Қозғалыстың салыстырмалылығы

Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға салыстырмалылығы жайлы мағлұматтар алуы.

Дамытушылық: оқушыларды өздерін сынып алдында еркін ұстауға, өз ойын толығымен және еркін жеткізе білуге дағдыландыру.

Тәрбиелік: сыныптың ішіндегі қарым-қатынас мәдениетін дамыту.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасып, сыныптың тазалығын. Оқушылардың сабаққа дайындығын қадағалап, сабақта жоқ оқушылар болса белгілеу.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

1.6 § мазмұнын сұрау. Есепті шығару үлгілерін оқушыларға талдату. 6,7,8,9,10 тапсырмалар.

ІІІ. Жаңа сабақ:

Жаңа сабақтың тақырыбы: «қозғалыстың салыстырмалылығы».

1 сурет

Механикалық қозғалыс салыстырмалы болғандықтан, әр түрлі координаталық санақ жүйесінде дененің жылдамдығы Галилей түрлендірулерімен анықталады: r=r₁+r₂ және υ= υ₁+ υ₂, мұндағы r, υ сәйкесінше қозғалмайтын санақ жүйесіндегі радиус-вектор мен жылдамдық, r₁ - қозалмайтын санақ жүйесінің басынан қозғалыстағы санақ жүйесінін бас нүктесінен жүргізілген радиус-вектор, ал υ₁- инерциалды: санақ жүйесінін қозғалыс жылдамдығы, r₂- қозғалыстағы санақ жүйесінің бас нүктесінен дененің орнына жүргізілген радиус-вектор, υ₂ -қозғалыстағы санақ жүйесіндегі дене жылдамдығы (1-сурет)

Кинематикада әдетте, Галилей түрлендірулеріне кіретін жылдамдықтар υ – абсолют жылдамдық, υ₂— салыстырмалы жылдамдық және υ₁ - ауыспалы жылдамдық деп есептелінеді.

1 мысал

А) u — өзеннің ағыс жылдамдығы, һ— ені, υ₀ — жүзушінің суға қатысты жылдамдығы. Жүзгіш өзенді қандай ең аз уақыт аралығында жүзіп өтуі керек? Осы кезде оны ағыс қандай қашықтыққа ығыстырады? (2 сурет)

t_min=h/υ₀

s=υ· t_min

s=u/ υ₀·h

Ә) мәселені жүзуші үшін сәл күрделендірейік. Жүзуші қарсы жағаға тікелей жетуі керек. (3 сурет) . ол өзінің суға қатысты υ₀ жылдамдығын жағаға қатысты қандай бұрышпен бағыттауы керек және өзенді жүзіп өтуі үшін қанша уақыт қажет болады?

cosα=u/ υ₀

t=h/υ

sinα=υ/υ₀

tgα=υ/u

υ=

t=

б

4 сурет

б олсын. Ол қанша тырысса да, ағыс оны алып кетеді. Ағыстың ығыстыруы аз болу үшін ол жағаға қатысты қандай

cosα= = . α=60°.

Кеме А нүктесінен шығып, АВ түзуімен α бұрыш жасайтын υ жылдамдықпен келеді (5-сурет). Кемеге тигізу үшін торпеданы В нүктесінен АВ түзуіне қандай бұрышпен жіберген дұрыс? Кеме А нүктесінде болғанда торпеда жіберіледі. Торпеданың жылдамдығы u_T.

.

5 сурет 6 сурет

ІV. Үйге тапсырма 1.8. §

V. Баға қою