Тақырып бойынша 31 материал табылды

қоршаған орта

Материал туралы қысқаша түсінік

Әдістемелік құрал

Материалдың қысқаша нұсқасы

МАЗМҰНЫ

Түсінік хат ........................................................................................................4
Кіріспе .....................................................................................................................6

I БӨЛІМ. Мектеп жасына дейінгі балаларды қоршаған ортамен таныстырудың теориялық негіздері

1.1. Қоршаған әлеммен таныстырудың мектепке дейінгі білім беру жүйесіндегі орны мен маңызы .............................................................................7

1.2. Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған ортаны қабылдау және тану ерекшеліктері, көрнекілік пен бейнелік ойлаудың рөлі...........................11

1.3. Қоршаған әлем туралы ұғымдарды қалыптастырудағы педагогтің кәсіби қызметі ...................................................................................................................15

II БӨЛІМ. Қоршаған әлеммен таныстыруда мнемотехниканы қолданудың педагогикалық мүмкіндіктері

2.1. Мнемотехника ұғымы, түрлері және мектепке дейінгі жаста қолдану ерекшеліктері ........................................................................................................19

2.2. Мнемокестелер, мнемосызбалар, шартты белгілер мен пиктограммалардың танымдық рөлі .................................................................. 23

2.3. Табиғат құбылыстары мен жыл мезгілдерін меңгертуде мнемотехникалық тәсілдер ..................................................................................................................29

2.4. Тірі және өлі табиғат, өсімдіктер мен жануарлар әлемін таныстыруда мнемотехника элементтерін қолдану ..................................................................34

III БӨЛІМ. Мнемотехника негізінде қоршаған ортамен таныстыруды ұйымдастыру әдістемесі

3.1. Мнемотехникалық әдістерді оқу қызметіне енгізу жолдары ...................40

3.2. Балалардың жас ерекшеліктеріне сай мнемоматериалдарды іріктеу және құрастыру .............................................................................................................45

3.3. Қоршаған әлем тақырыптары бойынша мнемокестелермен жұмыс жүргізу әдістері ...................................................................................................49

IV БӨЛІМ. Практикалық бөлім: қоршаған әлемді меңгертуде мнемотехниканы қолдану тәжірибесі

4.1. Табиғат құбылыстары мен ауа райына арналған мнемокесте үлгілері ....53

4.2. Жыл мезгілдері тақырыбында мнемосызбалар, ойын тапсырмалары......56

4.3. Өсімдіктер мен жануарлар әлемін таныстыруға арналған мнемотехникалық ойындар ................................................................................ 61

4.4. Серуен, бақылау және тәжірибелік әрекеттерде мнемотехниканы қолдану үлгілері ...................................................................................................................68

Қорытынды .........................................................................................................76

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ...................................................................78

ТҮСІНІК ХАТ

Бағыты

Ұсынылып отырған әдістемелік құрал мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы түсініктерін қалыптастыруға және кеңейтуге бағытталған. Құралда балаларды табиғат құбылыстарымен, жыл мезгілдерімен, тірі және өлі табиғат нысандарымен, өсімдіктер мен жануарлар әлемімен таныстыруда мнемотехника әдістерін қолдану жолдары қарастырылады. Бағыты – баланың танымдық дамуын, есте сақтау қабілетін, көрнекі-бейнелік ойлауын және байланыстырып сөйлеуін дамыту.

Өзектілігі, жаңалығы және педагогикалық мақсаттылығы

Қазіргі мектепке дейінгі білім беру жүйесінде балалардың ақпаратты саналы түрде қабылдап, есте сақтауына ерекше мән беріледі. Қоршаған орта туралы ұғымдар көлемді әрі мазмұнды болғандықтан, оларды дәстүрлі түсіндіру тәсілдері кей жағдайда балалар үшін күрделі болып келеді. Осыған байланысты мнемотехника әдістерін қолдану – оқу материалын жеңіл әрі қызықты түрде меңгертудің тиімді жолы болып табылады.

Әдістемелік құралдың жаңалығы – қоршаған ортамен таныстыру мазмұнын мнемокестелер, мнемосызбалар, шартты белгілер мен пиктограммалар арқылы жүйелеуінде. Бұл тәсіл балалардың қызығушылығын арттырып, оқу үдерісін ойын түрінде ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Педагогикалық мақсаттылығы – баланың танымдық белсенділігін арттыру, қоршаған ортаға деген жағымды көзқарасын қалыптастыру және экологиялық мәдениеттің бастапқы негіздерін дамыту.

Мақсаты мен міндеттері

Мақсаты:
Мнемотехника әдістерін қолдану арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем жөніндегі түсініктерін қалыптастыру, есте сақтау қабілетін дамыту және танымдық қызығушылығын арттыру.

Міндеттері:

балаларды табиғат құбылыстарымен, жыл мезгілдерімен, тірі және өлі табиғатпен таныстыру;
мнемокестелер мен шартты белгілер арқылы ақпаратты қабылдауын жеңілдету;
балалардың байланыстырып сөйлеуін, зейінін және логикалық ойлауын дамыту;
қоршаған ортаға қамқорлықпен қарау дағдыларын қалыптастыру;
Іс-әрекетті ойын және практикалық әрекеттер арқылы ұйымдастыру.

Ерекшелігі

Әдістемелік құралдың ерекшелігі – материалдың балалардың жас ерекшеліктеріне сай құрылуында және көрнекілікке негізделуінде. Мнемотехникалық әдістер Іс-әрекеттіде, серуен кезінде, бақылау және тәжірибелік жұмыстарда қолдануға ыңғайлы. Құрал педагогке дайын үлгілер мен практикалық тапсырмалар ұсынып, оқу-тәрбие үдерісін тиімді ұйымдастыруға көмектеседі.

Күтілетін нәтижелері және оларды тексеру әдістері

Күтілетін нәтижелер:

балалардың қоршаған әлем туралы түсініктері кеңейеді;
табиғат нысандарын ажыратып, сипаттай алу дағдылары қалыптасады;
есте сақтау, зейін және байланыстырып сөйлеу қабілеттері дамиды;
танымдық қызығушылық пен экологиялық мәдениет негіздері қалыптасады.

Тексеру әдістері:

бақылау;
әңгімелесу;
ойын тапсырмалары;
сурет бойынша әңгіме құрастыру;
практикалық жұмыстар мен бақылау нәтижелерін талдау.

Аталған әдістемелік құрал мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді тануын жеңілдетіп, оқу үдерісін қызықты әрі нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Мнемотехника әдістерін қолдану балалардың ақпаратты тез қабылдап, ұзақ уақыт есте сақтауына жағдай жасап, танымдық белсенділігін арттырады. Құрал мектепке дейінгі ұйым педагогтері үшін тәжірибелік тұрғыдан құнды болып табылады және оқу-тәрбие процесінде кеңінен қолдануға ұсынылады.

КІРІСПЕ

Қазіргі қоғамда экологиялық сананың, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қараудың маңызы күннен күнге артып келеді. Бұл құндылықтардың негізі баланың ерте жасынан қалыптасатыны белгілі. Сондықтан мектеп жасына дейінгі балаларды қоршаған ортамен таныстыру – тек танымдық бағыттағы жұмыс қана емес, ол баланың тұлғалық, эмоционалдық және әлеуметтік дамуына ықпал ететін маңызды тәрбиелік үдеріс болып табылады. Табиғатты танып-білу арқылы бала өз өмірінің табиғатпен тығыз байланысты екенін сезінеді, қоршаған әлемге қызығушылықпен қарап, оны қорғауға деген алғашқы түсініктері қалыптасады.

Мектеп жасына дейінгі кезең – баланың дүниетанымы, ойлау жүйесі, қабылдау ерекшеліктері қалыптасатын шешуші кезең. Бұл жаста бала ақпаратты көбінесе көрнекі-бейнелік түрде қабылдайды, нақты образдар арқылы есте сақтайды және ойын әрекеті барысында тиімді меңгереді. Сондықтан қоршаған әлем туралы күрделі ұғымдарды баланың жас ерекшелігіне сай, жеңіл әрі қызықты түрде ұсыну педагогтің басты міндеттерінің бірі болып саналады. Осы тұрғыда дәстүрлі түсіндіру әдістерімен қатар, баланың есте сақтауын, зейінін және ойлау қабілетін белсендіретін тиімді педагогикалық технологияларды қолдану қажеттілігі т уындайды.

Солардың бірі – мнемотехника әдісі. Мнемотехника – ақпаратты есте сақтауды жеңілдететін, ассоциация мен бейнелік ойлауға негізделген әдістер жүйесі. Бұл әдіс суреттер, шартты белгілер, символдар, кестелер арқылы ақпаратты жүйелеуге мүмкіндік береді. Мектеп жасына дейінгі балалар үшін мнемотехника әдістері өте тиімді, себебі олар баланың табиғи қабылдау ерекшеліктеріне сәйкес келеді. Бала көргенін, салыстырғанын, бейнелегенін оңай есте сақтайды және оны қайта жаңғырта алады.

Қоршаған әлеммен таныстыру үдерісінде мнемотехника әдістерін қолдану балалардың табиғат құбылыстары, жыл мезгілдері, тірі және өлі табиғат, өсімдіктер мен жануарлар әлемі туралы ұғымдарын жүйелі түрде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мнемокестелер мен пиктограммалар арқылы бала табиғи нысандарды салыстырып, олардың ерекшеліктерін анықтайды, себеп-салдар байланыстарын түсіне бастайды. Бұл өз кезегінде баланың логикалық ойлауын, байланыстырып сөйлеуін және танымдық белсенділігін арттырады.

Сонымен қатар мнемотехника әдісі баланың сөйлеу тілін дамытуда да маңызды рөл атқарады. Сурет пен белгіге сүйене отырып әңгіме құрастыру, табиғат туралы ойларын еркін жеткізу баланың сөздік қорын байытып, ойын жүйелі жеткізуіне ықпал етеді. Мұндай жұмыс түрлері баланың өзіне деген сенімділігін арттырып, оқу әрекетіне белсенді қатысуына жағдай жасайды. Балалар қоршаған әлемді тану барысында тек дайын ақпаратты қабылдап қана қоймай, өз бетінше ой қорытып, бақылау жасауға дағдыланады.

Әдістемелік құралдың мазмұны мектепке дейінгі білім беру бағдарламалары мен тәрбиенің негізгі бағыттарына сәйкес әзірленген. Онда қоршаған әлеммен таныстыруды ұйымдастырудың заманауи тәсілдері, мнемотехникалық әдістерді қолданудың теориялық негіздері мен практикалық үлгілері жүйелі түрде ұсынылған. Материал балалардың жас ерекшеліктеріне сай құрылып, Іс-әрекеттіде, серуен кезінде, бақылау жұмыстарында және ойын әрекеттерінде қолдануға ыңғайлы етіп жасалған.

Бұл әдістемелік құрал педагогтердің кәсіби қызметін жеңілдетіп, оқу-тәрбие үдерісін тиімді ұйымдастыруға көмектеседі. Мнемотехника әдістерін қолдану арқылы педагог балалардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың қоршаған ортаға деген сүйіспеншілігін, жауапкершілік сезімін қалыптастыруға ықпал етеді. Табиғатты тану арқылы бала өзін қоршаған әлемнің бір бөлшегі ретінде сезініп, экологиялық мәдениеттің алғашқы негіздерін меңгере бастайды.

Осылайша, ұсынылып отырған әдістемелік құрал мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем жөніндегі түсініктерін қалыптастыруда мнемотехниканы тиімді қолдануға бағытталған және педагогикалық тәжірибеде кеңінен пайдалануға лайықты құнды еңбек болып табылады.

I БӨЛІМ. Мектеп жасына дейінгі балаларды қоршаған ортамен таныстырудың теориялық негіздері

1.1. Қоршаған ортамен таныстырудың мектепке дейінгі білім беру жүйесіндегі орны мен маңызы

Қоршаған ортамен таныстыру – мектеп жасына дейінгі білім беру жүйесінің негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Бұл бағыт баланың табиғат, қоғам және өзін қоршаған әлем туралы алғашқы түсініктерін қалыптастырып, оның дүниетанымының негізін қалайды. Ерте жаста алынған әсерлер мен білімдер баланың ойлау жүйесіне, мінез-құлқына, құндылықтарына тікелей әсер етеді.

Мектеп жасына дейінгі кезең – баланың сезім мүшелері арқылы әлемді танып-білуі белсенді жүретін уақыт. Сондықтан қоршаған ортаны тану тек білім беру емес, ол баланың эмоциялық, әлеуметтік, танымдық және тұлғалық дамуына ықпал ететін кешенді үдеріс болып саналады ?

ҚОРШАҒАН ОРТАМЕН ТАНЫСТЫРУДЫҢ МАҢЫЗЫ

Қоршаған әлеммен таныстыру баланың:

? табиғатқа қызығушылығын арттырады
? ойлау және салыстыру қабілетін дамытады
? байланыстырып сөйлеуін қалыптастырады
? экологиялық мәдениет негізін қалайды
? әлеуметтік тәжірибесін кеңейтеді

? КЛАСТЕР: «ҚОРШАҒАН ОРТАМЕН ТАНЫСТЫРУ»

ҚОРШАҒАН ОРТА

------------------------------------------------

| | | |

Табиғат Қоғамдық Заттық Өзін-өзі

құбылыстары орта әлем тану

| | | |

Жыл мезгілдері Адам еңбегі Заттар қасиеті Эмоция

Ауа райы Мамандықтар Құрылым Мінез

Өсімдік Қарым-қатынас Материал Құндылық

Жануар

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ОРНЫ

Қоршаған ортамен таныстыру мектепке дейінгі білім беру жүйесінің мазмұндық өзегін құрайды және баланың жан-жақты дамуына бағытталған оқу-тәрбие жұмысының ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл бағыт:

? ұйымдастырылған іс-әрекеттің мазмұнына кіреді, яғни танымдық, тілдік, әлеуметтік-эмоциялық және шығармашылық бағыттармен өзара кіріктіріле отырып жүзеге асырылады. Қоршаған ортамен таныстыру сабақтары баланың дүниетанымын қалыптастыруға, жаңа ұғымдарды саналы түрде меңгеруіне негіз болады.

? ойын әрекетімен тығыз байланысты, себебі мектеп жасына дейінгі балалар үшін ойын – негізгі іс-әрекет түрі. Ойын барысында бала табиғат құбылыстарын бейнелейді, рөлдік әрекеттер арқылы қоршаған ортаны таниды, алған білімін тәжірибеде қолдануға үйренеді.

?‍♂️ серуен және бақылау арқылы жүзеге асады, бұл балаларға табиғи ортада тікелей әсер алуына мүмкіндік береді. Серуен кезінде балалар ауа райын, өсімдіктер мен жануарларды бақылап, табиғи өзгерістерді сезінеді, салыстырады және қорытынды жасайды. Мұндай жұмыстар баланың байқағыштығын, зейінін және қызығушылығын арттырады.

? тәжірибе және зерттеу элементтерін қамтиды, яғни қарапайым тәжірибелер арқылы балалар себеп-салдар байланыстарын түсіне бастайды. Су, ауа, топырақ, жарық сияқты табиғи құбылыстармен тәжірибе жасау баланың зерттеушілік қабілетін дамытып, танымдық белсенділігін күшейтеді.

Осылайша, қоршаған әлеммен таныстыру баланың өмірлік тәжірибесін байытып, алған білімін нақты өмірмен байланыстыруға мүмкіндік береді. Бұл бағыт арқылы бала тек қоршаған әлемді танып қана қоймай, оны түсінуге, бағалауға және оған жауапкершілікпен қарауға үйренеді. Нәтижесінде мектеп жасына дейінгі баланың дүниетанымы кеңейіп, табиғат пен қоғамға деген саналы көзқарасы қалыптасады7

ГРАФИКАЛЫҚ КЕСТЕ: ҚОРШАҒАН ОРТАМЕН ТАНЫСТЫРУДЫҢ ДАМЫТУ ӘСЕРІ

Даму бағыты	Қалыптасатын дағдылар	Нәтиже
? Танымдық	Салыстыру, талдау	Ойлау дамиды
?️ Сөйлеу	Сипаттау, әңгімелеу	Тіл байлығы артады
? Эмоциялық	Қызығушылық, қуаныш	Мотивация күшейеді
? Экологиялық	Қамқорлық, жауапкершілік	Табиғатты аялау
? Әлеуметтік	Қарым-қатынас	Тұлғалық даму

СХЕМА: ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ТАНУ ҮДЕРІСІ

Бақылау ?↓Сезіну ?↓Түсіну ?↓Сипаттау ?️↓Қорытынды жасау ✅

Бұл үдеріс баланың ақпаратты саналы түрде қабылдап, оны тәжірибеде қолдануына мүмкіндік береді.

ПЕДАГОГТІҢ РӨЛІ МЕН МІНДЕТІ

Қоршаған әлеммен таныстыру үдерісінде тәрбиешінің рөлі ерекше маңызды, өйткені ол баланың танымдық қызығушылығын бағыттап, оқу-тәрбие әрекетінің мазмұнын жүйелі ұйымдастырады. Тәрбиеші баланың қоршаған әлемді тануына жағдай жасап, оны бақылауға, зерттеуге және өз бетінше қорытынды жасауға жетелейді.

Тәрбиеші:

?‍ бағыттаушы – баланың назарын табиғат нысандарына, құбылыстарға аударып, дұрыс сұрақ қоя білуіне және бақылау жүргізуіне бағыт береді;
? қызықтырушы – оқу әрекетін ойын, сюжеттік тапсырмалар, көрнекілік арқылы ұйымдастырып, баланың танымдық қызығушылығын арттырады;
? ұйымдастырушы – Іс-әрекетті, серуенді, бақылау мен тәжірибелік жұмыстарды жүйелі жоспарлап, балалардың белсенді қатысуына жағдай жасайды;
? серіктес – балаға дайын білім беруші емес, бірге зерттеп, бірге талқылайтын, баланың пікірін тыңдайтын және қолдайтын тұлға ретінде әрекет етеді.

