Сабақтың мақсаты

Оқу: Студенттерге өндірістегі тетікбөлшектердің ажыратылатын және ажыратылмайтын қосылыстары туралы мағлұмат беру. Техникалық сызудың жұмыстағы ролі және мақсаты туралы түсінік беру, сызбаны оқуға үйретіп, өз ойын еркін айтуға мүмкіндік туғызу. Өз бетінше талаптануы мен іскерлік, шығармашылық дағдысын қалыптастыру.

Дамытушылық: Білім алушылардың таным қабілетін, логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік: Білім алушыларды ұқыптылыққа, тазалыққа үйрету. Топпен жұмыс жасап, бір-бірін тыңдай білуге үйрету, мәдениетті болуға тәрбиелеу.

Сабақты жүргізу кезеңдері

Қосымша және берілген уақыт (минут)

1. Ұйымдастыру кезеңдері: Студенттермен сәлемдесу, 0ұрал-жабдықтарын түгендеу және олардың назарын сабаққа аудару.

2-3 мин

2. Өткен тақырып бойынша үй тапсырмасын сұрау.

1. Білік деп неге айтамыз?

2. Маховик қандай тетікбөлшек және оның қызметі?

3. Серіппеге мысал келтіріңдер?

1. Егер осындай тетікбөлшек маховикпен немесе тісті дөнгелекпен бірге айналатын болса, яғни айналдырушы моментті бір тетікбөлшектен екіншісіне беретін болса, онда оны б і л і к деп атайды.

2. Маховик – машина білігіне қондырылатын, массасы есептелген мөлшерде болатын ауыр тетікбөлшек. Оның атқаратын қызметі – механизмдердің қозғалысын бір қалыпты қозғалысқа жақындатып, реттеу.

3. Серіппе - жүктеме әсерінен серпімді деформациялануы нәтижесінде уақытша энергия жинау үшін арналған бөлшек; iркiлу және механикалық энергияны жұту үшiн қолайлы серпiмдi элемент.

10 мин

3. Жаңа тақырыпты баяндау.

Техниканың дамуына байланысты тетікбөлшектердің қарапайым қосылыстары жетілдіріле береді. Машиналар өзара біріктірілген тетікбөлшектерден тұрады. Әр түрлі машиналардың механизмдерінде қайталап кездесе беретін қосылыстар конструкциялары мұқият жетілдірілген және жұртшылыққа мәлім – оларды типтік қосылыстар деп атайды. Олар станоктарды, автоматтық линияларды т. б. жасағанда қолданылады. Мысалы: мына суретте автоматтық линияны құрастырып тұрған жас слесарьларды көресіңдер. Бұл линия станок-автоматтар қатарынан құралған, олардың бірінен екіншісіне бұйым автоматтық механизмдер арқылы беріледі. Бұл – күрделі құрылғы. Оған жүздеген детальдар енеді. Станоктар мен механизмдерде детальдар әр түрлі қосылыстар: штивтік, бұрандалық, шпондық және басқалар құрайды.

Барлық біріктірулер ажырайтын және ажырамайтын болып екіге түрге бөлінеді.

Ажырайтын біріктірулерге құрылымындағы тетікбөлшектерді бүлдірмей ажыратуға болатын біріктірулер жатады. Олар бұрандалы (болттық, шпильдік және т.с.), шпондық, шлицтік, штифтік және т.б. біріктірулер.

Ажырмайтын тетікбөлшектердің біріктіру элементтерін бүлдірмей ажыратуға болмайды. Мұндай біріктірулерге пісіру, дәнекерлеу, желімдеу және т.б. жатады.

(237-сурет. Автоматтық линияны құрастыру) 237-суреттің төменгі жағында автоматтық линияның құрамына енетін детальдардың кейбір типтік қосылыстары көрсетілген.

Тетікбөлшектердің қосылыстары ажырайтын және ажырамайтын болып екіге бөлінеді. Ажырайтын қосылыстарға оны құрастырып тұрған детальдарды бүлдірмей ажыратуға болатын қосылыстар жатады. Ажырамайтын қосылыстарда тетікбөлшектерді бүлдірмей ажыратуға болмайды. Мысалы: пісіріп біріктіру, дәнекерлеу және желімдеуді айтуға болады. Техникада детальдардың мынадай негізгі қосылыстары қолданылады: болттық, шпльдік, шпондық, тойтарып шегелеу, штифтік, пісіру, винттік қосылыстар(237-сурет). Осы суретке зер салып қарап шығалық. Бір бағанаға ажырамайтын қосылыстардың аттарын, екінші бағанаға ажырайтын қосылыстардың аттарын тізіп жазыңдар.

Егер сендер қандай қосылыстардың ажырайтынын, ал қандайының – ажырамайтынын дұрыс тапсаңдар, онда ажырамайтын қосылыстардың аттарынан кейін жақшаға алынып жазылған әріптерден «верно» деген сөзді құрастыруға болады.

20 мин

4. Жаңа тақырыпты бекіту.

Сұрақ-жауап арқылы жаңа сабақты бекіту.

1. Типтік қосылыстар дегеніміз не?

2. Біріктірулер неше түрге бөлінеді?

3. Ажырайтын біріктірулерге нелер жатады?

4. Ажырамайтын біріктірулерге нелер жатады?

5. Техникада детальдардың негізгі қай түрдегі біріктірулері қолданылады?

5 мин

5. Сабақ қортындысы: (Білімді бағалау және осы тақырып бойынша қандай ақпарат пен танысқанын жүйелеу)

Сабаққа жақсы қатысып, сұрақтарға жауап берген және техникалық суретті орындаған білім алушыларды бағалау.

5 мин

6. Үй тапсырмасы: §5.1 Біріктірулер туралы жалпы мағлұмат. Ажырайтын біріктірулер.

2 мин