Сызу -9 сынып

Сабақтың тақырыбы: Қиғаш бұрышты фронталь диметрия.

Сабақтың мақсаты:

а) Білімділік: Оқушыларға аксонометриялық проекциялардың орындалуын ,осьтер арқылы өлшенетіні жайлы оқытып түсіндіру.

.

ә) Дамытушылық Оқушылардың икем -дағдыларын қалыптастыру,сызбаларды нақты орындай білу дағдыларын дамыту.

б) Тәрбиелік: Оқушыларды талғампаздыққа , әдемілікке ,ұқыптылыққа ,жүйкелілікке тәрбиелеу

Сабақтың көрнекілігі: 1) А4 пішіміндегі қағаз, қарындаштар, сызғыш, өшіргіш, шеңберсызар және тағы басқа.

2) Плакаттағы аксонометриялық сызбалар

Сабақтың өту барысы:

Ұйымдастыру кезеңі.

Үйге берілген тапсырманы тексеру.

Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Тапсырмаларды орындау.

Сабақты бекіту.

Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Қиғашбұрышты фронталь диметриялық проекцияны шығарып алу үшін проекциялар жазықтығын xOz жазықтығына параллель орналастырады (53, а-сурет). Проекциялау бағыты проекциялар жазықтығымен қиғаш бұрыш жасайды. х' және z' осьтері өзара перпендикуляр, ал олардың бағыттарындағы бұрмалану көрсеткіштері 1-ге тең болады. u = w= 1. Үшінші у' осінің бағыты және бұрмалану көрсеткіші v проекциялау бағыты мен проекциялар жазықтығы арасындағы бұрышқа байланысты болады. у' осін горизонталь сызықпен 45° бұрыш жасайтындай етіп орналастыру (53, ә-сурет), ал бұрмалану көрсеткішін v = 0,5 деп алу қабылданған.

Сонымен қиғашбұрышты фронталь диметрияда z' осі вертикаль, х' осі горизонталь және у' осі х' және z' түзулері арасындағы бұрыштың биссектрисасы болады. Нәрсе х және z осьтері бағытында бұрмаланбай, өздерінің нақты шамаларын сақтап кескінделеді, ал у осі бағытында екі есе кішірейіп проекцияланады. xOz жазықтығында немесе оған параллель жазықтықта орналасқан шеңбер де бұрмаланбай кескінделеді. хОу және уОz жазықтықтарына параллель шеңберлер эллипстерге проекцияланады. М ы с а л . Ұзындығы 6-ға, қалыңдығы 2-ге және биіктігі 8-ге тең параллелепипед ортасынан тесілген, оның диаметрі 4-ке
тең. Нәрсенің қиғашбұрышты фронталь диметриясын салуды қарастырайық. Аксонометриялық осьтерді саламыз. z' осін вертикаль, х' осін оған перпендикуляр орналастырамыз. у' осін тұрғызу үшін бұрыштары 45°, 45° және 90° болатын бұрыштықты пайдаланған дұрыс (54, а-сурет). х' және z' осьтеріне 6-ға және 8-ге тең кесінділер салып, тіктөртбұрыш тұрғызамыз. Осы тіктөртбұрыштың центрін тауып, радиусы 2-ге тең шеңбер жүргіземіз. Содан кейін бас нүктені у' осі бойымен 1 кесіндіге ығыстырып, салуды қайталаймыз (54, ә-сурет). Көрінетін сызықтарды жұмсақ қарындашпен бастыра жүргіземіз де, көмекші сызықтарды өшіргішпен өшіріп тастаймыз (54, б-сурет).

Cарамандық жұмыс 54 суреттегі осьтерді пайдаланып , тік төртбұрышты призманы А 4 пішімге орындау. Жұмыстың орныдалу ретін түсіндіру . Оқушылардың жұмыстарын қадағалау.

Сабақты бекіту Қиғаш бұрышты фронталь диметриялық проекцияны қалай шығарып алуға болады? Мысал келтір.