Педагог баланың табиғи қызығушылығын қолдап, қоршаған әлемді тануға жағымды эмоциялық орта қалыптастыруы тиіс. Мұндай ортада бала өзін еркін сезініп, сұрақ қоюдан, ой бөлісуден қорықпайды. Педагогтың жылы қарым-қатынасы, қолдауы мен мадақтауы баланың сенімділігін арттырып, оқу әрекетіне белсенді қатысуына ықпал етеді.

Сонымен қатар тәрбиеші баланың жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, тапсырмаларды саралап ұсынуы, көрнекі және бейнелік материалдарды орынды қолдануы қажет. Осындай кәсіби ұйымдастырылған жұмыс нәтижесінде бала қоршаған әлемді саналы түрде қабылдап, табиғатқа, қоғамға және өзіне жауапкершілікпен қарауды үйренеді.

Мнемокесте арқылы:

? Бала табиғатты танып үйренеді? Қоршаған әлемге сүйіспеншілігі артады? Танымдық белсенділігі күшейеді?Өз ойын еркін жеткізеді
? Экологиялық сана қалыптасады7

Қоршаған әлеммен таныстыру – мектеп жасына дейінгі білім беру жүйесіндегі жетекші бағыттардың бірі. Ол баланың дүниетанымын қалыптастырып қана қоймай, оның тұлғалық, әлеуметтік және эмоционалдық дамуына зор ықпал етеді. Табиғатты, қоғамды және өзін тану арқылы бала әлемді тұтас қабылдауға үйренеді.

Бұл бағыттағы жүйелі жұмыс баланың өмірге деген қызығушылығын арттырып, оны саналы, жауапты, қоршаған әлемге жанашыр тұлға ретінде қалыптастыруға негіз болады. Сондықтан қоршаған әлеммен таныстыруды тиімді ұйымдастыру – әрбір мектепке дейінгі ұйым педагогінің басты кәсіби міндеттерінің бірі болып табылады.

1.2. Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді қабылдау және тану ерекшеліктері, көрнекілік пен бейнелік ойлаудың рөлі

М ектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған ортаны қабылдау және тану үдерісі олардың жас ерекшеліктеріне, психологиялық даму деңгейіне және тәжірибесіне тікелей байланысты. Бұл кезеңде баланың танымдық әрекеті сезім мүшелері арқылы жүзеге асады: көру, есту, сипап сезу, иіс сезу және дәм сезу. Бала әлемді алдымен сезінеді, кейін түсінеді, одан соң танымдық қорытынды жасайды.

Сондықтан мектепке дейінгі кезеңде қоршаған әлемді меңгертуде көрнекілік пен бейнелік ойлауға сүйену – педагогикалық тұрғыдан аса маңызды. Бұл әдістер баланың табиғи қабылдау ерекшеліктеріне сәйкес келеді және оның ойлау, есте сақтау, сөйлеу қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.

КЛАСТЕР: БАЛАНЫҢ ҚАБЫЛДАУ ЖҮЙЕСІ ҚАБЫЛДАУ ЖҮЙЕСІ

-------------------------------------

| | | | |

Көру ? Есту ? Сипау ? Иіс ? Дәм ?

| | | | |

Түс, пішін Дыбыс Қатты/жұмсақ Иіс Тәтті

Қозғалыс Әуен Жылы/суық

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТАНУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді тану үдерісі олардың психологиялық және физиологиялық даму ерекшеліктеріне негізделеді. Бұл жаста бала ақпаратты дайын күйінде емес, сезіну, көру, әрекет ету және эмоция арқылы меңгереді. Сондықтан танымдық әрекет баланың табиғи қызығушылығына сүйеніп ұйымдастырылғанда ғана тиімді нәтиже береді.

Балалар қоршаған ортаны:

эмоция арқылы қабылдайды – жағымды эмоция баланың оқу әрекетіне қызығушылығын арттырып, жаңа ақпаратты қабылдауға дайындық қалыптастырады. Қуаныш, таңдану, қызығушылық сезімдері арқылы бала қоршаған ортаға белсенді қатысады.

көргенін тез есте сақтайды – көрнекі материалдар, нақты бейнелер мен суреттер балалардың есте сақтау қабілетіне оң әсер етеді. Бала табиғат нысандарын көріп, салыстырып, олардың ерекшеліктерін оңай ажырата алады.

ойын барысында жақсы меңгереді – ойын мектеп жасына дейінгі баланың жетекші іс-әрекеті болып табылады. Ойын арқылы бала қоршаған әлемді бейнелейді, тәжірибе жинақтайды және алған білімін табиғи түрде бекітеді.

бейнелік ойлау арқылы түсінеді – балалар абстрактілі ұғымдарға қарағанда нақты бейнелерді тез қабылдайды. Символдар, шартты белгілер мен бейнелер арқылы берілген ақпарат баланың ойлауында тұрақты бейне қалыптастырады.

сөзбен бекітеді – бала көргенін, байқағанын сөзбен айтып, әңгімелеу арқылы өз түсінігін нақтылайды. Сөйлеу әрекеті танымдық үдерістің соңғы әрі маңызды кезеңі болып табылады.

Осы ерекшеліктерді ескере отырып ұйымдастырылған оқу-тәрбие үдерісі балалардың қоршаған ортаны саналы түрде танып-білуіне, ақпаратты ұзақ уақыт есте сақтауына және оны күнделікті өмірде қолдануына мүмкіндік береді. Сондықтан педагог әрбір іс-әрекетті баланың танымдық ерекшеліктеріне сай жоспарлап, көрнекілікке, ойынға және эмоциялық қолдауға ерекше көңіл бөлуі тиіс.

КЕСТЕ: ҚАБЫЛДАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ӘДІСТЕР

Ерекшелік	Сипаттамасы	Тиімді тәсіл
Көрнекілік	Сурет, бейне арқылы	Карталар
Эмоция	Қызығушылық	Ойын
Қимыл	Әрекет арқылы	Тәжірибе
Қайталау	Бекіту	Мнемо
Ассоциация	Байланыс	Символ

СХЕМА: ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ТАНУ ҮДЕРІСІ

Сезіну ?↓Қабылдау ?↓Түсіну ?↓Есте сақтау ?↓Сөйлеу ?️

КӨРНЕКІЛІКТІҢ РӨЛІ

Көрнекілік мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған ортаны тану үдерісінде жетекші құралдардың бірі болып табылады. Балалар үшін ақпараттың түсінікті әрі қолжетімді болуы көбіне оның көрнекі түрде ұсынылуына байланысты. Сурет, бейне, модель, шартты белгі және түстер арқылы берілген мәлімет бала санасында нақты бейне қалыптастырып, оқу материалын жеңіл қабылдауға мүмкіндік береді.

Көрнекілік:

ақпаратты нақтылайды – табиғат құбылыстары, заттар мен нысандардың ерекшеліктері көрнекі бейнелер арқылы айқындалып, баланың түсінуін жеңілдетеді;
есте сақтауды жеңілдетеді – көрген ақпарат баланың жадында ұзақ сақталып, қайта жаңғырту үдерісі жеңілдейді;
эмоциялық әсер береді – ашық түстер, қызықты бейнелер мен көркем суреттер баланың жағымды эмоциясын тудырып, танымдық қызығушылығын арттырады;
зейінді шоғырландырады – көрнекі материалдар баланың назарын белгілі бір нысанға бағыттап, оқу әрекетіне тұрақты қатысуына ықпал етеді.

Балалар сурет, белгі, түсті бейне арқылы табиғат құбылыстарын, жыл мезгілдерінің ерекшеліктерін, өсімдіктер мен жануарлар әлемін оңай қабылдайды және салыстыра алады. Көрнекілікке сүйеніп ұйымдастырылған оқу әрекеті баланың бейнелік ойлауын дамытып, сөзбен сипаттау дағдыларын қалыптастырады.

Осылайша көрнекілік қоршаған әлемді меңгертудің тиімді құралы ретінде баланың танымдық белсенділігін арттырып, оқу-тәрбие үдерісінің нәтижелілігін қамтамасыз етеді.

БЕЙНЕЛІК ОЙЛАУДЫҢ РӨЛІ

Бейнелік ойлау – мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуының жетекші түрлерінің бірі болып табылады. Бұл ойлау түрі баланың қоршаған әлемді нақты бейнелер, көріністер мен символдар арқылы қабылдауына негізделеді. Бала көргенін елестетіп, оны ойында, суретте, қимылда немесе сөзде бейнелеу арқылы өз түсінігін қалыптастырады.

Бейнелік ойлау:

ассоциация құруға көмектеседі – бала бір бейнені екіншісімен байланыстырып, жаңа ақпаратты бұрынғы білімдерімен ұштастырады;
себеп–салдар байланысын түсіндіреді – табиғат құбылыстарының өзара байланысын, өзгерістердің себебін бейнелер арқылы оңай түсінеді;
қиялды дамытады – баланың елестету қабілеті күшейіп, шығармашылық ойлау элементтері қалыптасады;
байланыстырып сөйлеуге ықпал етеді – бала бейнеге сүйене отырып әңгіме құрастырып, өз ойын жүйелі жеткізе бастайды.

Бұл ойлау түрі мнемотехника әдістерімен тығыз байланысты, себебі мнемокестелер, пиктограммалар мен шартты белгілер баланың ойында тұрақты бейнелер қалыптастырады. Бейнелік ойлауға сүйенген оқу әрекеті балалардың ақпаратты тез қабылдап, ұзақ уақыт есте сақтауына мүмкіндік береді.

Осылайша, бейнелік ойлауды дамытуға бағытталған әдістер қоршаған әлеммен таныстыруда ерекше маңызға ие. Олар баланың танымдық белсенділігін арттырып, қоршаған әлем туралы алған білімін саналы түрде меңгеруіне жағдай жасайды.

ТҮЙІН

Бала көріп – түсінеді
Түсінік бейнемен бекиді
Ойынмен сөйлеу дамиды
Қоршаған әлемге қызығушылық артады

Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді қабылдау және тану үдерісі олардың жас ерекшеліктеріне сай, сезімдік қабылдауға негізделеді. Көрнекілік пен бейнелік ойлау – баланың танымдық дамуының жетекші тетіктері болып табылады. Осы ерекшеліктерді ескере отырып ұйымдастырылған оқу үдерісі балалардың ақпаратты жеңіл қабылдап, ұзақ уақыт есте сақтауына мүмкіндік береді.

Сондықтан қоршаған әлеммен таныстыруда көрнекілікке, бейнелік ойлауға және ассоциацияға негізделген әдістерді қолдану педагогикалық тұрғыдан тиімді әрі нәтижелі болып саналады.

1.3. Қоршаған әлем туралы ұғымдарды қалыптастырудағы педагогтің кәсіби қызметі

Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы ұғымдарының қалыптасуы педагогтің кәсіби қызметімен тікелей байланысты. Бала табиғатты, қоғамды және өзін қоршаған ортаны өздігінен жүйелі түрде тани алмайды, ол үшін ересек адамның бағыттаушы, ұйымдастырушы және қолдаушы рөлі қажет. Осы тұрғыдан алғанда, тәрбиеші баланың танымдық дамуын қамтамасыз ететін негізгі тұлға болып табылады.

Педагогтің кәсіби қызметі тек ақпарат берумен шектелмей, баланың қызығушылығын оятуға, оны бақылауға, салыстыруға, талдауға және қорытынды жасауға үйретуге бағытталуы тиіс. Қоршаған әлеммен таныстыруда тәрбиешінің әрбір әрекеті мақсатты, жүйелі және баланың жас ерекшеліктеріне сай ұйымдастырылғанда ғана тиімді нәтиже береді.

ПЕДАГОГТІҢ КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ

Педагогтің қоршаған әлем туралы ұғымдарды қалыптастырудағы кәсіби қызметі бірнеше өзара байланысты бағыттардан тұрады:

танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру;
баланың жас және жеке ерекшеліктерін ескеру;
көрнекілік пен тәжірибелік әрекеттерді тиімді қолдану;
жағымды эмоциялық орта қалыптастыру;
баланың дербестігін дамыту.

Бұл бағыттар педагогтің күнделікті оқу-тәрбие жұмысында кешенді түрде жүзеге асырылады.

КЛАСТЕР: «ПЕДАГОГТІҢ КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІ»

ПЕДАГОГТІҢ КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІ

-------------------------------------------------

| | | |

Бағыттаушы Ұйымдастырушы Қызықтырушы Серіктес

| | | |

• бақылау • оқу қызметі • ойын • бірге

• сұрақ • серуен • тәжірибе зерттеу

• талдау • тәжірибе • көрнекілік • пікір

Жағымды эмоция

ПЕДАГОГТІҢ НЕГІЗГІ РӨЛДЕРІ

Қоршаған әлеммен таныстыру үдерісінде педагог бірнеше кәсіби рөлді қатар атқарады:

Бағыттаушы – баланың назарын табиғат нысандарына, құбылыстарға аударып, бақылау жүргізуге, сұрақ қоюға және жауап іздеуге бағыт береді.

Ұйымдастырушы – Іс-әрекетті, серуенді, бақылау мен тәжірибелік жұмыстарды жоспарлап, оларды жүйелі түрде өткізеді.

Қызықтырушы – оқу әрекетін ойын, шығармашылық тапсырмалар, көрнекі материалдар арқылы ұйымдастырып, баланың танымдық қызығушылығын арттырады.

Серіктес – балаға дайын білімді ұсынушы емес, онымен бірге зерттеп, бірге ой қорытып, баланың пікірін құрметтейтін тұлға ретінде әрекет етеді.

КЕСТЕ: ПЕДАГОГТІҢ КӘСІБИ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҚҰРЫЛЫМЫ

Педагог рөлі	Мазмұны	Баланың дамуына әсері
Бағыттаушы	Бақылауға, сұрақ қоюға жетелейді	Танымдық қызығушылық
Ұйымдастырушы	Оқу, серуен, тәжірибе жоспарлайды	Жүйелі ойлау
Қызықтырушы	Ойын, көрнекілік қолданады	Мотивация артады
Серіктес	Бірге зерттейді, тыңдайды	Сенімділік
Қолдаушы	Мадақтайды, қолдайды	Эмоциялық тұрақтылық

ПЕДАГОГТІҢ КӘСІБИ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІ

Қоршаған әлем туралы ұғымдарды тиімді қалыптастыру үшін педагог келесі кәсіби құзыреттерге ие болуы қажет:

балалар психологиясы мен жас ерекшеліктерін білу;
қоршаған әлем, табиғат және экология негіздері туралы түсінігінің болуы;
көрнекілік, ойын және тәжірибелік әдістерді орынды қолдана білу;
балалардың сөйлеуін, ойлауын дамытуға бағытталған тапсырмаларды құрастыру;
әр баланың жеке қабілетін ескеріп, саралап жұмыс жүргізу.

Бұл құзыреттер педагогтің кәсіби шеберлігін арттырып, оқу-тәрбие үдерісінің сапасын қамтамасыз етеді.

ПЕДАГОГТІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ӘРЕКЕТТЕРІ

Педагог қоршаған әлеммен таныстыру барысында оқу-тәрбие үдерісін жүйелі, мақсатты және баланың жас ерекшеліктеріне сай ұйымдастыруы тиіс. Бұл бағыттағы әдістемелік әрекеттер баланың қоршаған әлемді саналы түрде танып-білуіне, өз тәжірибесі арқылы меңгеруіне және алған білімін күнделікті өмірмен байланыстыруына жағдай жасайды.

Педагог қоршаған әлеммен таныстыру барысында келесі әдістемелік әрекеттерді жүзеге асырады:

• табиғи нысандарды бақылауды ұйымдастыру – балаларды өсімдіктерді, жануарларды, ауа райын, табиғи өзгерістерді тікелей бақылауға бағыттап, олардың ерекшеліктерін байқауға, салыстыруға және сипаттауға үйретеді. Бақылау баланың байқағыштығын, зейінін және қызығушылығын арттырады;

• табиғат құбылыстарын салыстыру және талдау – жыл мезгілдері, ауа райының өзгеруі, тірі және өлі табиғат арасындағы айырмашылықтар сияқты ұғымдарды салыстыру арқылы балалардың логикалық ойлауын, себеп–салдар байланысын түсіну қабілетін дамытады;

• қарапайым тәжірибелер жүргізу – су, ауа, жарық, топырақ сияқты табиғи факторлармен қарапайым тәжірибелер ұйымдастыру арқылы балалардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастырады, олардың сұрақ қою, болжам жасау және қорытынды шығару қабілетін дамытады;

• көрнекі материалдар мен символдарды қолдану – суреттер, мнемокестелер, пиктограммалар, шартты белгілер арқылы ақпаратты жүйелеп, баланың көрнекі-бейнелік ойлауын және есте сақтау қабілетін арттырады;

• балаларды өз ойларын сөзбен жеткізуге ынталандыру – бақылағанын, көргенін әңгімелеу, сипаттау, сұрақтарға жауап беру арқылы баланың байланыстырып сөйлеуін, сөздік қорын және өз ойын еркін жеткізу дағдыларын қалыптастырады.

Аталған әдістемелік әрекеттер баланың танымдық белсенділігін арттырып, алған білімін өмірлік тәжірибемен байланыстыруға мүмкіндік береді. Осындай жүйелі ұйымдастырылған жұмыс нәтижесінде балалар қоршаған әлемді саналы түрде танып, табиғатқа қызығушылықпен және жауапкершілікпен қарауға үйренеді

КЕСТЕ: ПЕДАГОГТІҢ ҚҰЗЫРЕТТІЛІК БАҒЫТТАРЫ

Құзыреттілік	Сипаттамасы
Психологиялық	Жас ерекшелікті ескеру
Әдістемелік	Әдіс-тәсілдерді дұрыс таңдау
Коммуникативтік	Баламен, ата-анамен қарым-қатынас
Шығармашылық	Қызықты тапсырма құрастыру
Рефлексиялық	Өз жұмысын талдау

ЭМОЦИЯЛЫҚ ОРТАНЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Педагогтің маңызды міндеттерінің бірі – қоршаған әлемді тануға жағымды эмоциялық орта қалыптастыру. Жылы қарым-қатынас, қолдау, мадақтау баланың өзіне деген сенімін арттырып, оқу әрекетіне белсенді қатысуына ықпал етеді. Эмоциялық тұрғыдан қауіпсіз ортада бала сұрақ қоюдан, пікір білдіруден қорықпайды.

