксіз етуі мүмкін.

Дескриптор:

Scratch-та қарапайым сценарий құрады;

Код блоктарын дұрыс пайдаланады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Сахнадағы диалог» әдісі

Тапсырма:
Кейіпкер сөйлейтін бағдарлама құрастыр:

Мысалы:

When green flag clicked

Say "Сәлем!" for 2 seconds

Move 10 steps

Say "Мен бағдарламалауды үйреніп жатырмын!" for 3 seconds

Қосымша:
Қаласаң, басқа кейіпкер (мысалы, Dog) қосып, екі кейіпкердің диалогын жаса.

Жауап үлгісі:
– Cat: «Сәлем!»
– Dog: «Қалың қалай?»

Дескриптор:

Scratch-та мәтін және қозғалыс блоктарын қолданады;

Диалог сценарийін дұрыс орындайды.

• Тапсырманы Qr арқылы орында.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№29 сабақ. Қарапайым бағдарлама құру

1-тапсырма. «Түсін және талқыла» әдісі

Теория:
Бағдарлама – компьютерге арналған нұсқаулар (командалар) жиынтығы.
Бағдарлама жазудың қадамдары:
1️. Мақсат қою (не істегіміз келеді)
2️. Алгоритм құру (қадамдарды анықтау)
3️. Бағдарлама жазу (Scratch-та блоктар арқылы)
4️. Тексеру және іске қосу

Мысал:
Мақсат: “Мысық экранда жүріп, «Сәлем!» деп айтсын.”
Scratch-та:

When green flag clicked

Move 10 steps

Say "Сәлем!" for 2 seconds

Тапсырма:
Мысалды түсіндір және қандай блоктар қолданылғанын ата.

Жауап үлгісі:

“When green flag clicked” – бағдарламаны бастау

“Move 10 steps” – қозғалу

“Say” – мәтін шығару

Дескриптор:

Бағдарламаның құрылымын түсінеді;

Блоктардың қызметін ажыратады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Анимация құр!» практикалық жұмысы

Тапсырма:
Scratch-та жылжитын кейіпкер бағдарламасын жаса:

Код мысалы:

When green flag clicked

Repeat 10

Move 15 steps

Turn 15 degrees

End

Бұл бағдарламада кейіпкер он рет қозғалып, айналады.

Қосымша:
Оқушылар қозғалыс пен дыбыс блоктарын қоса алады.

Дескриптор:

Scratch-та әрекет орындайды;

“Move”, “Turn”, “Repeat” блоктарын қолданады.

3-тапсырма. «Шығармашылық жоба» әдісі

Тапсырма:
Scratch-та өзің таңдаған қарапайым жоба құр:
Мысалы:

Кейіпкер сөйлейді;

Доп секіреді;

Құстың ұшу анимациясы;

Мысық иттен қашады.

Қажетті блоктар:

“When flag clicked”

“Move”, “Say”, “Wait”

“If…then”, “Forever”

Жауап мысалы:

When green flag clicked

Say "Бастайық!" for 2 seconds

Forever

Move 10 steps

If on edge, bounce

End

(Мысық экранның шетіне жеткенде кері қайтады).

Дескриптор:

Қарапайым бағдарлама құрастырады;

Scratch блоктарын дұрыс тізбектейді;

Нәтижені тексеріп, түзетеді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№30 сабақ. Өткен тақырыптарды қайталау

1-тапсырма. «Білім кемесі» (Қайталау викторинасы)

Теория:
Өткен бөлімдерге қысқаша еске түсіру:

I бөлім: Ақпарат және информатика ұғымдары

II бөлім: Компьютер құрылғылары мен бағдарламалық жасақтама

III бөлім: Компьютерлік сауаттылық

IV бөлім: Интернет және коммуникация

V бөлім: Алгоритм және бағдарламалау

Тапсырма:
Оқушыларға сұрақтар беріледі.