Үйге тапсырма беру: Биіктігі 10-ға тең, диаметрі 4-ке тең цилиндрдің қиғашбұрышты фронталь диметриясын сал

Технология - 6 сынып

Сабақтың тақырыбы: Полистирол материалын қолданып әртүрлі сувенирлер жасау

Сабақтың мақсаты:

1.Білімділік: Өндірістегі және тұрмыстағы пластмассалардың түрімен, пластмассалардың қасиеттері мен таныстыру. Еңбек сабағында және сабақтан тыс уақытта өңдеуге тиімді пластмассалармен жұмыс істеуге, жұмыс жасау барысында құрал-жабдықтарды пайдалану жолдарын үйрету.

2.Дамытушылық: Сабақ барысында берілген тапсырмаларға үлгі құрып, сол үлгі бойынша сувенирлер дайындату арқылы оқушылардың шеберліктерін, шығармашылық қабілеттерін дамыту.

3. Тәрбиелік: Оқушылардың сабаққа деген композициялық талғамын, эстетикалық ой-өрісін қалыптастыра отырып, шығармашылыққа, шеберлікке, ұқыптылыққа, және бірлесіп жұмыс істеуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Дәстүрден тыс сабақ. (Шығармашылық)

Сабақтың типі: Жаңа білімді игерту.

Көрнекіліктер: Пластмассадан жасалған ойыншықтар, суреттер т.б.

Керекті – құралдар: Тақтайша, краска, фломастер, қағаз, желім, қайшы, жіп, пластмассаның түрлері, б.

Тех. құралдар: магнитафон, компютерь, фотоаппарат.

Қолданған әдебиеттер: Н.Е. Цейтлин, А.П. Демидова «Справочник по трудовому обучению», М.И. Нагибина «Чудеса для детей из ненужный вещей», Крыжановский В.К. Кербер М.Л. «Пройзводство изделий из полимерных материалов» Санкт-петербург 2004ж. Еңбекке баулу 4-сынып 2000ж. «Атамұра»

Сабақтың барысы: Жоспар.

1. Ұйымдастыру.

- Оқушыларды түгелдеп, топқа бөліп орындарына отырғызу.

2. Көңіл күйді анықтау.

3. Жаңа сабақ.

1) «Киндер – сюрприз» тобы.

2) «ТОІ – БОХ» тобы.

3) «ТОҮ- ТОҮ» тобы.

Үш топқа, ыдыста пластмассалардың әр түрінен қиылған, қиындылар алдарына қойылады. Әрбір оқушы алдарындағы затты қолдарымен ұстап, иіп, бүктеп қатты- жұмсақ екені көріп қандай зат, қай жерлерде қолданып жүр, қалай аталатынын айтып береді.

4. Ассоциация құру.

1. Тұрмыстық өндірісте пластмассаларды қай жерлерде қолданады.

2. Техникалық өндірісте пластмассаларды қай жерлерде қолданады.

3. Медецина саласында пластмассалар қай жерлерде қолданады.

Пластмассалар - пластикалық массалар сыртқы жағдай әсерінен белгігі бір пішінге келтіруге қабілетті және сол пішінін сақтайтын, шыны тәрізді не кристалды күйде болатын материалдар.

Қа зақстанда пластмасса алу үшін 1973 жылы полимерлер өндірісі 43 млн. жеткен. Құрамындағы қажетті қосылыстардың дұрыс және белгілі мөлшерде алынуын қадағалай отырып, техникалық әр түрлі мақсатқа сай пластмассаларды шығару болатынына көз жеткізген. Алғаш пластмасса өндіру жұмысын Атырау қаласының мұнай – химия зауыдында өндірлген полимер өнімдерін еліміздің 200-ден астам кәсіпорындарына жіберіп отырған.