? СМАЙЛИКТЕРМЕН ҚЫСҚАША ТҮЙІН

? Педагог – бағыттаушы? Педагог – ойлауды дамытушы? Педагог – тұлға қалыптастырушы? Педагог – серіктес

Қоршаған әлем туралы ұғымдарды қалыптастырудағы педагогтің кәсіби қызметі кешенді, жүйелі және мақсатты түрде ұйымдастырылуы тиіс. Педагог баланың танымдық дамуын қамтамасыз ететін бағыттаушы, ұйымдастырушы және серіктес ретінде әрекет ете отырып, оның қоршаған әлемді саналы түрде танып-білуіне жағдай жасайды.

Осындай кәсіби ұйымдастырылған жұмыс нәтижесінде мектеп жасына дейінгі балалардың дүниетанымы кеңейіп, табиғатқа, қоғамға және өзіне жауапкершілікпен қарайтын тұлға қалыптасады.

II БӨЛІМ. Қоршаған әлеммен таныстыруда мнемотехниканы қолданудың педагогикалық мүмкіндіктері

2.1. Мнемотехника ұғымы, түрлері және мектепке дейінгі жаста қолдану ерекшеліктері

Қоршаған әлеммен таныстыруда баланың ақпаратты қалай қабылдайтыны, оны қалай есте сақтайтыны және қалай қайта жаңғыртатыны – оқу үдерісінің тиімділігін айқындайтын негізгі факторлардың бірі болып табылады. Мектеп жасына дейінгі балалар үшін көлемді, күрделі ақпаратты бірден меңгеру қиын болғандықтан, оны жеңілдетіп, жүйелеп ұсыну қажеттілігі туындайды. Осы орайда мнемотехника әдістерін қолдану педагогикалық тұрғыдан аса маңызды.

Мнемотехника әдістері баланың көрнекі-бейнелік ойлауына, ассоциация жасау қабілетіне және есте сақтау ерекшеліктеріне сүйене отырып ұйымдастырылады. Бұл әдістер қоршаған әлем туралы ұғымдарды қалыптастыруда баланың танымдық белсенділігін арттырып, оқу әрекетін қызықты әрі нәтижелі етеді.

Мнемотехника – ақпаратты есте сақтау, сақтау және қайта жаңғырту үдерісін жеңілдетуге бағытталған арнайы әдістер мен тәсілдер жүйесі болып табылады. Бұл әдіс ақпаратты бейнелер, шартты белгілер, символдар, кестелер мен схемалар арқылы жүйелеуге негізделеді. Осындай көрнекі тәсілдер баланың қабылдауын жеңілдетіп, оқу материалын саналы түрде меңгеруіне мүмкіндік береді.

Мектеп жасына дейінгі балалар үшін мнемотехника әдістері ерекше тиімді, себебі бұл кезеңде бала ақпаратты көбіне көрнекі-бейнелік ойлау арқылы қабылдайды. Мнемотехника баланың жас ерекшеліктерін ескере отырып, күрделі ұғымдарды қарапайым әрі түсінікті түрде ұсынуға жағдай жасайды.

Мектеп жасына дейінгі білім беру тәжірибесінде мнемотехника:

? баланың есте сақтау қабілетін дамытады – көрген бейнелер арқылы ақпаратты тез қабылдап, оны ұзақ уақыт есте сақтауға көмектеседі;

? күрделі ақпаратты қарапайым бейнелер арқылы түсіндіреді – символдар мен пиктограммалар күрделі ұғымдарды жеңіл қабылдауға мүмкіндік береді;

? оқу материалын құрылымдауға мүмкіндік береді – ақпарат белгілі бір реттілікпен ұсынылып, баланың логикалық ойлауын дамытады;

?️ байланыстырып сөйлеуді қалыптастырады – бала бейнелерге сүйене отырып әңгіме құрастырады, өз ойын жүйелі жеткізе бастайды;

? зейінін шоғырландырады – көрнекі материалдар баланың назарын ұстап, оқу әрекетіне белсенді қатысуына ықпал етеді;

? танымдық қызығушылығын арттырады – ойын элементтерімен ұштасқан мнемотехника баланың қоршаған әлемге деген қызығушылығын күшейтеді.

Осылайша, мнемотехника әдістерін жүйелі қолдану мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуын қамтамасыз етіп, оқу-тәрбие үдерісінің тиімділігін арттыратын маңызды педагогикалық құрал болып табылады.

КЛАСТЕР: «МНЕМОТЕХНИКА» ҰҒЫМЫ

МНЕМОТЕХНИКА

------------------------------------------------

| | | |

Бейне Символ Ассоциация Құрылым

| | | |

Сурет Пиктограмма Байланыс Жүйелеу

Белгі Шартты белгі Елестету Реттілік

Мектеп жасына дейінгі ұйымдарда қолданылатын мнемотехниканың негізгі түрлері төмендегідей:

? Мнемокесте

– белгілі бір тақырып бойынша ақпаратты жүйелеп беретін кесте.
Мысалы: жыл мезгілдері, ауа райы, жануарлардың тіршілігі.

? Мнемосызба

– оқиғаның, құбылыстың немесе үдерістің реттілігін көрсететін схема.

? Пиктограмма

– бір ұғымды шартты белгі арқылы көрсету.

? Мнеможол

– суреттердің немесе белгілердің бірізді тізбегі арқылы әңгіме құрастыру.

КЕСТЕ: МНЕМОТЕХНИКА ТҮРЛЕРІ МЕН ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ

Мнемотехника түрі	Қолдану мақсаты	Баланың дамуына әсері
Мнемокесте	Ақпаратты жүйелеу	Логикалық ойлау
Мнемосызба	Реттілікті көрсету	Себеп–салдар
Пиктограмма	Ұғымды белгілеу	Есте сақтау
Мнеможол	Әңгіме құрастыру	Сөйлеу тілі

МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ЖАСТА ҚОЛДАНУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Мектеп жасына дейінгі балалар үшін мнемотехниканы қолдану баланың жас және психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылуы қажет. Бұл кезеңде баланың қабылдауы көрнекілікке, эмоцияға және әрекетке негізделгендіктен, мнемотехникалық әдістер оқу үдерісін жеңіл әрі қызықты етуге бағытталады.

Мектеп жасына дейінгі балалар үшін мнемотехниканы қолдану келесі ерекшеліктерді ескере отырып ұйымдастырылады:

баланың эмоциялық қызығушылығына сүйену – жағымды эмоция баланың оқу әрекетіне белсенді қатысуына, жаңа ақпаратты қабылдауға ынталандырады. Қызықты бейнелер мен ойын элементтері баланың қызығушылығын оятады;

көрнекілікке басымдық беру – суреттер, пиктограммалар, мнемокестелер баланың көрнекі-бейнелік ойлауын қолдап, ақпаратты тез қабылдауына көмектеседі;

ойын элементтерімен біріктіру – ойын мектеп жасына дейінгі баланың жетекші іс-әрекеті болғандықтан, мнемотехникалық тапсырмаларды ойынмен ұштастыру оқу үдерісін табиғи әрі тиімді етеді;

бейнелік ойлауды дамыту – символдар мен шартты белгілер арқылы берілген ақпарат баланың елестету, салыстыру және ой қорыту қабілеттерін дамытады;

сөйлеу арқылы бекіту – бала мнемоматериалдарға сүйене отырып өз ойын сөзбен жеткізеді, әңгімелейді, сұрақтарға жауап береді, бұл байланыстырып сөйлеудің қалыптасуына ықпал етеді.

Мнемотехника баланың жас ерекшелігіне сай қарапайым, түсінікті және көркем түрде ұсынылуы тиіс. Материалдардың көлемі шамадан тыс болмауы, түстері үйлесімді, бейнелері анық және баланың қабылдауына жеңіл болуы қажет. Осындай талаптарды сақтай отырып ұйымдастырылған мнемотехникалық жұмыс балалардың танымдық белсенділігін арттырып, қоршаған әлем туралы білімін саналы түрде меңгеруіне мүмкіндік береді.

СХЕМА: МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ ҮДЕРІСІ

Көрнекі бейне ?️ ↓Ассоциация ?↓Түсіну↓Есте сақтау↓Сөзбен жеткізу

ҚОРШАҒАН ӘЛЕММЕН ТАНЫСТЫРУДА МНЕМОТЕХНИКАНЫҢ МҮМКІНДІКТЕРІ

Мнемотехника әдістерін қолдану арқылы:

табиғат құбылыстары жеңіл түсіндіріледі;
жыл мезгілдері мен олардың ерекшеліктері есте жақсы сақталады;
тірі және өлі табиғат арасындағы байланыс айқындалады;
балалар өз ойларын жүйелі жеткізе бастайды.

Бұл әдіс баланың зерттеушілік қабілетін дамытып, қоршаған ортаға деген қызығушылығын арттырады.

ТҮЙІН

Оқу қызықты өтеді Ақпарат оңай есте сақталады Сөйлеу белсенділігі артады
Қоршаған ортаға қызығушылық күшейеді

Мнемотехника – мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы ұғымдарын қалыптастыруда тиімді әрі нәтижелі педагогикалық әдіс болып табылады. Ол баланың жас ерекшеліктеріне сай ақпаратты жеңіл қабылдауына, жүйелеуіне және есте сақтауына мүмкіндік береді.

Мнемотехника әдістерін мақсатты және жүйелі қолдану педагогтің кәсіби қызметін байытып, оқу-тәрбие үдерісінің сапасын арттырады. Сондықтан бұл әдісті қоршаған әлеммен таныстыруда кеңінен қолдану педагогикалық тұрғыдан негізделген және практикалық маңызы жоғары бағыт болып табылады.

2.2. Мнемокестелер, мнемосызбалар, шартты белгілер мен пиктограммалардың танымдық рөлі

Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді тану үдерісінде ақпаратты қабылдау, есте сақтау және қайта жаңғырту қабілеттері олардың жас ерекшеліктеріне тікелей байланысты. Бұл кезеңде баланың танымдық әрекеті көрнекілікке, бейнелік ойлауға және эмоциялық әсерге сүйенеді. Осы ерекшеліктерді ескере отырып, оқу-тәрбие үдерісінде мнемокестелер, мнемосызбалар, шартты белгілер мен пиктограммаларды қолдану баланың танымдық дамуын қамтамасыз ететін тиімді құралдардың бірі болып табылады.

Аталған мнемотехникалық құралдар қоршаған әлем туралы ұғымдарды жүйелеуге, күрделі ақпаратты жеңілдетіп ұсынуға және баланың ойлау әрекетін белсендіруге мүмкіндік береді.

МНЕМОКЕСТЕЛЕРДІҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

Мнемокестелер – белгілі бір тақырып бойынша ақпаратты жүйелеп, құрылымдап ұсынатын көрнекі құрал. Олар суреттер, белгілер және шартты символдар арқылы баланың ақпаратты тұтас қабылдауына жағдай жасайды.

Мнемокестелердің танымдық рөлі:

ақпаратты ретімен қабылдауға үйретеді;
негізгі және қосымша белгілерді ажыратуға көмектеседі;
есте сақтау мен қайта жаңғырту үдерісін жеңілдетеді;
логикалық ойлау мен салыстыру дағдыларын дамытады.

Қоршаған әлеммен таныстыруда мнемокестелер жыл мезгілдері, ауа райы, табиғат құбылыстары, жануарлар мен өсімдіктердің ерекшеліктерін меңгертуде тиімді қолданылады. Бала кестеге сүйене отырып, көргенін сипаттайды, өз ойын жүйелі түрде жеткізеді.

КЕСТЕ: МНЕМОКЕСТЕЛЕРДІҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

Танымдық бағыт	Мнемокестенің қызметі	Баланың дамуындағы нәтижесі
Есте сақтау	Ақпаратты сурет пен белгі арқылы жүйелейді	Материалды ұзақ уақыт есте сақтайды
Қабылдау	Көрнекі түрде ұсынады	Қоршаған ортаны тез әрі нақты қабылдайды
Ассоциация	Бейнелер арасындағы байланысты көрсетеді	Ойлау байланыстары қалыптасады
Жүйелеу	Ақпаратты реттілікпен орналастырады	Логикалық ойлау дамиды
Сөйлеу	Кестеге сүйеніп әңгіме құрастырады	Байланыстырып сөйлеуі дамиды
Зейін	Назарды негізгі белгілерге шоғырландырады	Тұрақты зейін қалыптасады
Эмоция	Қызықты, түсінікті бейнелер береді	Танымдық қызығушылық артады

Әдістемелік түйін

Мнемокестелерді қолдану арқылы бала қоршаған әлем туралы ақпаратты көріп – түсініп – есте сақтап – сөзбен жеткізуге үйренеді. Бұл тәсіл оқу үдерісін жеңілдетіп қана қоймай, баланың танымдық белсенділігін арттырып, білімді саналы түрде меңгеруіне мүмкіндік береді.

МНЕМОСЫЗБАЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

Мнемосызбалар – белгілі бір үдерістің, құбылыстың немесе әрекеттердің реттілігін көрсететін көрнекі схема. Олар баланың себеп–салдар байланысын түсінуіне және ойлау әрекетін жүйелеуге көмектеседі.

Мнемосызбалар:

әрекеттердің бірізділігін сақтауға үйретеді;
уақыт пен кеңістік туралы түсініктерді қалыптастырады;
талдау және қорытынды жасау қабілетін дамытады;
баланың өз бетінше ой қорытуына мүмкіндік береді.

Мысалы, табиғаттағы маусымдық өзгерістерді, өсімдіктің өсу кезеңдерін немесе ауа райының өзгеруін мнемосызбалар арқылы көрсету балалардың бұл құбылыстарды жеңіл түсінуіне жағдай жасайды.

? КЛАСТЕР: МНЕМОСЫЗБАЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

МНЕМОСЫЗБАЛАР

------------------------------------------------

| | | |

Реттілік Себеп–салдар Ойлау Сөйлеу

| | | |

• әрекет • құбылыстар • талдау • әңгіме

кезеңдері байланысы • салыстыру құрастыру

• үдеріс • өзгеріс • қорытынды • жүйелі

барысы себептері жасау айту

Есте сақтау

• ақпаратты

құрылымдау

Әдістемелік түсіндірме

Мнемосызбалар балаларға ақпаратты ретімен, жүйелі түрде қабылдауға көмектеседі. Олар табиғат құбылыстарының, әрекеттер мен үдерістердің бірізділігін түсінуге мүмкіндік беріп, баланың себеп–салдар байланысын анықтауына жағдай жасайды. Мнемосызбаларға сүйене отырып бала өз ойын жоспарлап айтуға, қорытынды жасауға және алған білімін саналы түрде қолдануға үйренеді.

ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕРДІҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

Шартты белгілер – белгілі бір ұғымды немесе құбылысты қысқа әрі нақты түрде бейнелейтін символдар. Олар баланың ақпаратты тез қабылдап, оны есте сақтауына ықпал етеді.

Шартты белгілердің танымдық маңызы: ақпаратты ықшам түрде ұсынуға мүмкіндік береді; баланың ассоциация жасау қабілетін дамытады; бейнелік ойлауды белсендіреді; зейінді шоғырландыруға көмектеседі.

Қоршаған әлем тақырыптарында шартты белгілер күн, бұлт, жаңбыр, қар, жел сияқты табиғат құбылыстарын белгілеуде жиі қолданылады. Бұл белгілер балаларға ақпаратты тез ажыратуға және салыстыруға мүмкіндік береді.

СХЕМА: ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕРДІҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

Шартты белгі (символ)↓Көрнекі қабылдау ?↓Ассоциация қалыптастыру ?Мағынаны түсіну↓Есте сақтау ? ↓Сөзбен жеткізу ?️ ↓

Қоршаған орта туралы тұрақты ұғым қалыптасуы ?

СХЕМАНЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК МӘНІ

Шартты белгілер

-------------------------

| | |

Нақтылау Қысқарту Жүйелеу

| | |

Ақпарат Күрделі Ұғымдарды

тез мазмұнды реттеу

түсіну жеңілдету

ҚЫСҚАША ТҮЙІН

Бала белгіні көреді
Мағынасын түсінеді
Ассоциация жасайды
Сөзбен айтады
Ұғым санасында бекиді

Шартты белгілерді қолдану балаларға ақпаратты ықшам, нақты және түсінікті түрде қабылдауға мүмкіндік береді. Олар баланың көрнекі-бейнелік ойлауын дамытып, қоршаған әлем туралы білімді жүйелеуге және ұзақ уақыт есте сақтауға жағдай жасайды. Сондықтан шартты белгілер қоршаған әлеммен таныстыруда маңызды танымдық құрал болып табылады.

ПИКТОГРАММАЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

Пиктограммалар – белгілі бір мағынаны қарапайым бейне арқылы жеткізетін көрнекі құрал. Олар сөздік түсіндіруді қажет етпей-ақ, баланың ақпаратты интуитивті түрде түсінуіне жағдай жасайды.

Пиктограммалардың танымдық рөлі:

баланың көрнекі қабылдауын дамытады;
есте сақтау процесін жеңілдетеді;
байланыстырып сөйлеуді қолдайды;
баланың дербес ойлауына ықпал етеді.

Пиктограммалар балалардың әңгіме құрастыруында, табиғат құбылыстарын сипаттауда, бақылау нәтижелерін баяндауда тиімді қолданылады.