Сұрақтар мен жауаптар:
1️. Ақпарат дегеніміз не?
→ Қоршаған орта туралы мәлімет.
2️. Компьютердің негізгі құрылғылары қандай?
→ Монитор, пернетақта, тінтуір, жүйелік блок.
3️. Электронды пошта не үшін қажет?
→ Хат жіберу және ақпарат алмасу үшін.
4️. Алгоритм деген не?
→ Белгілі бір мақсатқа жету үшін орындалатын әрекеттер тізбегі.
5️. Scratch деген не?
→ Блоктық бағдарламалау ортасы.

Дескриптор:

Сұрақтарға дұрыс жауап береді;

Негізгі ұғымдарды түсінеді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Құра және көрсет!» (Практикалық жұмыс)

Тапсырма:
Scratch-та немесе қағазда қарапайым бағдарлама схемасын немесе алгоритмді құру.

Мысал:
Мақсат – “Мысық экранда қозғалып, сәлемдеседі.”
Scratch код үлгісі:

When green flag clicked

Say "Сәлем!" for 2 seconds

Move 10 steps

Turn 15 degrees

Қосымша тапсырма:
– “Қайталану” блогын қосып, мысықты айналдырып қой.

Дескриптор:

Алгоритм немесе бағдарлама құрады;

Scratch блоктарын дұрыс пайдаланады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Сәйкестендір және дәлелде» (Логикалық тапсырма)

Тапсырма:
Берілген ұғымдарды олардың анықтамасымен сәйкестендір:

Ұғым	Анықтама
Ақпарат	Қоршаған орта туралы мәлімет
Браузер	Интернетке шығуға арналған бағдарлама
Алгоритм	Әрекеттердің нақты реті
Scratch	Блоктық бағдарламалау ортасы
Вирус	Компьютерге зиян келтіретін бағдарлама

Дескриптор:

Терминдерді біледі;

Дұрыс сәйкестендіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№31 сабақ. Шығармашылық жобаға дайындық

1-тапсырма. «Жоба деген не?» теория және талқылау

Теория:
Жоба — белгілі бір мақсатқа жету үшін орындалатын жоспарланған жұмыс.
Жобаның түрлері:

Ақпараттық жоба (бейнеролик, слайд, плакат)

Зерттеу жобасы (сұраққа жауап табу, талдау)

Практикалық жоба (Scratch бағдарламасы, сайт, есептеу құралы)

Жобаның кезеңдері:
1️. Тақырып таңдау
2️. Мақсат пен міндет қою
3️. Ақпарат жинау
4️. Нәтиже дайындау (бағдарлама, слайд, бейне және т.б.)
5️. Қорғауға дайындалу

Тапсырма:
Кестені толтыр:

Кезең	Менің жобамда не істеймін?
Тақырып таңдау	____________________
Мақсат қою	____________________
Материал жинау	____________________
Нәтиже	____________________

Мысал:
Тақырып: «Scratch-та би билейтін кейіпкер»
Мақсат: Кейіпкердің қозғалысын анимация түрінде көрсету.
Нәтиже: Scratch жобасы.

Дескриптор:

Жобаның кезеңдерін біледі;

Өз идеясына жоспар жаза алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Идеялар базары» әдісі (топтық жұмыс)

Тапсырма:
Оқушылар 3–4 адамнан топқа бөлінеді.
Әр топ өз жобасына арналған идея ұсынады.

Мысал идеялар:

“Интернет қауіпсіздігі туралы бейнеролик”

“Scratch-та интерактивті ойын”

“Компьютердің құрылымын таныстыратын презентация”

Әр топ:

Идея атын жазады

Мақсатын және не үшін маңызды екенін түсіндіреді

Көрнекі түрде (постер, схема) ұсынады

Дескриптор:

Топпен жұмыс істейді;

Идеяны нақты және түсінікті ұсынады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Жобамның құрылымы» (жеке жұмыс)

Тапсырма:
Әр оқушы өз жобасының құрылымын (жоспарын) құрады.