Қазіргі уақытта пластмассаның беткі қабығынан алынатын (пленка) полимер, поливинилхлорид, полистирол, полиэтилен, полипропилен, поролон , целлофан, жарамсыз материалдар (бросовы материалы) өнімдерінің күнделікті өмірде қолданамыз

1. Поливинилхлорид - пластмассаның бұл түрінен су өткізбейтін плащ, клеенка, скатерть, салфетка, линолеум, еден плиткалары, лак, эмаль, клей т.б. алуға болады.

2. Полистирол – қатты, мөлдір, шыныға ұқсас зат.

3. Органикалық шыны - қатты, жеңіл және мөлдір пластмасса.

4. Полиэтилен – көп таралған синтетикалық материалдардың бірі. Ол жеңіл, мықты, ешқандай иіссіз. Өнеркәсіпте полиэтиленнің екі түрін қолданылады.

1. Тамақ өнімдерінде.

2. Күнделікті өнеркәсіпте.

Полиэтилен еңбекке баулу сабағында және сыныптан тыс уақытта пайдаланылады.

5. Полипропилен - табиғи газдан алынады. өте жұқа, полиэтиленге ұқсас.

6. Поролон – синтетикалық материал. Поролон көмір қышқыл газынан алынады. Поролон өте жеңіл, суды бойында жақсы ұстайды. Жұмсақ мебельдерді жасауда пайдаланады. Бастауыш сыныптарда жұмсақ ойыншықтар жасауда пайдаланады.

7. Фото және кинопленка. Бастауыш сыныпта сыныптан тыс уақытта жұмыс жасауға беріледі.

8. Целлофан - түрі мөлдір, қалындығы 0,01 – 0,06 мм заттарға, тамақ өнімдерін орауда кеңінен қолданылады.

9. Жарамсыз материалдар (бросовы материалы) - көбіне үй шаруашылығында қолданылмай, керексіз лақтырылып тасталынады.

Мыс: пластмасс қақпақтар, жіптің катушкалары, дәрі – дәрмектің ыдыстары, тіс ысқыш пастаның сырты

5. Сарамандық жұмыс. ( Күй ойналып тұрады)

1) «Киндер – сюрприз» тобы. Конфеттің сыртындағы капсулалардан ойыншық құрастыру. 1) Үлгісін құрып алу. 2) Фонтаграмма құрастыру

2) «ТОІ – ВОХ» тобы. 1) Карнавалдық костюмнің үлгісін құру. 2) Целлофаннан костюм жасау. 3) Фонтаграмма құрастыру.

3) «ТОРІ- ТОР» тобы.1) Үлгі құрастыру. 2) Бос баклашкадан ыдыстар құрастыру. 3) Фонтаграмма құрастыру.

Зертханалық жұмыс: полиэтилен, полистирол, полипропиленнің қасиеттерін көрсету. 
Көрнекі құралдар: приборлар, пробирка ұстағыш, спирт шамы, шыны таяқша, реактивтер: ацетон, бензол, дихлорэтан 

Жер үстінде адам өмір өткізер, 
Бар нәрсеге білім қолды жеткізер. 
Бар ізгілік тек білімнен алынар, 
Білімменен аспанға жол салынар. 
Ж.Баласағұн 

1.Жоғары молекулалы қосылыстар туралы түсінік 
2.полимерлердің қасиеттері 
3.Зертханалық жұмыс 
4.Термопластикалы полимерлер: 
А) полиэтилен 
Б) политропилен 
В) поливинилхлорид 
Г) полистирол 
5.Термореактивті: феголформальдегид 
6.Полимерлер тұрмыста, техникада, өндірісте ауылшарушалығында 
7. Қоршаған ортаны полмер заттардан тазарту. 