КЛАСТЕР: ПИКТОГРАММАЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ РӨЛІ

ПИКТОГРАММАЛАР

------------------------------------------------

| | | |

Көрнекілік Есте сақтау Ассоциация Сөйлеу

| | | |

• нақты бейне • оңай сақтау • бейне арқылы • әңгіме

• түсініктілік • ұзақ есте • мағына құрастыру

қалу байланыстыру

Танымдық белсенділік

• қызығушылық артады

• дербес ойлау дамиды

Пиктограммалар балаларға ақпаратты сөзсіз-ақ түсінуге мүмкіндік береді. Олар баланың көрнекі қабылдауын күшейтіп, ассоциация жасауына жағдай жасайды. Пиктограммаға сүйене отырып бала өз ойын еркін жеткізіп, қоршаған әлем туралы алған білімін жүйелі түрде баяндауға үйренеді.

МНЕМOТЕХНИКАЛЫҚ ҚҰРАЛДАРДЫҢ БІРІККЕН ӘСЕРІ

Мнемокестелер, мнемосызбалар, шартты белгілер мен пиктограммаларды бірлесе қолдану балалардың танымдық үдерістерін кешенді түрде дамытады. Бұл құралдар:

көрнекі-бейнелік ойлауды күшейтеді;
есте сақтау мен зейінді дамытады;
сөйлеу және ой қорыту қабілеттерін жетілдіреді;
қоршаған әлем туралы білімді жүйелі түрде қалыптастырады.

Кесте: Мнемoтехникалық құралдардың біріккен әсері

Мнемотехникалық құрал	Негізгі қызметі	Танымдық үдеріске әсері	Баланың дамуындағы нәтижесі
Мнемокесте	Ақпаратты жүйелеу, құрылымдау	Салыстыру, талдау	Логикалық ойлау, есте сақтау дамиды
Мнемосызба	Реттілікті, үдерісті көрсету	Себеп–салдар байланысын түсіну	Ой қорыту, жоспарлау қалыптасады
Шартты белгілер	Ұғымды қысқа, нақты белгілеу	Ассоциация жасау	Зейін, жылдам қабылдау дамиды
Пиктограммалар	Мағынаны бейне арқылы жеткізу	Көрнекі қабылдау	Бейнелік ойлау, сөйлеу дамиды
Құралдардың бірлігі	Бірін-бірі толықтыру	Танымдық белсенділікті арттыру	Қоршаған әлем туралы жүйелі ұғым қалыптасады

Мнемотехникалық құралдарды кешенді түрде қолдану балалардың қоршаған әлем туралы білімін тұтас қабылдауына мүмкіндік береді. Әр құрал өз алдына маңызды болғанымен, оларды біріктіріп қолдану баланың:

? ойлауын? қабылдауын?️ сөйлеуін? есте сақтауын? танымдық қызығушылығын

бір мезгілде дамытуға ықпал етеді.

Мнемокестелер, мнемосызбалар, шартты белгілер мен пиктограммалар мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуын қамтамасыз ететін маңызды педагогикалық құралдар болып табылады. Олар қоршаған әлем туралы ұғымдарды жеңіл меңгеруге, ақпаратты жүйелеуге және баланың оқу әрекетіне белсенді қатысуына мүмкіндік береді.

Аталған құралдарды мақсатты және жүйелі қолдану оқу-тәрбие үдерісінің тиімділігін арттырып, балалардың қоршаған ортаны саналы түрде танып-білуіне жағдай жасайды.

2.3. Табиғат құбылыстары мен жыл мезгілдерін меңгертуде мнемотехникалық тәсілдер

М ектеп жасына дейінгі балалар үшін табиғат құбылыстары мен жыл мезгілдері туралы ұғымдар абстрактілі болып көрінуі мүмкін. Күннің суытуы, жауын-шашынның түсуі, маусымдық өзгерістер сияқты құбылыстарды бала тек сөз арқылы емес, көріп, салыстырып, бейнелеп қабылдағанда ғана терең түсінеді. Осыған байланысты мнемотехникалық тәсілдер табиғат тақырыптарын меңгертуде ерекше маңызға ие.

Мнемотехника табиғат құбылыстары мен жыл мезгілдерін жүйелі, ретті, көрнекі түрде ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл әдіс балалардың бақылау қабілетін, есте сақтауын, байланыстырып сөйлеуін және экологиялық санасын дамытуға бағытталған.

ТАБИҒАТ ҚҰБЫЛЫСТАРЫН МЕҢГЕРТУДЕ МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ТӘСІЛДЕР

Табиғат құбылыстары (☀️ күн, ☁️ бұлт, ?️ жаңбыр, ❄️ қар, ?️ жел, ?️ тұман, ⚡ найзағай) балалардың күнделікті өмірінде жиі кездескенімен, олардың пайда болу себептері мен өзара байланысын түсіну үшін жүйелі әрі мақсатты жұмыс қажет. Мектеп жасына дейінгі балалар бұл құбылыстарды көбіне сыртқы белгілері арқылы қабылдайды, сондықтан оларды көрнекі және бейнелік тәсілдер арқылы меңгерту тиімді болып табылады.

Мнемотехника әдістерін қолдану табиғат құбылыстарын балаларға қарапайым, түсінікті және есте қаларлық түрде ұсынуға мүмкіндік береді. Мнемокестелер, пиктограммалар мен шартты белгілер арқылы бала табиғаттағы өзгерістерді салыстырып, олардың ерекшеліктерін ажыратуға үйренеді.

Мнемотехника арқылы:

☀️ құбылыстардың сыртқы белгілері ажыратылады – балалар күннің жарықтығын, бұлттың пішінін, жаңбырдың тамшысын, қардың ұлпасын көрнекі бейнелер арқылы оңай таниды;

?️ ауа райының өзгерісі салыстырылады – кешегі және бүгінгі ауа райын салыстыру, маусымдық айырмашылықтарды байқау баланың бақылау және салыстыру қабілетін дамытады;

? себеп–салдар байланысы қалыптасады – «неге жаңбыр жауады?», «неліктен қар қыста жауады?» сияқты сұрақтарға жауап іздеу арқылы баланың логикалық ойлауы дамиды;

? есте сақтау қабілеті күшейеді – символдар мен бейнелер арқылы алынған ақпарат ұзақ уақыт жадында сақталады;

?️ сөйлеу белсенділігі артады – балалар табиғат құбылыстарын сипаттап, өз ойларын сөзбен жеткізуге дағдыланады.

Осылайша, мнемотехникалық тәсілдер табиғат құбылыстарын меңгертуде баланың танымдық белсенділігін арттырып, қоршаған ортаға деген қызығушылығын күшейтеді және экологиялық мәдениеттің бастапқы негіздерін қалыптастыруға ықпал етеді ?

КЕСТЕ: Табиғат құбылыстарын меңгертуде мнемотехникалық тәсілдер

Табиғат құбылысы	Қолданылатын мнемотехника	Баланың әрекеті	Нәтижесі
☀️ Күн	Пиктограмма, шартты белгі	Сипаттау, салыстыру	Жарық, жылу туралы түсінік
☁️ Бұлт	Мнемосызба	Өзгерісті байқау	Ауа райын болжау
?️ Жаңбыр	Мнемокесте	Әңгіме құрастыру	Себеп–салдар түсіну
❄️ Қар	Мнеможол	Реттілікпен айту	Маусымдық ұғым
?️ Жел	Белгі + қимыл	Бақылау	Табиғи қозғалыс түсінігі

ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІН МЕҢГЕРТУДЕ МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ

Жыл мезгілдері – қоршаған әлем тақырыбындағы ең көлемді әрі маңызды бөлімдердің бірі. Мнемотехника бұл тақырыпты балалар үшін нақты, қызықты және есте қаларлық етеді.

Балалар жыл мезгілдерін: түстер арқылы; табиғат белгілері арқылы;

жануарлар мен өсімдіктердің өзгерісі арқылы меңгереді.

? КЛАСТЕР: «ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІН МНЕМОТЕХНИКА АРҚЫЛЫ МЕҢГЕРТУ»

ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІ

-------------------------------------------------

| | | |

Көктем Жаз Күз Қыс

| | | |

• бүршік • күн • жапырақ • қар

• жаңбыр • жылу • жаңбыр • аяз

• құстар • жеміс • өнім • мұз

Мнемокесте – пиктограмма – шартты белгі

МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРДІҢ ҚОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ

Мнемотехника жыл мезгілдерін меңгертуде балалардың жас ерекшеліктерін, қабылдау және ойлау мүмкіндіктерін ескере отырып, жүйелі әрі мақсатты түрде қолданылады. Бұл тәсілдер оқу материалын көрнекі, түсінікті және есте қаларлық етуге бағытталған.

Мнемотехника жыл мезгілдерін меңгертуде келесі тәсілдер арқылы жүзеге асады:

• мнемокестелер – әр мезгілдің негізгі белгілерін (ауа райы, табиғаттағы өзгерістер, өсімдіктер мен жануарлар тіршілігі) жүйелеуге мүмкіндік береді. Мнемокестеге сүйене отырып, балалар жыл мезгілдерінің ерекшеліктерін салыстырып, өз ойларын ретімен жеткізеді;

• мнемосызбалар – маусымдық өзгерістердің реттілігін (көктем → жаз → күз → қыс) көрсету арқылы балалардың уақыт туралы түсініктерін қалыптастырады. Бұл тәсіл себеп–салдар байланысын түсінуге және ой қорытуға көмектеседі;

• пиктограммалар – әр жыл мезгілін бір бейнемен тануға мүмкіндік береді. Балалар пиктограмма арқылы мезгілді тез ажыратып, оның негізгі белгілерін еске түсіреді;

• шартты белгілер – ауа райын белгілеу, күнделікті бақылау жүргізу барысында қолданылады. Бұл тәсіл балаларды тұрақты бақылауға, салыстыруға және қорытынды жасауға үйретеді.

Аталған мнемотехникалық тәсілдерді біріктіріп қолдану оқу-тәрбие үдерісінің тиімділігін арттырып, балалардың жыл мезгілдері туралы білімін жүйелі түрде қалыптастырады. Нәтижесінде балалар табиғаттағы өзгерістерді саналы түрде қабылдап, қоршаған ортаға деген қызығушылығы мен экологиялық мәдениеті дами түседі.

СХЕМА: ЖЫЛ МЕЗГІЛІН МНЕМОТЕХНИКА АРҚЫЛЫ МЕҢГЕРТУ ҮДЕРІСІ

Бақылау ?↓Белгілеу (пиктограмма) ?↓Салыстыру ?

↓Мнемокестеге орналастыру ? ↓

Әңгімелеу ?️↓Қорытынды жасау ✅

ТАНЫМДЫҚ ДАМУҒА ӘСЕРІ

Мнемотехникалық тәсілдерді жүйелі қолдану мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуына жан-жақты оң әсер етеді. Бұл әдістер баланың ақпаратты қабылдауын жеңілдетіп қана қоймай, оны саналы түрде меңгеруіне және күнделікті өмірде қолдануына мүмкіндік береді.

Мнемотехникалық тәсілдер арқылы:

• балалар табиғат құбылыстарын ажырата алады – күн, бұлт, жаңбыр, қар, жел сияқты құбылыстардың сыртқы белгілерін танып, олардың айырмашылықтарын салыстырады;

• жыл мезгілдерінің ерекшеліктерін жүйелі түрде айтады – әр мезгілге тән табиғи өзгерістерді, ауа райын, өсімдіктер мен жануарлар тіршілігін ретімен сипаттайды;

• бақылау нәтижесін сөзбен жеткізеді – көргенін, байқағанын әңгімелеп, өз ойын байланыстырып айту дағдылары қалыптасады;

• экологиялық мәдениеттің бастапқы негіздерін меңгереді – табиғатқа қамқорлықпен қарау, қоршаған ортаны қорғау қажеттігін түсіне бастайды;

• логикалық ойлау қабілеті дамиды – себеп–салдар байланысын анықтап, қарапайым қорытынды жасауға үйренеді;

• танымдық қызығушылығы артады – табиғат құбылыстарын зерттеуге, бақылауға деген ынтасы күшейеді.

Осылайша, мнемотехникалық тәсілдер балалардың қоршаған әлем туралы білімін жүйелі түрде қалыптастырып, олардың танымдық белсенділігін арттыруға және экологиялық сананың негізін қалауға мүмкіндік береді.

? ТҮЙІН

? Табиғат қызықты танылады? Ақпарат оңай есте сақталады?️ Балалар еркін әңгімелейді? Қоршаған ортаға сүйіспеншілік артады

Табиғат құбылыстары мен жыл мезгілдерін меңгертуде мнемотехникалық тәсілдерді қолдану мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуына оң әсер етеді. Мнемотехника ақпаратты көрнекі, жүйелі және қолжетімді түрде ұсынуға мүмкіндік беріп, баланың бақылау, салыстыру, ой қорыту және байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.

Бұл тәсілдер қоршаған әлемді тануды жеңілдетіп қана қоймай, баланың табиғатқа деген қызығушылығын, қамқорлық сезімін және экологиялық мәдениетін қалыптастыруға негіз болады.

2.4. Тірі және өлі табиғат, өсімдіктер мен жануарлар әлемін таныстыруда мнемотехника элементтерін қолдану

Мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы алғашқы ғылыми түсініктері тірі және өлі табиғатты танып-білуден басталады. Бала үшін табиғат – тек айналасындағы орта ғана емес, ол тіршілік көзі, қозғалыс, өзгеріс пен өзара байланыстар әлемі. Осы кезеңде қалыптасқан түсініктер баланың экологиялық мәдениетінің, дүниетанымының және табиғатқа деген жауапкершілік қатынасының негізін қалайды.

Алайда тірі және өлі табиғат, өсімдіктер мен жануарлар әлемі туралы ұғымдар көлемді әрі күрделі болғандықтан, оларды тек сөзбен түсіндіру мектеп жасына дейінгі бала үшін жеткіліксіз. Сондықтан бұл тақырыптарды көрнекілікке, бейнелік ойлауға және ассоциацияға негізделген мнемотехника элементтері арқылы меңгерту педагогикалық тұрғыдан аса тиімді болып табылады.

Т ІРІ ЖӘНЕ ӨЛІ ТАБИҒАТ ҰҒЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ МНЕМОТЕХНИКА

Тірі табиғатқа (өсімдіктер, жануарлар, адам), ал өлі табиғатқа (су, ауа, тас, топырақ, күн, ай) жататын нысандарды ажырату – баланың табиғат туралы алғашқы жіктеу әрекеттерінің бірі.

Мнемотехника элементтері арқылы:

тірі және өлі табиғаттың негізгі белгілері айқындалады;
салыстыру және жіктеу дағдылары дамиды;
себеп–салдар байланысы қалыптасады.

Мысалы, мнемокесте арқылы тірі табиғатқа тән белгілер (өседі ?, тыныс алады ?️, көбейеді ?), ал өлі табиғатқа тән белгілер (қозғалмайды, өспейді, тыныс алмайды) көрнекі түрде беріледі. Бұл тәсіл балаларға ақпаратты тез қабылдап, ұзақ уақыт есте сақтауға мүмкіндік береді.

МНЕМОКЕСТЕ: ТІРІ ЖӘНЕ ӨЛІ ТАБИҒАТ ҰҒЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Салыстыру белгілері	Тірі табиғат	Өлі табиғат
? Өсу	Өседі, дамиды	Өспейді
?️ Тыныс алу	Тыныс алады	Тыныс алмайды
? Қоректену	Қоректенеді	Қоректенбейді
? Көбею	Көбейеді	Көбеймейді
? Өзгеріс	Ішкі және сыртқы өзгеріс болады	Тек сыртқы әсермен өзгереді
? Бақылау мысалы	Өсімдік, жануар, адам	Су, тас, ауа, күн
? Танымдық нәтиже	Тіршілік бар екенін түсінеді	Табиғи зат екенін ажыратады

Әдістемелік түсіндірме

Бұл мнемокесте арқылы балалар:

тірі және өлі табиғат нысандарын салыстырады;
негізгі белгілерін ажыратады;
ақпаратты көрнекі түрде қабылдайды;
қорытынды жасап, өз ойын сөзбен жеткізеді.

Мнемокесте балалардың логикалық ойлауын, жіктеу дағдыларын және экологиялық мәдениетінің бастапқы негіздерін қалыптастыруға ықпал етеді ?

Ө СІМДІКТЕР ӘЛЕМІН ТАНЫСТЫРУДА МНЕМОТЕХНИКА ЭЛЕМЕНТТЕРІ

Өсімдіктер әлемі – баланың табиғатқа деген қызығушылығын арттыратын ең көрнекі және қолжетімді тақырыптардың бірі. Ағаштар, гүлдер, бұталар, көкөністер мен жемістерді таныстыру барысында мнемотехника элементтері тиімді қолданылады.

Мнемотехника арқылы:

өсімдіктің бөліктері (тамыр, сабақ, жапырақ, гүл) жүйелі түрде меңгеріледі;
өсу кезеңдері реттілікпен көрсетіледі;
маусымдық өзгерістер түсіндіріледі.

Мнемосызбалар өсімдіктің өсу үдерісін (тұқым → өскін → гүл → жеміс) кезең-кезеңімен көрсетуге мүмкіндік береді. Ал пиктограммалар арқылы балалар өсімдіктің күнге ☀️, суға ?, топыраққа ? тәуелді екенін түсінеді.

Бұл тәсілдер балалардың: бақылау қабілетін; зерттеушілік қызығушылығын; бейнелік ойлауын дамытады.

КЛАСТЕР: ӨСІМДІКТЕР ӘЛЕМІН ТАНЫСТЫРУДА МНЕМОТЕХНИКА ЭЛЕМЕНТТЕРІ

ӨСІМДІКТЕР ӘЛЕМІ

------------------------------------------------

| | | |

Құрылымы Өсу кезеңі Қажетті жағдай Маусымдық

| | | өзгеріс

• тамыр • тұқым • күн ☀️ • көктем

• сабақ • өскін • су ? • жаз

• жапырақ • гүл • топырақ ? • күз

• гүл • жеміс • жылу ?

Мнемокесте – мнемосызба – пиктограмма

Қысқаша әдістемелік түсіндірме

Бұл кластер арқылы балалар:

өсімдіктің негізгі бөліктерін ажыратады;
өсу үдерісінің реттілігін түсінеді;
өсімдікке қажетті жағдайларды ассоциация арқылы есте сақтайды;
маусымдық өзгерістерді жүйелі түрде қабылдайды.