Құрылым мысалы:
1️. Тақырып: «Менің алғашқы бағдарламам»
2️. Мақсат: Scratch арқылы кейіпкер қозғалысын көрсету
3️. Кіріспе: Бағдарлама не үшін керек?
4️. Негізгі бөлім: Код және блоктар тізбегі
5️. Қорытынды: Нәтиже мен әсер

Қосымша сұрақтар:

Сенің жобаң қандай мәселені шешеді?

Неліктен бұл тақырыпты таңдадың?

Дескриптор:

Жоба құрылымын жасайды;

Мақсат пен нәтижені анықтай алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№32 сабақ. Топтық жоба: «Менің цифрлық әлемім»

1-тапсырма. «Жобаны жоспарлау» әдісі

Тапсырма:
Топ ішінде келесі сұрақтарға жауап бере отырып, жобаны жоспарлаңдар:
1️. Жобаның тақырыбы қандай?
2️. Мақсаты қандай?
3️. Қандай бағдарлама (Scratch, PowerPoint, Canva, MovieMaker және т.б.) қолданылады?
4️. Қандай нәтиже ұсынғыларың келеді? (бейне, слайд, анимация, инфографика)

Мысал:
Тақырып: “Қауіпсіз интернет – менің әлемім”
Мақсат: Интернеттегі қауіпсіздік ережелерін түсіндіру.
Нәтиже: Презентация мен қысқа бейнеролик.

Дескриптор:

Топтық талқылауға қатысады;

Мақсат пен нәтижені анықтайды;

Міндеттерді бөледі.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Жобаны жасау» (практикалық жұмыс)

Тапсырма:
Оқушылар топпен бірігіп жобаларын орындайды.
Әр топ келесі бағыттардың бірін таңдайды:

Бағыт	Мысал
1️.Презентация	«Менің цифрлық өмірім», «Компьютер – менің көмекшім»
2️. Scratch жобасы	«Цифрлық кейіпкер сөйлейді» немесе «Интернеттегі қауіпсіздік ойыны»
3️. Бейнеролик	«Цифрлық болашақ», «Интернетсіз бір күн»
4️.Инфографика	«Цифрлық сауаттылық ережелері»

Дескриптор:

Бағдарламалық құралды дұрыс пайдаланады;

Өз рөлін атқарады;

Жобаның мазмұнын бір жүйеге келтіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Жобаны таныстыру» әдісі

Тапсырма:
Әр топ өз жобасын 2–3 минутта таныстырады.
Қалған топтар “Бір пікір – бір тілек” әдісі арқылы кері байланыс береді.

Сұрақтар:

Жоба не туралы?

Қандай бағдарламамен орындалды?

Не үйрендіңдер?

Мысал:

“Біздің топ ‘Digital Kids’ жобасын жасады. Scratch-та кейіпкеріміз ақпараттық қауіпсіздік ережелерін үйретеді.”

Дескриптор:

Жобаны анық және түсінікті қорғайды;

Сұрақтарға жауап береді;

Кері байланыс бере алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№33 сабақ. Қорытынды тест жұмысы

1-тапсырма. Теориялық тест (жеке жұмыс)

Тапсырма:
Төмендегі сұрақтарға дұрыс жауапты таңдаңыз.

1. Ақпарат дегеніміз не?

а) Деректер жиыны

б) Қоршаған орта туралы мәлімет

2. Компьютердің негізгі құрылғыларына не жатады?

а) Принтер, флешка

б) Монитор, жүйелік блок, пернетақта

3. Ақпаратты өңдеу үшін не қажет?

а) Қалам

б) Компьютер

4. Бағдарламалық қамтамасыз ету деген не?

а) Компьютер құрылғылары

б) Компьютерде жұмыс істеуге арналған бағдарламалар

5. Операциялық жүйенің қызметі қандай?

а) Компьютерді қосу

б) Компьютер жұмысын басқару

6. Интернет дегеніміз не?

а) Компьютер ойыны

б) Әлемдік ақпараттық желі

7. Алгоритм деген не?

а) Командалар тізбегі

б) Бағдарлама түрі

8. Scratch бағдарламасында қандай элемент қозғалады?

а) Спрайт

б) Код

9. Ақпараттың сандық пішімі не үшін қажет?