I. Жоспар бойынша оқушылар өздері дайындаған жұмыстарын оқып, талдады. 
1. Табиғи жоғары молекулалы қосылыстар (целлюлоза, крахмал, лигнин, ақуыздар және нуклеин қышқылдары) ерте заманнан белгілі. Оларды жануарлар мен өсімдіктер әлемінен көптеп кездестіруге болады. 
Жоғары молекулалы қосылыстар химия ғылымының бір саласы ретінде XIX ғасырдың 30 – жылдарынан кейін қалыптастып, осы күнде дамудың жоғары сатысына ие болып отыр. Полимер туралы түсінікті 1830 жылы Шведтің атақты химигі Берцелуис ғылымға енгізді. Бұл заттардың жай бөлшектерінен күрделі молекулалардың түзілуі туралы түсінік еді. 
XIX – XX ғасырларды полимер химиясы А.М.Бутлеровтың органикалық қосылыстардың құрылысы туралы теориясына арқа сүйеді. Жоғары молекулалы қосылыстарды синтездеудің жаңа тәсілдерін іздестіруде олардың физикасы мен механикасы дамыды, макромолекулаларды химиялық түрлендіру кең өріс алды. 
Қазіргі кезде полимерлердің маңызы зор, сондықтиан оларды өндіру мен тиімді пайдалану – халық шаруашылығын дамытудағы негізгі бағыттардың бірі. Соңғы уақытта полимерлік материалдар өндірісі қарқынды өсуде. Бұлар – полиомидтер, пенопластар, полиэтилен, полипропилен, поливинилхлорид. 


III. Зертханалық жұмыс орындалады. 

IV. Термопластикалық полимерлер – қыздырғанда жұмсарып, пластикалы болады да, суытса қайта қалпына келіп, өзінің алғашқы қасиеттерін сақтап қалады. 
Термопластикалық полимерлер полиэтилен, поливинилхлорид, полистирол жатады. Полиэтилен ( - CH2 – CH2 - )n – қатты, түсі ақ, қолға ұстағанда майдай сезілетін парафинге ұқсас материал. Полиэтилен көгілдер жалынмен жанады. Оған қышқылдың, негіздің, KMnO4 – ерітінділері әсер етпейді, тек конц HNO3 бүлдіреді. 
Пластирол ( - CH2 – - )n – бұл полимердің мономері стирол CH2 = 

V. Термореактивтік полимерлер – қыздырғанда пластикалық қасиетінен айырылп, балқымайтын және ерімейтін күйге түседі. Термореактивтік полимерге жататын фенолформальдегид смоласы жатады. Поликонденсация реакциябойынша синтездейді. 

VI. Полимерлердің табиғатта кең таралуы техника мен тұрмыста жан – жақты қолданылуының бір себебі олардың көртүрлілігі, оңай алынатындығы және физика – химиялық өзгерістерге тұрақтылығы болып табылады. Синтетикалық полимерлердің пайда болуы пластмасса, талшықтар мен каучуктер, желім, бояу, электризоляциялық материалдар өнеркәсібінің тез дамуына ықпал етті. 
Қазіргі көптеген синтетикалық полимерлі материалдар өздерінің қасиеттері жағынан табиғи заттардан да асып түсіп отыр. Олардың кейбіреуі (политетрофторэтилен) химиялық қасиеттері жағынан алтын мен платинадан, механикалық және ыстыққа шыдамдылығы жағынан көптеген металдардан асып түседі. Резеңке өнеркәсібі ( газ өңдейтін, бензин мен майға тұрақтылығы, эластикалығы) табиғи каучуктерден де артық материалдармен қамтамасыз етілген. 
Оқушылар полимер материалдарының төрт типке бөлінетінін және олардың қолданылатын салаларын айтып шықты. 

Полистирол материалы өңдеуге өте қолайлы . Оны арамен кесуге ,қайшымен қиюға ,өткір құралмен сызық түсіріп кесуге, егеумен өңдеуге ,құмқағазбен өңдеуге болады

Плоистрол материалынан әртүрлі сувенирлер ,жұқа ойыншықтар, көлемді экспонаттар жасауға болады . Қолданылатын желімдер –дихлорэтан, ацетон, момент ,SSS желімі , 110 желімі т.б пайдалануға болады

Сабақты қорытындылау.

Үйге тапсырма: полистиролдан жасалатын дайындаманың эскизін әзірлеу, технологиялық картасын сызу