Мнемотехника элементтеріне сүйенген бұл тәсіл баланың:
? логикалық ойлауын
? бақылау дағдыларын
?️ байланыстырып сөйлеуін
? табиғатқа жанашырлық сезімін дамытуға мүмкіндік береді.

ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІН МЕҢГЕРТУДЕ МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ

Жануарлар әлемі балалар үшін ерекше қызықты әрі эмоциялық әсері мол тақырып болып табылады. Үй жануарлары мен жабайы жануарларды, құстарды, жәндіктерді таныстыруда мнемотехника элементтері оқу үдерісін жандандырады.

Мнемотехника арқылы:

жануарлардың тіршілік ортасы анықталады;
қоректену ерекшеліктері салыстырылады;
қозғалыс түрлері сипатталады.

Мнемокестелер жануарларды «үй жануарлары – жабайы жануарлар», «жерде – суда – ауада тіршілік ететіндер» деп жіктеуге мүмкіндік береді.
Шартты белгілер жануарлардың дыбыстарын, қозғалысын, мінез-құлқын белгілеуде қолданылады.

Балалар мнемоматериалдарға сүйене отырып:

әңгіме құрастырады;
өз ойын жүйелі жеткізеді;
жануарларға жанашырлық сезімін қалыптастырады.

СХЕМА: ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІН МНЕМОТЕХНИКА АРҚЫЛЫ МЕҢГЕРТУ

Жануар (бейне) ? ↓Көрнекі қабылдау ? ↓Шартты белгі /пиктограмма ? ↓Ассоциация құру ? ↓Салыстыру және жіктеу

(үй жануары – жабайы жануар, құрлық – су – ауа) ↓Мнемокесте / мнемосызба ?↓Әңгіме құрастыру ?️↓Қорытынды жасау ↓Жануарлар әлемі туралы

тұрақты ұғым қалыптасуы ?

СХЕМАНЫҢ ҚОЛДАНУ ЛОГИКАСЫ

Бақылау ?↓Белгілеу ? ↓Талдау ?↓Жүйелеу ?↓Сөйлеу ?️

? ТҮЙІН

? Бала жануарды таниды? Ерекшелігін ажыратады? Байланыс орнатады?️ Өз ойын айтады? Жануарларға жанашырлық қалыптасады

Бұл схема арқылы мнемотехника жануарлар әлемін меңгертуде көрнекі қабылдау → ойлау → сөйлеу → қорытынды тізбегін қамтамасыз етеді. Нәтижесінде балалар жануарларды саналы түрде танып, олардың тіршілік ету ортасын, мінез-құлқын және табиғаттағы орнын түсіне бастайды.

ТІРІ ЖӘНЕ ӨЛІ ТАБИҒАТТЫ САЛЫСТЫРУДА МНЕМОТЕХНИКАНЫҢ РӨЛІ

Мнемотехника элементтері тірі және өлі табиғат нысандарын салыстыруға, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын табуға мүмкіндік береді. Бұл баланың логикалық ойлауын дамытуда маңызды рөл атқарады.

Мысалы:

тірі табиғат – өседі, өзгереді, көбейеді;
өлі табиғат – өспейді, көбеймейді, тек сыртқы әсерге байланысты өзгереді.

Осындай салыстырулар кесте, схема және пиктограмма арқылы берілгенде, бала ақпаратты жеңіл қабылдап, қорытынды жасай алады.

КЕСТЕ: ТІРІ ЖӘНЕ ӨЛІ ТАБИҒАТТЫ САЛЫСТЫРУДА МНЕМОТЕХНИКАНЫҢ РӨЛІ

Салыстыру бағыты	Тірі табиғат	Өлі табиғат	Мнемотехниканың рөлі
? Өсу және даму	Өседі, дамиды	Өспейді, дамымайды	Белгілер арқылы айырмашылықты есте сақтауға көмектеседі
?️ Тыныс алу	Тыныс алады	Тыныс алмайды	Ассоциация арқылы ұғымды нақтылайды
? Қоректену	Қоректенеді	Қоректенбейді	Ақпаратты жүйелейді
? Көбею	Көбейеді	Көбеймейді	Негізгі белгілерді салыстыруды жеңілдетеді
? Өзгеріс	Ішкі және сыртқы өзгеріс болады	Тек сыртқы әсермен өзгереді	Себеп–салдар байланысын қалыптастырады
? Мысалдар	Өсімдік, жануар, адам	Су, тас, ауа, күн	Көрнекі қабылдауды күшейтеді
? Танымдық нәтиже	Тіршілік барын түсінеді	Табиғи зат екенін ажыратады	Ұғымды ұзақ уақыт есте сақтауға мүмкіндік береді

Бұл кестеде мнемотехника элементтері тірі және өлі табиғатты көрнекі түрде салыстыруға, негізгі айырмашылықтарын жүйелі түрде есте сақтауға мүмкіндік береді. Балалар ақпаратты бейне, белгі және ассоциация арқылы қабылдап, қоршаған әлем туралы білімін саналы түрде меңгереді.

Мнемотехниканы қолдану баланың:
? логикалық ойлауын? бақылау қабілетін?️ байланыстырып сөйлеуін
? экологиялық мәдениетін дамытуға ықпал етеді.

ТАНЫМДЫҚ ДАМУҒА ӘСЕРІ

Мнемотехника элементтерін қолдану арқылы:

балалар тірі және өлі табиғат нысандарын ажыратады;
өсімдіктер мен жануарлардың ерекшеліктерін жүйелі түрде сипаттайды;
бақылау нәтижесін сөзбен жеткізеді;
экологиялық мәдениеттің бастапқы негіздерін меңгереді;
табиғатқа қамқорлықпен қарау дағдылары қалыптасады.

Сонымен қатар баланың:
? ойлау қабілеті?️ байланыстырып сөйлеуі? бақылау дағдысы
? танымдық қызығушылығы бір мезгілде дамиды.

Қорытындылай келе, тірі және өлі табиғат, өсімдіктер мен жануарлар әлемін таныстыруда мнемотехника элементтерін қолдану мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы ұғымдарын қалыптастыруда аса тиімді педагогикалық тәсіл болып табылады. Мнемотехника ақпаратты көрнекі, жүйелі және қолжетімді түрде ұсынуға мүмкіндік беріп, баланың танымдық белсенділігін арттырады.

Бұл әдістер арқылы балалар табиғаттағы өзара байланыстарды түсініп, оны қорғау қажеттігін сезіне бастайды. Нәтижесінде мектеп жасына дейінгі бала экологиялық санасы қалыптасқан, табиғатқа жанашыр, қоршаған ортаны бағалай білетін тұлға ретінде дамиды.

III БӨЛІМ. Мнемотехника негізінде қоршаған ортамен таныстыруды ұйымдастыру әдістемесі

3.1. Мнемотехникалық әдістерді Іс-әрекетті енгізу жолдары

Қоршаған ортамен таныстыруды ұйымдастыруда мнемотехникалық әдістерді Іс-әрекетті жүйелі түрде енгізу – мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуын қамтамасыз етудің тиімді жолдарының бірі болып табылады. Бұл әдістер балалардың ақпаратты қабылдау, есте сақтау және қайта жаңғырту ерекшеліктеріне негізделіп, оқу үдерісін жеңіл әрі қызықты етуге бағытталады.

Мнемотехника әдістерін Іс-әрекетті енгізу педагогтен алдын ала жоспарлауды, мақсатты таңдауды және баланың жас ерекшеліктерін ескеруді талап етеді. Дұрыс ұйымдастырылған жағдайда мнемотехника Іс-әрекеттіің мазмұнын байытып, баланың белсенді қатысуына мүмкіндік береді.

МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ЕНГІЗУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ

Мнемотехникалық әдістер оқу-тәрбие үдерісінде баланың жас және танымдық ерекшеліктерін ескере отырып, әртүрлі кезеңдерде жүйелі түрде қолданылады. Бұл әдістер Іс-әрекетті көрнекі, қызықты және нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Мнемотехникалық әдістер Іс-әрекетті:

? жаңа тақырыпты түсіндіруде – көрнекі бейнелер, пиктограммалар мен шартты белгілер арқылы балалардың назарын шоғырландырып, жаңа ақпаратты жеңіл қабылдауына жағдай жасайды;

? білімді бекітуде – мнемокестелер мен мнемосызбалар арқылы алынған білімді жүйелеп, есте сақтау үдерісін күшейтеді;

? қайталау және қорытындылауда – символдар мен схемаларға сүйене отырып, өткен материалды еске түсіруге және негізгі ойды бөліп көрсетуге мүмкіндік береді;

??️ бақылау және әңгімелеу барысында – табиғат құбылыстарын, көргенін сипаттау кезінде балалардың ойлауын, сөйлеу белсенділігін арттырады.

Осындай жүйелі ұйымдастырылған жұмыс нәтижесінде:

? бала Іс-әрекетті қызыға қатысады;
? ақпаратты саналы түрде меңгереді;
?️ өз ойын еркін жеткізеді;
? зейінін шоғырландырады;
? қоршаған әлемге деген қызығушылығы артады.

ІС-ӘРЕКЕТТІ ҰЙЫМДАСТЫРУ КЕЗЕҢДЕРІ

Мнемотехникалық әдістерді Іс-әрекетті енгізу бірнеше кезең арқылы жүзеге асады:

? СХЕМА: МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ЕНГІЗУ КЕЗЕҢДЕРІ

Мотивация ? ↓Көрнекі бейнемен таныстыру ? ↓Мнемоматериалды қолдану (кесте, белгі) ?↓Баланың әрекеті (салыстыру, айту) ?️↓Бекіту (ойын, тапсырма) ?↓Қорытындылау ✅

КЕСТЕ: МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ІС-ӘРЕКЕТТІ ЕНГІЗУ ЖОЛДАРЫ

Оқу кезеңі	Қолданылатын әдіс	Баланың әрекеті	Нәтижесі
Кіріспе	Пиктограмма	Қызығушылық таныту	Мотивация
Түсіндіру	Мнемокесте	Қарау, салыстыру	Түсіну
Негізгі бөлім	Мнемосызба	Реттілікпен айту	Логикалық ойлау
Бекіту	Ойын + белгі	Әңгіме құрастыру	Есте сақтау
Қорытынды	Схема	Қорытынды жасау	Білім бекіту

МНЕМОТЕХНИКАНЫ ІС-ӘРЕКЕТТІІҢ ТҮРЛЕРІНДЕ ҚОЛДАНУ

Мнемотехникалық әдістерді педагог оқу-тәрбие үдерісінің барлық түрінде жүйелі түрде қолдана алады. Бұл тәсілдер баланың ақпаратты қабылдауын жеңілдетіп, танымдық белсенділігін арттыруға және алған білімін тәжірибеде қолдануына мүмкіндік береді.

Мнемотехникалық әдістерді педагог:

? ұйымдастырылған іс-әрекетте
– жаңа тақырыпты түсіндіру барысында мнемокесте, пиктограмма, шартты белгілерді қолданады.
Мысал: «Жыл мезгілдері» тақырыбында педагог әр мезгілге арналған мнемокестені көрсетіп, балаларға суреттерге сүйене отырып сипаттату, салыстыру тапсырмасын береді.
? Нәтиже: балалар ақпаратты ретімен айтып, байланыстырып сөйлеуге үйренеді.

?‍♂️ серуен және бақылау кезінде
– табиғи нысандарды бақылауда шартты белгілер мен пиктограммаларды қолданады.
Мысал: серуен кезінде ауа райын бақылап, балалар күн, бұлт, жел белгілерін таңдап, «Бүгінгі ауа райы» мнеможолын құрастырады.
?? Нәтиже: бақылау, салыстыру және қорытынды жасау дағдылары қалыптасады.

? ойын және шығармашылық әрекетте
– ойын арқылы мнемосызбалар мен бейнелік символдарды қолданады.
Мысал: «Қай жануар қайда тұрады?» ойынында балалар пиктограммалар арқылы жануарларды тіршілік ортасына сәйкестендіреді.
?? Нәтиже: логикалық ойлау, ассоциация жасау және қызығушылық артады.

? тәжірибелік жұмыстарда
– тәжірибе барысын реттілікпен көрсету үшін мнемосызбалар пайдаланылады.
Мысал: «Өсімдіктің өсуі» тәжірибесінде балалар тұқым → өскін → гүл кезеңдерін мнемосызба арқылы белгілеп, тәжірибе нәтижесін әңгімелейді.
?? Нәтиже: себеп–салдар байланысы мен зерттеушілік қабілет дамиды.

СХЕМА: МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ӘДІСТЕРДІ ЕНГІЗУДЕ ПЕДАГОГТІҢ РӨЛІ

ПЕДАГОГ

--------------------------------

| | |

Бағыттаушы Ұйымдастырушы Қызықтырушы

| | |

• бағыт береді • іс-әрекетті • қызықты

• сұрақ қояды жоспарлайды тәсіл ұсынады

• ойлантады • материалды • эмоция

іріктейді тудырады

Серіктес ?

• баламен бірге әрекет етеді

• қолдайды

• пікірін тыңдайды

Баланың танымдық дамуы

? СХЕМАНЫҢ ЛОГИКАСЫ

Бағыттау ?‍? ↓Ұйымдастыру ?↓Қызықтыру ? ↓Серіктестік ?Тиімді оқу нәтижесі ✅

? Әдістемелік түйін

? Педагог – баланы жетелейтін тұлға
? Педагог – ойлауды дамытушы
? Педагог – оқу үдерісін ұйымдастырушы
? Педагог – сенімді серіктес

Педагог баланың жас ерекшелігін, қабылдау мүмкіндігін және даму деңгейін ескере отырып, мнемоматериалдардың көлемін, мазмұнын және күрделілік деңгейін дұрыс таңдаған жағдайда, мнемотехникалық әдістер оқу-тәрбие үдерісінде жоғары нәтиже береді ?

ӘДІСТЕМЕЛІК НӘТИЖЕЛІЛІГІ

Мнемотехникалық әдістерді іс-әрекетте жүйелі енгізу нәтижесінде: балалардың қоршаған орта туралы түсініктері кеңейеді; есте сақтау қабілеті дамиды; байланыстырып сөйлеу қалыптасады; танымдық белсенділік артады; оқу үдерісі жеңіл әрі қызықты өтеді.

Мнемотехникалық әдістерді іс-әрекетте енгізу мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған ортамен танысуын тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Бұл әдістер оқу мазмұнын көрнекі, жүйелі және қолжетімді етіп, баланың танымдық дамуын қамтамасыз етеді.

Мнемотехникаға негізделген оқу қызметі баланың табиғи қызығушылығын қолдап, оны белсенді, ойлайтын және қоршаған әлемге жанашыр тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған.

3.2. Балалардың жас ерекшеліктеріне сай мнемоматериалдарды іріктеу және құрастыру

Мнемотехника негізінде қоршаған ортамен таныстырудың тиімділігі ең алдымен қолданылатын мнемоматериалдардың балалардың жас ерекшеліктеріне сай дұрыс іріктелуі мен құрастырылуына байланысты. Әр жас кезеңінде баланың қабылдау, ойлау, есте сақтау және сөйлеу мүмкіндіктері әртүрлі деңгейде дамиды. Сондықтан бір жаста тиімді болған мнемоматериал екінші жаста тиімсіз немесе күрделі болуы мүмкін.

О сыған байланысты педагог мнемоматериалдарды іріктеу барысында баланың:

жас ерекшелігін; психологиялық даму деңгейін; қабылдау түрін (көрнекі, бейнелік); зейін мен есте сақтау мүмкіндігін міндетті түрде ескеруі қажет.

МНЕМОМАТЕРИАЛДАРДЫ ІРІКТЕУДІҢ НЕГІЗГІ ҚАҒИДАЛАРЫ

Мнемоматериалдар: қарапайымнан күрделіге қарай; нақтыдан абстрактіге қарай; көрнекіден символдыққа қарай біртіндеп енгізілуі тиіс.

КЛАСТЕР: МНЕМОМАТЕРИАЛДАРДЫ ІРІКТЕУ ҚАҒИДАЛАРЫ

МНЕМОМАТЕРИАЛДАР

---------------------------------

| | |

Жасқа сай Көрнекілік Қолжетімділік

| | |

• қабылдау • сурет • қарапайым

• зейін • бейне • түсінікті

• символ

Қызығушылық ?

ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ САЙ МНЕМОМАТЕРИАЛДАР

Балалардың жас ерекшеліктеріне байланысты мнемоматериалдардың мазмұны мен күрделілік деңгейі өзгереді.

КЕСТЕ: ЖАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНЕ САЙ МНЕМОМАТЕРИАЛДАРДЫ ІРІКТЕУ

Жас тобы	Қолданылатын мнемоматериал	Ерекшелігі	Нәтижесі
Ерте жас (1 жастан )	Суреттер, ірі пиктограммалар	Үлкен, айқын бейне	Танымдық қызығушылық
Кіші топ (2 жастан )	Пиктограмма, шартты белгі	Түс арқылы тану	Қабылдау дамиды
Ортаңғы топ (3 жастан )	Мнеможол, қарапайым кесте	Реттілік қалыптасады	Есте сақтау
Ересек топ (4 жастан )	Мнемокесте, мнемосызба	Жүйелеу, салыстыру	Логикалық ойлау
Мектепалды (5 жастан )	Схема, символдық кесте	Талдау, қорытынды	Байланыстырып сөйлеу

МНЕМОМАТЕРИАЛДАРДЫ ҚҰРАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Мнемоматериалдарды құрастыру барысында педагог келесі талаптарды сақтауы тиіс: бейнелер нақты әрі түсінікті болуы; артық ақпарат болмауы; түстер үйлесімді қолданылуы; бір материалда 3–5 белгіден артық болмауы; балалардың тәжірибесіне жақын мазмұнда болуы.

? СХЕМА: МНЕМОМАТЕРИАЛДЫ ҚҰРАСТЫРУ КЕЗЕҢДЕРІ

Тақырыпты таңдау ?↓Жас ерекшелікті анықтау ???↓Мнемо түрін таңдау (сурет, белгі) ?️↓Материалды құрастыру ✂️↓Іс-әрекетте қолдану ?↓Нәтижені бақылау ?