а) Сақтау және өңдеу үшін

б) Безендіру үшін

10. Электрондық пошта не үшін пайдаланылады?

а) Хабарлама жіберу

б) Дыбыс жазу

Дескриптор:

Тест сұрақтарына дұрыс жауап береді;

Негізгі ұғымдарды біледі.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. Практикалық тест (Scratch немесе теорияға негізделген)

Тапсырма:
Қысқаша алгоритмді орындаңыз немесе талдаңыз.

1️. Мына командалардың не істейтінін түсіндіріңіз:

When green flag clicked

Move 10 steps

Say "Сәлем, әлем!" for 2 seconds

Дескриптор:

Scratch командаларының қызметін түсіндіреді;

Алгоритм құра алады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. Логикалық сұрақтар (ойлан, талқыла, жауап бер)

1️. Егер компьютер жұмыс істемесе, не істеу керек?
→ Қосылғанын тексеру, ток бар ма, кабель дұрыс па.

2️. Интернеттегі қауіпсіздік ережелерін ата.
→ Жеке мәліметті жарияламау, бейтаныс сілтемелерге өтпеу.

3️. Алгоритм өмірде қайда қолданылады?
→ Күн тәртібінде, пісіруде, спортта, сабақта.

Дескриптор:

Логикалық ойлап жауап береді;

Мысал келтіреді.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№34 сабақ. Қорытынды талқылау және таныстыру

1-тапсырма. «Жобаны таныстыр!» әдісі

Тапсырма:
Әр топ немесе жеке оқушы өз шығармашылық жобасын таныстырады.
Жоба түрлері:

Scratch-та жасалған бағдарлама немесе ойын;

Презентация немесе бейнеролик;

Инфографика немесе анимация.

Мысал:

“Менің жобамның атауы – ‘Қауіпсіз интернет’. Scratch-та кейіпкеріміз интернетте қалай дұрыс әрекет ету керек екенін үйретеді.”

Нұсқаулық:
1️. Жоба тақырыбын ата
2️. Мақсатын түсіндір
3️. Қалай жасағаныңды және қандай бағдарламаны қолданғаныңды айт
4️. Қорытынды нәтижеңді көрсет

Дескриптор:

Өз жобасын нақты таныстырады;

Негізгі мақсат пен нәтижені түсіндіреді;

Топтық жұмысқа белсенді қатысады.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2-тапсырма. «Талқылау шеңбері» әдісі

Теория:
Талқылау барысында оқушылар өз ойларын ортаға салып, жыл бойы не үйренгенін саралайды.

Сұрақтар:
1️. Информатика сабағынан ең қызықты не үйрендің?
2️. Қай тақырып қиын болды, бірақ кейін түсіндің?
3️. Scratch бағдарламасында не ұнады?
4️. Болашақта информатика білімін қайда қолданғың келеді?

Мысал жауаптар:

“Маған бағдарламалау ұнады, өйткені логикалық ойлауды дамытады.”

“Интернет қауіпсіздігі туралы білудің маңызы зор екенін түсіндім.”

Дескриптор:

Өз ойын ашық жеткізеді;

Пікірталасқа белсенді қатысады;

Басқаларды тыңдайды.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________

3-тапсырма. «Информатика маған не үйретті?» (рефлексия)

Тапсырма:
Оқушылар төмендегі кестені толтырады:

Сұрақ	Менің жауабым
Информатика маған не үйретті?	__________________________
Ең ұнаған бөлім	__________________________
Болашақта не үйренгім келеді?	__________________________

Мысал:

Информатика маған компьютермен дұрыс жұмыс істеуді үйретті.

Ең ұнаған бөлім — Scratch-та бағдарлама жасау.

Болашақта сайт жасауды үйренгім келеді.

Дескриптор:

Рефлексияны шынайы және толық орындайды;

Өз дамуын бағалай алады.

• Тапсырманы Qr арқылы орында.

___________________________________________________________________________________________________________________________________________________