ПРАКТИКАЛЫҚ МЫСАЛ

Тақырып: «Жыл мезгілдері»

Бұл тақырыпты меңгертуде мнемотехника балалардың жас ерекшеліктеріне сай кезең-кезеңімен қолданылады. Әр топта ақпараттың көлемі мен күрделілігі біртіндеп артып отырады.

? Кіші топ (2 жастан )

Әдіс: бір мезгілге бір пиктограмма (☀️ – жаз, ❄️ – қыс т.б.)
Іс-әрекет үлгісі: педагог бір пиктограмманы көрсетіп, балаларға:
- «Бұл қай мезгіл?»
- «Сол кезде ауа райы қандай?»
  деген қысқа сұрақтар қояды.
Даму әсері:
? эмоциялық қызығушылық оянады? көрнекі қабылдау дамиды
? есте сақтау жеңілдейді

? Ортаңғы топ (3 жастан )

Әдіс: 2–3 белгісі бар мнеможол (ауа райы → табиғат → әрекет)
Іс-әрекет үлгісі: балалар мезгілді бейнелейтін белгілерді ретімен орналастырып, қысқаша сипаттайды.
Даму әсері:
? реттілік пен салыстыру қалыптасады?️ сөздік қор кеңейеді
? себеп–салдар байланысы дамиды? Ересек топ (4 жастан)

Әдіс: толық мнемокесте (ауа райы, табиғаттағы өзгеріс, киім, адам әрекеті)
Іс-әрекет үлгісі: балалар кестеге сүйене отырып, бір жыл мезгілі туралы толық әңгіме құрастырады, басқа мезгілдермен салыстырады.
Даму әсері:
? логикалық ойлау дамид?️ байланыстырып сөйлеу қалыптасады
? табиғатқа саналы көзқарас пайда болады

? ЖАЛПЫ НӘТИЖЕ

? балалар жыл мезгілдерін шатастырмайды? ақпаратты жүйелі түрде есте сақтайды?️ өз ойын еркін әрі ретімен жеткізеді? қоршаған ортаға қызығушылығы артады

? ӘДІСТЕМЕЛІК ӘСЕРІ

? бала қызығады? көріп қабылдайды? есте сақтайды?️ сөзбен жеткізеді? табиғатқа жанашырлық қалыптасады

Балалардың жас ерекшеліктеріне сай мнемоматериалдарды іріктеу және құрастыру – мнемотехника негізіндегі оқу-тәрбие үдерісінің тиімділігін арттыратын негізгі шарттардың бірі. Жасқа сай дұрыс таңдалған мнемоматериалдар баланың қоршаған әлем туралы білімін жүйелі түрде қалыптастырып, оның танымдық, сөйлеу және ойлау қабілеттерін дамытады.

Мнемоматериалдарды саналы әрі мақсатты қолдану арқылы педагог баланың табиғи қызығушылығын сақтап, оны қоршаған ортаны танып-білуге ынталандыратын қолайлы білім беру ортасын қалыптастырады.

3.3. Қоршаған әлем тақырыптары бойынша мнемокестелермен жұмыс жүргізу әдістері

Қоршаған әлем тақырыптары (табиғат құбылыстары, жыл мезгілдері, тірі және өлі табиғат, өсімдіктер мен жануарлар әлемі) мектеп жасына дейінгі балалар үшін мазмұны кең әрі күрделі болып табылады. Осы тақырыптарды тиімді меңгертуде мнемокестелермен жүйелі жұмыс жүргізу баланың танымдық дамуын қамтамасыз ететін маңызды әдістемелік тәсілдердің бірі болып саналады.

Мнемокестелер ақпаратты көрнекі, құрылымдалған және ретті түрде ұсынуға мүмкіндік беріп, баланың есте сақтауын, ойлауын және байланыстырып сөйлеуін дамытады. Сондықтан педагог мнемокестелермен жұмысты мақсатты түрде ұйымдастырып, оны оқу-тәрбие үдерісінің әр кезеңінде қолдануы тиіс.

МНЕМОКЕСТЕЛЕРМЕН ЖҰМЫСТЫҢ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ

Қоршаған әлем тақырыптары бойынша мнемокестелермен жұмыс жүргізу келесі негізгі әдістер арқылы жүзеге асады:

таныстыру; талдау; салыстыру; әңгімелеу; бекіту және қорытындылау.

КЛАСТЕР: МНЕМОКЕСТЕЛЕРМЕН ЖҰМЫС ӘДІСТЕРІ

МНЕМОКЕСТЕ

-------------------------------------

| | | |

Таныстыру Талдау Салыстыру Әңгімелеу

| | | |

• қарау • белгі • ұқсас • жүйелі

• атау мағынасы /айырма сөйлеу

Бекіту ?

МНЕМОКЕСТЕМЕН ЖҰМЫСТЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ КЕЗЕҢДЕРІ

Мнемокестемен жұмыс бірізділік сақтай отырып жүргізіледі. Бұл баланың ақпаратты жүйелі қабылдауына жағдай жасайды.

? СХЕМА: МНЕМОКЕСТЕМЕН ЖҰМЫС КЕЗЕҢДЕРІ

Көрнекі қабылдау ?↓Белгілерді атау ?↓Мағынасын түсіндіру ?↓

Салыстыру және талдау ?↓Әңгіме құрастыру ?️ ↓Қорытынды жасау✅

КЕСТЕ: ҚОРШАҒАН ӘЛЕМ ТАҚЫРЫПТАРЫ БОЙЫНША МНЕМОКЕСТЕЛЕРМЕН ЖҰМЫС

Тақырып	Мнемокесте мазмұны	Баланың әрекеті	Нәтижесі
?️ Табиғат құбылыстары	Күн, бұлт, жаңбыр, жел	Сипаттау	Себеп–салдар түсіну
? Жыл мезгілдері	Ауа райы, табиғат, киім	Салыстыру	Маусымдық ұғым
? Өсімдіктер	Бөліктері, өсу кезеңі	Реттілікпен айту	Танымдық қызығушылық
? Жануарлар	Тіршілік ортасы, қорегі	Жіктеу	Логикалық ойлау
? Тірі/өлі табиғат	Белгілерін салыстыру	Айырмашылық табу	Экологиялық түсінік

МНЕМОКЕСТЕЛЕРМЕН ЖҰМЫСТЫҢ ТИІМДІ ӘДІСТЕМЕЛІК ТӘСІЛДЕРІ

Педагог мнемокестемен жұмыс барысында:

сұрақ-жауап әдісін;
бағыттаушы сұрақтарды;
салыстыру тапсырмаларын;
әңгіме құрастыруды
кеңінен қолданады.

Мнемокестемен жұмыс барысында қолданылатын сұрақ-бағыттаушы тәсілдер

Мнемокестемен жұмыс жүргізу барысында педагог балалардың ойлау әрекетін белсендіру үшін бағыттаушы және проблемалық сұрақтарды мақсатты түрде қолданады. Мұндай сұрақтар баланы дайын жауапты қайталауға емес, ойлануға, талдауға және өз пікірін айтуға жетелейді.

Мысалы, педагог келесі сұрақтарды қояды:

«Бұл кестеде не бейнеленген?»
– бұл сұрақ баланың көрнекі қабылдауын дамытып, мнемокестедегі бейнелерді танып, атауына мүмкіндік береді. Бала бейнені атап қана қоймай, оның мағынасын түсіндіруге тырысады.

«Қай белгі бірінші, қайсысы соңында?»
– бұл сұрақ баланың реттілік пен уақыт ұғымын қалыптастыруға бағытталған. Бала белгілердің орналасу тәртібін анықтап, құбылыстар мен әрекеттердің бірізділігін түсіне бастайды.

«Неліктен осылай ойлайсың?»
– бұл сұрақ баланы өз ойын негіздеуге, дәлелдеуге үйретеді. Бала өз жауабына сүйенген белгілерді, бақылауларын айтып, себеп–салдар байланысын орнатады.

Осындай сұрақ-бағыттаушы тәсілдер арқылы педагог балалардың:

? логикалық ойлауын дамытады;
? талдау және салыстыру қабілетін арттырады;
?️ байланыстырып сөйлеуін жетілдіреді;
? өз пікірін еркін айтуға сенімділік қалыптастырады;
? қоршаған әлемді саналы түрде тануына жағдай жасайды.

Нәтижесінде мнемокестемен жұмыс тек көрнекі құралды қарау емес, баланың белсенді ойлауына негізделген танымдық әрекетке айналады.

? ӘДІСТЕМЕЛІК ӘСЕРІ

? бала қызығады? ақпаратты көріп қабылдайды? есте сақтау күшейеді?️ сөйлеу белсенділігі артады? табиғатқа саналы көзқарас қалыптасады

Қоршаған әлем тақырыптары бойынша мнемокестелермен жұмыс жүргізу әдістері мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуын қамтамасыз ететін тиімді педагогикалық құрал болып табылады. Мнемокестелер ақпаратты көрнекі әрі жүйелі түрде ұсынуға мүмкіндік беріп, баланың ойлау, есте сақтау және байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.

Жүйелі ұйымдастырылған мнемокестелік жұмыс нәтижесінде балалар қоршаған әлем туралы білімін саналы түрде меңгеріп, табиғатқа деген қызығушылығы мен экологиялық мәдениеті қалыптасады.

IV БӨЛІМ. Практикалық бөлім: қоршаған әлемді меңгертуде мнемотехниканы қолдану тәжірибесі

4.1. Табиғат құбылыстары мен ауа райына арналған мнемокесте үлгілері

Табиғат құбылыстары мен ауа райы – мектеп жасына дейінгі балалардың күнделікті өмірінде жиі кездесетін, бірақ себеп–салдарлық байланысын түсінуі күрделі тақырыптардың бірі. Күннің шығуы мен батуы, бұлттың пайда болуы, жаңбырдың жаууы, желдің соғуы сияқты құбылыстарды бала көбіне сыртқы белгілері арқылы қабылдайды.

Осыған байланысты табиғат құбылыстары мен ауа райын меңгертуде мнемокестелерді қолдану баланың:

бақылау қабілетін; есте сақтауын; салыстыру және ой қорыту дағдыларын; байланыстырып сөйлеуін тиімді дамытуға мүмкіндік береді.

МНЕМОКЕСТЕЛЕРДІҢ ПРАКТИКАЛЫҚ МАҚСАТЫ

Табиғат пен ауа райына арналған мнемокестелердің негізгі мақсаты:

табиғат құбылыстарын ажырата білуге үйрету; ауа райының өзгерісін бақылау; себеп–салдар байланысын түсіндіру; күнделікті бақылау нәтижесін сөзбен жеткізуге дағдыландыру.

КЛАСТЕР:

«ТАБИҒАТ ҚҰБЫЛЫСТАРЫНА АРНАЛҒАН МНЕМОКЕСТЕЛЕР»

ТАБИҒАТ ҚҰБЫЛЫСТАРЫ

---------------------------------

| | |

Күн Бұлт Жауын-шашын

| | |

жылу ауа райы жаңбыр / қар

Жел

Температура

КЕСТЕ: ТАБИҒАТ ҚҰБЫЛЫСТАРЫНА АРНАЛҒАН МНЕМОКЕСТЕ ҮЛГІЛЕРІ

Тақырып	Мнемокесте мазмұны	Баланың әрекеті	Күтілетін нәтиже
☀️ Күн	Күн – жарық – жылу	Сипаттау	Жылу, жарық ұғымы
☁️ Бұлт	Бұлт – аспан – өзгеріс	Байқау	Ауа райын болжау
?️ Жаңбыр	Бұлт – жаңбыр – жер	Әңгімелеу	Себеп–салдар
❄️ Қар	Суық – қар – ақ	Салыстыру	Маусымдық ұғым
?️ Жел	Жел – қозғалыс	Бақылау	Табиғи қозғалыс

МНЕМОКЕСТЕ ҮЛГІСІН ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕМЕСІ

Педагог мнемокестемен жұмысты төмендегідей кезеңдерде ұйымдастырады:

СХЕМА: МНЕМОКЕСТЕМЕН ЖҰМЫС КЕЗЕҢДЕРІ

(ТАБИҒАТ ТАҚЫРЫБЫ)

Б ақылау ?↓Мнемокестені қарау ?️ ↓Белгілерді атау ? ↓Мағынасын түсіндіру ?↓Әңгіме құрастыру ?️↓

Қорытынды жасау ✅

ЖАС ЕРЕКШЕЛІГІНЕ САЙ БЕЙІМДЕУ

Мнемокестелерді қолдану барысында педагог әр жас кезеңіндегі баланың қабылдау, ойлау, есте сақтау және сөйлеу ерекшеліктерін ескеруі тиіс. Жасқа сай бейімделген мнемоматериалдар оқу үдерісін жеңілдетіп, баланың танымдық белсенділігін арттырады.

? Кіші топта (2 жас)
– 1–2 ірі, анық бейнеленген белгісі бар қарапайым мнемокестелер қолданылады;
– белгілер нақты, таныс заттардан тұрады (күн, бұлт, гүл);
– педагогтың жетекшілігімен тек атау және көрсету әрекеттері орындалады;
– басты мақсат – баланың көрнекі қабылдауын дамыту және қызығушылығын ояту.

? Ортаңғы топта (3 жас)
– 2–3 белгісі бар мнемокестелер пайдаланылады;
– балалар белгілерді салыстырады, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды;
– қысқаша әңгімелеу, сұрақтарға жауап беру арқылы ойлау мен есте сақтау қабілеттері дамиды;
– педагог бағыттаушы сұрақтар арқылы баланың ой қорытуына жағдай жасайды.

?️ Ересек топта (4 жас)
– мазмұны толық, бірнеше белгіден тұратын күрделі мнемокестелер қолданылады;
– балалар белгілер арасындағы себеп–салдар байланысын анықтап, өз бетінше қорытынды жасайды;
– толық, жүйелі әңгіме құрастыру арқылы байланыстырып сөйлеу дағдылары қалыптасады;
– баланың дербестігі мен танымдық белсенділігі артады.

Осылайша, жас ерекшелігіне сай дұрыс бейімделген мнемокестелер балалардың қоршаған әлем туралы білімін біртіндеп, жүйелі және саналы түрде меңгеруіне мүмкіндік береді ?

? СМАЙЛИКТЕРМЕН ПРАКТИКАЛЫҚ ӘСЕРІ

? бала табиғатты қызығушылықпен бақылайды? ауа райын ажыратады
? ақпаратты жүйелі түрде есте сақтайды?️ өз ойын ретімен жеткізеді
? экологиялық мәдениет қалыптасады

Табиғат құбылыстары мен ауа райына арналған мнемокесте үлгілері мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы түсініктерін қалыптастыруда тиімді практикалық құрал болып табылады. Мнемокестелер арқылы балалар табиғаттағы өзгерістерді бақылап, оларды жүйелі түрде қабылдайды және сөзбен жеткізуге үйренеді.

Бұл тәсіл оқу-тәрбие үдерісін көрнекі, түсінікті және нәтижелі етіп, баланың танымдық белсенділігін арттырады.

4.2. Жыл мезгілдері тақырыбында мнемосызбалар, ойын тапсырмалары

Жыл мезгілдері тақырыбы мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы алғашқы жүйелі түсініктерін қалыптастыруда маңызды орын алады. Бұл тақырып балаларға уақыттың ауысуын, табиғаттағы маусымдық өзгерістерді, адам мен табиғаттың өзара байланысын түсінуге мүмкіндік береді.

Осы тақырыпты тиімді меңгертуде мнемосызбалар мен ойын тапсырмаларын қолдану баланың жас ерекшелігіне сай, көрнекі әрі қызықты оқу ортасын қалыптастырады. Мнемосызбалар ақпаратты қысқа, бейнелік түрде ұсынса, ойын тапсырмалары баланың белсенді қатысуын қамтамасыз етеді.

МНЕМОСЫЗБАЛАРДЫ ҚОЛДАНУДЫҢ МАҚСАТЫ

Жыл мезгілдері тақырыбында қолданылатын мнемосызбалардың негізгі мақсаты:

жыл мезгілдерін ажырата білуге үйрету; маусымдық белгілерді есте сақтауды жеңілдету; реттілік пен салыстыру дағдыларын қалыптастыру; байланыстырып сөйлеуді дамыту.

КЛАСТЕР: «ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІ ТАҚЫРЫБЫНДА МНЕМОСЫЗБАЛАР»

ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІ

------------------------------------

| | | |

Көктем Жаз Күз Қыс

| | | |

• бүршік • күн • жапырақ • қар

• жаңбыр • жылу • жаңбыр • аяз

• құстар • демалыс • өнім • мұз

МНЕМОСЫЗБАЛАРМЕН ЖҰМЫС ӘДІСТЕМЕСІ

Мнемосызбалармен жұмыс келесі кезеңдер арқылы ұйымдастырылады:

СХЕМА: МНЕМОСЫЗБАМЕН ЖҰМЫС КЕЗЕҢДЕРІ

Тақырыпты атау ?↓Мнемосызбаны көрсету ?↓Белгілерді талдау ?↓

Реттілікпен айту ?️ ↓Ойын тапсырмасын орындау ?↓Қорытындылау ✅

КЕСТЕ: ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІНЕ АРНАЛҒАН МНЕМОСЫЗБАЛАР ҮЛГІЛЕРІ

Жас тобы	Мнемосызба мазмұны	Баланың әрекеті	Нәтижесі
Кіші топ	Бір мезгіл – бір белгі	Атау, көрсету	Тану
Ортаңғы топ	2–3 белгі	Салыстыру	Есте сақтау
Ересек топ	Толық тізбек	Әңгімелеу	Байланыстырып сөйлеу

Әр жыл мезгіліне арналған мнемокесте үлгілері:

ЖЫЛ МЕЗГІЛДЕРІ БОЙЫНША ОЙЫН ТАПСЫРМАЛАРЫ

Мнемосызбалар мен мнемокестелерге негізделген ойын тапсырмалары балалардың қоршаған әлем туралы білімін бекітіп қана қоймай, олардың ойлау, сөйлеу және танымдық белсенділігін дамытуға бағытталады. Әр ойын баланың жас ерекшелігіне сай бейімделіп, күрделілігі біртіндеп артады.

? 1-ойын: «Қай мезгіл?»

Мазмұны:
Педагог балаларға мнемосызбадағы бір немесе бірнеше белгіні (күн, қар, жапырақ, жаңбыр т.б.) көрсетеді. Балалар сол белгіге сәйкес қай жыл мезгілі екенін анықтап, атайды.

Ойын барысы:
– педагог белгіні көрсетеді;– бала мезгілді атайды;– педагог қосымша сұрақ қояды:«Бұл мезгілде ауа райы қандай?», «Адамдар қалай киінеді?».

Дамытушылық әсері:
? тану қабілеті дамиды;? есте сақтау нығаяды;?️ сөздік қоры мен сөйлеу белсенділігі артады;? көрнекі қабылдау күшейеді.

? 2-ойын: «Артық белгіні тап»

Мазмұны:
Белгілі бір жыл мезгіліне арналған мнемосызбаға сол мезгілге тән емес бір белгі қосылады (мысалы, қыс мезгіліне гүл немесе күн көзілдірігі). Балалар артық белгіні табады.

Ойын барысы:
– педагог барлық белгіні көрсетеді;– бала артық белгіні анықтайды;– өз таңдауын түсіндіреді.

Дамытушылық әсері:
? талдау және салыстыру дағдылары дамиды;? логикалық ойлау қалыптасады;? зейін мен байқағыштық артады;?️ өз ойын дәлелдеп айтуға үйренеді.

? 3-ойын: «Ретіне қой»

Мазмұны:
Жыл мезгілдерінің немесе бір мезгілге тән белгілердің суреттері араластырылып беріледі. Балалар оларды дұрыс ретпен орналастырады.

Ойын барысы:
– бала суреттерді қарастырады;– реттілікпен орналастырады;– орналастыру себебін түсіндіреді.

Дамытушылық әсері:
? реттілік пен уақыт ұғымы қалыптасады;?️ байланыстырып сөйлеу дамиды;? дербестік пен сенімділік артады;? себеп–салдар байланысын түсіну күшейеді.

? 4-ойын: «Әңгіме құрастыр»

Мазмұны:
Балалар берілген мнемосызбаға сүйене отырып, бір жыл мезгілі туралы қысқаша немесе толық әңгіме құрастырады.

Ойын барысы:
– педагог бағыттаушы сұрақтар қояды;– бала белгілерді ретімен атап, әңгімелейді;– қажет жағдайда педагог толықтыру жасайды.

Дамытушылық әсері:
?️ байланыстырып сөйлеу және сөйлеу мәдениеті дамиды;? ой қорыту және жүйелеу қабілеті артады;? экологиялық түсінік пен табиғатқа жанашырлық қалыптасады;? шығармашылық белсенділік күшейеді.

? 5-ойын: «Белгіні таңда»

Мазмұны:
Педагог балаларға белгілі бір жыл мезгілін атайды (немесе суретін көрсетеді). Ал балалар ұсынылған белгілердің ішінен сол мезгілге сәйкес келетіндерін таңдап алады.

Ойын барысы:
– педагог: «Бұл – күз. Күзге қандай белгілер сәйкес келеді?» деп сұрайды;
– балалар күн, жаңбыр, жапырақ, жылы киім сияқты белгілерді таңдайды;
– таңдауының себебін қысқаша түсіндіреді.

Дамытушылық әсері:
? жалпылау және іріктеу қабілеті дамиды;? зейін мен байқағыштық артады;?️ сөздік қор кеңейеді;? өзіне деген сенімділік қалыптасады.

? 6-ойын: «Ауа райын болжа»

Мазмұны:
Балаларға бірнеше табиғат белгісі бар мнемосызба ұсынылады (мысалы: бұлт, жел, күннің жартылай көрінуі). Балалар осы белгілерге сүйене отырып, ауа райы қандай болатынын болжайды.

Ойын барысы:
– педагог мнемосызбаны көрсетеді;
– бала: «Менің ойымша, ауа райы салқын болады, себебі бұлт бар және жел соғып тұр» деп жауап береді;
– педагог баланың жауабын толықтырады немесе нақтылайды.

Дамытушылық әсері:
? себеп–салдар байланысын орнату дамиды;
? ой қорыту қабілеті күшейеді;?️ дәлелдеп сөйлеу дағдысы қалыптасады;
? табиғатты саналы бақылауға үйренеді.

? Бұл ойын тапсырмалары арқылы балалар:

? оқу іс-әрекетіне қызығушылықпен қатысады;? көрнекі материалды саналы қабылдайды;
? алған білімін жүйелейді;?️ өз ойын еркін әрі дәл жеткізеді;
? жыл мезгілдері мен табиғатқа деген саналы көзқарас қалыптастырады.

?ПРАКТИКАЛЫҚ ӘСЕРІ

? бала қызығушылықпен қатысады? көрнекі қабылдау дамиды
? есте сақтау күшейеді?️ байланыстырып сөйлеу қалыптасады
? табиғатқа жанашырлық пайда болады

Жыл мезгілдері тақырыбында мнемосызбалар мен ойын тапсырмаларын қолдану мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем туралы білімін жүйелі түрде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мнемосызбалар ақпаратты көрнекі әрі ықшам түрде ұсынса, ойын тапсырмалары баланың танымдық белсенділігін арттырады.

Осы тәсілдердің үйлесімді қолданылуы нәтижесінде балалар жыл мезгілдерін шатастырмай, олардың ерекшеліктерін саналы түрде түсініп, өз ойын еркін жеткізе алатын деңгейге жетеді.

4.3. Өсімдіктер мен жануарлар әлемін таныстыруға арналған мнемотехникалық ойындар

Өсімдіктер мен жануарлар әлемі – мектеп жасына дейінгі балалар үшін аса қызықты әрі танымдық маңызы зор тақырыптардың бірі. Бұл тақырыптар арқылы балалар тірі табиғаттың алуан түрлілігімен танысып, олардың сыртқы ерекшеліктерін, тіршілік ету ортасын, қоректенуін және табиғаттағы рөлін түсіне бастайды.

Осы бағытта мнемотехникалық ойындарды қолдану балалардың ақпаратты көрнекі, бейнелік және ойын арқылы қабылдауына мүмкіндік беріп, танымдық белсенділігін арттырады. Мнемотехникалық ойындар баланың есте сақтауын, логикалық ойлауын және байланыстырып сөйлеуін дамытуға бағытталады.

МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ОЙЫНДАРДЫҢ МАҚСАТЫ

Ө сімдіктер мен жануарлар әлеміне арналған мнемотехникалық ойындардың негізгі мақсаты:

өсімдіктер мен жануарларды тану және ажырату;
олардың негізгі белгілерін есте сақтау;
тірі табиғатқа қызығушылық пен жанашырлық қалыптастыру;
экологиялық мәдениеттің бастапқы негіздерін дамыту.

КЛАСТЕР: «ӨСІМДІКТЕР МЕН ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІНДЕГІ МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ОЙЫНДАР»

ТІРІ ТАБИҒАТ

---------------------------------

| |

Өсімдіктер Жануарлар

| |

құрылымы • тіршілік ортасы

• өсу кезеңі • қоректенуі

• күтім • қозғалысы

Мнемосызба – мнемокесте – пиктограмма

ӨСІМДІКТЕР ӘЛЕМІНЕ АРНАЛҒАН МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ОЙЫНДАР

Өсімдіктер тақырыбындағы мнемотехникалық ойындар балалардың тірі табиғат туралы білімін қалыптастыруға, өсімдіктің құрылымы мен өсу үдерісін түсінуге, сондай-ақ экологиялық мәдениеттің бастапқы негіздерін дамытуға бағытталған.

? 1-ойын: «Өсімдікті таны»

Мазмұны:
Балаларға өсімдіктің негізгі бөліктерін бейнелейтін мнемосызба ұсынылады (тамыр, сабақ, жапырақ, гүл).

Ойын барысы:
– педагог мнемосызбаны көрсетеді;– бала өсімдік бөліктерін атайды;
– өсімдіктің не үшін су ? мен күн ☀️ қажет екенін түсіндіреді.

Дамытушылық әсері:
? есте сақтау қабілеті дамиды? көрнекі қабылдау қалыптасады
?️ сөйлеу белсенділігі артады? табиғатқа қызығушылық оянады

? 2-ойын: «Қай кезең?»

Мазмұны:
Өсімдіктің өсу кезеңдері араластырылып беріледі (тұқым → өскін → гүл → жеміс).

Ойын барысы:
– бала кезеңдерді дұрыс ретпен орналастырады;– әр кезеңнің ерекшелігін қысқаша түсіндіреді;– өз таңдауының себебін айтады.

Дамытушылық әсері:
? реттілік пен уақыт ұғымы дамиды? себеп–салдар байланысы қалыптасады? дербестік пен сенімділік артады

? 3-ойын: «Өсімдікке не керек?»

Мазмұны:
Балаларға әртүрлі белгілер ұсынылады (су, күн, тас, ойыншық, топырақ). Олар өсімдікке қажет белгілерді таңдайды.

Ойын барысы:
– бала қажетті белгілерді іріктейді;– не себепті қажет екенін түсіндіреді.

Дамытушылық әсері:
? талдау және іріктеу қабілеті дамиды? зейін мен байқағыштық артады
? экологиялық түсінік қалыптасады

? 4-ойын: «Қай өсімдік?»

Мазмұны:
Педагог мнемокесте арқылы өсімдіктің белгілерін көрсетеді (гүлі бар, ағаш, көкөніс т.б.). Бала қай өсімдік екенін табады.

Ойын барысы:
– педагог белгілерді көрсетеді;
– бала өсімдікті атайды;
– оның қай жерде өсетінін айтады.

Дамытушылық әсері:
? логикалық ойлау дамиды?️ сөздік қор кеңейеді? танымдық қызығушылық артады

? 5-ойын: «Артық бөлікті тап»

Мазмұны:
Өсімдікке тән емес бір белгі мнемосызбаға қосылады (мысалы, тамыр, жапырақ, гүл және дөңгелек).

Ойын барысы:
– бала артық белгіні табады;– неге артық екенін дәлелдейді.

Дамытушылық әсері:
? салыстыру және талдау дағдылары дамиды? логикалық ойлау қалыптасады? зейін күшейеді

? 6-ойын: «Әңгіме құрастыр»

Мазмұны:
Балалар мнемокесте немесе мнемосызбаға сүйене отырып, бір өсімдік туралы қысқаша әңгіме құрастырады.

Ойын барысы:
– педагог бағыттаушы сұрақтар қояды;– бала белгілерді ретімен айтып, әңгімелейді;– өсімдікті қалай күту керектігін айтады.

Дамытушылық әсері:
?️ байланыстырып сөйлеу дамиды? ой қорыту қабілеті артады? табиғатқа жанашырлық қалыптасады

? Бұл ойындар жүйесін қолдану арқылы балалар:

? өсімдіктер әлеміне қызығады? өсімдіктің құрылымы мен өсуін ажыратады
? ақпаратты жүйелі есте сақтайды?️ өз ойын еркін жеткізеді
? тірі табиғатқа қамқорлықпен қарауға үйренеді

ЖАНУАРЛАР ӘЛЕМІНЕ АРНАЛҒАН МНЕМОТЕХНИКАЛЫҚ ОЙЫНДАР

Бұл ойындар балалардың жануарлар әлемі туралы түсініктерін қалыптастырып, олардың тіршілік ортасы, қоректенуі, қозғалысы және адаммен байланысы жөніндегі білімін жүйелеуге бағытталған.

? 1-ойын: «Қай жануар қайда тұрады?»

Мазмұны:
Жануарлар мен олардың тіршілік ортасы (орман, дала, су, үй) бейнеленген пиктограммалар ұсынылады.

Ойын барысы:
– бала жануарды өз ортасымен сәйкестендіреді;– не себепті сол жерде өмір сүретінін түсіндіреді;– үй және жабайы жануарларды ажыратады.

Дамытушылық әсері:
? логикалық ойлау дамиды? салыстыру қабілеті қалыптасады?️ байланыстырып сөйлеу жетіледі

? 2-ойын: «Қалай қоректенеді?»

Мазмұны:
Жануар мен оның қорегі бейнеленген мнемокесте ұсынылады (шөп, дән, ет, сүт).

Ойын барысы:
– бала жануарды қорегімен байланыстырады;– жануардың немен қоректенетінін айтып береді;– қоректену түрлерін салыстырады.

Дамытушылық әсері:
? талдау және жіктеу дағдылары дамиды? экологиялық түсінік қалыптасады? танымдық қызығушылық артады

? 3-ойын: «Әңгіме құрастыр»

Мазмұны:
Балалар мнемокестеге сүйене отырып, бір жануар туралы қысқаша әңгіме құрастырады (аты, мекені, қорегі, пайдасы).

Ойын барысы:
– педагог бағыттаушы сұрақтар қояды;– бала белгілерді ретімен атап, әңгімелейді;– жануарға қамқорлық туралы айтады.

Дамытушылық әсері:
?️ сөйлеу мәдениеті дамиды? ой қорыту қабілеті артады? табиғатқа жанашырлық қалыптасады

? 4-ойын: «Қалай қозғалады?»

Мазмұны:
Жануарлардың қозғалыс түрлері бейнеленген пиктограммалар ұсынылады (жүгіру, ұшу, жүзу, секіру).

Ойын барысы:
– бала жануарды қозғалысымен сәйкестендіреді;– қозғалыс тәсілін көрсетіп, сипаттайды.

Дамытушылық әсері:
? байқағыштық артады? салыстыру және талдау дамиды? қимыл-қозғалыс белсенділігі артады

? 5-ойын: «Артық жануарды тап»

Мазмұны:
Бір топқа жатпайтын жануар ұсынылады (мысалы, үй жануарлары арасында жабайы жануар).

Ойын барысы:
– бала артық жануарды табады;– не себепті артық екенін түсіндіреді;
– топтастыру жүргізеді.

Дамытушылық әсері:
? логикалық ойлау дамиды? жіктеу қабілеті қалыптасады? зейін күшейеді

? 6-ойын: «Пайдалы ма, зиянды ма?»

Мазмұны:
Жануарлардың адамға және табиғатқа тигізетін пайдасы немесе әсері бейнеленген мнемокесте ұсынылады.

Ойын барысы:
– бала жануардың пайдасын атайды;– табиғатты қорғау қажеттігін түсіндіреді;– жануарға дұрыс қарым-қатынас туралы айтады.

Дамытушылық әсері:
? экологиялық мәдениет қалыптасады? ой қорыту дамиды? жауапкершілік сезімі артады

? Бұл ойындар жүйесі арқылы балалар:

? жануарлар әлеміне қызығушылық танытады? тіршілік ерекшеліктерін ажыратады
? білімін жүйелейді?️ өз ойын еркін жеткізеді? тірі табиғатқа жанашырлықпен қарайды

?ПРАКТИКАЛЫҚ ӘСЕРІ

? балалар қызығушылықпен қатысады? тірі табиғат нысандарын ажыратады? ақпаратты жүйелі есте сақтайды?️ өз ойын еркін жеткізеді
? экологиялық мәдениет қалыптасады

Өсімдіктер мен жануарлар әлемін таныстыруға арналған мнемотехникалық ойындар мектеп жасына дейінгі балалардың тірі табиғат туралы білімін жүйелі түрде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ойын мен мнемотехниканы біріктіре қолдану оқу үдерісін қызықты, көрнекі және нәтижелі етеді.

Бұл ойындар арқылы балалар табиғатты тек танып қана қоймай, оны қорғау қажеттігін түсініп, қоршаған ортаға жанашырлықпен қарауға үйренеді.

4.4. Серуен, бақылау және тәжірибелік әрекеттерде мнемотехниканы қолдану үлгілері

Серуен, бақылау және тәжірибелік әрекеттер – мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді табиғи жағдайда танып-білуінің ең тиімді формаларының бірі. Бұл әрекеттер барысында бала табиғат құбылыстарын тікелей бақылап, сезіну арқылы қабылдайды.
Осы үдерісте мнемотехниканы қолдану балалардың көргенін жүйелеуге, есте сақтауға және сөзбен жеткізуге мүмкіндік береді.

Мнемотехника серуен мен тәжірибелік жұмыстарды:

мақсатты;жүйелі;нәтижелі етіп ұйымдастыруға жағдай жасайды.

СЕРУЕН КЕЗІНДЕ МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ ҮЛГІЛЕРІ

С еруен барысында мнемотехника балалардың назарын қоршаған табиғи ортаға бағыттап, бақылау нәтижесін жүйелеуге, есте сақтауға және сөзбен жеткізуге көмектеседі. Табиғи ортада алынған әсерлер мнемотехникалық құралдар арқылы бекітілгенде, баланың танымдық белсенділігі арта түседі.

? Мысал 1: «Бүгінгі ауа райы»

Мазмұны:
Балалар серуен кезінде ауа райын бақылап, пиктограммалар арқылы белгілейді (күн, бұлт, жел, жаңбыр).

Іс-әрекет барысы:
– педагог серуен соңында мнеможолды көрсетеді;– балалар көрген ауа райына сәйкес белгілерді таңдайды;– ауа райын қысқаша сипаттайды.

Нәтижесі:
? бақылау қабілеті дамиды? есте сақтау күшейеді
?️ сөйлеу белсенділігі артады

? Мысал 2: «Табиғатта нені көрдік?»

Мазмұны:
Серуен кезінде кездескен табиғи нысандар (ағаш, гүл, құс, жәндік) пиктограммалар арқылы белгіленеді.

Іс-әрекет барысы:
– балалар серуен кезінде көрген нысандарын есіне түсіреді;– мнемокестеден сәйкес белгілерді таңдайды;– «Мен не көрдім?» тақырыбында қысқаша әңгімелейді.

Нәтижесі:
? байқағыштық артады? есте сақтау мен тану қабілеті дамиды
?️ байланыстырып сөйлеу қалыптасады

? Мысал 3: «Қозғалысты тап»

Мазмұны:
Серуенде байқалған табиғи қозғалыстар (желдің соғуы, жапырақтың түсуі, құстың ұшуы) шартты белгілермен белгіленеді.

Іс-әрекет барысы:
– балалар қозғалысты бақылайды;– тиісті пиктограмманы таңдайды;
– «Не қозғалды? Неліктен?» деген сұрақтарға жауап береді.

Нәтижесі:
? себеп–салдар байланысы дамиды? бақылау дағдысы қалыптасады
? қызығушылық артады

? Мысал 4: «Түстерді байқап көр»

Мазмұны:
Табиғаттағы түстерді (жасыл, сары, қоңыр, көк) анықтауға арналған мнемосызба қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар айналадағы түстерді табады;– сәйкес белгілерді мнемокестеге орналастырады;– қай түстердің көп екенін айтады.

Нәтижесі:
? көру арқылы қабылдау дамиды? салыстыру қабілеті артады
?️ сөздік қоры байиды

? Мысал 5: «Серуен соңындағы әңгіме»

Мазмұны:
Серуен барысын бейнелейтін мнемокесте (ауа райы – нысан – әрекет) қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– педагог мнемокестені көрсетеді;– балалар серуен барысын ретімен айтып береді;– өз әсерлерімен бөліседі.

Нәтижесі:
?️ байланыстырып сөйлеу дамиды? ой қорыту қабілеті артады
? өз ойын еркін жеткізуге үйренеді

? Серуен кезінде мнемотехниканы жүйелі қолдану арқылы балалар:

? табиғатты саналы бақылайды? алған ақпаратты жүйелейді
?️ бақылау нәтижесін сөзбен жеткізеді? қоршаған ортаға қызығушылық пен жанашырлық танытады

БАҚЫЛАУ ӘРЕКЕТТЕРІНДЕ МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ

Бақылау әрекеттерінде мнемотехниканы қолдану балаларға табиғаттағы өзгерістерді жүйелі түрде қабылдауға, салыстыруға және талдауға мүмкіндік береді. Мнемокестелер мен шартты белгілер бақылау нәтижесін көрнекі түрде бекітіп, баланың ойлау және сөйлеу әрекетін белсендіреді.

? Мысал 1: «Ағаш қалай өзгерді?»

Мазмұны:
Ағаштың маусымдық өзгерістерін бейнелейтін мнемокесте қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар ағашты бақылайды;
– жапырақтың түсі, пішіні, көлемі сияқты өзгерістерді белгілер арқылы көрсетеді;
– «Бұрын қандай еді? Қазір қандай?» деген сұрақтарға жауап береді.

Нәтижесі:
? салыстыру дағдысы қалыптасады? себеп–салдар байланысы дамиды
? экологиялық түсінік артады

? Мысал 2: «Жапырақтардың түсі қандай?»

Мазмұны:
Маусымға байланысты жапырақ түстерін бақылауға арналған мнемокесте пайдаланылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар әртүрлі түсті жапырақтарды бақылайды;– түстерді шартты белгілермен белгілейді;– қай түстің көп екенін анықтайды.

Нәтижесі:
? көру арқылы қабылдау дамиды? талдау және салыстыру қабілеті артады?️ түстерді сипаттап айтуға үйренеді

? Мысал 3: «Ауа райы қалай өзгерді?»

Мазмұны:
Бірнеше күн қатарынан ауа райын бақылауға арналған мнеможол қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар күн, бұлт, жел, жаңбыр белгілерін белгілейді;– бүгінгі және кешегі ауа райын салыстырады;– өзгеріс себебі туралы болжам айтады.

Нәтижесі:
? есте сақтау қабілеті күшейеді? логикалық ойлау дамиды?️ байланыстырып сөйлеу қалыптасады

? Мысал 4: «Құстарды бақыла»

Мазмұны:
Құстардың саны, қозғалысы, дыбысына арналған мнемокесте ұсынылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар құстарды бақылайды;
– ұшуы, қонуы, дыбысын белгілер арқылы көрсетеді;
– «Құстар не істеп жүр?» деген сұраққа жауап береді.

Нәтижесі:
? байқағыштық артады? жанды табиғатты тану қабілеті дамиды
? табиғатқа жанашырлық қалыптасады

? Мысал 5: «Көлеңке өзгерісі»

Мазмұны:
Күннің қозғалысына байланысты көлеңкенің өзгерісін бақылауға арналған мнемосызба қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар таңертең және түсте көлеңкені бақылайды;– көлеңкенің ұзын-қысқалығын белгілейді;– айырмашылығын түсіндіреді.

Нәтижесі:
? себеп–салдар байланысын түсіну дамиды? кеңістіктік қабылдау қалыптасады? танымдық қызығушылық артады

? Бақылау әрекеттерінде мнемотехниканы жүйелі қолдану балалардың табиғатты саналы түрде қабылдауына, көргенін салыстырып, қорытынды жасауына мүмкіндік береді. Бұл тәсіл балалардың танымдық белсенділігін арттырып, экологиялық мәдениеттің алғашқы негіздерін қалыптастырады.

ТӘЖІРИБЕЛІК ӘРЕКЕТТЕРДЕ МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ

Тәжірибелік әрекеттерде мнемотехника балаларға тәжірибе барысын реттілікпен қабылдауға, өзгерістерді бақылауға және алынған нәтижені жүйелі түрде түсіндіруге көмектеседі. Мнемосызбалар тәжірибе кезеңдерін көрнекі түрде көрсетіп, баланың логикалық ойлауын және сөйлеу белсенділігін арттырады.

? Мысал 1: «Су қалай өзгереді?»

Мазмұны:
Су → мұз → су кезеңдерін көрсететін мнемосызба пайдаланылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар суды мұздату және еріту процесін бақылайды;
– өзгеріс кезеңдерін ретімен орналастырады;
– нәтижесін сөзбен түсіндіреді.

Нәтижесі:
? реттілік пен логикалық ойлау дамиды?️ тәжірибе нәтижесін айтуға үйренеді? байқағыштық артады

? Мысал 2: «Не батады, не батпайды?»

Мазмұны:
Әртүрлі заттардың (тас, жапырақ, ағаш, пластик) судағы күйін анықтауға арналған мнемосызба қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар заттарды суға салып бақылайды;– бату немесе батпауын белгілер арқылы көрсетеді;– нәтижесін салыстырады.

Нәтижесі:
? салыстыру және талдау дағдылары дамиды? бақылау қабілеті күшейеді
?️ қорытынды жасауға үйренеді

? Мысал 3: «Өсімдікке су керек пе?»

Мазмұны:
Су құйылған және су құйылмаған өсімдікті салыстыруға арналған мнемокесте пайдаланылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар екі өсімдікті бірнеше күн бақылайды;– өзгерістерді шартты белгілермен белгілейді;– өсімдікке судың маңызын түсіндіреді.

Нәтижесі:
? себеп–салдар байланысы қалыптасады? экологиялық түсінік дамиды
? ой қорыту қабілеті артады

? Мысал 4: «Ауа қозғалысын байқайық»

Мазмұны:
Желдің бар-жоғын анықтауға арналған тәжірибе (қағаз, жіп, жеңіл мата) және мнемосызба қолданылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар жел әсерін бақылайды;– қозғалысты белгілер арқылы көрсетеді;
– желдің табиғатқа әсерін айтады.

Нәтижесі:
? байқағыштық дамиды? табиғи құбылысты түсіну қалыптасады
? танымдық қызығушылық артады

? Мысал 5: «Күн мен көлеңке»

Мазмұны:
Күн сәулесінің әсерінен көлеңкенің өзгеруін көрсететін мнемосызба пайдаланылады.

Іс-әрекет барысы:
– балалар таңертең және түсте көлеңкені бақылайды;– көлеңкенің ұзындығын салыстырады;– өзгерістің себебін түсіндіреді.

Нәтижесі:
? себеп–салдар байланысы дамиды? кеңістіктік қабылдау қалыптасады
?️ өз ойын дәлелдеп айтуға үйренеді

? Тәжірибелік әрекеттерде мнемотехниканы қолдану балалардың тәжірибе үдерісін саналы түрде қабылдауына, өзгерістерді бақылап, оларды жүйелі түрде түсіндіруіне мүмкіндік береді. Бұл тәсіл баланың танымдық белсенділігін арттырып, зерттеушілік дағдыларын қалыптастырады.

КЕСТЕ: СЕРУЕН, БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕДЕ МНЕМОТЕХНИКАНЫ ҚОЛДАНУ

Әрекет түрі	Қолданылатын құрал	Баланың әрекеті	Күтілетін нәтиже
Серуен	Пиктограмма	Белгілеу	Байқағыштық
Бақылау	Мнемокесте	Салыстыру	Себеп–салдар
Тәжірибе	Мнемосызба	Реттілік	Логикалық ойлау

? ПРАКТИКАЛЫҚ ӘСЕРІ

? бала белсенді қатысады? табиғатты саналы бақылайды? ақпаратты жүйелейді?️ өз ойын еркін жеткізеді? табиғатқа жанашырлық қалыптасады

Серуен, бақылау және тәжірибелік әрекеттерде мнемотехниканы қолдану мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлемді тануын табиғи әрі нәтижелі етеді. Бұл әдіс балаларға көргенін ұмытпай, оны жүйелі түрде есте сақтауға және сөзбен жеткізуге мүмкіндік береді.

Мнемотехника арқылы ұйымдастырылған серуен мен тәжірибелер баланың танымдық белсенділігін арттырып, экологиялық мәдениеттің алғашқы негіздерін қалыптастырады.

ҚОРЫТЫНДЫ

Ұсынылып отырған әдістемелік құралда мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем жөніндегі түсініктерін қалыптастыруда мнемотехниканы қолданудың теориялық негіздері мен практикалық мүмкіндіктері жан-жақты қарастырылды. Қоршаған ортаны тану – баланың тұлғалық дамуының, танымдық белсенділігінің, экологиялық мәдениетінің қалыптасуындағы маңызды бағыттардың бірі екені белгілі. Осы тұрғыда мнемотехникалық әдістерді жүйелі және мақсатты қолдану баланың қоршаған әлем туралы білімін терең әрі саналы меңгеруіне мүмкіндік береді.

Әдістемелік құралдың мазмұнында қоршаған әлеммен таныстырудың мектепке дейінгі білім беру жүйесіндегі орны мен маңызы, балалардың қоршаған ортаны қабылдау және тану ерекшеліктері, көрнекілік пен бейнелік ойлаудың рөлі ғылыми-әдістемелік тұрғыдан негізделді. Сонымен қатар педагогтің кәсіби қызметі, оның бағыттаушы, ұйымдастырушы және серіктес рөлі нақты мысалдар арқылы айқындалды. Бұл педагогтің оқу-тәрбие үдерісін баланың жас және жеке ерекшеліктеріне сай ұйымдастыруының маңыздылығын көрсетеді.

Зерттеу барысында мнемотехника ұғымы, оның түрлері – мнемокестелер, мнемосызбалар, пиктограммалар мен шартты белгілер – мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс жасауда тиімді әрі нәтижелі құрал екені жан-жақты дәлелденді. Аталған мнемотехникалық құралдар баланың ақпаратты қабылдауын жеңілдетіп қана қоймай, оны көрнекі түрде жүйелеуге, ұзақ уақыт есте сақтауға және алған білімін сөз арқылы жеткізуге мүмкіндік береді. Көрнекі бейнелер мен символдар баланың назарын тұрақтандырып, оқу іс-әрекетіне қызығушылығын арттырады, соның нәтижесінде оқу материалы бала үшін түсінікті әрі қолжетімді болады.

Мнемотехниканы жүйелі қолдану барысында баланың бейнелік ойлауы белсенді дамып, ақпаратты ассоциация арқылы қабылдау қабілеті күшейеді. Сонымен қатар логикалық байланыс орнату, салыстыру, талдау және қорытынды жасау дағдылары қалыптасады. Себеп–салдарлық байланыстарды түсіну арқылы бала табиғат құбылыстары мен қоршаған ортадағы өзгерістерді саналы түрде қабылдай бастайды. Мнемокестелер мен мнемосызбаларға сүйене отырып әңгімелеу баланың байланыстырып сөйлеуін, сөздік қорын, өз ойын жүйелі әрі толық жеткізу қабілетін арттырады.

Әдістемелік құралдың практикалық бөлімінде табиғат құбылыстары мен ауа райын, жыл мезгілдерін, тірі және өлі табиғатты, өсімдіктер мен жануарлар әлемін меңгертуде қолданылатын мнемотехникалық тәсілдер жан-жақты ұсынылды. Серуен, бақылау және тәжірибелік әрекеттерде мнемотехниканы қолдану үлгілері арқылы балалардың табиғатты табиғи ортада қабылдап, бақылау нәтижесін жүйелі түрде бекітуіне жағдай жасалды. Бұл баланың зерттеушілік қабілетін, байқағыштығын және танымдық қызығушылығын арттырады.

Сонымен қатар әдістемелік құралда ойын тапсырмаларына ерекше назар аударылды. Мнемотехникалық ойындар арқылы балалар қоршаған ортаны ойын арқылы меңгеріп, алған білімін еркін қолдануға үйренеді. Ойын барысында бала өз ойын ашық айтып, салыстырып, қорытынды жасап, табиғатқа деген жанашырлық көзқарасын қалыптастырады. Бұл – мектепке дейінгі жастағы баланың дамуына тән ең тиімді тәсілдердің бірі.

Жас ерекшеліктеріне сай мнемоматериалдарды іріктеу мен құрастыру мәселесі де әдістемелік тұрғыдан жан-жақты негізделді. Кіші, ортаңғы және ересек топтарға арналған мнемокестелердің мазмұны мен күрделілік деңгейі біртіндеп артып, баланың қабылдау, есте сақтау және ойлау мүмкіндіктеріне толық сәйкес ұсынылды. Кіші топта қарапайым, ірі әрі таныс бейнелерге негізделген мнемоматериалдар қолданылса, ортаңғы топта белгілер саны көбейтіліп, салыстыру мен қысқаша әңгімелеуге бағытталған тапсырмалар енгізілді. Ал ересек топта күрделі құрылымды, бірнеше логикалық байланысы бар мнемокестелер арқылы балалардың себеп–салдарлық ойлауын, қорытынды жасау қабілетін дамыту көзделді.

Мұндай сатылы және жүйелі ұйымдастырылған жұмыс баланың білімді жеңіл қабылдап қана қоймай, оны саналы түрде түсінуіне, есте сақтауы мен қолдануына мүмкіндік береді. Сонымен қатар жас ерекшеліктеріне сай іріктелген мнемоматериалдар баланың оқу үдерісіне деген қызығушылығын арттырып, өзіндік белсенділігін, дербестігін және шығармашылық ойлауын дамытуға ықпал етеді.

Қорытындылай келе, ұсынылған әдістемелік құрал мектеп жасына дейінгі балалардың қоршаған әлем жөніндегі түсініктерін қалыптастыруда мнемотехниканы тиімді қолдануға арналған кешенді, жүйелі және практикалық маңызы зор еңбек болып табылады. Бұл құрал педагогтерге оқу-тәрбие үдерісін қызықты, көрнекі және нәтижелі ұйымдастыруға, ал балаларға қоршаған ортаны саналы түрде танып, табиғатқа жауапкершілікпен қарауға мүмкіндік береді.

Әдістемелік құрал мектепке дейінгі ұйым педагогтерінің күнделікті тәжірибесінде, ұйымдастырылған іс-әрекетте, серуен мен бақылау барысында, сондай-ақ тәжірибелік жұмыстарда кеңінен қолдануға ұсынылады. Мнемотехниканы жүйелі пайдалану арқылы тәрбиеленушілердің танымдық, тілдік, эмоционалдық және тұлғалық дамуының жоғары деңгейге көтерілуіне жағдай жасалады.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана, 2007 (соңғы өзгерістер мен толықтыруларымен).
Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы. – Астана, ҚР Үкіметі.
Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 24 қыркүйектегі № 412 бұйрығы. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламалары.
«Біртұтас тәрбие» бағдарламасы. – Астана, 2023.
Мектепке дейінгі ұйымдарда тәрбиелеу-білім беру процесін ұйымдастыру қағидалары. – ҚР ОАМ нормативтік құжаты.

Аймауытов Ж. Психология. – Алматы: Рауан, 1995.
Алдамұратов Ә. Жалпы психология. – Алматы: Білім, 2010.
Әбдіғалиева Т. Мектепке дейінгі педагогика. – Алматы: Бастау, 2014.
Баймұратова Б. Балабақшадағы тіл дамыту. – Алматы: Мектеп, 2012.
Бейсенбаева А. Экологиялық тәрбие негіздері. – Алматы: Ғылым, 2011.
Дүйсенбекова Ш. Мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық дамуы. – Алматы: Өлке, 2016.
Жұмабаева Р. Педагогика. – Алматы: Қазақ университеті, 2013.
Қалиева Ұ. Мектепке дейінгі балалардың ойлау қабілетін дамыту. – Алматы: Білім, 2015.
Қойбағарова Қ. Балабақшадағы ойын арқылы оқыту. – Алматы: Арман-ПВ, 2017.
Мұқанова Р. Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту әдістемесі. – Алматы: Мектеп, 2014.
Нұрахметова С. Мнемотехника – есте сақтауды дамыту құралы. – Алматы: Әдістеме, 2018.
Омарова Б. Мектепке дейінгі жастағы балалардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру. – Алматы: Санат, 2019.
Сүлейменова Г. Көрнекілік арқылы оқыту әдістері. – Алматы: Білім, 2016.
Төлеубекова Р. Мектепке дейінгі білім беру әдістемесі. – Алматы: Қазақ университеті, 2020.

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Тіршілік қауіпсіздігінің негіздері Ғылыми жұмыстар Мектепке дейінгі балалар

04.05.2026

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз